Czytelnia | Postacie | Dynastie |
Ź
ródła | Inne | Aktualno
ś
ci | Kontakt
BITWA STALINGRADZKA - 23 sierpień 1942 r. - 2 luty 1943 r.
[
Ozzymo
]
Preludium
Wielka wojna trwała juŜ trzeci rok, a nic nie wskazywało na to, Ŝeby miała się ku
końcowi. Armia niemiecka po zajęciu Polski, Norwegii, Danii, Francji, Belgii,
Holandii, Luksemburga, Jugosławii i Grecji, wspomagana przez armie sojuszników:
Węgrów, Rumunów i Włochów, 22 czerwca 1941 r. przystąpiła do realizacji
operacji "Barbarossa" - wojny ze Związkiem Radzieckim. Taktyka Blitzkriegu
przyniosła Niemcom błyskotliwe zwycięstwa. Na wiosnę 1942 r. front przebiegał na
linii Leningrad, Wielkie Łuki, Wiaźma, Kirow, Orzeł, Kursk, Taganrog. Hitler jednak
nie był zadowolony z przebiegu wojny. Miał świadomość, Ŝe jego armie, poza
kilkoma większymi miastami Ukrainy i Białorusi, nie zdobyły nic. Leningrad, mimo,
Ŝe jego mieszkańcy ginęli tysiącami z głodu, ciągle się trzymał. Próba zajęcia
Moskwy skończyła się fiaskiem. Hitler miał uzasadnione pretensje do swoich
generałów. To oni odwiedli go od pomysłu jak najszybszego zajęcia kaukaskich pól
naftowych. W skutek ich presji Hitler, który wiedział, Ŝe jest marnym wodzem,
skierował główne natarcie na północ. Nie przyniosło to oczekiwanych efektów,
natomiast znacznie ograniczyło wartość bojową Wermachtu. Stało się tak dlatego,
Ŝe do niemieckich czołgów zaczynało brakować benzyny, eksportowanej z Rumunii.
Powoli, ale nieubłaganie natarcie hitlerowskich wojsk tęŜało, aby na wiosnę '42
zostało tymczasowo zatrzymane. Hitler nie mógł dopuścić, by Armia Czerwona
przejęła inicjatywę, dlatego opracował wraz ze swoim sztabem plan wyjścia z
impasu - uderzenia na Kaukaz, zdobycia pól naftowych w Baku, przy
jednoczesnym zajęciu Stalingradu, waŜnego ośrodka przemysłowego i węzła
kolejowego. Rozkaz Hitler zawarł w swojej dyrektywie nr 41. Armie rozpoczęły
przygotowania.
Przed bitwą
Większość atutów było w rękach niemieckich. Przerzucili na południe cztery armie,
w tym dwie pancerne. Dwie z nich miały uderzyć na Kaukaz. Pozostałe dwie: 6
Armia (dowódca - gen. major von Paulus) i 4 Pancerna (dowódca - gen. major
Hoth) otrzymały rozkaz zajęcia Stalingradu. Armie lądowe wspierała 4 Luftflotte.
Ogół sił Niemieckich na wschodzie w tym okresie to ok. 5 mln. Ŝołnierzy, 3164
czołgi i działa samobieŜne, 4000 samolotów. Około 40% tych sił zostało
przerzuconych na południe, z czego 52-55% zostało przeznaczonych do zdobycia
Stalingradu. Morale Ŝołnierzy było dość wysokie, mimo iŜ byli juŜ od roku w boju
na wschodzie. Zima, której tak obawiali się Niemcy, była jeszcze daleko.
Niemiecki plan przewidywał, Ŝe miasto zostanie oskrzydlone z dwóch stron - 6
Armia od północnego zachodu, a 4 Armia Pancerna od południa. Na skrzydłach
ustawiono 3 i 4 Armię Rumuńską, o klasę niŜszą od niemieckiej. Armie miały jak
najszybciej zająć miasto, a potem jak najszybciej uderzyć na południe, w stronę
Baku.
Sytuacja Rosjan przedstawiała się nieco gorzej. Większość czołgów przerzucono
pod Moskwę, dlatego na południu było niewiele nowoczesnych maszyn typu T-34.
Oddziały sformowane były w większości z poborowych. Co gorsza, brakowało
karabinów i amunicji, a nawet Ŝywności. Zakłady przemysłowe, które na początku
Page 1 of 5
Historia Rosji - serwis historyczny
2008-04-06
http://www.rosja.osman.livenet.pl/art/stalingrad.html
wojny przeniesiono za Ural, dopiero co osiągnęły maksymalna wydajność. Trzeba
teŜ pamiętać, Ŝe ZSRR straciło ogromne tereny, gdzie mieszkało większość
obywateli tego państwa. Ludzie, w obawie przed wojną uciekali na wschód, dlatego
trudno było uzupełniać straty ludzkie. Rosjanie mieli w rękach jednak jeden atut -
pogodę. Wiedzieli, Ŝe najgorszym wrogiem Wermachtu nie jest mróz, a deszcz.
Słabo rozwinięta sieć dróg podczas jesiennej pluchy bardzo spowolni niemiecki
marsz. Poza tym w mieście czołgi traciły swoją wartość bojową - mogły słuŜyć
jedynie jako osłona dla piechoty. Zwłaszcza czołgi niemieckie, które były
przystosowane do szybkich manewrów, nie nadawały się do walki w mieście.
Obronę miasta powierzono rosyjskiemu specowi od walki w miastach gen.
Czujkowowi. Rosjanie, mimo Ŝe nie bez obaw, pełną parą rozpoczęli przygotowania
do obrony.
gen. Czujkow
Bitwa o Stalingrad
Niemcy podeszli pod miasto, które zostało zamienione w twierdzę. W kaŜdym
domu stacjonowało kilku Ŝołnierzy, na dachach ukryli się strzelcy wyborowi. Nawet
pod ziemią, w kanałach, na Ŝołnierzy Wermahtu czekali czerwonoarmiści.
Większość ulic zaminowano, by uniemoŜliwić przejazd czołgów. Miny miały być
główną, obok butelek z benzyną (koktajli Mołotowa), bronią przeciwpancerną
Rosjan.
Oprócz trudnej do oszacowania liczby Ŝołnierzy radzieckich (liczby wahają się od 1
do 2 mln.) w mieście pozostało część mieszkańców - ok. 200 tys. osób. Stalin
celowo kazał pozostawić w mieście cywilów, aby pomagali w gaszeniu poŜarów i
budowie barykad Ŝołnierzom. Przerzucono teŜ do Stalingradzkiego portu na Wołdze
wszystkie barki rzeczne, które miały dostarczać zaopatrzenie i uzupełnienia zza
rzeki.
23 sierpnia Niemcy wkroczyli do miasta. Zostali zupełnie zaskoczeni fanatyzmem
Rosjan. Czerwonoarmiści dobrze pamiętali rozkaz Stalina "ani kroku w tył". Musieli
walczyć i nie mogli się wycofać, poniewaŜ w przeciwnym razie zostaliby ostrzelani
przez karabiny maszynowe ustawione za ich plecami przez oficerów politycznych.
Boje o kaŜdy dom, kaŜdą ulicę i kaŜdą barykadę wykrwawiały siły niemieckie. Ich
czołgi nie przydały się na nic. Bali się nawet z nich wyjść, bo w przeciwnym razie
zestrzelili by ich snajperzy. Musieli teŜ penetrować kanały, gdzie Ŝołnierzy
radzieccy mieli swoje siedziby. Co prawda mogli liczyć na samoloty, ale gruzy
domów teŜ były dobrym miejscem do obrony dla Rosjan. Front przesuwał się w
Ŝółwim tempie. Kiedy wreszcie ujrzeli Wołgę i zdawało się, Ŝe zwycięŜyli, Czujkow
posyłał do boju wszytskich Ŝołnierzy, pozostając w sztabie sam, bez Ŝadnej
ochrony. I znów musieli sie cofnąć o kilka, kilkadziesiąt metrów.
Rosjanie marli tysiącami. Średnia długość Ŝycia szeregowca w tym mieście,
kompletnie zniszczonym przez artylerię, wynosiła 24 godziny. Nigdy nie podano
Page 2 of 5
Historia Rosji - serwis historyczny
2008-04-06
http://www.rosja.osman.livenet.pl/art/stalingrad.html
liczby ofiar bitwy stalingradzkiej. Podobno Stalin bał się, Ŝe jeŜeli prawda wyjdzie
na jaw, to zbuntują się wszyscy Ŝołnierze. Dopiero niedawno ogłoszono
szacunkowe liczby. Z odtajnionych dokumentów wynika, Ŝe zginęło ok. 8 mln.
Ŝołnierzy radzieckich. Nie wiadomo do końca, czy ta niewiarygodna liczba jest
przesadzona. Faktem jednak jest, Ŝe Niemcy zostali związani walką na długi czas,
czego nie przewidział Hitler. Co gorsza, dla jego armii zaczynało brakować
zaopatrzenia, głównie ropy i smarów. ZauwaŜyli to radzieccy stratedzy i
postanowili wykorzystać. Zaplanowali operację "Uranus".
Operacja "Uranus"
Marszałka śukowa moŜna śmiało uznać za najzdolniejszego dowódcę II Wojny
Światowej. Zaplanował on i przeprowadził większość operacji, które na przełomie
1942-43 roku doprowadziły do okrzepnięcia frontu, np. bitwę pod Moskwą.
ZauwaŜył on w stalingradzkiej bitwie szansę na odrzucenie Niemców od kaukaskich
źródeł ropy i przechylenia na swoją stronę niekorzystnego dotychczas przebiegu
wojny.
Na czym polegała zaplanowana przez sztab marszałka operacja, której nadano
kryptonim Uranus? śukow dostrzegł to, czego nie widział i nie chciał widzieć Hitler,
a przed czym ostrzegała go niemiecka generalicja - front południowy był za długi.
Füher był zręcznym politykiem, ale marnym strategiem. Uparł się, aby niemiecka
ofensywa przebiegała w dwóch kierunkach równocześnie - na Stalingrad i Kaukaz.
Oficerowie Wehrmachtu doskonale wiedzieli, Ŝe front nie wytrzyma takiego
napięcia i ostrzegali go przed tym, ale zdanie Hitlera - tytularnego Naczelnego
Wodza przewaŜyło. W dodatku Rosjanom przyszły z pomocą dwie sprzyjające
okoliczności: alianci zachodni i zima. 2 listopada rozpoczęła się bitwa pod Al-
Alamein, którą wygrali Brytyjczycy. Co prawda Hitler nie myślał odsyłać do Afryki
oddziałów z frontu wschodniego, ale klęska Niemców oznaczała, Ŝe będzie musiał
tam wysłać oddziały nowo formowane, a co najwaŜniejsze uzbroić je i wyposaŜyć.
Część nowych czołgów pojechała więc do Afryki, zamiast na wschód w
decydującym momencie, kiedy waŜyły się losy wojny. Nie to było jednak
najwaŜniejsze. Nadchodziła rosyjska zima, ta sama, która pogromiła Napoleona
ponad dwieście lat wcześniej. Hitler albo ją zbagatelizował, albo nie miał
wystarczających środków, by dać Ŝołnierzom zimowe wyposaŜenie, tj. mundury,
więcej Ŝywności i paliwa.
JeŜeli chodzi o strategiczne wykonanie, to śukow planował przeprowadzić ją tak:
uderzyć od północy na broniącą niemieckiego skrzydła armię rumuńską, która nie
mogła stawiać skutecznego oporu wobec ogromnej dysproporcji sił, a od południa
na niemiecką 4 Armię Pancerną, która nie miała moŜliwości manewru, wobec
braków w zaopatrzeniu. Po zamknięciu kleszczy Armia Czerwona miała nękać
systematycznymi atakami okrąŜonych Niemców, aŜ ci nie skapitulują. Wzięto pod
uwagę moŜliwość dostarczania zaopatrzenia poprzez most powietrzny, choć w
zimowych warunkach i przy braku paliwa wydawało się mało prawdopodobne, Ŝe
okrąŜone siły zachowają zdolność bojową. Tak więc zgromadzono wojska i czekano
na odpowiedni moment.
OkrąŜeni
19 Listopada nadeszła wyczekiwana przez Rosjan chwila. Wydano rozkaz natarcia.
Na pozycję 3 i 4 armii rumuńskiej, po ponad trzygodzinnym ostrzale artyleryjskim
i rakietowym, runęło pięć sowieckich armii. Natomiast na niemiecką 4 Armię
Pancerną trzy armie. Rumuni juŜ po trzech godzinach walki rzucili się do panicznej
ucieczki, Niemcy wytrzymali ok. 5 godzin. Armie śukowa parły niepohamowanie na
zachód. Niemcy nie mieli juŜ czym załatać frontu - sprawdziły się najgorsze
Page 3 of 5
Historia Rosji - serwis historyczny
2008-04-06
http://www.rosja.osman.livenet.pl/art/stalingrad.html
przeczucia oficerów z OKW (Oberkomando der Wehrmacht - niemieckiego sztabu).
Wobec zagroŜenia okrąŜeniem dowódca 6 Armii Niemieckiej gen. von Paulus
poprosił Hitlera o pozwolenie na wycofanie się. Hitler kategorycznie mu tego
zabronił. Był on ciągle dobrej myśli, gdyŜ Göring zapewniał go, Ŝe uda mu się
stworzyć most powietrzny, który pozwoli na funkcjonowanie okrąŜonych
oddziałów. Tak więc Niemcom wyśliznęła się z ręki okazja do wycofania,
przegrupowania i kontrofensywy. 25 Listopada Rosjanie zamknęli pierścień.
Rozpoczęło się oblęŜenie 6 Armii, które miało zdecydować o losach bitwy, wojny i
świata.
Klęska
W stalingradzkim "kotle" znalazło się ok. 150 000 ludzi. Paulus oświadczył, Ŝe
potrzebuje ok. 300 ton zaopatrzenia dziennie, aby utrzymać się na stanowisku.
Most powietrzny Göringa mógł zapewnić mu jedynie od 60 do 90 ton. Zapasy te
wystarczały jedynie na utrzymanie w sprawności 15%-20% sił. Oznaczało to, Ŝe
reszta armii będzie głodować, zanim nie przyjdzie odsiecz. A ta miała nadejść w
osobie generała Eriha von Mansteina, któremu Hitler wyznaczył zadanie
odblokowania 6 Armii. Nie było to łatwe, gdyŜ Manstein dostał pod rozkazy
jednostki albo całkiem "zielone" - dopiero co utworzone, albo zbyt zmęczone
walką, by móc stawić czoła Rosjanom. Niemiecka "misja ratunkowa" ruszyła
jednak. Nie przyniosła ona Ŝadnych wymiernych rezultatów. Co prawda
Mansteinowi udało się zbliŜyć do pozycji niemieckich na ok. 50 km, operacja
jednak nie miała szansy powodzenia, gdyŜ Hitler zabronił nacierać swojej armii od
drugiej strony kotła. W ten sposób ofensywa niemiecka załamała się, a Manstein
musiał się wycofać.
Sytuacja oblęŜonych stawała się tragiczna. Dopóki Ŝołnierze otrzymywali racje
Ŝywnościowe, mogli trwać na stanowiskach obronnych, ale zapasy kurczyły się.
Kiedy skończyła się amunicja i resztki paliwa, porzucili oni cały sprzęt wojenny:
czołgi, działa, CKM-y i rozpierzchli się. MoŜna powiedzieć, Ŝe 6 Armia przestała
istnieć na długo przed kapitulacją.
Gen. von Paulus wiele razy kontaktował się Hitlerem w celu uzyskania zgody na
próbę wydostania się z okrąŜenia. Odpowiedź zawsze przychodziła ta sama: "Füher
nie zgodził się na wycofanie wojsk". Paulus, jako lojalny Ŝołnierz, musiał się
zastosować do poleceń Wodza i odprawić radzieckich parlamentariuszy, którzy
oferowali rozejm. Wobec takiej postawy Rosjanie przystąpili do ostatecznej
ofensywy. 10 stycznia nastąpił miaŜdŜący cios. Praktycznie bezbronnych Niemców
zalała fala Rosjan. Dwie radzieckie armie po godzinnym ostrzale artyleryjskim
zaatakowały pozycje niemieckie. 22 I Paulus depeszował do Hitlera: "Nie zdołamy
juŜ powstrzymać naporu Rosjan. Nie jest teŜ moŜliwe otrzymanie amunicji od
sąsiednich frontów. śywność się kończy. Ponad 12 000 rannych pozostaje bez
opieki. Jaki rozkaz mam wydać Ŝołnierzom, którzy nie mają amunicji i są pod
zmasowanym ogniem artylerii, czołgów i piechoty?"- depeszował Paulus do
Berlina. W odpowiedzi Hitler mianował generała feldmarszałkiem, zachęcając go
tym samym do samobójstwa (nigdy wcześniej niemiecki feldmarszałek nie wpadł w
ręce wrogów). Nowo mianowany feldmarszałek nie zdecydował się jednak na
odebranie sobie Ŝycia. 31 stycznia poddał się Rosjanom do niewoli wraz ze swoim
sztabem. Walki trwały nadal na północy, ostatecznie zakończono bitwę pod
Stalingradem dopiero 2 lutego, choć źródła rosyjskie podają, Ŝe Ŝołnierze, którzy
nie złoŜyli broni, walczyli jeszcze dwa tygodnie później. Ze 150 000 ludzi
zamkniętych w kotle do niewoli poszło 91 000. Od 5 do 7 tysięcy zdołało się
wydostać na samolotach (najcięŜej ranni i personel fachowy, np. inŜynierowie,
lekarze itd.) Ponad 60 tysięcy przypłaciło Ŝyciem marzenia Hitlera o Wielkich
Niemczech.
Niewola
Page 4 of 5
Historia Rosji - serwis historyczny
2008-04-06
http://www.rosja.osman.livenet.pl/art/stalingrad.html
Tylko co 20 Ŝołnierz niemiecki walczący pod Stalingradem miał wrócić do domu.
Niemcy obawiali się rozstrzelania za popełnione w Rosji zbrodnie. Jednak Stalin
zabronił masakry, gdyŜ obawiał się reakcji mocarstw zachodnich. Mimo to jeńcy
musieli przebyć w zimowych warunkach kilkadziesiąt kilometrów do obozów
przejściowych. Ten morderczy szlak pochłoną Ŝycie 20 tysięcy ludzi. Kiedy dotarli
na miejsce przeznaczenia i przeczekali zimę, załadowano ich na wagony i
przetransportowano w głąb ZSRR, gdzie pracowali jeszcze dziesięć lat. Dopiero na
początku lat pięćdziesiątych kanclerz NRF Adenauer wystąpił o repatryjacje
więźniów wojennych. PrzeŜyło ledwie 7 tysięcy ludzi z 150-cio tysięcznej armii.
Skutki
Bitwę Stalingradzką uznaje się za przełom w II Wojnie Światowej. Niemcy nie
odnieśli juŜ Ŝadnego strategicznego zwycięstwa. Kolejna decydująca bitwa pod
Kurskiem równieŜ została przegrana. Armia Czerwona ruszyła na zachód i
niepowstrzymanie parła w kierunku Berlina. 6 Czerwca w Normandii rozpoczęła się
inwazja aliancka na kontynent. Amerykanie, Anglicy i Francuzi, po zdobyciu
przyczółków ruszyli w głąb Francji. To był koniec III Rzeszy. 8 V 1945r. szef
niemieckiego sztabu naczelnego, gen. Alfred Jodl podpisał akt kapitulacyjny,
kończący II Wojnę Światową w Europie.
Feldmarszałek von Paulus, po oddaniu się do niewoli został przywódcą
stworzonego przez Rosjan komitetu "Wolne Niemcy", który nawoływał niemieckich
Ŝołnierzy do złoŜenia broni. Po wojnie powrócił do NRD i pracował nad
utworzeniem jej sił zbrojnych. Zmarł w 1957r.
Marszałek śukow, genialny strateg i wykonawca operacji Uranus został dowódcą 1
Frontu Białoruskiego, który w 1945r. zajął Berlin. Po wojnie dowodził radziecką
strefą okupacyjną Berlina. W latach pięćdziesiątych popadł w niełaskę u Stalina,
który chciał się go pozbyć. UniemoŜliwiła mu to przedwczesna śmierć. śukow
zmarł w 1974r.
Literatura wykorzystana:
B. Wołoszański "Tajna wojna Hitlera", wyd. Colori, Warszawa 1997
W. Weir "50 bitew, które zmieniły świat", wyd. Amber, Warszawa 2001
Praca zbiorowa "Encyklopedia szkolna: Historia", wyd. WSiP, Warszawa 2001
Skomentuj na Forum
Serwis Historyczny - Historia Rosji
Page 5 of 5
Historia Rosji - serwis historyczny
2008-04-06
http://www.rosja.osman.livenet.pl/art/stalingrad.html