plik

Przewodnik metodyczny do ćwiczeń. Przedmiot: „Wodociągi i kanalizacja”

Strona 2 z 19

Opracował: B. Sajko

A. Ogólne zasady projektowania sieci wodociągowej

1. Elementy projektu technicznego

Projekt techniczny opracowuje się dla odcinków sieci wodociągowych zasilających określone obszary

zabudowy. Najczęściej są to wydzielone fragmenty osiedla, odcinki ulic lub tereny zakładów.

Podstawą do opracowania projektowego jest program ogólny całej sieci. Proces projektowania obejmuje

dwa stadia, a mianowicie:

— założenia techniczno-ekonomiczne,
— projekt techniczny.

Projektując odcinki sieci wodociągowej, często stosuje się jedno-stadialną formę opracowania dokumentacji

w  postaci  projektu  technicznego,  rozszerzonego  o  elementy  założeń  techniczno-ekonomicznych,  do  tyczące
szczególnie  części  kosztowej  (ZKZ).  Na  podstawie  projektu  technicznego  odcinka  sieci  prowadzone  są  kolejne
czynności  procesu  inwestycyjnego:  zamówienie  i  kompletowanie  materiałów,  opracowanie  projektu  organizacji
budowy, wykonawstwo robót budowlano-montażowych.

Projekt techniczny powinien zawierać informacje umożliwiające prawidłowy przebieg dalszych czynności procesu

inwestycyjnego. Podstawowe części projektu technicznego to: część opisowa oraz część graficzna.

Obowiązuje ogólna zasada, że w części opisowej należy zawrzeć wszystkie informacje, które nie znalazły się w

graficznych załącznikach do projektu. Zakres ćwiczeń projektowych oraz termin wykonania projektu podany jest
w temacie na stronie internetowej.
2. Plan usytuowania przewodu wodociągowego (tablica 1, 2, 3 i  rys 1,)
Plan usytuowania przewodu wodociągowego sporządza się na mapach sytuacyjno-wysokościowych w skali
1:200    lub  1:500.  Mapy  sytuacyjno-wysokościowe  powinny  zawierać  naniesioną  inwentaryzację  uzbrojenia
podziemnego, obiekty budowlane i ukształtowanie terenu.
Usytuowanie  przewodu  na  mapie  polega  na  naniesieniu  projektowanej  trasy  przewodu,  oznaczeniu
przekrojów i długości odcinków pomiędzy charakterystycznymi punktami trasy (załamania, węzły, obiekty sie-
ciowe)  oraz  zaznaczeniu  wszystkich  elementów  uzbrojenia  przewodu  i  innych,  które  mają  związek  z
projektowanym odcinkiem sieci. Sposób oznaczania graficznego poszczególnych elementów na podaje norma
PN-B-1700:97

Sporządzając plan usytuowania przewodu, należy przestrzegać podanych niżej zasad.
a) Minimalne odległości zewnętrznej krawędzi przewodu wodociągowego muszą wynosić:
— od linii rozgraniczających ulicy 3,0 m dla przewodów o średnicy do 250 mm, 5,0 m dla przewodów o
średnicy od 300 mm do 500 mm, 8,0 m dla przewodów o średnicy większej od 500 mm.
b) Odległości przewodu wodociągowego od innego uzbrojenia podziemnego, mierzone między zewnętrznymi
krawędziami, nie mogą być mniejsze od zawartych w tablicach 1,2 ,3 oraz rys 1.

c) Odległość między przewodem magistralnym a rozdzielczym nie powinna być mniejsza od 1,3 m.

d) Odległość usytuowania przewodu od linii drzew powinna być tak dobrana, aby nie naruszać korzeni
drzew w trakcie prowadzenia robót ziemnych. Praktycznie nie może być mniejsza od rozpiętości korony
drzewa.
e) Odległość trasy przewodu od stałych znaków geodezyjnych musi być większa od 2 m.

3. Profil podłużny przewodu
Przykładowy plan i profil usytuowania przewodu wodociągowego przedstawiono na Rys. 2.

Przewodnik metodyczny do ćwiczeń. Przedmiot: „Wodociągi i kanalizacja”

Strona 3 z 19

Opracował: B. Sajko

Profil podłużny przewodu wykonuje się w skali mapy sytuacyjno-wysokościowej, na której został on
usytuowany, oraz w skali pionowej 1:100. Na profilu podłużnym przedstawia się linię obrazującą kon-
figurację terenu wzdłuż osi przewodu, wysokościowe usytuowania przewodu z oznaczeniem miejsca
skrzyżowania z innymi rodzajami uzbrojenia terenu, rozmieszczenie uzbrojenia przewodu, miejsca punktów
węzłowych, włączenia przewodów rozdzielczych, załamania trasy przewodu poziome i pionowe, osie ulic
krzyżujących się z linią usytuowania przewodu, rodzaje nawierzchni oraz profile wierceń geotechnicznych.
Każdy  z  charakterystycznych  punktów  projektowanego  przewodu  należy  opisać  na  profilu  przez  podanie
informacji w postaci symbolu lub słownie oraz podać rzędne terenu w tym punkcie, rzędne projektowanej osi
przewodu  oraz  odległości  od  początku  przewodu  i  między  sąsiednimi  charakterystycznymi  punktami.
Przykładowy profil podłużny przedstawiono na Rys. 2.
4. Sieciowe węzły wodociągowe
Węzły sieciowe — punkty połączenia kilku przewodów — muszą być przedstawione w projekcie technicznym
w formie szczegółowych schematów montażowych, na których oznacza się wszystkie niezbędne kształtki i
armaturę  z  podaniem  symbolu  lub  numeru  odsyłającego  do  zestawienia,  w  którym  jest  zawarta  specyfika
kształtek i armatury. Schematy montażowe węzłowe łącznie z zestawieniem są potrzebne do skompletowania
elementów oraz prawidłowego montażu w trakcie budowy przewodu.

Prawidłowe rozwiązanie węzła polega na dobraniu produkowanych i dostępnych kształtek w postaci

trójników, czwórników, zwężek, łuków, nasuwek, króćców i korków oraz armatury, a następnie na
graficznym przedstawieniu połączenia tych elementów z uwzględnieniem następujących czynników:

— przyjętego rodzaju materiału do budowy sieci,
— usytuowania względem siebie przewodów łączących się w węźle,
— kierunków przepływu wody,

— kolejności realizacji poszczególnych odcinków sieci.

Przykładowe schematy węzłów zawiera Rys. 3.
5. Rozmieszczenie uzbrojenia
Podstawowe uzbrojenia przewodu wodociągowego stanowią: zasuwy, hydranty pożarowe oraz
odpowietrzniki i odwodnienia. Te elementy rozmieszcza się po sporządzeniu planu usytuowania i profilu
podłużnego przewodu.
Armatura sieci wodociągowych - w zależności od przeznaczenia:

- armatura zaporowa - zasuwy, przepustnice, zawory,
- armatura odpowietrzająca - zawory odpowietrzające, napowietrzające, odpowietrzające -
napowietrzające,
- armatura regulująca - zawory regulacyjne i redukcyjne,
- armatura przeciwpożarowa - hydranty,
- armatura czerpalna - zdroje uliczne. Pozostałe określenia według PN-B-01060.

W celu rozmieszczenia z a s u w na odcinku przewodu niezbędny jest plan całej sieci, na którym w

poprzedzającej projekt techniczny fazie projektowania przedstawiono rozmieszczenie zasuw na głównych
odcinkach sieci. Zasuwy umieszcza się w węzłach oraz na dłuższych odcinkach przewodów magistralnych,
jako zasuwy przedziałowe w odstępach 500

700 m. Każdy przewód rozdzielczy powinien być oddzielony od

magistralnego zasuwą. Dobierając typ zasuwy, należy wziąć pod uwagę następujące czynniki:

— wielkość ciśnienia roboczego,
— średnicę przewodu,
— rodzaj połączeń.

O wyborze typu zasuwy (okrągła, owalna, płaska) decyduje ciśnienie robocze. Na przewodach o średnicy
do  500  mm  przyjmuje  się  zasuwy  o  połączeniach  kielichowych  z  obudową,  umożliwiającą  umieszczenie  jej
bezpośrednio w gruncie. Dla większych średnic oraz w przypadku stosowania zasuw kołnierzowych zachodzi
potrzeba  budowy  specjalnych  obiektów  (komór,  studzienek).  Wymiary  obiektów  na  zasuwy  muszą  być
dostosowane  do  gabarytów  zasuwy  oraz  zapewniać  możliwość  prawidłowej  obsługi.  Podstawowe  normy,
dotyczące zasuw to: PN — 84/M — 74034, PN - 83/M - 74023.03 i PN - 83/M - 74024.04.

H y d r a n t y p o ż a ro w e umieszcza się na przewodach rozdzielczych w szczytowych punktach profilu

podłużnego przewodu między zasuwami na skrzyżowaniach ulic, w odstępach do 150 m. Odległość hydrantu
od budynku nie może być mniejsza niż 5, 0 m, natomiast od ulicy nie większa niż 2,0 m. Najczęściej hydranty
umieszcza  się  na  odgałęzieniach  od  przewodu,  stosując  zasuwę  umożliwiającą  wymianę  hydrantu  bez
konieczności  wyłączenia  odcinka  przewodu.  Należy  unikać  umieszczania  hydrantów  podziemnych
bezpośrednio  nad  przewodem,  szczególnie  w  miejscach  dojazdu  do  budynków.  Hydranty  pożarowe  wzdłuż
ulic można podłączać do przewodu wodociągowego o średnicy nie mniejszej od 100 mm. Dobór hydrantów
umożliwiają  normy:  PN-89/M–74092  (dot.  hydrantów  podziemnych  i  PN-89/M-74091  (dotyczy
hydrantów nadziemnych).

Przewodnik metodyczny do ćwiczeń. Przedmiot: „Wodociągi i kanalizacja”

Strona 4 z 19

Opracował: B. Sajko

Odpowietrzniki stosuje się w projektowaniu przewodów magistralnych w szczytowych punktach

profilu  podłużnego  między  sąsiednimi  zasuwami.  Jeżeli  zasuwa  znajduje  się  w  punkcie  szczytowym  profilu,
wtedy  odpowietrzniki  montuje  się  po obu  jej  stronach.  Produkowane  odpowietrzniki  jednokołowe,  według
PN-  73/H—74090,  wymagają  budowy  specjalnych  komór,  których  wymiary  trzeba  dostosować  do  średnicy
przewodu, na którym przewidziano zamontowanie odpowietrznika.

O d w o d n i e n i a odcinków przewodów magistralnych są sytuowane w miejscach najniższych profilu

podłużnego w celu odprowadzenia wody z całego odcinka. Odwodnienie składa się z kształtki, zwanej
odwadniakiem, odcinka przewodu służącego do odprowadzania wody, zasuwy odcinającej oraz studzienki
spustowej.
6. Wymagania dotyczące warunków technicznych wykonania sieci wodociągowych

Podział przewodów:

Przewody sieci wodociągowych ze względu na przeznaczenie dzielą się na:

- tranzytowe,
- magistralne,
- rozdzielcze, osiedlowe,
- przyłącza wodociągowe - połączenia wodociągowe.

Ciśnienie w sieci:

- Ciśnienie robocze

W przewodach rozdzielczych i osiedlowych sieci wodociągowych ciśnienie robocze maksymalne nie powinno

przekraczać 0.6 MPa (6 bar). Ciśnienie minimalne 0,2 MPa(2 bary)

- Ciśnienie próbne

W przewodach sieci wodociągowych ciśnienie próbne powinno wynosić 1, 5 ciśnienia roboczego, lecz nie
mniej niż 1 MPa (10 bar).

7. Usytuowanie

Przewody sieci wodociągowych powinny być usytuowane zgodnie z wymaganiami obowiązujących
rozporządzeń:
- na terenie zabudowanym: w ulicach nowoprojektowanych i ulicach istniejących, w liniach
rozgraniczających ulice poza jezdniami,
- dopuszcza' się w ulicach istniejących i w ulicach nowoprojektowanych pod
jezdniami lub poza liniami rozgraniczającymi,
- poza terenem zabudowanym: poza pasem drogowym wzdłuż dróg lub w terenie z zapewnieniem dojazdu
do przewodu. Trasy przewodów sieci wodociągowych powinny przebiegać prosto, z najmniejsza ilością
załamań. Odległość przewodów sieci wodociągowej od obiektów budowlanych i zieleni tabela nr 1;2 i rys 2
- przewody sieci wodociągowych powinny być układane w ziemi albo w przypadkach szczególnych nad
poziomem terenu.

Zagłębienie przewodów sieci wodociągowych w gruncie powinno uwzględniać:

-  strefę  przemarzania  gruntu  dla  określonego  rejonu  kraju  zgodnie  z  rysunkiem  l  (wg  PN-81/B-03  020),  z
tym,  że  jego  przykrycie  mierzone  od  powierzchni  przewodu  do  rzędnej  projektowanego  terenu  powinno
być większe niż głębokość przemarzania gruntu:
- dla rur średnicy DN do 1000 - o 0,4 m,
- dla rur o średnicy DN powyżej 1000 - o 0,2 m,
-  miejscowości  znajdujące  się  na  pograniczu  stref,  których  położenie  w  jednej  lub  drugiej  strefie  nie  jest
wyraźnie ustalone na mapie, należy zaliczyć do strefy o większej głębokości przemarzania gruntu,
- zabezpieczenie przed zamarzaniem odpowiednią izolacją ciepłochronną w przypadku ułożenia płycej niż
wymagana głębokość,
- zapewnienie minimalnego przepływu wody uniemożliwiającego jej zamarzanie,
- zabezpieczenie przed możliwością uszkodzenia od obciążeń zewnętrznych.

8. Przyłącze wodociągowe - połączenie wodociągowe:

Jest to przewód przeznaczony do doprowadzenia wody do instalacji wodociągowej.
- Przyłącze wodociągowe powinno być łączone z przewodem rozdzielczym za pomocą opaski z nawiertką i

Przewodnik metodyczny do ćwiczeń. Przedmiot: „Wodociągi i kanalizacja”

Strona 5 z 19

Opracował: B. Sajko

zaworem lub trójnika z zasuwą.
- Przyłącze wodociągowe powinno być doprowadzone do piwnicy lub na parter budynku, do wydzielonego
łatwo  dostępnego  miejsca,  zabezpieczonego  przed  zalaniem  wodą,  zamarzaniem  oraz  dostępem  osób
niepowołanych.
-  Dopuszcza  się  doprowadzenie  przyłącza  wodomierzowego  do  studzienki  poza  budynkiem,  jeśli  jest  on
niepodpiwniczony  lub  nie  ma  miejsca  na  parterze  budynku.  Studzienka  ta  powinna  być  zabezpieczona
przed napływem wód gruntowych i opadowych oraz mieć zagłębienie na odpompowanie wody.
- Przyłącze wodociągowe powinno być ułożone ze spadkiem w kierunku przewodu rozdzielczego.
-  Przyłącze  wodociągowe  i  instalacja  wodociągowa  wykonane  z  materiałów  przewodzących  prąd
elektryczny powinny być przed i za zestawem wodomierzowym połączone płaskownikiem metalowym.

Rys.2 Plan sytuacyjny i profil przewodu wodociągowego

Rys.2 Przykłady rozwiązania węzłów

Przewodnik metodyczny do ćwiczeń. Przedmiot: „Wodociągi i kanalizacja”

Strona 7 z 19

Opracował: B. Sajko

4.  Przepływów w sieci
5.  Wymiarów kanałów
6.  Uzbrojenia sieci i specjalnych obiektów na sieci

2. Materiały i dokumenty niezbędne w projektowaniu.

l . Plan zagospodarowania przestrzennego miasta w jego najszerszych granicach.

2. Plany sytuacyjno - wysokościowe kanalizowanego terenu.

3. Dane hydrologiczne i hydrogeologiczne dotyczące obszaru miejskiego.

4. Dane hydrologiczne i hydrograficzne odbiornika ścieków.

5. Projekt wodociągu publicznego lub co najmniej dane z projektu określające zapotrzebowanie na wodę.

3. Dane dotyczące spadków, prędkości przepływu w kanałach, minimalne średnice i napełnienia kanałów

l. Obliczeniowe napełnienie kanałów - przy przepływach obliczeniowych dopuszczalne jest całkowite

napełnienie kanałów we wszystkich systemów kanalizacji.

2. Minimalne prędkości przepływu:



Prędkość przepływu w kanałach ściekowych systemu rozdzielczego przy całkowicie wypełnionym
przekroju nie powinna być mniejsza niż 0,8 m/sek. Przy mniejszych prędkościach przepływu należy
przewidzieć możliwość płukania sieci.



W kanałach deszczowych prędkość przepływu przy całkowitym wypełnieniu przekroju nie
powinna być mniejsza niż 0, 8 m/sek.



Prędkość przepływu w kanałach ogólnospławnych przy całkowicie wypełnionym przekroju nie
powinna wynosić w zwykłych warunkach mniej niż 1, 0 m/sek.



W rurociągach tłocznych należy dążyć do utrzymania prędkości przepływu ścieków, co
najmniej 1, 0 m/sek.

4. Maksymalne prędkości przepływu.

Największe prędkości przepływu w kanałach ściekowych mogą wynosić przy ciągłym
przepływie:
a) dla rur betonowych i ceramicznych — 3, 0 m/sek.
b) dla rur żelbetowych wykonywanych metodą odśrodkową oraz żeliwnych — 5, 0 m/sek.
c) w kanałach deszczowych i ogólnospławnych można dopuścić prędkości do 7, 0 m/sek.

4. Najmniejsze średnice kanałów w sieci Kanalizacyjnej.

Najmniejsze średnice przewodów należy przyjmować:
a) dla kanałów ściekowych — 200 mm,
b) dla kanałów deszczowych — 250 mm,
c) dla kanałów ogólnospławnych zasadniczo — 300 mm, a przy spadkach kanałów powyżej 0,01 —
250 mm.

5. Spadki kanałów.

Najmniejsze spadki kanałów powinny w zasadzie zabezpieczać dopuszczalne minimalne prędkości
przepływu (prędkości samooczyszczenia się kanału).
Spadki kanałów nie mogą być jednak mniejsze od następujących:
a) w kanalizacji ściekowej przy średnicy przewodu 200 mm — 0,005,
b) w kanalizacji deszczowej i ogólnospławnej:
- przy średnicy przewodu 250 mm — 0,004,
- przy średnicy przewodu 300 mm — 0,003,
c) w kolektorach i kanałach przełazowych — 0, 001 (w wyjątkowych przypadkach 0,0005).
Największe dopuszczalne spadki:
Wynikają z ograniczenia maksymalnych prędkości przepływu.
Zagłębienie kanałów powinno zapewnić grubość warstwy przykrywającej 1, 4 m i w zasadzie nie
powinno  przekraczać  6  do  8  m.  Zagłębienie  przewodów  sieci  kanalizacyjnej  w  gruncie  powinno

Przewodnik metodyczny do ćwiczeń. Przedmiot: „Wodociągi i kanalizacja”

Strona 8 z 19

Opracował: B. Sajko

uwzględniać:
-  strefę  przemarzania  gruntu  dla  określonego  regionu  kraju  zgodnie  z  normą  PN-81/B-03020  z
tym,  że  przykrycie  mierzone  od  powierzchni  przewodu  powinno  być  nie  mniejsze  niż  głębokość
przemarzania gruntu. Terenów położone na pograniczu stref należy zaliczać do strefy o większej
głębokości przemarzania gruntu.
- zabezpieczenie przed możliwością uszkodzenia od obciążeń zewnętrznych.
W  uzasadnionych  przypadkach  dopuszcza  się  mniejsze  zagłębienia  kanałów  pod  warunkiem
odpowiedniego ich zabezpieczenia przed zamarzaniem.
Kanały  nieprzełazowe  (o  wysokości  mniejszej  niż  1,  0  m)  powinny  być  wykonane  w  odcinkach
prostych między studzienkami rewizyjnymi. Zagłębienie kanałów powinno zapewnić grawitacyjny
odpływ  ścieków  z  obiektów  kanalizowanych.  Miejscowe  przepompowywanie  ścieków  można
stosować tylko w uzasadnionych przypadkach.
Wymagania konstrukcyjno-budowlane
W ulicach o szerokości w liniach rozgraniczających większej niż 30 m przy obustronnej zabudowie,
zaleca się stosować dwa kanały ogólnospławne lub ściekowe kanalizacji rozdzielczej. Nie dotyczy
to kanałów deszczowych, których liczbę i układ należy dostosować do warunków lokalnych.
Kanały  przełazowe  (o  wysokości  równej  1,  0  m  lub  większej)  można  wykonywać  w  łukach.
Promień  krzywizny  osi  kanałów  powinien  wynosić  nie  mniej  niż  pięciokrotna  szerokość  kanału,
minimum jednak 5 m. W pobliżu łuku wskazane jest umieszczenie studzienki rewizyjnej.
Przewody  sieci  kanalizacyjnej  należy  projektować  z  elementów  kamionkowych,  betonowych,
żelbetowych,  z  tworzyw  sztucznych  lub  murowanych  z  cegły  kanalizacyjnej.  W  zależności  od
warunków miejscowych oraz własności materiałów przy uwzględnieniu właściwości chemicznych
gruntu  i  ścieków  oraz  stopnia  odporności  materiałów  na  działanie  korozyjne  substancji
chemicznych  zawartych  w  gruncie  i  ściekach.  Rury  betonowe  o  średnicy  600  mm  i  większej
wymagają z reguły sprawdzenia statycznego.
Przewody  o  przepływach  pod  ciśnieniem  zaleca  się  wykonywać  z  rur  żelbetowych,  żeliwnych,
stalowych lub z tworzyw sztucznych.
6. Obiekty sieci i zasady ich rozmieszczenia.
Studzienki kanalizacyjne dzielą się na: włazowe i niewłazowe.
Minimalna  średnica  wewnętrzna  studzienek  niewłazowych,  przeznaczonych  do  obsługi  kanału  z
poziomu  terenu  przy  pomocy  odpowiedniego  sprzętu,  powinna  wynosić  315  mm,  minimalna
średnica studzienek włazowych, powinna wynosić 1000 mm.
Największe odległości rozstawu studzienek rewizyjnych na prostych odcinkach kanałów powinny
wynosić:
a) przy kanałach nieprzełazowych (o średnicy <1,0 m) - 50 do 75 m,
b) przy kanałach przełazowych o wysokości
- DN 1000÷1400 – w odległości 60 ÷ 80 m
- DN 1400 i wyższych – w odległości 80 ÷ 120 m.
Dla  kanałów  o  średnicy  do  400  mm  należy  stosować  studzienki  kaskadowe  z  pionowa,  rurą  na
zewnątrz studzienki.
Różnica poziomów przy tej konstrukcji nie powinna być - większa niż 4 m.
Dla kanałów o średnicach większych niż 400 mm należy stosować komory kaskadowe o kształcie i
wymiarach uzasadnionych obliczeniami.

Przewody przebiegające poprzecznie pod drogą, nie powinny zmniejszać stateczności i nośności

podłoża oraz nawierzchni drogi a także naruszać skrajni drogi, przy przestrzeganiu wymagań
obowiązujących rozporządzeń.
- Skrzyżowanie przewodów kanalizacyjnych z innymi przewodami podziemnymi uzbrojenia

Przewodnik metodyczny do ćwiczeń. Przedmiot: „Wodociągi i kanalizacja”

Strona 9 z 19

Opracował: B. Sajko

terenu, nie powinno naruszać bezpieczeństwa posadowienia tych przewodów.

7. Przykanaliki i przewody odpływowe
Przykanalik: jest to odcinek przewodu od włączenia do kanału sieci zewnętrznej(w ulicy) do
pierwszej studzienki zlokalizowanej na działce budowlanej. Zaleca się jeśli istnieje taka możliwość
usytuowania pierwszej studzienki przy linii rozgraniczające w odległości 2,0 m od niej.

Przykanalik jest przewodem zbierającym ścieki z przewodów  odpływowych odprowadzającym je
do  sieci  kanalizacji  miejskiej  lub  osiedlowej.  W  obliczeniach  należy  przyjmować,  że  minimalna
średnica przewodów odpływowych wynosi 0,10 m a przykanalika 0,15 m.

Przykanaliki powinny spełniać następujące wymagania:

a) trasa przykanalika, powinna biec prostopadle do kanału,
b) połączenie z kanałem, powinno odbywać się poprzez: trójnik lub studzienkę kanalizacyjną,
c) minimalna średnica przykanalika DN 150,
d) minimalne spadki przykanalików w zależności od średnicy:
- DN 150 - 1,5%
- DN 200 - 1,0%
- DN 250 - 0,8%
- DN 300 - 0,6%
e) maksymalne spadki przykanalików w zależności od materiału:
- kamionka i beton - 15 %
- tworzywa sztuczne - 25 %
- żeliwo - 40 %

f) studzienki na przykanalikach należy lokalizować:

- pierwszą przy granicy nieruchomości,
- przy zmianie kierunku, średnicy, spadku, wysokości,
- na odcinkach prostych, co 35 m dla DN 150 i co 50 m dla DN ≥ 200.

Odwodnienia dróg, powinny być realizowane za pomocą ulicznych wpustów ściekowych i
przykanalików do kanałów deszczowych i ogólnospławnych.

Na przewodach układanych poza budynkiem powinny być ustawione studzienki rewizyjne

co 35 m dla przewodów z rur o średnicy 0,15 m i co 50 m dla przewodów z rur o średnicy > 0,15
m. Zmiany spadku i kierunku oraz połączenia przewodów odpływowych ułożonych poza
budynkiem powinny odbywać się w studzienkach. Odległość przewodów od ścian można
wyznaczyć orientacyjnie posługując się Rys. 4.

Średnice studzienek rewizyjnych włazowych nie powinny być mniejsze od 1,0 m.
Średnica studzienek inspekcyjnych (niewłazowych): 0,80; 0,60; 0,50 – studzienki betonowe;
0,315; 0,425 – studzienki z tworzyw sztucznych.

Sposób włączenia przykanalika do kanału miejskiego zależy od miejsca łączenia, materiału,

z  którego  wykonany  jest  kanał  oraz  od  średnicy  kanału.  Przykanalik  może  być  włączony  do
studzienki rewizyjnej ustawionej na kanale lub bezpośrednio do kanału miedzy studzienkami „na
tzw.  trójnik”.  Przy  włączeniu,  przykanalika  do  studzienki  różnica  rzędnych  między  dnem
przykanalika i studzienki nie powinna przekraczać 0,50 m.

W kanałach murowanych z cegły, w bocznych ścianach kanałów wstawia się specjalne

kształtki (wpusty) kamionkowe lub betonowe dla połączenia przykanalików.

Zaleca się, aby przykanaliki były łączone z kanałem na wysokości 20 do 40 cm nad dnem

kanału o przekroju kołowym i 30 do 40 cm nad dnem kanału o przekroju jajowym. Takie
rozwiązanie połączenia, zapobiega podtapianiu przykanalika ściekami płynącymi kanałem
zewnętrznym.

Do studzienki połączeniowej umieszczonej na przykanaliku można dołączyć kilka

przewodów odpływowych, przy czym przewody deszczowe można łączyć pod spad, ale tylko
wówczas, gdy wylot przewodu jest umieszczony, co najmniej 20 cm nad dnem studzienki, ale nie
wyżej niż 50 cm.

Liczba przykanalików zależy od systemu centralnej kanalizacji.
Przy ogólnospławnym systemie kanalizacji może istnieć jeden przykanalik odprowadzający

wszystkie ścieki (bytowo-gospodarcze i opadowe). Przy rozdzielczym systemie kanalizacji, ścieki

Przewodnik metodyczny do ćwiczeń. Przedmiot: „Wodociągi i kanalizacja”

Strona 10 z 19

Opracował: B. Sajko

opadowe i bytowo-gospodarcze są odprowadzane osobnymi, przykanalikami.

Przewody odpływowe

Minimalne spadki przewodów odpływowych dla ścieków bytowo-gospodarczych lub dla

ogólnej  ilości  ścieków  (qs  +  qd)  w  kanalizacji  ogólnospławnej  powinny  wynosić  zależnie  od
średnicy  przewodu:
— 2,0%  dla     DN = 0,10m,
— 1,5%  dla     DN = 0,15m,
— 1,0%  dla     DN = 0,20m,
—  0,8%  dla    DN = 0,25m,
—  0,67% dla   DN = 0,30 m.
Minimalne spadki przewodów odpływowych i przykanalika kanalizacji deszczowej wynoszą:
— 0,8%    dla DN = 0,15 m,
— 0,5%    dla DN = 0,20m,
— 0,4%   dla DN = 0,25m.

W uzasadnionych wypadkach, np. przy zapewnieniu płukania przewodów, można stosować

spadki mniejsze.

Maksymalne spadki przewodów kanalizacyjnych nie powinny przekraczać, zależnie od

materiału i średnicy rur:
a)   dla rur kamionkowych, betonowych i z tworzyw sztucznych
—  15%     dla       DN < 0,15m,
—  10%      dla      DN = 0,20 m,
—  8%        dla      DN > 0,25 m,
b)   dla rur żeliwnych
—  40%      dla      DN < 0,15m,
—  25%     dla       DN > 0,20m.
Przewody  odpływowe  powinny  być  układane  w  odcinkach  prostych  równolegle  lub  prostopadle
do  fundamentów.  Przy  prowadzeniu  przewodów  równolegle  do  ławy  fundamentowej,  należy  je
odsunąć  tak,  aby  w  czasie  ich  wykonywania  lub  naprawy  nie  została  naruszona  stateczność
fundamentu.  Odległość  ta  zależy  od  głębokości  ułożenia  przewodu  w  stosunku  do  głębokości
posadowienia fundamentu.
Uproszczony sposób ustalenia odległości przewodu od fundamentu pokazano Schemat  1.

Kierunek prowadzenia przewodów odpływowych poza obręb budynku powinien być

prostopadły  do  ławy  fundamentowej,  przy  czym  przewody  mogą  być  prowadzone  nad  lub  pod
ławą. Prowadzenie przewodu w rurze osłonowej umieszczonej w fundamencie wymaga uzyskania
akceptacji  projektanta  konstruktora.  Minimalna  głębokość  ułożenia  przewodów  odpływowych
pod podłogą piwnicy wynosi 0,30 m, licząc od wierzchu podłogi do wierzchu rury. Jeżeli początek
przewodu wypada w pobliżu fundamentu, to jego początkowe zagłębienie wyznacza fundament,
przy czym odległość  pomiędzy wierzchem rury i spodem fundamentu  powinna  być  nie mniejsza
niż 10 cm.

Minimalna wysokość (h) przykrycia przewodów odpływowych ułożonych poza budynkiem

zależy od strefy przemarzania gruntu (hz) i wynosi:
—  h = 1,0 m         dla      hz = 0,8 m,
—  h = 1,2 m         dla      hz = 1,0 m,
—  h = 1,4 m         dla       hz = 1,2 m, licząc od powierzchni terenu do wierzchu rury (Rys.4).
Przy  prowadzeniu  równoległym  na  zewnątrz  budynku,  odległość  przewodów  odpływowych  lub
przykanalika powinna wynosić, co najmniej:
—  1,5 m od przewodów gazowych i wodociągowych,

Przewodnik metodyczny do ćwiczeń. Przedmiot: „Wodociągi i kanalizacja”

Strona 11 z 19

Opracował: B. Sajko

— 0,8 m od kabli energetycznych,
— 0,5 m od kabli telekomunikacyjnych.

Dla zapewnienia dogodnej eksploatacji, przewody odpływowe powinny być czyszczone.

Przewody układane pod podłogami piwnic budynku muszą mieć wbudowane czyszczaki (rewizje),
w odległościach nie większych niż 15 m dla przewodów o średnicy 0,10 m i 0,15 m i 25m dla DN≥
0,2 m.
Połączenia i rozgałęzienia kanałów.
Połączenia  i  rozgałęzienia  kanałów  wykonuje  się  z  reguły  w  obudowie  (studzienki  kołowe  o
średnicy do 2 m lub komory o kształcie nieregularnym).
Kąt miedzy kanałem odpływowym a dopływowym nie może być mniejszy niż 90°.

Łączenie  kanałów  o  różnych  napełnieniach  należy  projektować  w  ten  sposób,  aby  przy
maksymalnych  przepływach  poziomy  napełnienia  były  wyrównane.  Poziomy  dna  kanałów
odgałęziających się powinny być zakładane  powyżej poziomów ścieków w studniach i komorach
rozgałęzieniowych.

Rys. 4.

Wyznaczenie orientacyjnej minimalnej odległości L przewodu od ściany budynku.

Nieprawidłowe włączenie

kanału bocznego

Piwnica

Wykop

1 - Fundament

2 - Przewód odpływowy

Przewodnik metodyczny do ćwiczeń. Przedmiot: „Wodociągi i kanalizacja”

Strona 13 z 19

Opracował: B. Sajko

Rys. 6.

Zasady projektowania i prowadzenia połączeń domowych

1- W

ęzeł wodomierzowy, 2 – Połączenie domowe, 3 - Przewód wodociągowy – sieć wodociągową, 4 – Linia zabudowy, 5 – Linia

rozgraniczająca, 6 – Budynek podpiwniczony, 7 – Budynek nie podpiwniczony, 8 – Przykładowa studzienka wodomierzowa.

0,00

3 4

PE80 Dn63mm

LEGENDA:
1. Właz żeliwny szczelny, typu ...

3. Zawór odcinajacy kulowy Dn...

2. Stopnie żeliwne w odstępach co 30 cm

4. Wodomierz typu ...

5. Zawór zaporowy skośny zwrotny Dn...
6. Przejście szczelne w tulei mechanicznej 2 kpl.

7. Studzienka betonowa (polimerobetonu) producent ....

d = 1200 mm

h = 1,80 m

0,00

,30

Szczegół 8

min. 2,0m

min.

2,0m

1,0÷1,

5 m

4, 5

2,0m

Przewodnik metodyczny do ćwiczeń. Przedmiot: „Wodociągi i kanalizacja”

Strona 14 z 19

Opracował: B. Sajko

Rys. 7.

Połączenie domowe: usytuowanie wodomierzy skrzydełkowych

a) Połączenie nad ławą fundamentową,
b) Połączenie ze zmianą głębokości ułożenia przewodu,
c) Połączenie ułożone pod ławą fundamentową.
Szczegółowe dane dotyczące zabudowy wodomierzy podano w normie PN-ISO 4064-2 + Ad 1:1997

h =

1,2



,6 m

max 1,0 m

h = 0,4



1,0 m

max 1,0 m

h = 0,4



1,0 m

hz - głębokość przemarzania gruntu przyjmowane wg. strefy
klimatycznej - PN-81/B-03020

h - przykrycie przewodu w zależności od strefy klimatycznej:
h = hz + 0,4 m

max 1,0 m

h = 0,4



1,0 m

h =

1,2



,6 m

Lz- długośc zabudowy zestawów wodomierzowych łącznie z

zaworami przed i za wodomierzem zależą od średnicy i
wynoszą:
Lz = 0,5



0,7

m - dotyczy wodomierzy skrzydełkowych

50 mm

Przewodnik metodyczny do ćwiczeń. Przedmiot: „Wodociągi i kanalizacja”

Strona 15 z 19

Opracował: B. Sajko

Rys. 8.

Połączenie domowe: usytuowanie wodomierzy śrubowych

a) Połączenie nad ławą fundamentową,
b) Połączenie ułożone pod ławą fundamentową.
Szczegółowe dane dotyczące zabudowy wodomierzy podano w normie PN-ISO 4064-2 + Ad 1:1997

= 1,2



50 mm

max 1,0 m

h = 0,4 m

= 1,2



Lzew= 1,8

÷2,8 m

Lw =1,5

÷2,5 m

Lz- długość zabudowy zestawów wodomierzowych łącznie z

zasuwami przed i za wodomierzem zależy od średnicy i wynośi:
Lz = 0,6



1,1 m - dotyczy wodomierzy śrubowych

dO 50 mm

Przewodnik metodyczny do ćwiczeń. Przedmiot: „Wodociągi i kanalizacja”

Strona 16 z 19

Opracował: B. Sajko

Rys. 9.

Rodzaje połączeń wodociągowych:

a) Połączenie z zastosowaniem trójnika, b) i c) Połączenie z zastosowaniem opaski.

1

– przewód wodociągowy(sieć wodociągowa w ulicy), 2 – trójnik kielichowy, 3 – zasuwa kielichowa, 4 – klosz żeliwny(obudowa),

– skrzynka uliczna, 6 – szczelne przejście przewodu przez ścianę, 7 – wodomierz, 8 – zawór główny(zasuwa), 9 – nawiertka

typu NN, 10

– przewód wodociągowy(połączenie domowe), 11 – opaska, 12 – zasuwa przewiertna.

h = 1,



1,6

max 1,0 m

h = 0,4 m



1,00 m

min. i= 0,3%

h = 1,



1,6

max 1,0 m

h = 0,4 m



1,00 m

min. i= 0,3%

h = 1,



1,6

max 1,0 m

h = 0,4 m

min. i= 0,3%

Przewodnik metodyczny do ćwiczeń. Przedmiot: „Wodociągi i kanalizacja”

Strona 17 z 19

Opracował: B. Sajko

Tablica 1. Odległości skrajni przewodów sieci wodociągowej od obiektów budowlanych i zieleni, w
metrach

Lp.

Obiekt budowlany lub zieleń

Odległość skrajni przewodu sieci

wodociągowej o średnicy

rodzaj

miejsce odniesienia do

określenia odległości

DN < 300

300 < DN < 500

DN > 500

Budynki, linia zabudowy

linia

rzutu

ławy

fundamentowej,

linia

zabudowy

podkładzie

geodezyjnym

1,5

3,0

5,0

Ogrodzenia, linie rozgraniczające

linia

ogrodzenia,

linia

określona

podkładzie

geodezyjnym

1,0

1,5

Stacje paliw

linia krawędzi zbiorników

1,5

3,0

5,0

Stacje redukcyjne gazu

granica terenu

1,5

3,0

5,0

Mosty, wiadukty

linia krawędzi konstrukcji
podporowych

2,0

4,0

5,0

Tory tramwajowe

skrajna szyna toru

1,8

2,2

3,0

Tory kolejowe ułożone:
a) w poziomie terenu:
- magistralne
- lokalne i bocznice
b) poniżej terenu w wykopie: -
magistralne
- lokalne i bocznice
c) na nasypach:
- magistralne
- lokalne i bocznice

skrajna szyna toru górna

krawędź wykopu

podstawa nasypu

5,0
3,0

Obszary kolejowe

granica obszaru

wg rozporządzenia [23]

Linie energetyczne kablowe

oś kabla

0,7

0,8

1,0

10.

Linie energetyczne słupowe

krawędź fundamentu słupa,
podpory

0,7

0,8

1,0

11.

Linie teletechniczne:
- linie kablowe
- kanalizacja kablowa
- linie słupowe

oś kabla
krawędź konstrukcji
oś słupa

0,6
0,6
0,7

0,7
0,7
0,8

0,8
0,8
1,0

12.

Kanalizacja:
- kanały
- przewody tłoczne

skrajnia rury

1,2
0,6

1,4
0,8

1,7
0,9

13.

Sieci ciepłownicze:
- kanałowe
- preizolowane

krawędź podstawy kanału
skrajnia rury

0,7
0,6

0,8
0,8

1,0
0,9

14. Gazociągi

odległość wg rozporządzenia [15]

15.

Drogi

krawędź

drogi

rowu

odwadniającego

0,6

0,8

1,2

16. Jezdnie ulic

krawężnik jezdni

0,8

0,9

1.0

17. Parkingi dla samochodów

granica terenu

0,8

1.0

1.5

18.

Drzewa
- istniejące
- pomniki przyrody

punkt środkowy drzewa

2,0

15,0

Przewodnik metodyczny do ćwiczeń. Przedmiot: „Wodociągi i kanalizacja”

Strona 18 z 19

Opracował: B. Sajko

Tablica 2.

Podstawowe odległości skrajni przewodów sieci kanalizacyjnej od obiektów budowlanych i zieleni

Lp.

Obiekt budowlany lub zieleń

Odległość skrajni przewodu sieci

kanalizacyjnej [m]

rodzaj

miejsce odniesienia

dla określenia odległości

grawitacyjnej

ciśnieniowej,

podciśnieniowej i

przewodów tłocznych

4 5

1. Budynki, linia zabudowy

linia rzutu ławy
fundamentowej, linia
zabudowy na podkładzie
geodezyjnym

1,5

2. Ogrodzenia, linie

rozgraniczające

linia ogrodzenia, linia
określona na podkładzie
geodezyjnym

1,5

1,0

3. Stacje paliw

linia krawędzi
zbiorników

3,0

1,5

4. Stacje redukcyjne gazu

granica terenu

3,5

1,5

5. Mosty, wiadukty

linia krawędzi
konstrukcji
podporowych

4.0

2.0

6. Tory tramwajowe

skrajna szyna toru

2,0

1,8

7. Tory kolejowe ułożone:

a) na poziomie terenu:
- magistralne
- lokalne i bocznice

skrajna szyna toru

5,0
3,0

b) poniżej terenu w
wykopie:
- magistralne
- lokalne i bocznice

górna krawędź wykopu

5,0
3,0

c) na nasypach:
- magistralne
- lokalne i bocznice

podstawa nasypu

5,0
3,0

8. Obszary kolejowe

granica obszaru

wg rozporządzenia *

9. Linie energetyczne kablowe oś kabla

0,8

0,6

10.

Linie energetyczne słupowe krawędź fundamentu

słupa, podpory

1,0

0.7

11.

Linie teletechniczne:
- linie kablowe
- kanalizacja kablowa
- linie słupowe

oś kabla
krawędź konstrukcji
oś słupa

0,8
0,8
1,0

0,6
0,6
0,7

12. Przewody wodociągowe:

- DN < 300
- 300<DN < 500
- DN > 500

skrajnia rury

1,2
1,4
1,7

0,6
0,8
0,9

Przewodnik metodyczny do ćwiczeń. Przedmiot: „Wodociągi i kanalizacja”

Strona 19 z 19

Opracował: B. Sajko

Tablica 3. Odległość skrajni przewodów sieci kanalizacyjnej od gazociągów układanych w
ziemi

Usytuowanie przewodów

kanalizacyjnych w stosunku do

pomieszczeń

Ciśnienie nominalne gazociągu (MPa)

powyżej 0,4

do 1,2

powyżej 1,2

do 2,5

powyżej 2,5 do 10

Wymiar nominalny gazociągu

≤300

300

≤300

300

≤300

300<

≤500

500<

≤800

800

Odległość [m]

Przewody kanalizacyjne mające

bezpośrednie połączenie z

pomieszczeniami dla ludzi i

zwierząt

Przewody kanalizacyjne, niemające

połączenia z pomieszczeniami dla

ludzi i zwierząt

Literatura:

- Kanalizacja. Sieci i pompownie. Tom 1, Arkady; Wacław Błaszczyk, Henryk Stamatello, Paweł Błaszczyk.

- Wodociągi. Arkady; Tadeusz Gabryszewski.

- Instalacje wodociągowe i kanalizacyjne. Instalator Polski; Stanisław Sosnowski, Jan Tabernacki, Jarosław Chudzicki.

- Warunki techniczne wykonania i odbioru sieci wodociągowych. Wymagania techniczne COBRTI INSTAL, zeszyt 3; inż. Stefan

Płuciennik, mgr inż. Jerzy Wilbik.

- Warunki techniczne wykonania i odbioru sieci kanalizacyjnych. Wymagania techniczne COBRTI INSTAL, zeszyt 9; inż. Stefan

Płuciennik, mgr inż. Jerzy Wilbik.

13. Sieci ciepłowniczy

- kanałowe
- preizolowane

krawędź podstawy
kanału skrajnia rury

1,4
1,2

0,7
0,6

14. Drogi

krawędź drogi rowu
odwadniającego

0,8

0,6

15. Jezdnie ulic

krawężnik jezdni

1,2

0,8

16. Drzewa

- istniejące
- pomniki przyrody

punkt środkowy drzewa

2,0

15,0

*Rozporządzenie Ministra transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 5 maja 1999r. W sprawie określenia odległości i warunków
dopuszczających usytuowanie drew lub krzewów, elementów ochrony akustycznej, wykonywania robót ziemnych budynków
lub budowli w sąsiedztwie linii kolejowych oraz sposobu urządzania i utrzymania zasłon odśnieżnych i pasów
przeciwpożarowych (DzU nr 47 poz. 476)