Małgorzata Zaleska
Andrzej Jurowski
Przeciwdziałanie skutkom kryzysu subprime
Od momentu ujawnienia się kryzysu subprime instytucje finansowe całego świata zaprezentowały
dotychczas straty w wysokości około 195 mld USD. Największe straty poniosły instytucje
najbardziej agresywnie działające na rynku związanym z kredytami subprime, m.in. UBS – ok.
18,5 mld USD, Citigroup – ok. 18,1 mld USD, Merrill Lynch – ok. 17 mld USD, Lehman Brothers
– ok. 10 mld USD oraz amerykańscy ubezpieczyciele tacy jak: AIG – ok. 11,5 mld USD, Ambac –
ok. 5,2 mld USD czy MBIA – ok. 3,7 mld USD.
Zmiany własnościowe
Ujawnione odpisy powodują, Ŝe instytucje finansowe pilnie potrzebują dodatkowego
dofinansowania w celu pokrycia poniesionych strat. Coraz więcej instytucji zaczyna więc
poszukiwać nowych źródeł finansowania wśród tzw. sovereign welth funds, z których większość
jest własnością rządów krajów bliskiego i dalekiego wschodu (są to głównie kraje posiadające
duŜe nadwyŜki z handlu ropą czy eksportu).
Największe sovereign welth funds
Sovereign welth funds
Wartość funduszy
Mubadala Development Corporation – United Arab Emirates
625 mld USD
The Government Pension Fund of Norway - Norway
322 mld USD
Government of Singapore Investment Corporation - Singapore
215 mld USD
Kuwait Investment Authority - Kuwait
213 mld USD
China Development Bank - China
200 mld USD
Stabilization Fund of the Russian Federation - Russia
128 mld USD
Singapore Temasek Holdings - Singapore
108 mld USD
Ź
ródło: Opracowanie własne na podstawie: CnnMoney.com, Super Seven, March 21’st 2008, za Standard Chartered
Fundusze ze wschodu, dzięki kryzysowi subprime rozpoczęły zatem swoją ekspansję związaną z
inwestycjami w instytucje finansowe, które dotychczas nie cieszyły się większym
zainteresowaniem welth funds. PowyŜsze moŜe w znaczący sposób zmienić strukturę
własnościową światowego sektora finansowego, poprzez przeniesienie jego istotnej części do
krajów azjatyckich.
China Investment Corporation kupił 9,9% udziałów w Morgan Stanley za około 5 mld USD.
Szwajcarski UBS sprzedał 9% swoich udziałów Government of Singapore Investment Corporation
za kwotę 9,74 mld USD oraz dodatkowe 1,5% udziałów anonimowemu inwestorowi z bliskiego
wschodu za kolejne 1,5 mld USD.
Wcześniej Mubadala Development Corporation ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich
dokapitalizował Citigroup kwotą 7,5 mld USD, nabywając 4,9% udziałów amerykańskiej grupy
oraz kupił za 1,35 mld dolarów 7,5% Carlyle Group, głównego inwestora upadłego Carlyle
Capital. Citigroup zapowiedział ponadto podniesienie swojego kapitału o dodatkowe 12,5 mld
USD, a wśród inwestorów wymieniani są m.in. Government of Singapore Investment Corporation,
Kuwait Investment Authority oraz saudyjski ksiąŜę Alwaleed bin Talal. Swoje zainteresowanie
udziałami w Citigroup wyraził ostatnio takŜe Dubai International Capital, którego przedstawiciele
stwierdzili, Ŝe amerykańska korporacja będzie potrzebować wkrótce dodatkowego, duŜego
wsparcia finansowego.
Brytyjski Barclay’s został dofinansowany przez China Development Bank i Singapore Temasek
Holdings kwotą ponad 5 mld USD, przy okazji walki z grupą, której przewodził Royal Bank of
Scotland o przejęcie holenderskiego ABN. W wyniku sprzedaŜy akcji China Development Bank
objął 3,1% udziałów, a Temasek Holdings 2,1% Barclay’s.
Merrill Lynch, po ujawnieniu największych strat w swojej 93 letniej historii postanowił
wyemitować akcje preferencyjne za kwotę 6,6 mld USD przeznaczone dla inwestorów w drodze
prywatnej oferty. Inwestorami mają zostać Korean Investment Corporation, Kuwait Investment
Authority oraz Mizuho Corporate Bank z Japonii. Kwoty, jakie mają wyasygnować poszczególni
inwestorzy nie zostały dotychczas potwierdzone, ale prawdopodobnie najwięcej zainwestuje
Kuwait Investment Authority – około 4 mld USD. Korean Investment Corporation oraz Mizuho
Corporate Bank przeznaczą na dofinansowanie po 1,3 mld USD.
Kontrolowany
przez
chiński
rząd Citic Securities miał objąć
udziały w amerykańskim Bear
Stearns za 1 mld USD. Z uwagi
na pojawiające się informacje o
kłopotach Bear Stearns, Citic
podał, Ŝe do momentu ustalenia
planu
wyjścia
z
kryzysu,
transakcja
nie
zostanie
sfinalizowana. Ostatecznie, z
uwagi na utratę płynności i
przejęcie przez JP Morgan
Chase, Citic Securities nie nabył
udziałów w Bear Stearns.
Ratowanie
światowej
gospodarki
W ostatnich dniach Fed po raz
kolejny
postanowił
dofinansować sektor instytucji
finansowych. Fed zdecydował
się poŜyczyć bankom skarbowe
papiery wartościowe o wartości
200
mld
USD
pod
zabezpieczenie
niektórych
aktywów opartych na długu
hipotecznym (tych z dobrymi
ratingami). Ponadto zwiększona
ma
zostać
wartość
linii
swapowych
uruchomionych
m.in. we współpracy z EBC.
Dodatkowe
zasilenie
przez
EBC, Bank Kanady oraz Bank
Szwajcarii, ma wynieść łącznie
45 mld USD.
O problemach z płynnością
poinformował ostatnio takŜe
rosyjski bank centralny. Okazało
się,
Ŝ
e
w
październiku
i
Wybrane działania podejmowane przez władze monetarne i fiskalne w celu
łagodzenia kryzysu
Data
Działania
9 - 15 sierpnia 2007
EBC poŜycza bankom 100 mld EUR
22 sierpień 2007
EBC poŜycza bankom 40 mld EUR
12 wrzesień 2007
EBC poŜycza bankom 75 mld EUR z
terminem spłaty 3 miesiące
18 wrzesień 2007
Fed obniŜa stopę dyskontową i stopę
rezerw funduszy federalnych o 50 p.b.
31 październik 2007
Fed obniŜa stopę dyskontową i stopę
rezerw funduszy federalnych o 25 p.b.
październik - listopad 2007
Bank Rosji zasila sektor kwotami około 12
mld USD dziennie
11 grudzień 2007
Fed obniŜa stopę dyskontową i stopę
rezerw funduszy federalnych o 25 p.b.
12 grudzień 2007
FED, EBC, Bank Centralny Kanady, Bank
Anglii oraz Szwajcarski Bank Centralny
decydują się zasilić rynek kwotą co
najmniej 64 mld USD
17 i 20 grudnia 2007
Fed poŜycza bankom na aukcjach 40 mld
USD na 35 dni
20 i 27 grudnia 2007
ECB poŜycza bankom 20 mld USD
22 styczeń 2008
Fed obniŜa stopę dyskontową i stopę
rezerw funduszy federalnych o 75 p.b.
14 i 30 stycznia 2008
Fed poŜycza bankom na aukcjach 60 mld
USD na 28 dni
30 styczeń 2008
Fed obniŜa stopę dyskontową i stopę
rezerw funduszy federalnych o 50 p.b.
8 luty 2008
Pakiet ulg podatkowych warty 168 mld
USD dla obywateli USA
8 i 25 lutego 2008
Fed poŜycza bankom na aukcjach 60 mld
USD na 28 dni
11 marzec 2008
Fed ogłasza poŜyczki papierów skarbowych
na kwote 200 mld USD oraz zwiększenie
linii swapowych z innymi bankami
centralnymi do 36 mld USD.
16 marzec 2008
Fed na nadzwyczajnym posiedzeniu obniŜa
stopę dyskontową o 25 p.b.
18 marzec 2008
Fed obniŜa stopę dyskontową i stopę
rezerw funduszy federalnych o 75 p.b.
10 i 24 marca 2008
Fed poŜycza bankom na aukcjach 100 mld
USD w papierach skarbowych na 28 dni
18 marca 2008
Bank of England oferuje 10 mld GBP w
ramach operacji repo na 3 miesiące
7 i 21 kwietnia 2008
Planowana aukcja Fed na poŜyczkę
kolejnych 100 mld USD w papierach
skarbowych na 28 dni
Ź
ródło: Opracowanie własne na podstawie, www.federalreserve.gov, Monetary
Policy Releases,
www.bankofengland.co.uk, Notices and Announcements;
www.ecb.int, Press Release; Bloomberg; Reuters; PAP.
listopadzie 2007 r. Bank Rosji zasilał sektor kwotą 300 mld rubli, tj. około 12 mld USD dziennie!
Działania powyŜsze nie były jedynymi.
Zasilanie światowego sektora finansowego rozpoczęło się w drugiej połowie 2007 r. po ujawnieniu
kryzysu i spadku płynności na rynku międzybankowym. Według szacunków specjalistów w ciągu
ostatniego półrocza międzynarodowy sektor bankowy został wspomoŜony kwotą przeszło biliona
dolarów!
Oprócz bezpośredniego finansowania rynku oraz pakietów ulg, Fed w celu pobudzenia gospodarki
rozpoczął cykl obniŜania podstawowych stóp procentowych. Łącznie od sierpnia 2007 r. Fed
obniŜył podstawową stopę funduszy federalnych o 300 pkt bazowych do obecnych 2,5%. Jednak
pomimo serii obniŜek stóp procentowych przez Fed, na rynku niewiele się zmieniło. Rynkowe
stopy pozostają wysokie, gdyŜ banki boją się poŜyczać sobie nawzajem obawiając się, Ŝe
wszystkie straty nie zostały ciągle ujawnione. Wysokie stopy procentowe sprawiają, Ŝe sytuacja
kredytobiorców pozostaje nadal bez zmian, tj. znaczna ich część nie jest w stanie obsłuŜyć swoich
kredytów.
Podobnie sytuacja ma się z bezpośrednim zasileniem systemu finansowego, w którym trudno
doszukiwać się rozwiązań długookresowych. Są to wyłącznie działania doraźne i nie zastąpią one
koniecznych zmian systemowych, które efektów nie dadzą prędko, ale moŜe pozwolą na
uniknięcie podobnych sytuacji w przyszłości.
Co dalej?
Obecnie widać, Ŝe informacje jakie ujawniają instytucje finansowe dotyczą przede wszystkim strat
wynikających nie z bezpośredniego zaangaŜowania w kredyty hipoteczne, ale strat związanych z
obligacjami zabezpieczonymi kredytami, instrumentami strukturyzowanymi oraz pochodnymi
kredytowymi. Problemy, z którymi zmaga się obecnie światowy system finansowy, mogą mieć
powaŜniejszy charakter niŜ wcześniej sądzono, ze względu na instrumenty, których celem było
przenoszenie ryzyka kredytowego, a dzięki którym rynek kredytów subprime tak pręŜnie się
rozwijał. Według szacunków, cały rynek Credit Default Swap wart jest obecnie około 45 000 mld
USD.
Jednym z efektów kryzysu będzie zmiana znaczenia poszczególnych segmentów rynku
finansowego. Najprawdopodobniej banki będą wycofywać się z finansowania rynku
nieruchomości i angaŜować się w coraz większym stopniu w rynek surowców, co moŜe wpłynąć
na dalszy wzrost ich cen.
W tej sytuacji naleŜy zastanowić się czy obecne, doraźne działania podejmowane przez władze
monetarne, fiskalne i rządowe są wystarczające aby zaŜegnać trwający kryzys? Nie sposób jest nie
zauwaŜyć zbieŜności z sytuacją, która doprowadziła do kryzysu, z którym boryka się obecnie
ś
wiatowa gospodarka. Pomimo coraz wyŜszej inflacji, Fed obniŜa stopy procentowe, aby podobnie
jak w 2001 r., pobudzić gospodarkę (obecnie realny poziom amerykańskich stóp procentowych jest
ujemny). NaleŜy jednak pamiętać, Ŝe przyjdzie moment, kiedy trzeba będzie rozpocząć walkę z
inflacją i zacząć ponownie podwyŜszać stopy procentowe. WaŜnym pytaniem, na które trzeba
odpowiedzieć, jest: W jaki sposób i jak szybko banki odpracują swoje straty, a takŜe czy potrafią
wyciągnąć z zaistniałej sytuacji wnioski na przyszłość i jak długo będą pamiętały o tym w jaki
sposób obecny kryzys się rozpoczął?
Małgorzata Zaleska jest profesorem i Prezesem Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, Andrzej Jurowski jest
Dyrektorem Departamentu Analiz i Skarbu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego.
Opracowanie zostało opublikowane w Gazecie Bankowej nr 15 (1015) z 7 kwietnia 2008 r. pt. „Jak zaŜegnać
kryzys ?”.
