background image

Slajd 1 

 

Mareriały wybuchowe

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

Slajd 2 

 

Wybuch - w mowie potocznej - gwałtowne wydzielenie w jednym 
miejscu dużych ilości energii. Wybuchowi towarzyszy zwykle nagły 
wzrost temperatury i wzrost ciśnienia. Wybuch powoduje powstanie 
fali uderzeniowej. W zależności od prędkości rozchodzenia się tej 
fali oraz mechanizmu wybuchu rozróżnia się deflagrację (zwaną
inaczej wybuchem właściwym), eksplozję i detonację .

Większość materiałów wybuchowych działa na skutek 

gwałtownej, egzotermicznej reakcji chemicznej. Wzrost ciśnienia w 
otoczeniu wybuchu może wynikać z czterech przyczyn:

¾

powstaniu dużych ilości gazowych produktów reakcji chemicznej, 

która spowodowała wybuch 

¾

powstaniu dużych ilości gazów w reakcjach wtórnych 

¾

rozprężeniu się gazów, które wcześniej występowały w strefie 

wybuchu pod wpływem gwałtownego wzrostu temperatury

Wybuch

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

background image

Slajd 3 

 

Systematyka wybuchów:

Deflagracja

(inaczej wybuch właściwy) - ma miejsce gdy szybkość

rozchodzenia się fali uderzeniowej nie przekracza 

400 m/s

Eksplozja

- ma miejsce gdy szybkość rozchodzenia się fali 

uderzeniowej przekroczyła 

400 m/s

ale nie była to najwyższa 

możliwa wartość dla danego materiału wybuchowego. 

Detonacja

- ma miejsce, gdy szybkość rozchodzenia się fali 

uderzeniowej przekroczyła 

400 m/s

i jednocześnie osiągnęła 

maksymalną możliwą wartość dla danego materiału wybuchowego. 

W przypadku, gdy nie ma możliwości sprawdzenia, czy wybuch 
nastąpił z maksymalną możliwą prędkością używa się raczej 
określenia "eksplozja" niż "detonacja".

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

Slajd 4 

 

Krótka historia

Początki stosowania „ognia” w efektach specjalnych, należy datować od 
673 roku, kiedy ropa naftowa pochodząca z naturalnych źródeł została 
użyta przez Greków jako wczesna forma napalmu. Mistrz budowlany 

Kallinikos z Heliopolis

, z pochodzenia Syryjczyk, pozwolił Grekom 

wyprzedzić pod względem uzbrojenia Arabów. Zaopatrzył żeglowne galery 
w kotły z wyrzutnią, z której wydobywała się paląca mieszanina. Opisy 
historyczne podają, iż mieszanina ta płonęła w zetknięciu z wodą. 
Urządzenie to stało się sławne i przeszło do historii pod nazwą

„ogni 

greckich”.

W VII wieku chińscy alchemicy, w celu uzyskania eliksiru życia, stworzyli 
miksturę zawierającą

oleje, miód, wosk, i co ważne siarkę i saletrę

potasową.

Najprawdopodobniej, w wyniku silnego podgrzania, podczas 

odparowywania tej mieszaniny miodu, siarki i saletry, nastąpił wybuch. W 
ten oto przypadkowy sposób odkryto odpowiednie proporcje składu 
prochu. 

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

__________________________________________________________ 

background image

Slajd 5 

 

Chińczycy, jako odkrywcy, pierwsi stosowali mieszaniny podobne do 
prochu jako paliwo we wczesnych formach rakiet. Te prymitywne rakiety 
służyły zarówno do prezentowania efektów pirotechnicznych, jak również
do rażenia przeciwników granatami, a nawet toksycznymi dymami. Na 
przykład przepis 

Wu Ching Tsung Yao

pochodzący z około 

1044

roku 

zawiera opis mieszaniny zawierającej siarkę, saletrę potasową, sole 
arsenu, sole ołowiu, oleje i woski. Mieszaninę tę stosowano jako 
mieszaninę zapalającą, wystrzeliwaną z katapulty.

Tego typu mieszaniny znalazły również zastosowanie w pierwszych 

fajerwerkach - „krakersach ogniowych”

. Jedna ze składowych mieszanin 

stosowanych w tych urządzeniach odpowiadała dokładnie współczesnemu 
prochowi strzelniczemu i zawierała saletrę, siarkę i wierzbowy węgiel 
drzewny. 

„Krakers ognia

był zbudowany z luźno napełnionych fajerwerkiem 

pergaminowych rur, związanych ciasno w jedną wiązkę. Oba końce rury 
były szczelnie zamknięte. Dodatkowo w jednym końcu tkwił lont lub 
zapałka umożliwiająca zainicjowanie ładunku. Wszystkie używane 
mieszaniny i ich skład zostały opisane w chińskich dokumentach 
pochodzących z XI wieku.

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

Slajd 6 

 

Roger Bacon

urodził się około roku 1214 w Ilchesterze. Był franciszkaninem. 

Interesował

się

matematyką, mechaniką, optyką, astronomią, chemią, 

językoznawstwem, etyką, fizyką oraz medycyną. Za zasługi otrzymał tytuł „Doktora 
Mirabilis”. Oczyścił azotan potasu (przez ponowną krystalizację z wody) i jako 
pierwszy eksperymentował z różnymi proporcjami składników wyjściowych, 
uzyskując doskonałe rezultaty. Kościół nie akceptował prowadzonych badań przez 
Bacona jako osoby duchownej. Doprowadziło to w konsekwencji do uwięzienia 
Bacona i zakazu propagowania jego nauk. Bacon ujawnił skład prochu strzelniczego 
w traktacie „De secretis operibus artis et naturae et de nullitate magiae” (O 
cudownej potędze nauk wyzwolonych i przyrodniczych) w formie anagramu, który 
po odszyfrowaniu brzmi: „Weź siedem części saletry, pięć części młodej leszczyny i 
pięć siarki”

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

background image

Slajd 7 

 

W eksperymentach z fajerwerkami średniowieczni chemicy odkryli, że 
zapalona, luźna masa prochu generuje błysk, natomiast w celu uzyskania 
huku i błysku należy masę prochu zamknąć w ograniczonej przestrzeni. I 
nawet przy niezrównoważonym składzie (6:5:5), jaki opracował R. Bacon, 
proch zdolny był do wybuchu. Skład prochu ewoluował w zależności od 
potrzeb. Z chwilą pojawienia się pistoletu powstał proch o zwiększonej ilości 
azotanu.

W jednej z arabskich prac, pochodzącej z 

1350

roku, proch jest opisany 

jako paliwo do prymitywnej, ale już istniejącej rakiety. Armaty używane w 
Europie do obrony zamków były wynalezione krótko po tym jak poznano 
właściwości prochu. W 1338 roku użyto je, po raz pierwszy, do obrony 

portów Harfleur i L`Heure przeciw Edwardowi III

. Z około 

1340

roku 

pochodzą pierwsze wzmianki użycia pistoletów w statucie.

Obecność broni palnej na terytorium Polski odnotował już

Statut Wiślicki

wydany przez 

Kazimierza Wielkiego w 1347

roku. Pierwsza pewna 

informacja o użyciu artylerii ogniowej w działaniach oblężniczych na 
ziemiach polskich pochodzi natomiast dopiero z 1383 roku, kiedy to -
podczas oblężenia zamku w Pyzdrach, wojska Wincentego z Kępy oraz 
Bartosza z Odolanowa - użyły strzelającej kamiennymi kulami "puszki z 
brązu". 

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

Slajd 8 

 

Przełomem w zastosowaniu prochu był pomysł

Kaspera Winda

polegający 

na użyciu prochu do prac górniczych, zrealizowany w roku 

1627

. Prace w 

kopalni stały się o wiele bardziej wydajne i wbrew oczekiwaniom, 
bezpieczniejsze.

Istotny jest fakt, że od 

1605 

roku, po nieudanej próbie wysadzenia rządu 

brytyjskiego przez 

grupę fanatycznych katolików z Mr. Guy Fawkes

na 

czele, produkcja prochu do celów przemysłowych i do pokazów 
pirotechnicznych była ściśle ewidencjonowana i wymagała koncesji.

Kompozycja zwykłego prochu czarnego: 
65-75 cg/g KNO3;
15-20 cg/g C;
10-15 cg/g S, 
jest bliska stechiometrycznej (84 : 8 : 8), której odpowiada reakcja: 

10KNO3 + 8C + 3S → 2K2CO3 + 3K2SO4 + 6CO2 + 5N2

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

background image

Slajd 9 

 

Przykłady zastosowania prochu czarnego.

50

0

50

Biały dym

0

15

85

Proch gaśniczy

10

10

80

Proch lontowy

20

18

62

Opóźniacze

10

28

62

Paliwo rakietowe

14

18

68

Proch wybuchowy

0

30

70

Podsypka prochowa

10

15

75

Ładunki miotające lub kruszące

Siarka

Węgiel drzewny

KNO

3

Skład

Zastosowanie

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

Slajd 10 

 

Ascanio Sobrero (1812-1888) 

odkrywca nitrogliceryny w 1847 roku. 

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

background image

Slajd 11 

 

Alfred Nobel (1833-1896) 

Przełomowym pomysłem było opracowanie technologii nasączania nitrogliceryną
krzemionki, w wyniku czego powstała pasta, którą można było formować w pręty o 
średnicy pasującej do dziur wiertniczych. W 

1867

roku opatentował tę technologię i 

zarejestrował znak towarowy "dynamit". Żeby detonacja lasek dynamitu stała się
możliwa, wynalazł także detonator i zapalnik. Te wynalazki ujrzały światło dzienne w 
tym samym czasie, kiedy diamentowa głowica wiertnicza i wiertło pneumatyczne 
weszły do powszechnego użycia. Wspólnie te wynalazki drastycznie zredukowały 
koszty wysadzania skał, wiercenia tuneli, budowy kanałów i wielu innych form pracy 
konstruktorskiej.

Po powrocie do Szwecji w 1863 roku Alfred Nobel skupił
się na udoskonalaniu nitrogliceryny jako materiału 
wybuchowego. Seria eksplozji, w tym zwłaszcza jedna, w 
1864 roku, w której zginął brat Alfreda, Emil oraz kilka 
innych osób, przekonały władze,  że produkcja 
nitrogliceryny jest nadmiernie niebezpieczna. Zabroniono 
eksperymentów z tym materiałem wybuchowym w obrębie 
Sztokholmu, więc Alfred Nobel musiał przenieść swoje 
doświadczenia na barkę zakotwiczoną na jeziorze 
Malaren. Alfred Nobel nie zniechęcił się i w 

1864

roku był

w stanie rozpocząć masową produkcję nitrogliceryny.

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

Slajd 12 

 

Amatol – kruszący materiał wybuchowy w postaci mieszaniny trotylu i saletry 
amonowej w proporcjach wagowych od 40/60 do 80/20. Otrzymuje się je 
poprzez stopienie trotylu ze sproszkowaną saletrą w temperaturze ok. 200 °C. 
Są dość bezpieczne w produkcji i użytkowaniu. Jako materiały oparte na 
azotanie amonu, zaliczane są do grupy amonitów.

¾

tańszy zamiennik czystego trotylu, do napełniania granatów, pocisków

artyleryjskich i bomb lotniczych

¾

w górnictwie podziemnym. Większość parametrów wybuchu amatoli jest 

gorsza od trotylu, jedynie łatwość detonacji oraz objętość gazów są większe

AMATOL

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

background image

Slajd 13 

 

C4

Składa się z właściwego materiału wybuchowego, spoiwa, masy plastycznej i (w 
ostatnich czasach) substancji znakujących. Materiałem wybuchowym w C4 jest 
RDX (heksahydro-1,3,5-trinitro-1,3,5-triazyna), który stanowi około 90% masy C4. 
Spoiwem jest poliizobutylen (ok. 5,5% masy), a plastyfikatorem jest sebacynian 
di(2-etyloheksylu) (ok. 2%). W USA substancją znakującą jest DMDNB (2,3-
dimetylo-2,3-dinitrobutan). Czasem, jako spoiwo stosowany jest adypinian dioktylu 
(DOA). Dodaje się również niewielkie ilości (1,6%) benzyny. 

Heksogen  -

cyklotrimetylenotrinitro-

amina (CH2NNO2)3, T4, RDX Royal 
Demolition eXplosive, cyklonit, Hx, 
1,3,5-trinitro-1,3,5-triazacykloheksan 

Poliizobutylen

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

Slajd 14 

 

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

background image

Slajd 15 

 

Heksogen (cyklotrimetylenotrinitroamina (CH2NNO2)3, T4, RDX Royal 
Demolition eXplosive, cyklonit, Hx, 1,3,5-trinitro-1,3,5-triazacykloheksan, 
C3H6N6O6), organiczny

związek chemiczny, jedna z nitroamin

heterocyklicznych, stosowana jako materiał wybuchowy. 

Heksogen

Właściwości:  biały, drobnokrystaliczny proszek, temperatura topnienia 203,5-
205°C, prędkość detonacji 8380 m/s przy gęstości 1,70 g/cm3, prędkość
detonacji 8740 m/s przy gęstości 1,82 g/cm3 

Synteza heksogenu jest prowadzona dwoma sposobami - poprzez nitrowanie 
urotropiny, bądź też przez nitrowanie diazotanu urotropiny z azotanem amonu w 
obecności bezwodnika octowego. Tę samą metodą, lecz w innych warunkach, 
produkuje się jeszcze silniejszy oktogen. 

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

Slajd 16 

 

Jest to silny materiał wybuchowy miotający. Spala się błyskawicznie bardzo jasnym, 
żółtym płomieniem, nie zostawiając zapachu ani żadnych widocznych pozostałości 
po spaleniu. Emituje znaczne ilości ciepła - fala cieplna deflagracji jednego grama 
jest wyczuwalna 2 metry od próbki.
Nitrocelulozę o zawartości 

10-12% azotu nazywa się bawełną kolodionową

, a o 

zawartości 

12-14% azotu - bawełną strzelniczą

.

Właściwości: silne właściwości wybuchowe, łatwopalny; może ulec samozapłonowi, 
jeżeli zawiera resztki kwasów; temperatura wybuchu ok. 200°C; dobrze rozpuszcza 
się w rozpuszczalnikach organicznych (np. alkohol etylowy, aceton, benzen); 
nierozpuszczalny w wodzie; prędkość detonacji 7300 m/s przy maksymalnej gęstości 
1,2 g/cm3; powoli rozkłada się pod wpływem ciepła; mała wrażliwość na wstrząsy; 
zapala się pod wpływem iskry, ciepła, płomienia; wygląd zewnętrzny zależy od 
wyglądu celulozy przed estryfikacją - nie ulega zmianie; nitroceluloza używana jest 
jako główny składnik prochu bezdymnego. 

Nitroceluloza

Nitroceluloza

(NC) to mieszanina azotanów(V) 

celulozy - estrów celulozy oraz kwasu azotowego. 
Ogólny wzór sumaryczny nitrocelulozy [C6H7O2(OH)3-
x(ONO2)x] n, gdzie х= 1, 2 lub 3 - stopień znitrowania. 
Maksymalna zawartość azotu w nitrocelulozie wynosi 
14,14%, co odpowiada triazotanowi(V) celulozy -
[C6H7O2(ONO2)3]n

.

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

background image

Slajd 17 

 

Nitrogliceryna C3H5(ONO2)3;  triazotan glicerolu,  nitroglicerol,  trójazotan(V) 
gliceryny
,  triazotan gliceryny,  triazotan 1,2,3-propanotriolu) organiczny związek 
chemiczny, ester kwasu azotowego i glicerolu, stosowany jako bardzo wrażliwy na 
uderzenia i inne bodźce materiał wybuchowy oraz lek nasercowy. 
Właściwości: Gęstość 1,599 g/cm³; gęsta, klarowna, bezbarwna, oleista ciecz; 
detonuje z prędkością 8000-8500 m/s w rurach stalowych o średnicy 25 mm; może 
detonować z małą prędkością 1500-2000 m/s; dDuża wrażliwość na bodźce 
mechaniczne: detonacja przy uderzeniu ciężarka 2 kg z wysokości 4 cm; niektórzy 
badacze donoszą o detonacji przy uderzeniu ciężarka 1 kg z wysokości 2 cm; nie 
ulega reakcji łańcuchowej podczas normalnej detonacji, przez co ma ograniczone 
zastosowanie.
Po raz pierwszy została otrzymana przez włoskiego chemika Ascanio Sobrero w 
1847 r. Wybuchowość tego związku spowodowała,  że szybko zakazano jego 
wytwarzania. Popularność zdobyła dopiero dzięki wynalazkom dynamitu i żelatyny 
wybuchowej dokonanym przez Alfreda Nobla w latach sześćdziesiątych XIX wieku. 
Otrzymywana jest przez estryfikację gliceryny mieszaniną nitrującą.

Nitrogliceryna

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

Slajd 18 

 

Oktogen

(HMX, 1,3,5,7-tetranitro-1,3,5,7-tetraazacyklooktan, C4H8N8O8), 

organiczny związek chemiczny, jedna z nitroamin heterocyklicznych. Jest prawie 
najsilniejszym ze wszystkich znanych obecnie kruszących materiałów wybuchowych. 
Najsilniejszym materiałem wybuchowym kruszącym jest HNIW.
Właściwości:prędkość detonacji 9100 m/s przy gęstości 1,89 g/cm3; maksymalna 
gęstość 1,96 g/cm3; został odkryty w 1941 roku przez Wrighta i Bachmanna jako 
domieszka w heksogenie otrzymywanym ówczesnymi metodami; Obecnie jest 
produkowany w wielu krajach na skalę przemysłową ze względu na parametry 
wybuchowe. Ma dużą termostabilność i wrażliwość na bodźce mechaniczne zbliżoną
do heksogenu.
Synteza oktogenu jest dość kosztowna w porównaniu z innymi materiałami 
wybuchowymi. Polega ona na nitrowaniu urotropiny kwasem azotowym w obecności 
bezwodnego kwasu octowego, bezwodnika octowego oraz trójfluorku boru w postaci 
kompleksu z bezwodnym kwasem octowym.

Oktogen

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

background image

Slajd 19 

 

HNIW

(zwany także 

CL-20, 2,4,6,8,10,12-heksanitro-2,4,6,8,10,12-

heksaazaizowurtzitan, C6H6N12O12) - biała krystaliczna substancja, organiczny
związek chemiczny, wybuchowa nitroamina. Jest nowoczesnym meteriałem 
wybuchowym kruszącym, najsilniejszym jaki do tej pory zsyntezowano.
Właściwości:
Prędkość detonacji 9100 m/s przy gęstości 1,98 g/cm3, 10300 m/s przy gęstości 
2,03 g/cm3 
Masa molowa: 438,19 g/mol
Gęstość 1,90 - 2,05 g/cm3 
Istnieją cztery dotychczas otrzymane izomery HNIW; α, β, γ i ε-HNIW.

HNIW

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

Slajd 20 

 

Pentryt

(PETN, tetraazotan(V) tetrahydroksymetylometanu, azotan(V) 

pentaerytrytu, C(CH2ONO2)4, organiczny związek chemiczny

z grupy 

nitroestrów.
Pentryt jest jednym z najsilniejszych kruszących materiałów wybuchowych, który 
był stosowany w czasie II wojny światowej. Współcześnie znajduje zastosowanie 
w produkcji materiałów wybuchowych:
plastycznych - pentrinit (50% pentrytu, 46% nitrogliceryny i 4% koloksyliny), 
sypkich - pentrolitu (różnoprocentowe mieszaniny trotylu i pentrytu). 
Ponadto, często wykorzystuje się go jako wtórny materiał pobudzający w 
detonatorach.
Otrzymywany jest przez estryfikację pentaerytrytu mieszaniną nitrujacą.

Pentryt

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

background image

Slajd 21 

 

Piorunian rtęci(II), (rtęć

piorunująca, Hg(ONC)2) nieorganiczny związek 

chemiczny, stosowany jako inicjujący materiał wybuchowy.
Właściwości Jest to białe lub szare krystaliczne ciało stałe o gęstości 4,43 g/cm3. 
Trudno rozpuszcza się w wodzie. Powyżej 50°C zaczyna się rozkładać, a ok. 150°C 
detonuje. Prędkość rozchodzenia się fali detonacji wynosi do 5,5 km/s. Powoli 
rozkłada się także pod wpływem światła. Ze względu na to, że łatwo wybucha pod 
wpływem bodźców mechanicznych (tarcie, uderzenie, nakłucie etc.), iskry 
elektrycznej lub podgrzania jest głównie używany jako inicjujący materiał
wybuchowy w spłonkach i detonatorach. Piorunian rtęci jest silnie trujący, dlatego 
współcześnie jest zastępowany innymi związkami, np. tetrazenem

lub 

trinitrorezorcynianem ołowiu.
Otrzymywanie  Otrzymuje się go w reakcji kwasu azotowego(V) i azotanu(V) 
rtęci(II) z etanolem lub aldehydem octowym. 

Piorunian rtęci(II),

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

Slajd 22 

 

Semtex – materiał wybuchowy kruszący ogólnego zastosowania. Jest materiałem 
wybuchowym plastycznym i potocznie bywa nazywany czeskim plastikiem. 
Początkowo był produkowany przez zakłady 

Semtin (później  VCHZ Synthesia

obecnie 

Explosia) w Czechosłowacji (obecnie Republika Czeska).

Semtex stał się powszechnie znany dzięki częstemu wykorzystywaniu go przez 
terrorystów, do produkcji ładunków wybuchowych.
Prędkość detonacji semteksu waha się pomiędzy 8020-8200 m/s. Semtex jest 
mieszanina zbliżoną do C4, lecz na bazie pentrytu, ale jest bardziej podatny na 
inicjację - wrażliwy na uderzenie.

Semtex

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

background image

Slajd 23 

 

Trotyl (2,4,6-trinitrotoluen,  TNT, (NO2)3C6H2CH3), to organiczny związek 
chemiczny, nitrozwiązek, stosowany masowo jako kruszący materiał wybuchowy.
Otrzymuje się go poprzez nitrowanie toluenu, czyli reakcję toluenu z mieszaniną
kwasu siarkowego i azotowego. Po raz pierwszy został otrzymany w 1861 przez 
Josepha Wilbranda. W temperaturze pokojowej trotyl jest żółtawym, krystalicznym 
ciałem stałym o gęstości 1,654 g/cm3. Topi się w temp. 80°C. Ulega rozkładowi 
powyżej 295°C. W temperaturze 333°C wybucha. Temperatura wrzenia: 245°C pod 
ciśnieniem 50 mm Hg. Nie jest rozpuszczalny w wodzie. Rozpuszcza się w 
rozpuszczalnikach organicznych. Jako materiał wybuchowy, jest trwały, mało 
wrażliwy na uderzenie, tarcie i ma wysoką temperaturę wymaganą do zainicjowania 
wybuchu. Dzięki temu jest stosunkowo bezpieczny w użytkowaniu i 
przechowywaniu, jednak musi być odpalany za pomocą silnych detonatorów. Trotyl 
lany, w przeciwieństwie do prasowanego, pali się - pod wpływem płomienia - nie 
detonuje. 

Trotyl

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

Slajd 24 

 

Bomba atomowa

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

background image

Slajd 25 

 

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

Slajd 26 

 

Aby zbudować bombę atomową trzeba zrobić dwie podstawowe rzeczy - stworzyć
odpowiedni mechanizm bomby i wyprodukować wystarczająco dużo materiału 
rozszczepialnego. Aby wykonać to drugie zadanie zbudowano dwa kompleksy 
przemysłowe -

jeden produkujący wzbogacony uran, a drugi pluton. 

W Los Alamos (od 

1943

roku pod przewodnictwem 

J.R. Oppenheimera

pracowano natomiast nad stworzeniem rozwiązań technicznych umożliwiających 
skonstruowanie samej bomby. Aby doszło do eksplozji bomby atomowej trzeba 
doprowadzić do stanu krytycznego materiał rozszczepialny. Początkowo planowano, 
iż bomba będzie składała się z pocisku zbudowanego ze wzbogaconego uranu o 
masie podkrytycznej, który miał być wstrzeliwany w tarczę zbudowaną również ze 
wzbogaconego uranu w stanie podkrytycznym. Dzięki temu procesowi następuje 
eksplozja bomby. Uranu jednak wytworzono znacznie mniej niż plutonu. Trzeba było 
opracować inny sposób otrzymywania stanu krytycznego, w którym można było 
zastosować pluton. Zdecydowano się na tzw. metodę implozji. Polegała ona tym, iż
metaliczny pluton (w osłonie niklowej) był ściskany do wysokiej gęstości za pomocą
ukierunkowanych wybuchów zwykłych  ładunków konwencjonalnych. Tworzył się
wówczas stan krytyczny i następowała eksplozja. Taki sposób konstrukcji bomby 
atomowej był znacznie trudniejszy od wcześniejszych planów. Jednak naukowcy 
pokonywali kolejne trudności techniczne i w 

połowie 1945

roku pierwsza bomba 

jądrowa była przygotowana do próbnej eksplozji. Była ona opatrzona kryptonimem 

Trinity Test

i dokonano jej 16 lipca 1945 roku na poligonie wojskowym w Alamagordo

(stan Nowy Meksyk). 

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

background image

Slajd 27 

 

6 sierpnia 1945 roku z bombowca B-29 zrzucono bombę uranową o mocy 20000 
ton TNT nazwaną Little Boy na Hiroszimę, a 9 sierpnia bombę plutonową Fat 
Boy

na Nagasaki. Z ogólnej liczby 250000 mieszkańców Hiroszimy zginęło 

78100 ludzi, rannych zostało 37424 ludzi, 13983 ludzi zaginęło. Na ogólną liczbę
około 75000 budynków w mieście, zburzonych zostało około 7000, a spalonych 
około 55000. Wielu ludzi cierpiało na choroby popromienne nawet długo po 1945 
roku. 

Little Boy

Fat Boy

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

Slajd 28 

 

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

background image

Slajd 29 

 

HIROSHIMA po wybuchu

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

Slajd 30 

 

NAGASAKI po wybuchu

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

background image

Slajd 31 

 

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

Slajd 32 

 

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________ 

background image

Slajd 33 

 

Cenotaph and Atomic Bomb Dome, 

Peace Memorial Park, Hiroshima, Japan. 

 

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

___________________________________________________________