1
Międzynarodowy system
walutowy po 1973 roku
Jan J. Michałek
Plan wykładu
{
Argumenty za floatingiem
{
Argumenty z a stałymi kursami
{
Co wynika z doświadczeń po 1973 roku
{
Czy wszystkie kraje mają stosować te same
systemy walutowe
{
Kierunki reform
Wstęp
{
W 1973, traktowano floating jako
konieczne panaceum na istniejącą
sytuację
{
W połowie lat 80. zaczęto sceptycznie
traktować korzyści z płynnych kursów
walutowych
{
Czy doświadczenia z tego okresu są
rzeczywiście tak negatywne?
2
Główne argumenty na rzecz
płynnych kurów walutowych
Są trzy główne argumenty na rzecz
floatingu:
{
Autonomia w polityce pieniężnej
{
Symetryczność systemu (brak
waluty kluczowej)
{
Kursy walutowe jako automatyczne
stabilizatory makroekonomiczne
{
Autonomia w polityce pieniężnej
{
Płynne kursy walutowe pozwalają
na:
z
Utrzymać (odzyskać) kontrolę banku
centralnego (BC) nadpodażą pieniądza
z
Umożliwiają każdemu krajowi wybór
preferowanej długookresowej stopy
inflacji
Główne argumenty na rzecz
płynnych kurów walutowych
{
Symetryczność:
{
Płynne kursy eliminują dwie główne
asymetryczności istniejące w systemie z
Bretton Woods i umożliwiają:
{
BC innych krajów do ustalenia własnej
(właściwej) podaży pieniądza
{
U.S.A mają takie same możliwości (jak inne
kraje) do wpływania na kurs walutowy dolara w
stosunku do innych walaut
Główne argumenty na rzecz
płynnych kurów walutowych
3
{
Kursy walutowe jako automatyczne
stabilizatory:
{
Płynne kursy walutowe szybko eliminują
“fundamentalne nierównowagi” które
prowadzą do presji walutowej i ataków
spekulacyjnych w systemie kursów
stałych
z
Rys. 19-1 pokazuje, że czasowy spadek popytu
na eksport kraju w większym stopniu redukuje
podaż i zatrudnienie w systemie kursów
stałych niż zmiennych
Główne argumenty na rzecz
płynnych kursów walutowych
AA
1
DD
1
Rys. 1: Efekt spadku popytu na eksport naszego kraju
AA
2
DD
2
AA
1
DD
2
DD
1
E
2
2
Y
2
Y
2
Output, Y
Exchange rate, E
(a) Floating
Output, Y
Exchange rate, E
(b) Stały kurs
Y
1
E
1
1
Y
1
E
1
1
Y
3
3
Argumenty na rzecz płynnych
kursów walutowych
Argumenty przeciwko floatingowi
{
Istnieje pięć głównych argumentów
przemawiających przeciwko kursom
płynnym:
z
Dyscyplina pieniężna
z
Destabilizujące spekulacje i zakłócenia na
rynkach pieniężnych
z
Negatywny wpływ na handel i finanse
międzynarodowe
z
Nieskoordynowane polityki ekonomiczne
z
Iluzja większej autonomii w polityce pieniężnej
4
{
Dyscyplina
z
Floating nie mobilizuje banków centralnych
do prowadzenia zdyscyplinowanej polityki
pieniężnej
{
Np.. Bank centralny Niemiec świadomie
prowadził politykę inflacyjną w latach 20. XX
wieku
z
Odpowiedź zwolenników floatingu: floating
częściowo neutralizuje zakłócenia inflacyjne
wynikające z nieodpowiedzialnej polityki BC
czy rządu (to jest problemem)
Argumenty przeciwko (i za)
floatingowi
{
Destabilizujące spekulacje i zakłócenia na
rynkach pieniężnych
z
Floating umożliwia destabilizującą spekulację.
{
Kraje mogą wpaść w “vicious circle”
powtarzającej się inflacji i deprecjacji.
z
Zwolennicy floatingu: spekulanci
destabilizujący ostatecznie tracą na tym
pieniądze
z
Floating powoduje, że kraje są bardziej
wrażliwe na zakłócenia na rynkach
pieniężnych
z
Por. rys. 19-2
Argumenty przeciwko (i za)
floatingowi
AA
1
DD
Output, Y
Exchange
rate, E
E
1
Y
1
1
Rys 19-2: Wzrost popytu na pieniądz przy floatingu
AA
2
E
2
Y
2
2
Argumenty przeciwko (i za)
floatingowi
5
{
Negatywny wpływ na handel i finanse
międzynarodowe
z
Floating ogranicza handel i przepływy kapitałowe bo
względne ceny (ważne przy podejmowaniu decyzji) są
trudniejsze do przewidzenia :
{
Eksporterzy i importerzy są eksponowani na większe
ryzyko kursowe
{
Występuje większa niepewność co do zysków z
inwestycji zagranicznych
z
Zwolennicy floatingu uważają, że rynki terminowe
(forward markets) mogą być użyte do zabezpieczenia
się przed ryzykiem kursowym
{
Sceptycy odpowiadają, że transakcje terminowe
wymagają poniesienia dodatkowych kosztów.
Argumenty przeciwko (i za)
floatingowi
{
Nieskoordynowana polityka
ekonomiczna
z
Floating umożliwia krajom angażowanie
się w konkurencyjne deprecjacje
{
Kraje mogą się angażować w taką
politykę nie patrząc na konsekwencje dla
śąsiadów
Argumenty przeciwko (i za)
floatingowi
{
Iluzja większej autonomii
z
Floating zwiększa niepewność w gospodarce
nie dając rzeczywistej swobody w polityce
makroekonomicznej.
{
Np. deprecjacja może zwiększać krajową inflację
ze względu na porozumienia płacowe
Argumenty przeciwko (i za)
floatingowi
6
Tablica 19-1: Stopy inflacji w krajach uprzemysłowionych, w latach
1973-1980 (procent rocznie)
Argumenty przeciwko
floatingowi
Figure 19-3: Nominal and Real Effective Dollar Exchange Rates Indexes,
1975-2000
The Case Against
Floating Exchange Rates
Współzależności makroekonomiczne
w systemie kursów płynnych
{
Przyjmijmy, że są dwa duże kraje: kraj i
zagranica.
{
Makroekonomiczna współzależność
między krajem i zagranicą:
z
Skutki długotrwałej ekspansji pieniężnej w
kraju
{
Krajowa produkcja rośnie, waluta ulega
deprecjacji a produkcja zagraniczna zmniejsza
się
z
Skutki długotrwałej ekspansji w kraju
{
krajowa produkcja rośnie waluta ulega
aprecjacji, produkcja zagraniczna rośnie.
7
Współzależności makroekonomiczne
w systemie kursów płynnych
- 2 kraje (duże: USA): kraj i zagranica (z gwiazdką): występuje wzajemne
oddziaływanie;
- CA: funkcją realnego kursu walutowego (EP*/P) oraz dochodu do dyspozycji
(w kraju i zagranicą);
CA = CA(EP*/P, Y-T, Y*-T*)
Wzrost CA gdy: realna deprecjacja, wzrost doch. do dyspoz. za granicą i spadek
dochodu w kraju --> zagregowany krajowy popyt:
(1) Y= C(Y-T) + I + G + CA(EP*/P, Y-T, Y*-T*)
Współzależności makroekonomiczne
w systemie kursów płynnych
- za granicą analogiczna (odwrócona) funkcja CA* (zależna też od realnego
kursu)
- równowaga bilansów handlowych w świecie złożonym z dwóch krajów
- (tzn. eksport kraju = import zagranicy) i wówczas:
(2) CA* = - CA(EP*/P, Y-T, Y*-T*) : (EP*/P)
CA jest podzielone przez kurs realny (q) bo musi być wyrażone (przeliczone)
w jednostkach produkcji zagranicy używanych do mierzenia CA*)
Współzależności makroekonomiczne
w systemie kursów płynnych
Funkcjonowanie modelu:
- wzrost Y --> pogarsza (spadek) CA (a poprawia CA*) i odwrotnie;
- wzrost q=EP*/P --> wzrost (poprawa) CA (i pogarsza CA*)
Na rynku zagranicznym istnieje równowaga (po podstawieniu CA* z równania (2)) gdy:
(3) Y* = C(Y*-T*) + I* + G* - (P/EP*) CA(EP*/P, Y-T, Y*-T*)
Założenie: ustalony kurs realny (q = EP*/P);
Krzywa HH: poziomy produkcji krajowej i zagranicznej (Y i Y*) przy których krajowy
zagregowany popyt (AD)= zagregowanej podaży (AS)
Krzywa FF: poziomy Y i Y* przy których zagraniczny AD*=AS*.
8
Współzależności makroekonomiczne
w systemie kursów płynnych
1
Y
*
1
Y
1
Y
H
F
F
H
Współzależności makroekonomiczne
w systemie kursów płynnych
Obie krzywe nachylone dodatnio: wzrost dochodu w jednym kraju pobudza wzrost w
drugim;
Prosta HH jest bardziej stroma niż FF bo: wzrost produkcji krajowej ma większy wpływ
na krajowy rynek produktów niż wzrost podaży zagranicznej (dowód poniżej).
Dla pozostania na prostej HH (utrzymania równowagi wewnętrznej AS=AD) potrzebny
jest duży (kompensujący) przyrost Y*, aby wyeliminować nadwyżkę podaży
krajowej (wskutek oszczędzania i importu) produkcji spowodowaną wzrostem Y --
>
Bardziej formalny dowód (HH jest bardziej stroma niż FF):
- s, m: krajowa krańcowa skłonność do oszczędzania i do importu (odpowiednio);
- wzrost
∆Y ==> wzrost produkcji prowadzi do nadwyżki podaży równej (s+m)∆Y
==> musi być skompensowane (równe) wzrostem zagranicznego popytu: (EP*/P)m*
∆Y*.
==> nachylenie prostej HH równe
∆Y*/∆Y=(m+s)/[EP*/P)m*] i analogicznie:
nachylenie prostej FF równe
∆Y*/∆Y=m/[EP*/P)(s*+m*)]
==> nachylenie HH (b. stroma) jest większe niż FF jeżeli: (s+m)/m* >m/(s*+m*)
==> nachylenie HH jest większe niż FF jeżeli: (s+m)(s*+m*)>mm*
(co jest prawdziwe, gdy żaden z ułamków nie jest ujemny).
Współzależności makroekonomiczne w systemie
kursów płynnych: skutki restrykcyjnej polityki pieniężnej
w USA w 1980 (Regan, Volcker)
--> program zwalczania inflacji --> ograniczenie podaży pieniądza i wzrost stopy procentowej
--> silna aprecjacja dolara (o 23 % w stosunku do DM) --> dobra krajowe droższe w stosunku do
zagranicznych --> potrzebny większy poziom zagranicznego dochodu (Y*) dla
wchłonięcia nadwyżki podaży krajowej (dla danego Y) --> przesunięcie prostej HH w
górę do (H
2
H
2
).
--> aprecjacja dolara --> towary zagraniczne staja się relatywnie tańsze --> prosta FF przesuwa
się w lewo (do F
2
F
2
)
==> nowy punkt równowagi 2: niższy poziom krajowego dochodu i wyższy zagranicy (reszty
świata).
9
Współzależności makroekonomiczne
w systemie kursów płynnych
W efekcie aprecjacji pieniądza krajowego zmniejsza się krajowa produkcja (Y) a zwiększa
produkcja zagraniczna (reszty świata: Y*);
--> pośrednim skutkiem jest spadek krajowego popytu na import.
Wzrost zagranicznej produkcji (Y*) bo: aprecjacja dolara zmniejszyła konkurencyjność importu z
USA i stworzyła bodźce do eksportu do USA
==> aprecjacja dolara pobudzając gospodarki innych państw przyczyniła się do wzrostu inflacji w
nich (i dlatego nie była pożądana).
A więc była to (w skutkach) polityka eksportu inflacji (zubażania sąsiada)..
2
1
Y
*
2
F
2
H
2
H
2
F
2
Y
*
1
Y
2
Y
1
Y
H
1
F
1
F
1
H
1
Współzależności makroekonomiczne w systemie
kursów płynnych: skutki ekspansji fiskalnej
Reagan obiecał zmniejszenie podatków--> ekspansja fiskalna (zwiększająca deficyt
budżetowy) nastąpiła w 1983 (ale była już antycypowana po zatwierdzeniu zmian w 1981)
Ekspansja fiskalna --> aprecjacja dolara --> produkty zagraniczne stają się tańsze --> wzrasta
na nie popyt krajowy --> musi wzrosnąć dochód zagraniczny (Y*) dla danego poziomu
dochodu krajowego --> prosta FF przesuwa się w górę (do F
2
F
2
) ==> pomimo
aprecjacji dolara pozytywny wpływ na dochód zagraniczny (bo duży kraj)
==> wzrost krajowego agregatowego popytu (AD) --> prosta HH przesuwa się w prawo do
H
2
H
2
)
Współzależności makroekonomiczne w systemie
kursów płynnych: skutki ekspansji fiskalnej w USA
2
1
Y
*
2
F
2
H
2
H
2
F
2
Y
*
1
Y
1
Y
2
Y
H
1
F
1
F
1
H
1
10
Współzależności makroekonomiczne
w systemie kursów płynnych
Ekspansywna polityka fiskalna --> przeniesienie impulsów popytowych do innych krajów
(ale obawiały się ekspansywnej polityki pieniężnej ze względu na zagrożenie
inflacją).
1983-84: pewne ułatwienia w polityce pieniężnej USA (spadek stóp procentowych) -->
wyraźne ożywienie gospodarcze, które przeniosło się na inne kraje (rysunek)
1984-85: nowe problemy (w USA)
- związane z głębokim deficytem budżetowym i bilansu CA (co już było wcześniej
omówione);
- skutek (w pełni rynkowe, bez interwencji) aprecjacji dolara --> wzrost presji
protekcjonistycznych ze strony krajowych lobby
- IX.1985 (Plaza Agreement): porozumienie między G5 by doprowadzić do deprecjacji
dolara;
- Pewna deprecjacja dolara (i aprecjacja innych walut) przy braku redukcji deficytu
budżetowego USA
- II. 1987: (Louvre Agreement): ustalenie nieformalnych docelowych stref (target
zones) w których powinny być stabilizowane kursy walutowe (+_5% od
wyznaczonych kursów).: ale nie długo przetrwało ==> dosyć powszechny
sceptycyzm.
Współzależności makroekonomiczne
w systemie kursów płynnych
Tablica 19-2: Stopy bezrobocia, 1978-2000 (procent siły roboczej)
Współzależności makroekonomiczne
w systemie kursów płynnych
Table 19-3: Stopy inflacji w krajach rozwiniętych
1981-2000, i 1961-1971 średnia
11
Współzależności makroekonomiczne
w systemie kursów płynnych
Figure 19-4: Kursy walutowe od porozuimina w Louvre
Doświadczenia z okresu po 1973
{
Autonomia w polityce pieniężnej
z
Floating umożliwia występowania ogromnych
różnic w stopach inflacji
z
Kraje o wysokiej inflacji miały słabsze waluty
niż ich sąsiedzi o niskiej inflacji
z
Efekty zmian w polityce pieniężnej i fiskalnej
w krótkim czasie przenoszą się za granicę
Figure 19-5: Zmiany w kursach walutowych i różnice w stopach
inflacji, 1973-2000
Doświadczenia z okresu po 1973
12
z
Po 1973 banki centralne nadal interweniowały na
rynku dewizowym by podtrzymać wartość swych
walut.
z
Dlaczego BC to robiły, chociaż nie miały formalnego
obowiązku:
{
By ustabilizować dochód i poziom cen gdy pojawiały
się zakłócenia międzynarodowe
{
By zapobiec gwałtownej utracie konkurencyjności w
sektorze dóbr handlowych (podlegających wymianie)
z
Zmiany w polityce pieniężnej miały silniejszy wpływ
na realne kursy walutowe w systemie kursów
płynnych, w porównaniu do kursów stałych
Doświadczenia z okresu po 1973
{
Symetryczność
z
System międzynarodowy nie stał się
symetryczny po 1973 roku.
{
BC nadal trzymają rezerwy w dolarach i
prowadzą interwencje dewizowe.
z
Obecny system floatingu jest w pewnym
sensie podobny do asymetrycznego sytemu,
leżącego u podstaw z porozumienia Bretton
Woods (McKinnon).
Doświadczenia z okresu po 1973
{
Kursy walutowe jako automatyczne
stabilizatory
z
Doświadczenia z dwóch kryzysów
walutowych faworyzują kursy płynne.
z
Efekty amerykańskiej ekspansji
fiskalnej po 1981 nie dają jasnej
odpowiedzi czy sprawdził się system
kursów płynnych
Doświadczenia z okresu po 1973
13
{
Discyplina
z
Inflacja wzrosła po 1973 po pozostała
na wysokim poziomie do II szoku
naftowego.
z
System floatingu stwarzał mniej
ograniczeń dla niezrównoważonej
polityki fiskalnej.
{
Np: Wysokie deficyty budżetowe w latach
80..
Doświadczenia z okresu po 1973
{
Destabilizująca spekulacja
z
Występowała wysoka codzienna niestabilność
kursowa (volatility).
{
Nie jest jednak jasne czy była ona nadmierna.
z
W długim okresie zmiany kursowe z grubsza
odzwierciedlały fundamentalne w polityce
pieniężnej i fiskalnej (a nie destabilizująca
spekulacja).
z
Doświadczenia z floatingu nie potwierdzają,
że niekontrolowane ruchy kursowe mogą
prowadzić do “vicious circles inflacji i
deprecjacji.
Doświadczenia z okresu po 1973
{
Handel międzynarodowy i inwestycje
z
Pośrednictwo finansowe bardzo rozwinęło się
po 1973 gdy kraje zmniejszyły bariery w
przepływie kapitałów.
z
W większości krajów handel nadal szybko
się rozwijał po 1973 roku.
Doświadczenia z okresu po 1973
14
{
Koordynacja polityk
z
Płynne kursy walutowe nie zachęcają
do koordynacji polityk makro.
z
Krytycy folatingu nie wykazali jednak
jednoznacznie, że polityka zubażania
sąsiada nie może wystąpić w systemie
kursów stałych
Doświadczenia z okresu po 1973
Czy kursy stałe są odpowiednie dla
wszystkich (mniej rozwiniętych) krajów
{
Utrzymywanie kursów stałych wymaga,
w długim okresie, utrzymania kontroli
ruchów kapitałowych.
z
Próby stabilizacji kursów nie zawsze mają
wystarczającą wiarygodność i często są
krótkotrwałe
{
W takim przypadku stałe kursy nie przyniosą
oczekiwanych korzyści
Kierunki reform
{
Doświadczenia z systemem kursów
płynnych nie potwierdzają w pełni ani
argumentów protagonistów ani obaw
krytyków
{
Jedyny pewny wniosek: żaden system
kursowy nie działa sprawnie jeżeli nie ma
współpracy międzynarodowej
{
Nie wydaje się prawdopodobny szybki
porów do systemu kursów stałych.
{
Większa współpraca między krajami
mogłaby poprawić efektywność systemu
kursów płynnych.
15
Podsumowanie
{
Słabość systemu z BW spowodowała, że
wielu ekonomistów opowiadało się za
systemem kurów płynnych po 1973 roku
posługując się następującymi
argumentami :
z
Floating daje większą autonomię w
prowadzaniu polityki makroekonomicznej .
z
Foating usuwa asymetryczności istniejące w
systemie z BW
z
Floting szybko eliminuje „podstawowe”
nierównowagi zewnętrzne
Podsumowanie
{
Krytycy kursów płynnych przedstawiali z
kolei kontr-argumenty :
z
Floating może zachęcać do prowadzenia
polityki pieniężnej i fiskalnej typu:beggar-
thy-neighbor policies.
z
Floating może być również przedmiotem
spekulacji i hamować handel i inwestycje
zagraniczne.
Podsumowanie
{
Pomiędzy 1973 a 1980 floating
funkcjonował dosyć dobrze.
{
Gwałtowne Ograniczenie ekspansywnej
polityki w USA doprowadziło do
gwałtownej aprecjacji dolara w latach
1980- 1985.
{
Dotychczasowe doświadczenia z
funkcjonowania kursów płynnych nie
potwierdzają w pełni ani argumentów
zwolenników ani przeciwników tego
systemu