Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Ci
Ci
ę
ę
cie plazm
cie plazm
ą
ą
i strumieniem wody
i strumieniem wody
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Ci
Ci
ę
ę
cie plazm
cie plazm
ą
ą
i strumieniem wody
i strumieniem wody
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Przypomnienie...
Przypomnienie...
•
Ciąć
tlenem można tylko stale węglowe o zawartości
węgla do 0,8%
•
Stale wysokostopowe, aluminium, mosiądze, brązy nie
dają
się
ciąć
tlenem
•
Plazmą, laserem i wodą
można ciąć
praktycznie
wszystko, także materiały nie przewodzące...prądu
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
PLAZMA
PLAZMA
•
- to
zjonizowany gaz
o
odpowiednio
dużej koncentracji cząstek
naładowanych,
quasi-obojętny elektrycznie
(tzn. zawierający
jednakowe ilości ładunków dodatnich i
ujemnych
), zajmujący
obszar o
rozmiarach
liniowych
L
>>D
, gdzie D —
tzw. promień
Debye'a, którego wielkość
rośnie wraz z
temperaturą
i
maleje
wraz ze wzrostem ładunku i
koncentracji
otaczających go
cząstek.
•
Każda substancja w
odpowiednio wysokiej temperaturze może
przejść
w
stan plazmy w
wyniku termicznej jonizacji (
plazma jest
zw. czwartym stanem skupienia materii
). W warunkach
ziemskich plazma występuje rzadko, jednak we Wszechświecie
jest najczęściej spotykanym stanem materii (są
z
niej
zbudowane
pewne gwiazdy, np. Słońce i
mgławice).
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Ł
Ł
uk plazmowy
uk plazmowy
Gaz plazmowy
obojętny
•
Właściwości
elektryczne
plazmy są
zbliżone do
właściwości
metali
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Por
Por
ó
ó
wnanie rozk
wnanie rozk
ł
ł
adu temperatur w
adu temperatur w
ł
ł
uku TIG (lewa strona) i w
uku TIG (lewa strona) i w
ł
ł
uku
uku
plazmowym (zw
plazmowym (zw
ęż
ęż
onym dysz
onym dysz
ą
ą
2)
2)
1
1
-
-
elektroda wolframowa
elektroda wolframowa
2
2
-
-
dysza zw
dysza zw
ęż
ęż
aj
aj
ą
ą
ca
ca
3
3
-
-
ł
ł
uk zwyk
uk zwyk
ł
ł
y GTA
y GTA
4
4
-
-
ł
ł
uk plazmowy GTA
uk plazmowy GTA
(
(
ś
ś
ci
ci
ś
ś
ni
ni
ę
ę
ty)
ty)
5
5
-
-
spawany przedmiot
spawany przedmiot
TIG
Plazma
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
•
Plazma niskotemperaturowa (
zimna
; temp. rzędu
10
4
K
)
powstaje podczas wyładowania elektrycznego w
w
gazie
•
Plazma wysokotemperaturowa (
gorąca
; temp.
> 10
6
K
)
odznacza się
całkowitą
jonizacją
— w
przypadku atomów
lekkich istnieją
tylko jądra atomów i
elektrony;
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Zastosowanie podstawowych metod ci
Zastosowanie podstawowych metod ci
ę
ę
cia
cia
Laserowe
Plazmowe
Tlenowe
Mechaniczne
Zła jakość
Dobra jakość
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Ci
Ci
ę
ę
cie plazm
cie plazm
ą
ą
...
...
Jest najbardziej rozpowszechnionym procesem
cięcia
stali wysokostopowych
. Proces ten
charakteryzuje się
dobrą
jakością
krawędzi
i
dużą
wydajnością. Można nim ciąć
elementy
grube, o grubościach do
150 mm
uzyskując
korzystne wskaźniki ekonomiczne
(w
odróżnieniu od cięcia laserowego)
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Ci
Ci
ę
ę
cie plazm
cie plazm
ą
ą
Polega na lokalnym
roztopieniu
materiału
ciętego i
wydmuchania
roztopionego metalu
poprzez strumień
plazmy, który dostarcza
dużej ilości energii cieplnej i kinetycznej.
Do cięcia potrzebne są
znacznie
większe
wydatki gazów plazmowych
, które przy
małych średnicach dysz plazmowych
powodują
przemieszczanie plazmy z dużą
prędkością, bliską
prędkości dźwięku.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Wykonujemy je wyłącznie
prądem stałym, przy
biegunowości ujemnej (
korzystny rozkład
ciepła
), najczęściej palnikami z łukiem
zależnym.
Materiały nie przewodzące prądu ciąć
trzeba
palnikami z łukiem niezależnym.
Wadą
jest duża ilość
dymów i wysoki
poziom hałasu i wysokie napięcie mogące
być
przyczyną
porażenia prądem
Ci
Ci
ę
ę
cie plazm
cie plazm
ą
ą
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Du
Du
ż
ż
a ilo
a ilo
ść
ść
py
py
ł
ł
ó
ó
w i dym
w i dym
ó
ó
w
w
Powoduje, że powszechnie realizuje się
proces cięcia
nad lub pod lustrem wody
.
To znakomicie poprawia warunki pracy ludzi
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Stanowisko do ci
Stanowisko do ci
ę
ę
cia nad lub pod
cia nad lub pod
lustrem wody
lustrem wody
•
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
I w Stoczni Gdynia
I w Stoczni Gdynia
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
proces ci
proces ci
ę
ę
cia plazmowego
cia plazmowego
-
-
parametry geometryczne palnika
parametry geometryczne palnika
Elektroda wolframowa lub z cyrkonu lub hafnu
Dysza plazmowa z miedzi tzw. zawężająca
HF-układ wysokiej częstotliwości zajarzania
łuku plazmowego;
A-wysokość
kanału zawężającego dyszy;
B-odległość
elektrody nietopliwej do
powierzchni czołowej dyszy zawężającej;
C-odległość
dyszy zawężającej od powierzchni
ciętego przedmiotu
D-średnica dyszy zawężającej
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Warstwa ciek
Warstwa ciek
ł
ł
ego metalu...
ego metalu...
Grubość
warstwy ciekłego
metalu
decyduje o sprawności
przewodzenia ciepła do ciętego
metalu a więc o prędkości i
jakości cięcia.
Jej
grubość
zależy od
prędkości strumienia
plazmy
(natężenia przepływu gazu
plazmowego)
Im
cieńsza warstwa ciekłego
metalu tym większa sprawność
procesu
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Ł
Ł
uk plazmowy i strumie
uk plazmowy i strumie
ń
ń
plazmy
plazmy
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Schemat palnik
Schemat palnik
ó
ó
w do ci
w do ci
ę
ę
cia plazmowego
cia plazmowego
–
–
palniki ch
palniki ch
ł
ł
odzone wod
odzone wod
ą
ą
(TIG, GTA)
(TIG, GTA)
1
1
-
-
elektroda nietopliwa, 2
elektroda nietopliwa, 2
-
-
dysza gazu plazmowego, 3
dysza gazu plazmowego, 3
-
-
wlot gazu,
wlot gazu,
4
4
-
-
strumie
strumie
ń
ń
plazmy, 5
plazmy, 5
-
-
materia
materia
ł
ł
spawany, 6
spawany, 6
-
-
zasilacz
zasilacz
ł
ł
uku (
uku (
ź
ź
r
r
ó
ó
d
d
ł
ł
o
o
pr
pr
ą
ą
du)
du)
a)
a)
ł
ł
ukiem niezale
ukiem niezale
ż
ż
nym b)
nym b)
ł
ł
ukiem zale
ukiem zale
ż
ż
nym
nym
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Schemat ci
Schemat ci
ę
ę
cia plazmowego
cia plazmowego
–
–
szczeg
szczeg
ó
ó
ł
ł
y dyszy
y dyszy
plazmowej
plazmowej
obszar tworzenia się
plazmy
elektroda
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Parametry ci
Parametry ci
ę
ę
cia
cia
•
Natężenie prądu
(30-40A, 30-100A i 100-1000A)
•
napięcie łuku
(50-
200V
)
•
Prędkość
cięcia
(0,3-3 m/min)
•
Rodzaj, ciśnienie i natężenie przepływu
gazu plazmowego
(tlen,
powietrze, azot, argon, mieszanki Ar+N
2
lub Ar+H
2
lub N
2
+H
2
;
0,1-10MPa, 50-150 l/min)
•
Rodzaj, ciśnienie i natężenie przepływu
gazu ochronnego
•
Konstrukcja i materiał
elektrody
•
Odległość
palnika od przedmiotu ciętego
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Natężenie prądu
decyduje o temperaturze i energii łuku
plazmowego. Gdy
zwiększa się
natężenie prądu,
zwiększa się
prędkość
cięcia lub możliwe jest cięcie
materiałów o większej grubości, lecz
maleje znacznie
trwałość
elektrod
.
Zbyt duże natężenie
prądu sprawia, że
pogarsza się
jakość
cięcia, zwiększa się
szerokość
szczeliny,
pojawiają
się
zaokrąglenia górnych krawędzi i
odchylenie od prostopadłości.
Zbyt małe natężenie
prądu powoduje początkowo
pojawienie się
nawisów metalu
przy dolnej krawędzi,
a następnie brak przecięcia.
---
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Napięcie łuku
plazmowego decyduje o sprawnym
przebiegu procesu cięcia plazmowego.
W zależności od natężenia prądu napięcie łuku łuku,
wynosi
50+200V
.
Źródła prądu muszą
więc mieć
napięcie biegu
jałowego ok.
150+400 V
.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Zalecane zakresy pr
Zalecane zakresy pr
ę
ę
dko
dko
ś
ś
ci ci
ci ci
ę
ę
cia plazmowego blach
cia plazmowego blach
ze stali C
ze stali C
-
-
Mn pod warstw
Mn pod warstw
ą
ą
wody na g
wody na g
łę
łę
boko
boko
ś
ś
ci 70 mm.
ci 70 mm.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Wp
Wp
ł
ł
yw pr
yw pr
ę
ę
dko
dko
ś
ś
ci ci
ci ci
ę
ę
cia i nat
cia i nat
ęż
ęż
enia pr
enia pr
ą
ą
du plazmowego na
du plazmowego na
tworzenie si
tworzenie si
ę
ę
nawisu metalu przy dolnej kraw
nawisu metalu przy dolnej kraw
ę
ę
dzi blach.
dzi blach.
Prąd zbyt mały
Prąd zbyt duży
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Gazy plazmowe
Gazy plazmowe
Głównie są
to:
tlen, powietrze, azot, argon
oraz mieszanki: argon +
wodór i azot + wodór.
Ze względu na
wysoką
cenę
tych gazów rozwój cięcia
plazmowego zmierza nie tylko w kierunku zwiększenia jakości i
prędkości cięcia, lecz również
zastąpienia argonu tańszymi
gazami, np.. Azotem lub powietrzem i tlenem.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Tlen jako gaz plazmowy
Tlen jako gaz plazmowy
Najwyższą
jakość
cięcia stali niskowęglowych i niskostopowych
zapewnia użycie
jako gazu plazmowego tlenu
, który dodatkowo
zmniejsza napięcie powierzchniowe ciekłego metalu
, ułatwiając
usuwanie go ze szczeliny cięcia.
Reakcja
egzotermiczna spalania żelaza
w łuku plazmowym
również
wspomaga proces cięcia i dzięki temu
większe są
prędkości cięcia
Osłona tlenu
zapewnia dodatkowo, że
nie występuje absorpcja
azotu na ciętych krawędziach
i do ich spawania, nie jest
wymagana żadna dodatkowa obróbka.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Azot
Azot
•
Zastosujemy gdy chcemy ciąć
grube
blachy stosunkowo tanio...
Umożliwia
stosowanie dużego prądu do 750A,
przy dużej trwałości elektrod.
Wprowadza azot do SWC cięcia co ma
znaczenie w przypadku ukosowania
blach do spawania
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Do ci
Do ci
ę
ę
cia stali Cr
cia stali Cr
-
-
Ni oraz Al
Ni oraz Al
•
Jako gaz plazmowy zaleca się
mieszanki
Ar+H
2
lub
Ar+N
2
(10-30% H
2
lub N
2
)
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Por
Por
ó
ó
wnanie pr
wnanie pr
ę
ę
dko
dko
ś
ś
ci ci
ci ci
ę
ę
cia plazmowego blach stalowych z
cia plazmowego blach stalowych z
tlenem jako gazem plazmowym i nat
tlenem jako gazem plazmowym i nat
ęż
ęż
eniu pr
eniu pr
ą
ą
du 260 A oraz
du 260 A oraz
azotem jako gazem plazmowym i nat
azotem jako gazem plazmowym i nat
ęż
ęż
eniu pr
eniu pr
ą
ą
du 400 A.
du 400 A.
Azot wydłuża trwałość
elektrod i dysz do kilkunastu razy
Jest stosowany do grubości cięcia do 75 mm (750A)
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
3,9
24,1
3,8
14,0
4,9
46,0
7,0
0,0
5,0
10,0
15,0
20,0
25,0
30,0
35,0
40,0
45,0
50,0
Tlen techniczny
Acetylen
Dwutlenek
węgla
Argon
Azot
Hel
Wodór
PLN
/m
^
3
Ceny gaz
Ceny gaz
ó
ó
w
w
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
•
Konstrukcje palników do cięcia
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Palnik plazmowy z dodatkowym zaw
Palnik plazmowy z dodatkowym zaw
ęż
ęż
aniem
aniem
ł
ł
uku gazem
uku gazem
ochronnym
ochronnym
Wydostaje się
tym samym kanałem co gaz plazmowy
Podnosi temperaturę łuku
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Palnik plazmowy z zawirowaniem gazu plazmowego i
Palnik plazmowy z zawirowaniem gazu plazmowego i
dodatkowym zaw
dodatkowym zaw
ęż
ęż
eniem
eniem
ł
ł
uku zawirowanym strumieniem
uku zawirowanym strumieniem
wody.
wody.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Palnik plazmowy z dodatkow
Palnik plazmowy z dodatkow
ą
ą
kurtyn
kurtyn
ą
ą
wodn
wodn
ą
ą
Woda Gaz plazmowy
Woda
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Palnik do ci
Palnik do ci
ę
ę
cia powietrzem
cia powietrzem
gazem plazmowym
i gazem chłodzącym
jest powietrze!
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Palnik do ci
Palnik do ci
ę
ę
cia powietrzem z bezpo
cia powietrzem z bezpo
ś
ś
rednim stykiem dyszy
rednim stykiem dyszy
z powierzchni
z powierzchni
ą
ą
ci
ci
ę
ę
tego przedmiotu
tego przedmiotu
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Materia
Materia
ł
ł
elektrody zale
elektrody zale
ż
ż
y od
y od
rodzaju gazu plazmowego
rodzaju gazu plazmowego
•
Np.. Jeśli gaz plazmowy jest gazem
utleniającym
(tlen, powietrze) elektrody
wykonuje się
z
hafnu lub cyrkonu
osadzonego w korpusie miedzianym
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Elektroda z osadzon
Elektroda z osadzon
ą
ą
w srebrze o wysokiej czysto
w srebrze o wysokiej czysto
ś
ś
ci z wk
ci z wk
ł
ł
adk
adk
ą
ą
hafnu
hafnu
Srebro, (bardzo dobry przewodnik cieplny i elektryczny), pozwala
Srebro, (bardzo dobry przewodnik cieplny i elektryczny), pozwala
na znacznie g
na znacznie g
łę
łę
bsze zu
bsze zu
ż
ż
ywanie si
ywanie si
ę
ę
wk
wk
ł
ł
adki hafnowej, co powoduje
adki hafnowej, co powoduje
przed
przed
ł
ł
u
u
ż
ż
enie trwa
enie trwa
ł
ł
o
o
ś
ś
ci katody i dyszy.
ci katody i dyszy.
Trwałość
dysz wynosi :
Wolfram z thorem
15-20 godz.
(jeśli nie stosujemy tlenu)
Cyrkon lub hafn –1-5 godz.
(dla cięcia z tlenem lub powietrzem)
Hafn-
zwiększa trwałość
dysz,
Hf –srebrzysto biały,
ciągliwy metal, Tt=2233
o
C,
gęstość=13,09 g/cm
3
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
•
W czasie cięcia cienka
warstewka końcówki elektrody
jest utrzymywana w postaci
ciekłej mieszaniny, a po
każdorazowym zakończeniu
cięcia jej część
jest wyrzucana na
zewnątrz palnika. Powoduje to
zużywanie się
wkładki podczas
prowadzenia procesu lub po ok.
50-;-
100 zajarzeniach łuku
plazmowego i w katodzie tworzy
się
wgłębienie
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Krytycznym momentem jest pocz
Krytycznym momentem jest pocz
ą
ą
tek procesu
tek procesu
Każde rozpoczynanie procesu prowadzi do
usunięcia ochronnej
warstewki tlenków
z powierzchni wkładki hafnowej lub
cyrkonowej katody.
Strącony tlenek może osadzać
się
wewnątrz otworu dyszy plazmowej, powodując zakłócenia
przepływu gazu
oraz pogorszenie jakości cięcia.
Zajarzanie łuku plazmowego z dodatkiem
gazu nieutleniającego
(np. N
2
) pozwala zachować
ochronną
warstwę
tlenków oraz
zmniejsza proces zużywania się
elektrody. Ponadto dodatek
azotu po zakończeniu procesu cięcia pozwala na
ochłodzenie katody w atmosferze nie utleniającej, co w
efekcie również
przedłuża jej czas pracy
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Zalecane warunki
Zalecane warunki
technologiczne
technologiczne
ci
ci
ę
ę
cia plazmowego
cia plazmowego
r
r
ó
ó
ż
ż
nych metali
nych metali
Tlen
Tlen
–
–
mniejszy
mniejszy
wydatek
wydatek
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Parametry krytyczne (dopuszczalne) palnik
Parametry krytyczne (dopuszczalne) palnik
ó
ó
w plazmowych
w plazmowych
dzia
dzia
ł
ł
aj
aj
ą
ą
cych z argonem
cych z argonem
(Powy
(Powy
ż
ż
ej I kr intensywnie ro
ej I kr intensywnie ro
ś
ś
nie zu
nie zu
ż
ż
ycie elektrody!)
ycie elektrody!)
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Parametry krytyczne palnik
Parametry krytyczne palnik
ó
ó
w plazmowych dzia
w plazmowych dzia
ł
ł
aj
aj
ą
ą
cych z
cych z
azotem
azotem
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Schemat konstrukcyjny palnika przemys
Schemat konstrukcyjny palnika przemys
ł
ł
owego typu RPM5
owego typu RPM5
(z
(z
ł
ł
ukiem zewn
ukiem zewn
ę
ę
trznym)
trznym)
1-
dysza plazmowa
2-
płaszcz
3-elektroda (katoda)
4-tuleja
5,6-izolatory
7-nakrętka nasadowa
8-źródło zasilania
9-anoda –
detal cięty
-
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Parametry pracy palnika plazmowego z azotem i geometria
Parametry pracy palnika plazmowego z azotem i geometria
szczeliny podczas ci
szczeliny podczas ci
ę
ę
cia detali wykonanych ze stali
cia detali wykonanych ze stali
nierdzewnych
nierdzewnych
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Technologia HTPAC
Technologia HTPAC
(High Tolerance Plasma Arc Cuuting
(High Tolerance Plasma Arc Cuuting
–
–
Precyzyjne Ci
Precyzyjne Ci
ę
ę
cie
cie
Plazmowe
Plazmowe
w
w
USA znane jako HyDefinition Technology
USA znane jako HyDefinition Technology
w
w
Japoni
Japoni
-
-
Fine
Fine
Plasma
Plasma
)
)
•
Wykorzystuje
tlen jako gaz plazmowy
•
Duże gęstości
prądu (ok.. 90 A/mm
2
)
•
Małe średnice
dysz plazmowych 0,4-0,7mm
•
Silne zawirowanie strumienia gazu plazmowego
jest
sposobem na utrzymanie stabilności łuku
•
Wprowadza dodatkowy
gaz ochronny (
azot, powietrze lub
argon)
, który dodatkowo zawęża łuk plazmowy
To wszystko daje możliwość
osiągnięcia
dużej prostopadłości
krawędzi,
wysokiej gładkości
powierzchni,
małej szerokości
szczeliny
cięcia oraz wysokiej efektywności procesu i
jakości zbliżonej do cięcia laserowego
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Schemat budowy palnika plazmowego do precyzyjnego
Schemat budowy palnika plazmowego do precyzyjnego
ci
ci
ę
ę
cia w
cia w
ą
ą
skim strumieniem plazmy
skim strumieniem plazmy
-
-
system HTPC
system HTPC
Fine
Plasma
firmy
KOMATSU-
CYBERMATION
Dodatkowe zwężenie łuku
przez cewkę
magnetyczną
HyDefinition
Technology
firmy HYPERTHERM
Z dyszą
wirową
usuwającą
nadmiar gazu plazmowego
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
HyDefinition Technology firmy HYPERTHERM
HyDefinition Technology firmy HYPERTHERM
Tlen
jako gaz plazmowy oraz duże
gęstości prądu uzyskane dzięki
małej średnicy dyszy plazmowej
Stabilność
łuku i strumienia plazmy
uzyskano drogą
silnego
zawirowania gazu plazmowego
.
Oprócz zawirowania na wlocie
gazu zastosowano
wysoko
przepływową
dyszę
wirową
ze
specyficznie ukształtowanym
otworem. Usuwa ona nadmiar gazu
oraz
wzmacnia zawężenie
strumienia
plazmy. Odpowiednio
ukształtowana dysza gazu
osłonowego powoduje
dodatkowe
zwężenie strumienia
plazmy
Elektroda
Gaz plazmowy
Ujście nadmiaru
gazu plazmowego
Gaz osłonowy
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Fine Plasma firmy KOMATSU
Fine Plasma firmy KOMATSU
-
-
CYBERMATION
CYBERMATION
Dodatkowe zwężenie łuku przez cewkę
magnetyczną
Łuk plazmowy jako przewodnik prądu elektrycznego
podlega działaniu
siły Lorenza
. Działanie pola
magnetycznego na łuk plazmowy można
przedstawić
następująco:
siła Lorenza, oddziałując
na strumień
plazmy, nadaje mu dużą
prędkość
obrotową
i powoduje jego ścisłe przyleganie do
końcówki elektrody,
a linie pola magnetycznego
stanowią
naturalną
barierę
dla wirującego
strumienia plazmy, zmniejszając ryzyko jego
odchylenia oraz zjawiska podwójnego łuku.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Zastosowanie tlenu to...
Zastosowanie tlenu to...
Ograniczona trwałość
dyszy i katody
, która
posiada specjalną
wkładkę
z cyrkonu lub
hafnu osadzoną
w srebrze w korpusie
miedzianym chłodzonym wodą
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Cykl procesu ci
Cykl procesu ci
ę
ę
cia sterowany mikroprocesorem,
cia sterowany mikroprocesorem,
pozwalaj
pozwalaj
ą
ą
cy
cy
na zmian
na zmian
ę
ę
gazu plazmowego podczas rozpoczynania procesu
gazu plazmowego podczas rozpoczynania procesu
ci
ci
ę
ę
cia
cia
co wyra
co wyra
ź
ź
nie zwi
nie zwi
ę
ę
ksza trwa
ksza trwa
ł
ł
o
o
ść
ść
palnika
palnika
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Cykl procesu ci
Cykl procesu ci
ę
ę
cia w fazie pocz
cia w fazie pocz
ą
ą
tkowej
tkowej
–
–
przebijanie otworu
przebijanie otworu
Prędkość
cięcia
Prąd cięcia
Odległość
palnika
od blachy
start
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Technologie HTPAC
Technologie HTPAC
(High Tolerance Plasma Arc Cuuting)
(High Tolerance Plasma Arc Cuuting)
•
Pozwalają
ciąć
z dużą
dokładnością
stale węglowe
i stopowe o g=0,5-10mm, uzyskując wąską
szczelinę
cięcia (np.. dla
g<6mm szerokość
szczeliny wynosi 0,5-1,2mm
a dokładność
+-0,1mm
) i bardzo niewielkie odchyłki prostopadłości (kąt
0,5-1,5
o
)
•
Jakość
cięcia jest dobra, niewiele gorsza od cięcia
laserowego na krawędziach cięcia
nie występują
żużle i zaokrąglenia
•
Trwałość
elektrod z hafnem i dysz plazmowych jest
kilkakrotnie większa
niż
przy palnikach
konwencjonalnych i dochodzi do 25-30 godz.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Por
Por
ó
ó
wnanie pr
wnanie pr
ę
ę
dko
dko
ś
ś
ci ci
ci ci
ę
ę
cia plazmowego z du
cia plazmowego z du
żą
żą
dok
dok
ł
ł
adno
adno
ś
ś
ci
ci
ą
ą
blach stalowych z pr
blach stalowych z pr
ę
ę
dko
dko
ś
ś
ci
ci
ą
ą
ci
ci
ę
ę
cia blach
cia blach
stalowych laserem gazowym CO2 o mocy 1000 W.
stalowych laserem gazowym CO2 o mocy 1000 W.
natężenia prądu
podczas cięcia
plazmowego
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Kraw
Kraw
ę
ę
dzie ci
dzie ci
ę
ę
te
te
•
Podczas procesu cięcia w istotny
sposób zmieniają
swoje własności
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Inaczej przy ci
Inaczej przy ci
ę
ę
ciu w powietrzu i pod lustrem wody
ciu w powietrzu i pod lustrem wody
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
SWC stali H18N9T, g=8mm, ci
SWC stali H18N9T, g=8mm, ci
ę
ę
tej plazm
tej plazm
ą
ą
powietrzn
powietrzn
ą
ą
cięcie
w powietrzu
pod lustrem
wody
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Rozk
Rozk
ł
ł
ad twardo
ad twardo
ś
ś
ci w pr
ci w pr
ó
ó
bkach ci
bkach ci
ę
ę
tych plazm
tych plazm
ą
ą
powietrzn
powietrzn
ą
ą
, plazm
, plazm
ą
ą
azotow
azotow
ą
ą
oraz plazm
oraz plazm
ą
ą
argonowo
argonowo
-
-
wodorow
wodorow
ą
ą
.
.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Rozk
Rozk
ł
ł
ad twardo
ad twardo
ś
ś
ci w pr
ci w pr
ó
ó
bkach z r
bkach z r
ó
ó
ż
ż
nych stali
nych stali
ci
ci
ę
ę
tych plazm
tych plazm
ą
ą
powietrzn
powietrzn
ą
ą
,
,
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Zmiana sk
Zmiana sk
ł
ł
adu chemicznego zachodz
adu chemicznego zachodz
ą
ą
ca w stali
ca w stali
niestopowej g=14mm ci
niestopowej g=14mm ci
ę
ę
tej plazm
tej plazm
ą
ą
powietrzn
powietrzn
ą
ą
.
.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Zmiana sk
Zmiana sk
ł
ł
adu chemicznego zachodz
adu chemicznego zachodz
ą
ą
ca w stali
ca w stali
niestopowej g=14mm ci
niestopowej g=14mm ci
ę
ę
tej plazm
tej plazm
ą
ą
azotow
azotow
ą
ą
.
.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Zmiana sk
Zmiana sk
ł
ł
adu chemicznego zachodz
adu chemicznego zachodz
ą
ą
ca w stali
ca w stali
niestopowej g=14mm ci
niestopowej g=14mm ci
ę
ę
tej plazm
tej plazm
ą
ą
argonowo
argonowo
-
-
wodorow
wodorow
ą
ą
.
.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Spawanie bezpo
Spawanie bezpo
ś
ś
rednio po ci
rednio po ci
ę
ę
ciu plazm
ciu plazm
ą
ą
powietrzn
powietrzn
ą
ą
...
...
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Makrostruktury z
Makrostruktury z
łą
łą
czy
czy
z blachy ze stali
z blachy ze stali
konstrukcyjnej,
konstrukcyjnej,
niestopowej (C=0,25%,
niestopowej (C=0,25%,
Si=0,3%,
Si=0,3%,
Mn=1.2%) spawanej
Mn=1.2%) spawanej
MAG, drutem SPG3S,
MAG, drutem SPG3S,
Kraw
Kraw
ę
ę
dzie
dzie
przygotowano drog
przygotowano drog
ą
ą
ci
ci
ę
ę
cia plazm
cia plazm
ą
ą
powietrzn
powietrzn
ą
ą
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Radiogram
złącza z blachy ze
stali
konstrukcyjnej,
niestopowej
(C=0,25%,
Si=0,3%,
Mn=1.2%)
spawanej MAG,
drutem
SPG3S
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Radiogram złącza z
blachy ze stali
konstrukcyjnej,
niestopowej
(C=0,25%, Si=0,3%,
Mn=1.2%) spawanej
MAG, drutem
SPG3S
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Reasumuj
Reasumuj
ą
ą
c...
c...
•
Proces cięcia plazmą
powietrzną
stali
konstrukcyjnych niestopowych i stali
niskostopowych powoduje silne
naazotowanie
(nawet do zawartości 1 ,6% N
2
) powierzchni ciętych
oraz
wzrost twardości
przy powierzchni cięcia
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
•
spawanie
blach przygotowanych do spawania poprzez
cięcie plazmą
powietrzną
bez usuwania warstwy
tlenków
wykazują
znaczną
porowatość
złączy
spawanych. Aby temu zapobiec, należy
usunąć
warstwę
materiału naazotowanego
, charakteryzującego
się
podwyższoną
twardością, której szerokość
waha się
od
20 do 80 mikrometrów
. Warstwa ta
(
SWC cięcia
)
tworzy się
poprzez cienką
warstwę
ciekłego
metalu,
która absorbuje dużą
ilość
azotu ze strumienia plazmy i
otoczenia
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
•
Sposób przygotowania brzegów do spawania (cięcie
plazmowe:
bez usuwania warstwy tlenków,
z usunięciem
warstwy tlenków
, z mechanicznym usunięciem SWC
)
nie
wpływa na zmiany
twardości wykonanej następnie spoiny i
jej SWC
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Przyczyny zmian w
Przyczyny zmian w
ł
ł
asno
asno
ś
ś
ci SWC
ci SWC
Przyczyną
zmian własności SWC jest
cykl cieplny
(nagrzewanie i chłodzenie) oraz
zmiany składu
chemicznego
w obszarze SWC.
W stalach wysokostopowych (austenitycznych -
słabsze
przewodzenie ciepła
) uzyskuje się
mniejsze
zmiany w SWC niż
w stalach ferrytycznych
(niskostopowych lub węglowych), które są
lepszymi
przewodnikami ciepła
.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Wielko
Wielko
ść
ść
strefy SWC podczas ci
strefy SWC podczas ci
ę
ę
cia plazm
cia plazm
ą
ą
powietrzn
powietrzn
ą
ą
r
r
ó
ó
ż
ż
nych stali
nych stali
a/
a/
w powietrzu
w powietrzu
b/
b/
pod lustrem wody
pod lustrem wody
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Rozk
Rozk
ł
ł
ad twardo
ad twardo
ś
ś
ci w SWC blachy H13JS ci
ci w SWC blachy H13JS ci
ę
ę
tej
tej
plazm
plazm
ą
ą
powietrzn
powietrzn
ą
ą
w powietrzu i pod lustrem wody
w powietrzu i pod lustrem wody
0
50
100
150
200
250
300
0
0,5
1
1,5
2
2,5
3
3,5
4
4,5
odległość od kraw ędzi
HV
0
,2
w powietrzu
pod lustrem wody
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Rozk
Rozk
ł
ł
ad twardo
ad twardo
ś
ś
ci w SWC blachy H13JS ci
ci w SWC blachy H13JS ci
ę
ę
tej r
tej r
ó
ó
ż
ż
n
n
ą
ą
plazm
plazm
ą
ą
0
50
100
150
200
250
0
0,5
1
1,5
2
2,5
3
3,5
4
4,5
odległość od kraw ędzi
HV
0
,2
plazma powietrzna
plazma Ar70-H2
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Azot...
Azot...
Istotne wzbogacenie w azot obszar
Istotne wzbogacenie w azot obszar
ó
ó
w SWC jest
w SWC jest
przyczyn
przyczyn
ą
ą
wzrostu twardo
wzrostu twardo
ś
ś
ci i k
ci i k
ł
ł
opot
opot
ó
ó
w z obr
w z obr
ó
ó
bk
bk
ą
ą
mechaniczn
mechaniczn
ą
ą
.
.
Najwi
Najwi
ę
ę
cej azotu wprowadza ci
cej azotu wprowadza ci
ę
ę
cie plazm
cie plazm
ą
ą
powietrzn
powietrzn
ą
ą
(gaz plazmowy
(gaz plazmowy
–
–
powietrze, czyli mieszanina Tlenu i
powietrze, czyli mieszanina Tlenu i
Azotu) oraz ci
Azotu) oraz ci
ę
ę
cie w atmosferze powietrza.
cie w atmosferze powietrza.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Plazma argonowo wodorowa np.
Plazma argonowo wodorowa np.
70%Ar
70%Ar
–
–
30H
30H
2
2
Nie wprowadza azotu do powierzchni ciętych co
skutkuje brakiem istotnego wzrostu twardości
powierzchni ciętych
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Wp
Wp
ł
ł
yw pr
yw pr
ę
ę
dko
dko
ś
ś
ci ci
ci ci
ę
ę
cia i rodzaju
cia i rodzaju
ś
ś
rodowiska ci
rodowiska ci
ę
ę
cia
cia
na warto
na warto
ść
ść
chropowato
chropowato
ś
ś
ci przy ci
ci przy ci
ę
ę
ciu plazm
ciu plazm
ą
ą
powietrzn
powietrzn
ą
ą
blachy niestopowej g=14mm, odleg
blachy niestopowej g=14mm, odleg
ł
ł
o
o
ść
ść
dyszy palnika od materia
dyszy palnika od materia
ł
ł
u ci
u ci
ę
ę
tego h=10mm
tego h=10mm
1-pod lustrem wody
2-na lustrze wody
3-na wolnym powietrzu
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Wp
Wp
ł
ł
yw pr
yw pr
ę
ę
dko
dko
ś
ś
ci ci
ci ci
ę
ę
cia na zawarto
cia na zawarto
ść
ść
azotu w SWC
azotu w SWC
–
–
podczas ci
podczas ci
ę
ę
cia plazm
cia plazm
ą
ą
powietrzn
powietrzn
ą
ą
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Zalety i wady ci
Zalety i wady ci
ę
ę
cia plazmowego
cia plazmowego
Zalety
•
Duża prędkość
cięcia
•
Możliwość
cięcia
wszystkich metali i ich
stopów
•
Wąska strefa wpływu
ciepła
•
Duży zakres grubości
cięcia
Wady
Wady
Du
Du
ż
ż
a emisja py
a emisja py
ł
ł
ó
ó
w,
w,
gazu i ha
gazu i ha
ł
ł
asu
asu
Wi
Wi
ę
ę
ksza szeroko
ksza szeroko
ść
ść
szczeliny ci
szczeliny ci
ę
ę
cia i ni
cia i ni
ż
ż
sza
sza
jako
jako
ść
ść
w por
w por
ó
ó
wnaniu do
wnaniu do
ci
ci
ę
ę
cia laserowego
cia laserowego
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Powierzchnie ci
Powierzchnie ci
ę
ę
te laserem i plazm
te laserem i plazm
ą
ą
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Por
Por
ó
ó
wnanie koszt
wnanie koszt
ó
ó
w ci
w ci
ę
ę
cia 1 m blachy ze stali w gat.
cia 1 m blachy ze stali w gat.
St3S plazm
St3S plazm
ą
ą
powietrzn
powietrzn
ą
ą
, laserem i tlenem przy
, laserem i tlenem przy
optymalnych pr
optymalnych pr
ę
ę
dko
dko
ś
ś
ciach ci
ciach ci
ę
ę
cia.
cia.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Zagro
Zagro
ż
ż
enia podczas ci
enia podczas ci
ę
ę
cia plazm
cia plazm
ą
ą
Są
sumą
zagrożeń
występujących podczas
spawania łukowego i cięcia metali
Hałas często przekracza 100 dB
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Ha
Ha
ł
ł
as zmniejsza si
as zmniejsza si
ę
ę
pod lustrem wody
pod lustrem wody
Poziom wody
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Stężenie pyłów
a poziom
wody
BHP na stanowisku ci
BHP na stanowisku ci
ę
ę
cia plazm
cia plazm
ą
ą
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Żł
Żł
obienie plazm
obienie plazm
ą
ą
, tak
, tak
ż
ż
e powietrzn
e powietrzn
ą
ą
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Żł
Żł
obienie plazmowe...
obienie plazmowe...
W porównaniu do innych metod żłobienie plazmowe pozwala na
uzyskanie bardzo dokładnego rowka z dużą
wydajnością
i może
znaleźć
zastosowanie do stali, żeliwa i metali nieżelaznych
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Kszta
Kszta
ł
ł
t rowka po
t rowka po
żł
żł
obieniu plazm
obieniu plazm
ą
ą
Szerokość
SWC
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Urz
Urz
ą
ą
dzenie do ci
dzenie do ci
ę
ę
cia
cia
plazm
plazm
ą
ą
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Zrobotyzowane stanowisko do ci
Zrobotyzowane stanowisko do ci
ę
ę
cia
cia
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Ci
Ci
ę
ę
cie strumieniem wody
cie strumieniem wody
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Ci
Ci
ę
ę
cie strumieniem wody
cie strumieniem wody
WATERJET
WATERJET
•
Polega
na użyciu silnie
sprężonego strumienia wody
(
70-400 MPa
) z dodatkiem
proszku ściernego
(
ziarnistość
0,3-0,4mm
,
granit, krzemionka, węglik
boru)
lub bez
.
•
Zastosowanie
: prawie
wszystkie metale, ceramika,
szkło, kompozyty (z
dodatkiem proszku
ściernego) oraz gumy,
skóry, drewna, papieru,
gąbki (bez ścierniwa)
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Kryza wodna
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Ci
Ci
ę
ę
cie strumieniem wody
cie strumieniem wody
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
WATERJET
WATERJET
•
Metoda WATERJET polega na wykorzystaniu
skoncentrowanej energii strumienia wody pod
wysokim ciśnieniem -
około 4000 barów
najczęściej z rozdrobnionym materiałem
ściernym. Średnica strumienia wody wynosi
0,2
do 0,7 mm
a jej prędkość
dochodzi
do 1000 m/s
.
Głowica tnąca jest prowadzona precyzyjnie, z
wykorzystaniem technologii CNC, po
odpowiednim przygotowaniu projektowym CAD.
Cięcie jest płynne, a osiągane dokładności
dochodzą
do 0.1mm
.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Parametry ci
Parametry ci
ę
ę
cia
cia
•
Ciśnienie wody 100-400 MPa
•
Wydatek ścierniwa -0,1-1,5 kg/min
•
Średnica otworu kryzy dyszy wodnej 0,08-1mm
•
Średnica dyszy mieszającej 0,5-1,5mm
•
Prędkość
cięcia –będąca funkcją
wielu
parametrów: ciśnienia wody, wydatku ścierniwa,
grubości i rodzaju materiału ciętego
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Koszty...do
Koszty...do
ść
ść
wysokie
wysokie
Dysze z kryz
Dysze z kryz
ą
ą
wodn
wodn
ą
ą
–
–
najcz
najcz
ęś
ęś
ciej z szafiru lub
ciej z szafiru lub
rubinu
rubinu
–
–
s
s
ł
ł
u
u
żą
żą
25
25
-
-
50 godz. ci
50 godz. ci
ę
ę
cia (z zastosowaniem
cia (z zastosowaniem
ś
ś
cierniw, z sam
cierniw, z sam
ą
ą
wod
wod
ą
ą
2x wi
2x wi
ę
ę
cej) kosztuj
cej) kosztuj
ą
ą
15
15
-
-
50
50
dolar
dolar
ó
ó
w.
w.
Dysze z kryz
Dysze z kryz
ą
ą
wodn
wodn
ą
ą
–
–
z diamentu
z diamentu
–
–
s
s
ł
ł
u
u
żą
żą
8000
8000
-
-
20000 godz. ci
20000 godz. ci
ę
ę
cia (z zastosowaniem
cia (z zastosowaniem
ś
ś
cierniw, z
cierniw, z
sam
sam
ą
ą
wod
wod
ą
ą
2x wi
2x wi
ę
ę
cej) lecz kosztuj
cej) lecz kosztuj
ą
ą
150
150
-
-
1000
1000
dolar
dolar
ó
ó
w.
w.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Zastosowanie
Zastosowanie
•
Ciecie wodą
ma zastosowanie zarówno do materiałów
twardych,
takich jak
metale, szkło lub kamień
(które
wymagają ścierniwa),
jak i do
materiałów miękkich,
także trudnych do ciecia, takich jak guma, pianka,
papier, plastik, kompozyty, tkaniny
•
można ciąć
dowolne materiały:
stale -
konstrukcyjne,
stopowe i narzędziowe, chromowe (nierdzewne i
kwasoodporne), aluminium i jego stopy, miedź
i
mosiądze, tytan, molibden, materiały ceramiczne,
kamień
naturalny i sztuczny, szkło lite i klejone folię
lub żywicę, kompozyty żywiczne, tworzywa sztuczne,
drewno i materiały drewnopodobne
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
wykorzystanie
wykorzystanie
•
Cięcie glazury z płytek ceramicznych, szkła,
kamienia naturalnego.
•
Cięcie detali do wszelkiego rodzaju prototypów
maszyn i urządzeń, gdzie stosowane są
elementy o
nietypowych kształtach ze stali, aluminium lub
innych metali.
•
Cięcie uszczelnień
z
gumy, tworzyw sztucznych,
klinkierytu, korka, miedzi
itp.
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Przyk
Przyk
ł
ł
ady element
ady element
ó
ó
w ci
w ci
ę
ę
tych
tych
WATERJET
WATERJET
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Pr
Pr
ę
ę
dko
dko
ś
ś
ci ci
ci ci
ę
ę
cia strumieniem wody materia
cia strumieniem wody materia
ł
ł
ó
ó
w
w
niemetalowych s
niemetalowych s
ą
ą
du
du
ż
ż
e
e
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Pr
Pr
ę
ę
dko
dko
ś
ś
ci ci
ci ci
ę
ę
cia metali
cia metali
–
–
znacznie mniejsze
znacznie mniejsze
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Zalety ci
Zalety ci
ę
ę
cia
cia
strumieniem
strumieniem
wod
wod
y
y
•
Możliwość
cięcia praktycznie wszystkich
materiałów o grubości 0.1 do 100 mm.
•
Materiał
nie jest nagrzewany, nie występują żadne
zmiany struktury materiału, brak naprężeń
i
odkształceń
materiału.
•
Ekologiczna metoda cięcia -
stosowane materiały
ścierne są
pochodzenia naturalnego.
•
Duża prędkość
cięcia materiałów miękkich, mała
szerokość
cięcia.
•
Wysoka dokładność
i jakość
powierzchni ciętej; w
wielu przypadkach nie potrzeba obróbki
wykańczającej
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Wady...
Wady...
•
Małe prędkości cięcia w odniesieniu do
większości metali
•
Wyższy koszt cięcia metali niż
cięcia
termicznego (drogie kryzy, obróbka wody)
•
Konieczność
stosowania wody odpowiednio
miękkiej i czystej
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Oznaczenia klas jako
Oznaczenia klas jako
ś
ś
ci ci
ci ci
ę
ę
cia ISO 9013
cia ISO 9013
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Klasa jako
Klasa jako
ś
ś
ci ci
ci ci
ę
ę
cia ISO 9013
cia ISO 9013
–
–
3 1 2
3 1 2
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Klasa jako
Klasa jako
ś
ś
ci ci
ci ci
ę
ę
cia ISO 9013
cia ISO 9013
–
–
4 1 2
4 1 2
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Klasa jako
Klasa jako
ś
ś
ci ci
ci ci
ę
ę
cia ISO 9013
cia ISO 9013
–
–
1 2 1
1 2 1
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Klasa jako
Klasa jako
ś
ś
ci ci
ci ci
ę
ę
cia ISO 9013
cia ISO 9013
–
–
1 1 1
1 1 1
Stycze
Stycze
ń
ń
2010
2010
Procesy i urz
Procesy i urz
ą
ą
dzenia spajania
dzenia spajania
Dr in
Dr in
ż
ż
.. Tadeusz Pi
.. Tadeusz Pi
ą
ą
tkowski
tkowski
Cd za ...