1
mgr Jolanta Sadek
Podstawowe pojęcia anatomii.
Postać człowieka jako całość. Osie, płaszczyzny i kierunki ciała
Określenia orientacyjne w przestrzeni.
Pozycja anatomiczna
Jest to położenie ciała człowieka według określonego wzoru.
W oparciu o pozycję anatomiczną powstały miana położenia i kierunku, płaszczyzny
i osie ciała ludzkiego.
Położenie ciała w pozycji anatomicznej (ryc.1):
– postawa stojąca, wyprostowana,
– kończyny górne zwisające swobodnie po obu stronach tułowia,
– powierzchnie dłoni zwrócone są do przodu,
– głowa i oczy zwrócone do przodu,
– pięty złączone,
– śródstopie wraz z palcami odwiedzione nieco na zewnątrz,
W celu określenia wzajemnego położenia narządów i ich części
posługujemy się kilkoma umownymi osiami i płaszczyznami
przeprowadzonymi przez ciało.
I. Osie ciała
1. Osie pionowe lub długie axes verticales / longitudinales)
– Wyznaczają kierunek górny i dolny (directio superior et inferior.
– W życiu płodowym kierunek ten określa się jako głowowy i ogonowy (directio
cranialis et caudalis)
– Na kończynach pojęciu kierunek górny odpowiada określenie bliższy (proxymalis),
kierunek dolny odpowiada pojęciu dalszy (distalis).
– Najdłuższą oś pionową, biegnącą od szczytu głowy do podstawy ciała nazywamy
osią główną;
– Na przecięciu płaszczyzny czołowej i strzałkowej.
– Dokoła osi pionowych odbywają się ruchy obrotowe (rotatio). Ruchy obrotowe w
stawach kończyn wykonywane do wewnątrz nazywamy nawracaniem (pronatio),
a na zewnątrz odwracaniem (supinatio).
2. Osie poprzeczne lub poziome (axes transversales / horizontales)
– Są prostopadłe do osi pionowych
– Biegną od strony prawej do lewej, określając kierunek boczny i przyśrodkowy
(directio lateralis et medialis)
– Na przecięciu płaszczyzny czołowej i poprzecznej
– Dokoła tych osi wykonywane są ruchy zgięcia (flexio) i prostowania (extensio), ruchy
obwodzenia (circumductio)
3. Osie strzałkowe (axes sagittales)
– mają kierunek przednio-tylny,
– na przecięciu płaszczyzny strzałkowej i poprzecznej
– określają kierunek przedni (brzuszny) oraz tylny (grzbietowy).
Ryc.1
Click to buy NOW!
P
D
F-
XC
hange Vie
w
er
w
w
w
.d oc
u -tra c
k.
co
m
Click to buy NOW!
P
D
F-
XC
hange Vie
w
er
w
w
w
.d oc
u -tra c
k.
co
m
2
– w stosunku do tej osi używa się określeń: kierunek przedni (directio anterior),
czołowy (frontalis) lub brzuszny (ventralis)
oraz kierunek tylny (directio posterior), potyliczny (occipitalis) lub grzbietowy
(dorsalis),
– dokoła tych osi zachodzą ruchy zgięcia bocznego (flexio lateralis), odwodzenia
(abductio) i przywodzenia (adductio).
II. Płaszczyzny ciała.
Płaszczyzny ciała odpowiadają osiom, przez które przechodzą
1. Strzałkowe (plana sagittalia),
o
określone przez oś strzałkową i pionową,
o
biegną pionowo od przodu do tyłu;
o
jedna z płaszczyzn, biegnąca przez oś główną, stanowi płaszczyznę pośrodkową
(planum medianum) albo płaszczyznę symetrii, dzielącą ciało na dwie połowy:
część prawą (dexter) i lewą (sinister)
o płaszczyzna strzałkowa równoległa do płaszczyzny pośrodkowej to płaszczyzna
przypośrodkowa (planum paramedianum)
o
w stosunku do płaszczyzny pośrodkowej kierunek może być przyśrodkowy
(medialis) lub boczny (lateralis). (z dwóch narządów jeden np. leży bardziej
przyśrodkowo, drugi bardziej bocznie i zgodnie z tym na każdym z nich możemy
odróżnić powierzchnię przyśrodkową (facies medialis) i boczną (lateralis) lub
brzeg czy koniec przyśrodkowy i boczny.)
2. Czołowe (plana frontalia),
o
in. pł. wieńcowa (coronales) wyznaczana przez szwy wieńcowe
o
określone przez oś poprzeczną i oś pionową;
o
biegną prawie równoległe do czoła;
o
dzieli ciało na część przednią (anterior) i tylną (posterior)
3. Poprzeczne lub poziome (plana transversalia s. horizontalia),
o
określone przez oś poprzeczną i strzałkową (pionową);
o
biegną poziomo i pod kątem prostym do płaszczyzn strzałkowych i czołowych
o
dzielą ciało na część górną (superior) i dolną (inferior).
Ryc.2. Sobotta - Atlas anatomii człowieka, tom I,
a płaszczyzna strzałkowa, osie podłużne i strzałkowe
b płaszczyzna poprzeczna (pozioma), osie poprzeczne i strzałkowe
c płaszczyzna czołowa (wieńcowa), osie podłużne i poprzeczne
1 płaszczyzna strzałkowa
2 płaszczyzna strzałkowa pośrodkowa
3 płaszczyzna czołowa
4 płaszczyzna poprzeczna
5 oś strzałkowa
6 oś poprzeczna
7 oś podłużna
Click to buy NOW!
P
D
F-
XC
hange Vie
w
er
w
w
w
.d oc
u -tra c
k.
co
m
Click to buy NOW!
P
D
F-
XC
hange Vie
w
er
w
w
w
.d oc
u -tra c
k.
co
m
8
Piśmiennictwo:
1. Biel Andrew - Trail Guide to the Body
2. Blandine Calais-Germain - Anatomy of movement
3. Bochenek Adam - Anatomia człowieka tom I
4. Kapandji Adalbert – The physiology of the joint, part I, The upper limb
5. Marecki Bogusław - Anatomia funkcjonalna, tom I, 2000
6. Sobotta - Atlas anatomii człowieka, tom I
7. www.courses.vcu.edu - ryc.1
8. http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/plane - ryc. 3
9. homepage.smc.edu/.../anatomicalposition.gif -
ryc.4
Click to buy NOW!
P
D
F-
XC
hange Vie
w
er
w
w
w
.d oc
u -tra c
k.
co
m
Click to buy NOW!
P
D
F-
XC
hange Vie
w
er
w
w
w
.d oc
u -tra c
k.
co
m
