background image

Przypisy 

Pe ne tytu y wa niejszych  róde staro ytnych znajduj si w aneksie zamieszczonym 

za przypisami (s. 526 i d.). Pe ne tytu y cytowanej literatury pomocniczej — w bibliografii na 
stronie 529 i d. Autorzy prac, do których si gni to nie wi cej ni raz, wyst puj w przypisach 
pod samym tylko nazwiskiem. Przek ady cytatów z Biblii za: Biblia tysi clecia, wydanie 
trzecie poprawione, Pozna,-Warszawa 1980; Biblia polska 064, wydanie XII, Warszawa 
1984. 

Motta 
1.  Nietzsche III 826 
2.  HalbfaB, H., Gide, Andre 89 
3.  Reich, Die sexuelle Revolution 22, 47 i d. 
4.  Comfort, Der aufgeklarte Eros 67 

Wielce buduj cy wst p
1.  Hoche 84 
2.  Metz, J. B. 493 
3.  Tam e 489, 495 
4.  Tam e 490 
5.  Tam e 496 
6.  Wyra nie mówi o tym liczne partie tej ksi ki. Por. w tej sprawie stwierdzenia u: Stephens 259. 

Tak e: Bell 21 i d. 

7.  Por. Packard 69. W kwestii wp ywów przykaza, moj eszowych na nasze prawo tak e: Ullestram 30 
8.  Jager 29 i d. Bauer, F., Schuld und Si hne 1 i d. Ott, Christliche Aspekte 167 i d. 
9.  Por. Hanack 32 i d., 256 i d. 
10.  Cyt. za Ott, Christliche Aspekte 183 
11.  Hanack 256.  Por. tak e Ott, Christliche Aspekte 167 i d. 
12.  Por. w tej sprawie Roz. 22. Roz. 24 w sprawie kazirodztwa i in. 
13.  Por. Kinsey, Das sexuelle Verhalten des Mannes 418 
14.  Por. Ahlmark-Michanek 67 
15.  Znani politycy, ministrowie i burmistrzowie  wielkich  miast  trac urz dy  z  powodu b ahych 

przygód erotycznych. Spotka o to Jacka Profumo, brytyjskiego ministra obrony w 1963 r. i burmistrza 
Hamburga Paula Nevermanna w 1965 r. Tymczasem politycy prowadz cy polityk wyzysku i zniewalania, 
winni wybuchu wojen i ich prowadzenia, sprawuj swe urz dy, ciesz c si powa aniem 

16. ChoK jesteLmy przede wszystkim istotami dziennymi, a wLród zwierz t tylko te parz si w nocy, 

które s zwierz tami nocnymi. Zwierz ta dzienne parz si w ci gu dnia. Ka dy rodzaj zgodnie ze sw
najwi ksz aktywnoLci . Por. Ford-Beach 89 i d. 

Wprowadzenie  
Rozdzia 1
1.  Neumann, E. 157 
2.  Cyt. przez Stob. flor. IV 25, 13 
3.  Hartmann 147 i d. 
4.  Dobry komentarz do poj cia „prehistoria" daje Pannwitz 3 
5.  Varagnac, A., w: Grimal I 29 
6.  Por. Neumann, E. 256 i d., 267 i d. i in. 
7.  Matka nigdy nie jest w tpliwa, niepewnoLK dotyczy tylko ojca 
8.  Por. Neumann, E. 99 i d. Bohmers Marin-ger 193 i d. James, The Cult 13 i d. Schuch-hardt 27 i d. 

Menghin 148. Miiffer, A. v. 29 i d. Kiihn, Das Erwachen 168. Wed ug K. ta „pramatka", owo kobiece „bóstwo" 
zosta o stworzone przez „Boga samego, ojca wszystkich rzeczy" 

9.  Por. poza dzie ami wymienionymi w ostatnim przypisie: Grimal I 29. Barton, G. A., w: Proceedings 

of the American Philoso-phical Society, Philadelphia, 1940, 1354 i d. Albright, Von der Steinzeit 127 i d. Heiler, 
Die Religionen 60 i d. Weber, A. 32. Ryciny w: Neumann, E. Tablica I, Muller, A.v. Tablica 2, Hancar 93 i d., 
Behn Tablica 2, Leicht 27, Maringer Tablica 14, Narr 318 i d. Równie odkryte w 1969 r. w Nadrenii 
(Feldkirchen/Gónnersdorf opodal Andernach), licz ce 13000-15000 lat statuetki Wenus z epoki lodowcowej 
(sporz dzone z koLci, poro y lub k ów mamucich) i wiele analogicznych wyobra e,,

wyró niaj si brakiem g ów, bardzo w skimi taliami i wydatnymi poLladkami: Schulze-Reimpell 

background image

10.  Tak u Heilera, Erscheinungsformen 412. Por. tak e Bergmann 240 i d. Dreikurs 31 i d. Millett 43 i 

d. i in. 

11.  Heiler, Erscheinungsformen 457, 464. Por. tak e 56 Ajschyl. Suppl. 890 i d., 899 i d. 
12.  Albright, Von der Steinzeit 134 i d. Neu-mann, E. 101 i d. James, The Cult 22 i d. 
13.  Maringer 240 i d. 
14.  Tam e 235 i d. Kiihn, Die Felsbilder 121, 150, 195, 205 i in. James, The Cult 42 i d. Jettmar, K., w: 

Die Religionen Nordeur-asiens 317 

15.  Por. Heiler, Die Religionen 67 
16.  Neumann, E. 270 
17.  Por. w tej sprawie doskona e wywody de Beauvoir 73 i d. Tak e zawieraj c wiele informacji prac

Herrmanna 208 i d. Neumann, E. 60 i d., 268 i d. podkreLla jednak,  e „archetypowa struktura Wielkiej Matki" 
si ga o wiele dalej w g b czasu. W sprawie twórczej dzia alnoLci kobiety w pierwotnych strukturach 
spo ecznych por. te Hays 28 id. 

18.  Soph.Ant. 339. Heiler, Erscheinungsformen 38 i d. Vacano 166 i d., zw . 170. O kulcie Ziemi tak e

u Clemena I 166 i d. Sprawy podstawowe: Dieterich 

19.  Hesiod. theog. 535, 586; Fr. 216. Por. Horn. II. III 243, 265. Od. III 3. Ajschyl. Pers. 618; Hik. 890 

i d.; Ch. 127; Pind. Nem. 6, 1 i d.; Eur. Phoin. 686 

20.  Nestle I 59. Por. te Wilamowitz-Moellen-dorff I 276 
21.  Por. Leese 12 
22.  Tak e rysunki naskalne Europy w ostatnich tysi cleciach przedchrzeLcija,skich przedstawiaj

p odnoLK jako „punkt wyjLcia wszelkiego  doLwiadczenia  religijnego":   Kiihn, Die Felsbilder 103, 177 

23.  Przyk ady u Meyera, J. J. 201 
24.  Bertaux 165 
25.  Albright, Von der Steinzeit 234 
26.  Wielkie znaczenie wody w kultach p odnoLci zaznacza si , byK mo e, ju w zwyczajach ofiarnych 

myLliwych epoki lodowcowej: Maringer 141. Na temat prastarych wyobra e, o Lwi toLci wody i jej znaczeniu 
w religiach: Heiler, Erscheinungsformen 39 i d. Na temat „wody  ycia" w baLniach wielu ludów: Rohde II 390 
Przyp. 1 

27.  Albright, Von der Steinzeit 190 
28.  Bergmann 171 
29.  Deschner, Abermals krahte der Hahn 365 id. 
30.  Miiller, J. 12 z odniesieniem do egipskiej „Bogini Matki Neith", która pó niej stopi a si w jedno z 

Izyd : Bertholet, Wórterbuch 11 

31.  Heiler, Die Religionen 666. James, The Cult 11 
32.  Por. Wagner 109 i d. Meyer, J. J. III 195; 
I 80. Na piecz ciach syryjsko-babilo,skich widniej ryby i symbolizuj ce vulv romby: Herrmann 245. 

Na terenie Lwi tyni syryjskiej bogini Atargatis znajdowa y si Lwi te ryby: Ros 59. Podbrzusze beockiej 
Wielkiej Bogini jest ukszta towane w formie ryby: Neumann, E. 262. Por. tak e Maringer 274. Heiler, 
Erscheinungsformen 79. Leisegang 151 i d. Neumann, E. 143 i d. 

33.  Grupp III 38. Heinz-Mohr 280 i d., 107 i d., 255 i d. Rothes 400. Betz 14. Deschner, Abermals 

krahte der Hahn 272 i d. Ca oLciowo Dólger, Ichthys, w ró nych miejscach 

34.  Apul. met. 12,5. Bertholet, Wórterbuch 265, 30, 54. Bulletin of the American Schools of Oriental 

Research, Baltimore 77, 6 i d. Bergmann 171 

35.  Licht 154. Wallis 213 i d. 
36.  Heiler,  Die  Religionen  376.  Por.  tak e Gonda I 232 i d. 
37.  Zimmer 190 
38.  Beauvoir 159 
39.  Por. Herrmann 216. Rustow 1 i d. 
40.  Cyt. za de Beauvoir 84 
41.  Neumann, E. 99 i d. James, The Cult 138 i d. Por. tak e Kirchner 680 i d. Herrmann 82 i d. de 

Beauvoir 80 i d. 

42.  Ros 15 
43.  Herrmann 127, 214. Heiler, Erscheinungsformen 62 i d., 38 i d. 
44.  Hom. Od. V, 125 i d. Por. Hesiod. theog. 969 i d. 
45.  Herrmann 127 i d. Por. tak e 82. Gonda 1257 
46.  Ajschyl. frg'. 395, 25. Cyt. za V. Groenbech 
II 243 

Rozdzia 2
1.  Jako sentencja Siwy cytowane w: Meyer, J. J.1 181 

background image

2.  Alain 120 
3.  Meyer, J. J. I 202. Por. tak e I 8
4.  Vacano 39 
5.  Herrmann 214. Dalsze przyk ady w: Meyer, J. J. 17 i d. Por. tak e Disselhoff 197 i d. 
6. Meyer, J. J. I 201 i d. 
7.  de Beauvoir 84 
8.  Herrmann  214.  Groenbech  II  243.  Por. Deubner 65 i d. Jambl. myst. 1, 11 
9.  Deubner 66 
10.  Por. Heiler, Erscheinungsfonnen 102. Van der Leeuw, Der Mensch 157 
11.  Gonda II 200 
12.  Meyer, J. J. I 61 
13.  Van Leeuwen 115 
14.  Evola 244 
15.  Tam e
16.  Tam e 243. Por. tak e Stoll 664 
17.  Kónig, M. 92 
18.  Maringer 200, 226, 233. Heiler, Die Reli-gionen 61. Por. tak e Kuhn, Die Felsbilder 100 
19.  James, The Cult 35 i d., 103. Gonda I 6 i d. Heiler, Die Religionen 209 i d. 
20.  Meyer, J. J. III 163 i d., 180. Przytaczane niekiedy w nawiasach przez M. s owa w j zykach 

orygina u opuszczono 

21.  Tam e III 186 
22.  Stoll 638. Heiler, Die Religionen 371 
23.  Gonda II 79 
24.  Tam e I 256. Glasenapp, Glaube und Ri-tus 43. Podobnie: Die nichtchristlichen Religionen 165. 

Heiler, Erscheinungsfonnen 35, 103. Podobnie: Die Religionen 304. Meyer, J. J. I 68. Evola 309. Grimal II 77 i 
d. 

25.  Stoll 676 i d. Grimal II 179 i d. Heiler, Er-scheinungsformen 102. Por. tak e Licht 20 oraz 

Lewandowski 188 i d. Tiillmann 199 id. 

26.  Dammann 9, 150, 211, 103. Nieco obszerniej Stoll 673 i d. 
27.  Meyer, J. J. I 15 Przyp. 2. Cole 140 i d. 
28.  Hippol. refut. V 7 
29.  Wilamowitz-Moellendorff II 379 i d. Por. tak e Licht 91. Stoll 650 i d. 
30.  Licht 75. Por. tak e Wilamowitz-Moellendorff 1 205 
31.  Herter 10 i d., 48 i d. 
32.  Por. Arystof. Ach. 247 i d., 263, 276. Plut, De cupiditate Divitiarum 527 D. Deubner 141 i d., 134 i 

d. Meyer, J. J. I 238, 71. Stoll 656 i d. 

33.  Firm. err. c. 10; Klem. Al. protr. II14,2. Ar-nob. udv. nat. V 19. Paus. 1, 27, 3. Deubner 16 i d. Por. 

tak e 10, 60 i d. Broneer, Eros 

and Aphrodite 49 i d. Podobnie A. Myce-naean, Fountain 428 i d. 
34.  Ov. fast. I 400, 415; 6, 319 i d., 334. Mart. 6,16. Wilamowitz-Moellendorfl II 320 i d. 
35.  Stoll 665. Por. tak e Ros 173. Heiler, Er-scheinungsformen 103 
36.  Herod. II51. Por. tak e Paus. VI26,5. Ros 143, 147. Kerenyi 101. Klem. I 232 
37.  Aug. civ. Dei 7, 21. Por. tak e Varro ling. 6, 14. Ov. fast. 3, 725 i d. 
38.  Meyer, J. J. I 188. Por. 154. Stoll 664 
39.  Evola 244 i d. 
40.  Bertholet, Wórterbuch 177. Stoll 668. Fri-schauer, Mora 8
41.  Kuhn, Die Felsbilder 181 i d. Por. Bertholet, Wórterbuch 558. Tak e s owia,skie bóstwo imieniem 

Jary a, b d ce personifikacj wiosny, by o przedstawiane ityfallicznie: Heiler, Erscheinungsformen 103. Tak 
samo bywa wyobra any nawet Mitra, choK zwi zany z tym bóstwem kult podkreLla surowy idea czystoLci: 
Meyer, J. J. I 30. Deschner, Abermals krahte der Hahn 76 i d. 

42.  Por. w tej sprawie tak e Meyer, J. J. 116,30, 230; II 111; III 228 i d., 91 Przyp. 1. Tutaj cytat 
43.  Frischauer, Mora 23. Heiler, Erscheinungsformen 103 
44.  Ronner251 
45.  Tam e. W sprawie kontrowersyjnej ortogra-fii por. z ote ABC; „Das Veilchen schreibt sich stets 

mit V; bei Fotze weiB man's nicht genau": Kiipper II 307 

46.  Schubart 62 
47.  Heiler, Erscheinungsformen 103 

Rozdzia 3
1.  Evola 304 i d. 

background image

2.  Herod. I 199. Por. tak e Strab. XI 532. W sposób mniej suchy i zapewne bli szy rzeczywistoLci, 

szeroko i z upodobaniem, maluje t i inne orgie Fiirstauer w: Sitten-geschichte des Alten Orient 172 i d. 

3.  Herod. II 64 
4.  Strab. XI 14, 16 
5. James, Das Priestertum 145 
6.  Por. Evola 304 i d. Heiler, Erscheinungsformen 415. Jastrow II 387 
7.  Evola 304 i d. Por. Heiler, Erscheinungsformen 244 
8.  Tak Pannwitz 80 i d. Por. tak e Hays 122 id. 
9. Bomeman II 422 
10.  Dóller 12. Heiler, Erscheinungsformen 217 i d. Por. tak e Die Religionen 191 i d. O zasi gu 

prostytucji Lwi tynnej w Egipcie: Otto, W, Beitrage zur Hierodulie 27, 29. W ostatnim wierszu swej d ugiej 
rozprawy autor zauwa a: „Z prostytucj Lwi tynn spotykamy si równie w zwi zku z niewolnicami 
Lwi tynnymi!" 

11.  Por. w tej sprawie Otto, W., Beitrage zur Hierodulie 71 i d., Przyp. 223, tak e Farnell 74 id. 
12.  Bertholet, Wórterbuch 29 
13.  Cyt. w Rudeck 239. Por. Strab. VIII 6, 20; 12,2,3. W tej sprawie Licht 276. Tak e Selt-man 141 i d. 
14.  S.Mos. 23,18; 2. Krl. 23, 7; Am. 2, 7. Dalsza polemika proroków: Oz. 4, 13 i d.; Mi. 1, 7; Jr. 5, 7; 

Iz. 57, 9 i d. Por. tak e Ringgren 38 i d., 242 

15.  Clemen I 354 
16.  Gonda I 7 i d., 232 i d.; II 49 i d. Mod 68. Evola 305, 388 i d. Meyer, J. J. w ró nych miejscach. 

Glasenapp, Glaube und Ri-tus 43. Heiler, Die Religionen 372 

17.  Langdon, St., w: Schmókel, Heilige Hoch-zeit 17. Por. tak e 35 
18.  Evola 307 i d. Baumann 77, 129. Topitsch 24 
19.  Heiler, Die Religionen 183 i d. Schmókel, Heilige Hochzeit 11 i d. James, The Cult 50 i d. Tego 

samego autora: Das Priestertum 146, 149 

20.  Herod. I 181 i d. Por. Leeuwen 56. Obszerniej na temat „wie y Babel" Gamm, Sach-kunde 29 i d. 
21.  Tak James, Das Priestertum 146. Por. tak e Frankfort 297 
22.  Widengren 41 i d. 
23.  Ringgren/Stróm 50 i d. 
24.  de Vries 138 i d., 127 i d. Por. tak e 227 i d., 239 i d. 
25.  Heiler, Die Religionen 535, 531. O szacunku dla kobiet u Germanów: Tac. germ. 8 
26.  Ringgren 38 i d. Por. tak e James, The Cult 74 i d. Heiler, Die Religionen 569. Ringgren/Stróm 85 
27.  Ringgren/Stróm 71 
28.  Schmókel, Heilige Hochzeit 36 i d. Streszczenie 118 i d. Patrz tak e Ringgren 12,180 id. 
29.  Gonda II 49 
30.  Heiler, Die Religionen 395 i d. Tego samego autora, Erscheinungsformen 243 i d. Stoll 689. Por. 

tak e Gonda II 33 

31.  Heiler, Erscheinungsformen 244. Por. tak e Evola 408 i d. 
32.  Findeisen. Por. tak e Fuhrmann 
33.  Heiler, Erscheinungsformen 77 i d., zw . 84. Ros 175 i d. Nebel 131. Neumann, E. 140, 259 i d. 
34.  Maringer 246, 312. Por. tak e Heiler, Erscheinungsformen 78 i d., 82 i d. Kiihn, Die Felsbilder 140. 

Pouczaj cy w tym wzgl dzie jest opis rytua u ofiary z byka, z obszaru Afryki Zachodniej, przytoczony przez 
KerKnyi'ego 169 i d. 

35.  Herod. II 46. W tej sprawie Evola 312 
36.  Ov. fast. II 438 i d. 
37.  Licht 99. Meyer, J. J. I 89, 116, 125, 154; III 163. Heinz-Mohr 54 
38.  Ros 154, 163 i d. dtv-Lexikon der Antike, Religion/Mythologie II 143 
39.  3. Mos. 16,5 i d.; Mt. 25,31 i d. Heinz-Mohr 54 id. 
40.  de Vries 244. Por. tak e Ringgren/Stróm 389 i d. 
41.  Por. Ringgren/Stróm 148, 358, 409 i d., zw . 210. Nast pnie Heiler, Erscheinungsformen 205, 243. 

Herrmann 219. Clemen I 179 i d. 

42.  Cyt. w: Meyer, J. J. III 241 i d. Przytaczane niekiedy w nawiasach przez M. s owa w j zykach 

orygina u opuszczono 

43.  Tak Meyer, J. J. III 248 
44.  Ringgren/Stróm 320, 333. Ros 97 
45.  Cyt. w: Nestle I 87. Por. Deubner 84 i d. Evola 384 i d. 
46.  Arnob. adv. nat. V 21. Klem. Al. protr. II 16. Por. tak e James, The Cult 148 
47.  Zabarwiony beletrystycznie przez Fiirstau-era opis tego rodzaju orgii masowych: Sit-tengeschichte 

des Alten Orient 175 i d. byK mo e lepiej trafia w sedno ni niejeden suchy i uczony komentarz 

48.  Bomeman II 148 i d. 

background image

49.  Heiler, Die Religionen 521 
50.  Epiph. haer. 26, 4 i d. W tej sprawie Fendt 3 id. 
51.  Por. Klem. Al. strom. 3, 34 i d., 3, 2, 27 
52.  Evola 345 i d. 
53.  Tam e
54.  Tam e
55.  Tam e 302 i d. Heer, Abschied von Hóllen 164 id. 
56.  Evola 383 i d. 
57.  Pot. w sprawie powy szego Bomeman 137, 267, zw . zaL 28 i d. 
58.  Nietzsche II 869, 859, 864 

Ksi ga pierwsza  
Rozdzia 4
1.  Fromm, Das Christusdogma 115 i d. 
2.  Mehnert 11. Por. tak e de Beaurair 85 
3.  Brock 146 
4.  Iz. 26, 19. Ringgren 218 i d., zw . 224 i d., 293 i d. Bousset, Die Religion des Juden-tums 400 i d. 
5.  Grimal I 135 i d. 
6.   1. Mos.14,18 i d. Por. tak e 21,33: El Olam; 31,13: El z Bethel; 33,20: El Elohe Yisrael. Nast pnie: 

1. Mos. 16,13; 17,1; 28, 3; 35,7; 11, 37; 48, 3 i in. Ringgren 92. Por. tak e 18 i d., 52 i d. Albright, Von der 
Steinzeit 232. Cornfeld V. 1110 i d., zw . 1112. Eissfeldt 25 i d. Ringgren 55 i d. W ka dym razie „jest rzecz
oczywist ",  e religia zwi zana z Elem zasadniczo ró ni si od religii zwi zanej z Jahwe: Alt I 4 i d., 64. Por. 
tak e Beek 19 i d. 

7.  Beer 1, 4. Clemen I 164 
8.  Por. Heiler, Erscheinungsformen 34 i d. Bertholet, Wórterbuch 529 i d., 350 
9.  Roder 15 i d., 31, 55 i d. 
10.  Ringgren 21 i d. Heiler, Erscheinungsformen 112 
11.  1. Mos. 29, 23; 29, 28; 30, 4; 30, 9 
12.   1. Mos. 28, 11 i d. Por. tak e Cornfeld II 297 i d., V 1110 i d. 
13.   1. Mos. 35,12 i d. Por. 31,43 i d.; 5. Mos. 16, 22; Oz. 10, 1 i d.; Mi. 5, 12; Jr. 43, 13 i in.; 2. Krl. 

23,14. W tej sprawie te Beer 12 i d. 

14.  Por.   Gressmann,  Die  Lad Jahwes  40. Gamm, Sachkunde 37 i d. Roder 79. Por. tak e Klem. Al. 

Cohort. 100, 4 

15.   l.Mos. 24, 2; 47, 29. Beer 7. Nie wyprowadza wszak e ca ego izraelickiego kultu stel od kultu 

fallusa, jak wielu innych badaczy 

16.   Iz. 57, 8; 16, 17; Jr. 2, 27; Pred. 3, 5. W tej sprawie Beer 7 
17.  Vacano 148 
18.   Morel I 14 
IV. Obszernie: Neumann, E. 299 i d. Por. tak e Herrmann 130 i d. Clemen 41, 90 i d., 168 i d., 227 i d., 

338 i d. Heiler, Erscheinungsformen 67. Bertholet, Das Geschlecht 5 i d. Meyer, J. J. 1 17 i d., 98 i d. 

20. 5.Mos. 12, 2 i d. 
21.  1. Mos. 21, 33. Inne wa ne i Lwi te drzewa lub gaje Biblii: 1. Mos. 12, 6; 13, 18; 34, 4; Sdz. 9, 37; 

Por. tak e Ps. 104, 16 

22.   1. Mos. 12, 11 i d.; 20, 1 i d. Por. tak e 1. Mos. 26, 7 i d. 
23.   16. Syn. Tol. c. 2 
24.  Syn. Paderb. c. 21. Por. tak e 2. Syn. Arles c. 23; Syn. Auxerre (585) c. 3; Syn. Nantes (658) c. 20 
25.  Wyj tki: Iz. 66, 13; 49, 15. Por. tak e 5. Mos. 32, 11; 32, 18 oraz niektóre psalmy. W tej sprawie 

Bertholet, Das Geschlecht 8. Por. tak e tego samego autora, Worterbuch 240. Ringgren 28, 39, 41 

26.  Por. zw . Ksi g Jozuego, ale te Sdz. 1, 4 i d.; 1, 17; 1, 22 i d.; 4, 18 i in. 
27.  5. Mos. 12, 2 i d. 
28.   1. Mos. 9, 20 i d.; 26, 7 i d. i in. Por. Noth 133 
29.  Sdz. 1 
30.  Sdz. 6, 25 i d. i in. Albright, Von der Stein-zeit 293 i d. James, The Cult 78 i d. Noth 95 i d. Cole 

151 i d. 

31.   1. Krl. 11,4. Albright, Von der Steinzeit 293. Cdrnfeld II 417, 419 
32.  Albright, Von der Steinzeit 297 i d. Por. Cornfeld III 667 i d. 
33.  2. Krl. 21, 3 i d.; Jr. 7, 18. Por. Albright, Ar-cheology 168 i d. James, The Cult 80. Ringgren 38 i d., 

42. Bertholet, Worterbuch 49 

34.   1. Sm. 2, 22; Oz. 4, 14; Am. 2, 7 i d. Por. w tej sprawie na przyk ad Gressmann, Die alteste 

Geschichtsschreibung 7. Doller 12. James, The Cult 81 i d. Cole 257 i d. 

background image

35.  Jr. 5, 7; 4,30 
36.   1. Krl. 18, 40 
37.  Am. 2, 7; 8, 14; 5, 5; Oz. 2, 13; 4, 12 i d.; Iz. 1, 11 i d.; Jr. 2, 5; 11, 10 i d. i in. Tak e Pedersen 25. 

Cornfeld II 445 i d. 

38.  Por. Ringgren 246. Albright, Von der Steinzeit 296, 315 i d. 
39.  2. Mos. 34, 13; 34, 15 i d. 
40.  Oz. 3, 2 
41.  Oz. 1, 2. Cornfeld III 648 
42.  Oz. 2, 13. Por. tak e 4, 1 i d.; 6, 8 i d.; 8, 5 i d. James, The Cult 83. Ringgren 244. Cole 13 i d. 

Bertholet, Worterbuch 234 

43.  Cornfeld III 647 
44.  Iz. 57, 3 i d. 
45.  Hes. 8, 6 i d.; 23, 20. Por. tak e 6, 7; 23, 5 i d.; 23, 16 i d. 
46.  Jr. 5, 7 i d. 
47.  Bened. reg. 42 
48.   1. Mos. 6, 1 i d.; 7, 17 i d. 
477 
49.  5. Mos. 27, 15 i d. 
50.  Tak Bousset, Die Religion des Judentums 425 
51.  Cudzo óstwo: 3. Mos. 20, 10. Kazirodztwo: 3. Mos. 20, 11; 20, 17. Homoseksualizm: 3. Mos. 20, 

13. Sodomia: 3. Mos. 20, 15 i d. Por. tak e 2. Mos. 22, 19; 3. Mos. 18, 23; 20, 15; 5. Mos. 27, 21 

52.  3. Mos. 15, 1 i d.; 12, 1 i d.; 2. Sm. 11, 4; 3. Mos. 13 i 14; 4. Mos. 19, 11 i d. 
53.  3. Mos. 14, 18 
54.  3. Mos. 15, 16 
55.  3. Mos. 15, 3 i d.; 5, 2 i d.; Hag. 2, 14 
56.  3. Mos. 19,20 i d.; 22,3; 1. Sm. 20, 26 i wy . Ca oLciowo: Schótz. Tak e Strahtmann I 46 id. 
57.  1. Mos. 3, 7; 3. Mos. 16, 4 
58.  2. Mos. 28,42 i d. Por. 20,26. Dalej Hes. 16, 37; 16, 39; 23, 18; 23, 29; Oz. 2, 12 
59.  5. Mos. 25, 11 i d. 
60.  1. Mos. 3,16. Tak e Dóller 6. Millett 66 i d. 
61.  Gamm,  Sachkunde   16.   Heiler,  Erschei-nungsformen 485. Por. 200 
62.  Bousset, Die Religion des Judentums 426 id. 
63.  Tam e
64.  Argumenty za u Strahtmanna 20 i d. Por. te Walter 8 i d. Frischauer, Sittengeschichte I 184 i d. 

Schar 229 i d. Jetter 93. Brock 143 i d. Horst 1068 

65.  Strahtmann 19 
66.  Brock 143 
67.  Por. Doller 74 i d. 
68.  2. Sm. 3, 2 i d. Walter 4 
69.  1. Mos. 4,19; 16, 3; 29,23; 28,30; 4, 9. Por. odpowiednie fragmenty u Cole'a. Ringeling, Bund und 

Partnerschaft 246 i d. Weber, M. 119. Doller 43 id. 

70.  2. Mos. 20, 17; 5. Mos. 22, 13 i d.; 5, 21 
71.  1. Krl. 11, 3. Swego czasu niektórzy mniej bogobojni w adcy, tacy jak król Loango lub król Mtesa 

z Ugandy, pozwalali sobie na haremy z o one z 7 000 kobiet. Post 1307. Por. tak e Fangauer 9. Siebenschón 87 

72.  Rade 5 
73.  Por. Weber, M. 122. Bortholet, Wórterbuch 545 
74.  3. Mos. 21, 7; 21, 14 
75.  Doller 39. Sdz. 11, 37 i d.; 1. Sm. 1, 6; 1. Mos. 30, I. W tej sprawie na przyk ad Le-grand 15 i d. 
76.  Por. Kohler 76 
77.  Weber, M. 119 
78.  Iz. 4, 1; 1. Sm. 1, 11 
79.  Tk. 1, 48 
80.  Strahtmann I 23 
81.  Por. Weber, M. 135. Borneman II 555. Elementy bardziej pozytywne podkreLla Oyen 165 
82.  Tak e Uydzi pozostaj cy w diasporze nie byli nastawieni na wstrzemi liwoLK. Por. Strahtmann I 

101 i d. 

Rozdzia 5
1.  Rohde II 124 
2.  Nietzsche II 881 

background image

3.  Horn. II. 16, 233 
4.  NajwczeLniej poLwiadczone u Pindara, pó niej u Herodota 4 36; P at. Charm. 158 B. Por. tak e Orig. 

Cels. 3, 31 

5.  Herod. 4, 13 i d. W tej sprawie Bolton 
6. Diog. Laert. I 109 i d. Arystot. Ath. poi. 1. Plut. Soi. 12 
7.  Rohde II 62 i d. Nestle I 60 i d., 82 i d. 
8.  Por. Nestle I 37 i d., 59 i d. Fehrle 222 i d. Wilamowitz-Moellendorff II 202 i d. Rohde II 89. Tak e

Kelsen 68 i d. 

9.  P at. rep. 364 B. Krat. 400 C. leg. 829 D 
10.  Por. P at. Krat. 400 C. Gorg. 493 A 
11.  P at. leg. 6, 782 C 
12.  P at. rep. 2, 363 C 
13.  Nestle II 42 
14.  Eur. Hipp. 952. P at. leg. 6, 782 C. D. Herod. II 81 
15.  Por. Deschner, Abermals krahte der Hahn 82 i d. Dla zbawienia duszy od „ko a narodzin" 

propaguje si tu „pitagorejski sposób  ycia": ascez , oczyszczenie, powstrzymanie si od spo ywania mi sa i 
ryb: P at. rep. 10, 600 B. Rohde II 163 i d. 

16.  Cyt. za Beauvoir 85 
17.  P at. rep. II 377 A i d., 414 B i d., leg. II 663 D i d., leg. X 907 D i d. Wilamowitz--Moellendorff II 

247 

18.  P at. Tm. cap. 41. Phaid. 81 C. 83 C. D. Phaid. 250 C. rep. 10, 611 C/D 
19.  Klem. Al. wg Griindela, Aspekte der Ethik 80. Nietzsche II 892; III 1248. Por. tak e II 1028, 951; 

III 1297 

20.  Wachter 2 i d. W sprawie tego rodzaju wyobra e, u innych ludów patrz tam e 34 i d. oraz 63 
21.  Rohde II 72 i d. Tam liczne przytoczenia  róde . Podobnie u Wachtera 25 i d., 55 i d., 64 i d. Por. 

tak e Strahtmann 197 i d. 

22.  Por. Rohde II 74 i. d., zw . Aneks II 405 i d. znów z licznymi dowodami. Wachter 35 
23.  Tak Heiler, Erscheinungsformen 186 
24.  Liczne dowody u Wachtera 7 i d. 
25.  Clemen 279 i d. Por. Deubner 75 i d. 
26.  Por. Strahtmann I 215 i d. 
27.  Clemen I 279 
28.  Deubner 76, 80. Bardzo podobne elementy powracaj pó niej w chrzeLcija,skiej komunii. 

Obszernie na ten temat u Deschnera, Abermals krahte der Hahn 268 i d. 

29.  Dowody u Strahtmanna I 201 
30.  Demosth. w Timocr. 758. Wg Homstein--Faller 33 
31.  Tib. eleg. 2, 11 
32.  Plut. Ouaest. conv. 3, 6 
33.  Hornstein-Faller 33 
34.  Ov. met. 10, 434. Deubner 50 i d. 
35.  Liczne dowody u Fehrlego 90 i d. 
36.  Plut., De Pythiae oraculis 7, 589. Por. tak e Num. 9 
37.  p. 759 D 
38.  Por. Paus. 2, 33, 2; 7, 24, 4. Deubner 12 
39.  Paus. 9, 27, 5; 8, 13, 1 
40.  Tac. ann. 2, 86. Gell. noct. att. 7, 7, 4. Plin. nat. hist. 28, 13. Suet. Vit. 16. Por. Strahtmann I 159 i 

d., 172 i d. 

41.  Plin. nat. hist. 28, 39. Stoll 976 
42.  Plut. Num. 10. Liv. 12, 57, 2 i d. Stoll 976 
43.  Tak Heiler, Erscheinungsformen 200 
44.  Tak Clemen I 276. Por. Strahtmann I 236 id. 
45.  Fehrle 110 i d. 
46.  Cyt. za Hays 140 i d. 
47.  Strahtmann I 207, 210 
48.  Por. Deschner, Abermals krahte der Hahn 289 i d. 
49.  Epict. diss. 3, 27,1. Por. tak e 2, 4, 1; 1, 28, 13; 2, 22, 7. W tej sprawie Preisker, Chri-stentum und 

Ehe 22 i d. Por. tak e Plut. amat. 4, 415 i d. 

50.  Por. Rohde, E., Der griechische Roman und seine Vorlaufer 466 i d. Wg Preisker, Chri-stentum und 

Ehe 152. Por. tak e Preisker, tam e 25 i d. Miiller, J. 28 i d., 40 i d. Przecie by o nawet kilku myLlicieli 

background image

stoickich i neoplato,skich, którzy bez ennoLK stawiali wy ej ni ma e,stwo. Por. Epict. Diatr. 3, 22; 3, 26 i d. 
Tak e: Oepke I 779 

51.  Por. Deschner, Abermals krahte der Hahn 2K9 i d., 135 i d. 
52.  Overbeck, Uber die Christlichkeit unserer heutigen Theologie. Cyt. za Lampl, Over-beck 361 
53.  Meyer, J. 8. Ketter 11 i d., 30 i d. 

Ksi ga Druga  
Rozdzia 6
1.  Rade 6 
2.  Preisker, Christentum und Ehe 110. Obszernie Brock 139 i d. Por. te Machler, Der christliche 

Freigeist 51 i d.: „Der «von oben herab» behandelte Eros..." 

3.  Jego historycznoLci trudno z ca  pewnoLci dowieLK. Por. zw . Raschke w wielu miejscach. Tak 

samo jak niehistorycznoLci Jezusa. W ka dym razie wszystkie pozachrze-Lcija,skie  ród a I w. milcz na jego 
temat: W tej sprawie Deschner, Abermals krahte der Hahn 15 i d. 

4.  Obszernie Deschner, Abermals krahte der Hahn 493 i d., 410 i d. 
5.  Campenhausen v., Die Askese 26 i d., 29. Por. tak e Brock 143, 145. Savramis, Reli-gion und 

Sexualitat 49 

6.  Mk. 2, 15; Mt. 9,10 i d.; Tk. 5, 30; 7, 37 i d.; Mt. 21, 31 i d. 
7.  Por. Deschner, Abermals krahte der Hahn 361, 78, 272, 284 
8.  Mt. 1, 18 i d.; Tk. 1, 26 i d.; 2, 1 i d. W tej sprawie Campenhausen, Die Askese 42 
9.  Mt. 19, 12 
10.  Tak Legrand 37. Por. tak e 59 i d. 
11.  Por. Denzler, Zur Geschichte des Zolibats 383 i d. Stelle 385 i d. 
12.  Boelens 14 
13.  Mk. 14, 3 i d.; Mt. 26, 6 i d.; Tk. 7, 36 i d.; 10, 38 i d. i in. W tej sprawie Leipoldt, Je-sus und die 

Frauen, w ró nych miejscach. Schnackenburg, Die sittliche Botschaft 86 id. 

14.  Mt. 19, 28; Tk. 22, 30. Krytyczna teologia nie traktuje tych zda, jako autentycznych s ów Jezusa, 

widz c w nich raczej odzwierciedlenie pogl dów gminy. W sprawie odniesienia do dwunastu pokole, por. tak e
Ap. 21, 12 i d.; Bara. 8, 3; Epiph. haer. 30, 13. Nast pnie: WeiB 34. Bultmann 38. Bornkamm, Jesus von 
Nazareth 135, 138. Linton 176 

15.  Leipoldt, Die Frau in der antiken Welt 142 i d. W sprawie kr gu uczniów: Mk. 15, 40 i d.; Tk. 8, 2 i 

d.; 10, 38 i d. 

16.  J. 4, 27 
17.  Tk. 13, 10 i d.; Mk. 1, 29 i d.; 5, 21 i d.; 7, 24 i d.; Tk. 8, 2; Mk. 15, 40; Mt. 27, 55 
18.  Tk. 7, 47; J. 8, 3 i d. 
19.  J. 8, 1 i d. Heiler, A. M. 201. Brock 236 i d. 
20.  Luther, Tischreden. Wg Borneman I 216. Koch, G. 102 
21.  Brock 241 
22.  Tam e 140. Ben-Chorin, patrz 120 i d. Por. w tej sprawie tak e Savramis, Religion und Sexualitat 

155, gdzie jest mowa o listach oburzonych chrzeLcijan, którzy przypuszczenie,  e Jezus byK mo e mia ycie 
seksualne, uwa aj za wi ksze blu nierstwo ni twierdzenie niektórych teologów, i Bóg umar !

23.  Mt. 5, 28. Nast pnie: Antweiler, Ehe 70 
24.  1. Kor. 7, 25 
25.  Mk. 10, 8. Brock 143 
26.  Por. W tej sprawie Deschner, Abermals krahte der Hahn 360 
27.  1. Kor. 9, 5; Mk. 1, 30; Mt. 8, 14; Tk. 4, 38; Mk. 1, 29 i d.; 10, 29; 1. P. 5, 13; Klem. Al. strom. 3, 

6, 52; Orig. w Mt. 15, 21. W tej sprawie Bauer, W. w: Hennecke 117 i d. Zastrze enia por. np. Fischer, J., Ehe 
und Jungfraulichkeit 60 i d. — nie przekonuj

28.  OczywiLcie, ogólnie rzecz bior c, prachrze-Lcija,stwo by o zorientowane eschatologicz-nie i 

ucieka o od spraw tego Lwiata i o tyle te „ascetyzm" tkwi w nim od samego pocz tku. Por. np. Heussi 15 i d. 

29.  Mt. 4, 2; Tk. 4, 2. W tej sprawie Lohmeyer, Die Versuchung Jesu 627 i d. Heussi 17 
30.  Por. Schneider, Geistesgeschichte I 53. Ak-kermann, Jesus 70. Stauffer 63 i d. Leipoldt, Der soziale 

Gedanke 80 i d. Schniewind 12 id. 

31.  Tk. 18, 9 i d.; Mt. 11, 19. Griindel, Aspekte der Ethik 70 i d. 
32.  Por. Lohmeyer, Das Abendmahl 218 i d. Tego samego autora, Kultus 89 i d. 
33.  Mk. 2, 18; Dz. 2, 46. W II w. chrzeLcijanie poLcili w Lrody i pi tki — w przeciwie,stwie do 

Uydów, „ob udników", którzy zachowywali post w poniedzia ki i czwartki: Did. 8, 1. Ju Dzieje Apostolskie 
znaj post przed nabo e,stwem, wyruszeniem w podró misyjn i Lwi ceniami: Dz. 13, 2 i d.; 14, 23 

34.  Barn. c. 1. W sprawie Listu Barnaby por. Windisch 

background image

Rozdzia 7
1. Bousset, Die Religion 426 z wsk. na 1. Kor. 5, 10 i d.; 6, 9 i d.; 2. Kor. 12, 21; Ga. 5, 19; Rz. 1, 29 i 

d.; 13, 13; Koi. 3, 5 

2.  Preisker, Das Ethos 180. Por. tak e Beau-voir 100. Ringeling, Die Frau zwischen ge-stern und 

morgen 102 i d. 

3.  Campenhausen, Die Askese 37 
4.  Denzler, Zur Geschichte des Zolibats 386 
5.  Phil. 3, 7 i d.; 2. Kor. 2, 15 
6.  Obszernie o tej sprawie Deschner, Abermals krahte der Hahn 168 i d., zw . 181 i d. 
7.  Lindner22 
8.  Askein: Dz. 24, 16. W tej sprawie Griindel, Aspekte der Ethik 69. O wygl dzie Paw a: Acta Pauli et 

Thecl. 3. W tej sprawie tak e Baeck 99 

9.  Rz. 7, 18; 7, 24; 8, 6 i d.; 1. Kor. 9, 27; Ga. 5, 24; Rz. 8, 13; Koi. 3, 5 
10.  Por. Fascher, Zeitschrift fur neutestamentl. Wissenschaft, 28, 1929, 65 
11.  Hartmann 180 
12.  Rz. 13, 12 i d.; 1. Kor. 5, 9 i d.; 6, 9 
13.  Ap. 22, 15 
14.  2. Kor. 12, 21 
15.  Ga. 5, 19 i d. 
16.  Koi. 3, 5; 1. Kor. 6, 18 
17.  Por. W tej sprawie Hartmann 180 
18.  Ga. 3, 28; 1. Kor. 11, U i d. 
19.  Por. Delling 48. Leipoldt, Dionysos 35, 55 
20.  1. Kor. 14, 34; 11, 3 i d. 
21.  Delling 108 i d. W tej sprawie 1. Kor. 11, 3; 14, 34. Zdaniem K. Bartha 190 Pawe przypomina tu 

„o jej w asnej godno ci, jej w asnym prawie" 

22.  1. Kor. 11, 7 i d. 
23.  1. Kor. 11, 10. W tej sprawie 1. Mos. 6 
24.  Kahler 84 i d. Weissgerber 273 i d., zw . 278. Przypadki tego rodzaju teologicznej Llepoty zdarzaj

si oczywiLcie tak e u wielu innych. Por. np. Leenhardt 17 i d.; 51 i d. 

25.  Por. Preisker, Christentum und Ehe 126 i d., 136 i d. Tego samego autora Das Ethos 175. Por. tak e

Jordan 21, 24 i d. Leipoldt, Jesus und die Frauen 109 i d. Weinel 192. Nawet strona katolicka musia a przyznaK,

e Pawe patrzy na „ma e,stwo bardzo jednostronnie, przez pryzmat p ciowoLci i nie ceni go wysoko" 17 (z 

koLcielnym zezwoleniem na druk!); ca  spraw próbuje si wyjaLniK niekompletnoLci wywodów Paw owych 
na temat ma e,stwa — jakby to coL zmienia o! 

26.  1. Kor. 7, 1 i d„ zw . 7, 7; 7, 26; 7, 28; 7, 40 
27.  1. Kor. 7, 2; 7, 36 i d. 
28.  Por. np. Campenhausen, Die Askese 35. Delling 154, 78. Rade 17 i d. Zscharnack 5,10 
29. Fangauer 36. Schumacher 78, z powo aniem 
si na List do Efezjan i d., który przez pra- 
i wie ca  krytyczn teologi jest uwa any za 
, falsyfikat: Rhyn, M. van 112 i d. Barnikol 
/,! 7. Lietzmann, Geschichte der alten Kirche 
I 226 i d. Dibelius-Kummel 10 i d. Knopf 
-V; 73, 85 i d. Kasemann 138 i d. Pfannmiiller 
fj   46. Goodspeed, The Meaning of Ephesians. 
Tego samego autora, An Introduction of the 
j

5

New Testament 222 i d. 

Ksi ga Trzecia  
Rozdzia 8
1.  Schjelderup 12 
2.  Bomeman I 460 
3.  Nietzsche II 1234 
4.  Por. w tej sprawie Deschner, Warum ich aus der Kirche ausgetreten bin 17. Wszystkie dowody w 

mojej historii KoLcio a „Aber-mals krahte der Hahn", por. zw . 56 i d., 252 i d., 292 i d. 

5.  Wulf 136 i d. Por. tak e dtv-Lexikon der Antike I 124 i d. 
6.  Wille 56. Borneman I 528. Heiler, Erschei-nungsformen 198 
7.  Nietzsche II 873 
8.  Rigweda 10, 136 

background image

9.  Gonda I 9 i d., 184 i d. 
10.  Por. Haas 171 
11.  Zockler 39 
12.  Gonda I 212 
13.  Lanczkowski 54. Por. tak e Lortzing 22 i d., zw . 25. Mensching, Soziologie 70 i d. Ber-tholet, 

Worterbuch 88 i d. 

14.  Por. Schulemann 19. Gonda I 283 i d. Ba-reau III 7 i d. 
15.  Por. Hamburger 80 i d. 
16.  Tym  samym  sta si twórc (czy  raczej ponownym  za o ycielem)  d inizmu,  zwanego tak e

d ainizmem. Ta, rozprzestrzeniona dzisiaj na terytorium ca ych Indii, religia, jednocz ca w znacznej mierze 
kupców i bankowców (cz sto budz cych l k), ceni ascez jako g ówne  ród o zbawienia. Jej wyznawcom nie 
wolno wykonywaK wielu zawodów i zaj K, zw aszcza rze nika, myLliwego itp.: Mensching, Soziologie 151 i d. 

17.  Schubring w: Bareau III 236 i d. Por. tak e 219 i d. Czwarty spoLród ich wielkich Llubów brzmi: 

„Powstrzymuj si od wszelkich 

czynnoLci seksualnych", pi ty zaL: „Wyrzekam si wszelkiej w asnoLci": Bertholet, Re-

ligionsgeschichtliches Lesebuch 6 i d. Tego samego autora, Worterbuch 338, 251 i d. Por. tak e Mensching, 
Soziologie 150 i d. Obszernie Glasenapp, Der Jainismus 

18.  Zockler 46. Budda odrzuci autorytet Wed i bramanów, co uczyni o ze, heretyka. Por. Glasenapp, 

Buddhismus und  Gottesidee. Mensching, Buddhistische Geisteswelt 326 i d. Ronner 24 

19.  Pentalog Buddy: „Nie zabijaj niczego, co  yje; nie kradnij; nie czy, rzeczy nieczystych; nie k am; 

nie wprawiaj si w oszo omienie napojami odurzaj cymi": Zockler 49. Por. Oldenberg 319 

20.  Mnich buddyjski winien mieK jedynie przepask wokó bioder, miseczk na jedzenie, brzytw i

cedzak do wody (by podczas picia nie po kn K  adnego  ywego stworzenia), tylko raz dziennie spo ywaK
wy ebrane jedzenie, mieszkaK w lesie lub w pobli u miejsca kremacji, spaK w pozycji siedz cej. Por. Bareau III 
56,65. Bertholet, Worterbuch 94 id. 

21.  Cullavagga 10,1. Za: Mensching, Soziologie 122 
22.  Por. Deschner, Abermals krahte der Hahn 64 id. 
23.  Jako pewnik przytacza teolog Griitzmacher: 39 i d. Por. tak e Bousset, Das Mónchtum 24 id. 
24.  Vólter 36 i d. Por. tak e Erman 167. Miiller, J. 12 
25.  Reitzenstein, Historia Monachorum 1, 104 i d. Heussi 292 i d. Strahtmann I 292 i d. Schmidt, 

C./Polotsky, H. J. 

26.  Por. Koch, A., Nigg, Vom Geheimnis 63 
27.  Obszernie: Deschner, Abermals krahte der Hahn 17 i d. 
28.  Wskazanie licznych  róde tam e 24 i d. 
29.  1. Klem. 38, 2; 35, 1 i d. Herm. vis. 1, 2, 3; Ign. Polyk. 5, 2; Just. Apol. 1, 15, 6; Athen. suppl. 33; 

Min. Fel. dial. 31, 5 

30.  Kriiger/Tyciak 217 
31.  Por. Heussi 39,54. Jednak e jeszcze w III w. chrzeLcija,scy asceci (m czy ni) nie nosili 

specjalnych szat: Tert. virg. vel. 10 

32.  Gdy ok. 346 r., wraz ze stu innymi mnichami, na skutek zarazy umiera Pacho-miusz (niezbadane 

s bowiem wyroki Bo e), istnia o dziewi K klasztorów m skich i dwa  e,skie: Schiwietz 159. Wagenmann 12 

33.  Por. Schmitz, A. L. 197. Wiele danych liczbowych 195 i d. 
34.  Por. na przyk ad Casel 233 
35.  Kasj.   inst.   11,   17.   Por.   Harnack,   Das Mónchtum 24. Mensching, Soziologie 244. Patrz tak e

przyk ady i dowody w: Desch-ner, Abermals krahte der Hahn 332 

36.  Ambr. virg. 1 
37.  Cyt. u: Ronner 150 
38.  Ign. Smyrn. 13, 1; 1. Tm. 5, 11 i d. 
39.  Por. vita Ant. 3, gdzie Antoni, ojciec „mnichów chrzeLcija,skich", móg pos aK sw siostr do 

domu dziewic, nim sam zacz   ywot pustelniczy 

40.  Por. Feusi 22 i d., 57. Wilpert 15 
41.  Tam e 22 
42.  Argumenty u Wilperta 30 i d. 
43.  Atan. apol. Const. 33. Cypr. hab. virg. 3; Tert. ad uxorem 1. Por. tak e Aug. sanct. virg. 13, 12 
44.  Ambr. virg. 2. Por. tak e Wilpert 48 i d. 
45.  Cyt. za Rarisch, Arno Holz 60 
46.  Por. Wilpert 12 
47.  SteingieBer 15 
48.  Hieron. ep. 109. Analogiczne wypowiedzi w: Method. symp. 7,3,156 (tutaj ostatni cytat), Ambro y

i in. 

background image

49.  Cyt. za SteingieBer 15 i d. 
50.  Hieron. ep. 18 ad Eustochium 
51.  Por. SteingieBer 13 i d. 
52.  E. A. 61. Patrz 196 
53.  Cyt. za Dannenbauer I 161 
54.  Zumkeller 203 
55.  Aug. coni d. 2, 2; Gen. ad litt. 9, 10 
56.  Aug. bono con. 10, 10. Zumkeller 207 
57.  Ambr. virg. 1. parad. 14, 72. Por. tak e ep. 63, 112 
58.  Ambr. virg. 1, 9; 3, 11. Por. tak e Hieron. ep. 5 ad Heliod. W tej sprawie tak e De-schner, 

Abermals krahte der Hahn 450. Por. równie Zumkeller 99. Patrz Ambr. virg. 6, gdzie broni si on przed 
zarzutem wprowadzania nowoLci, których Chrystus nie naucza , powo uj c si przy tym na Mt. 19, 12! 

59.  Z bardzo rozs dnym (i dlatego niebezpiecznym) argumentem: „Mog zostaK chrzeLcijanami, skoro 

tylko b d w stanie poznaK Chrystusa." Tert. Bapt. 18. Obszernie o powstaniu obrz du chrztu wbrew misji 
Jezusa, dok adnie wed ug wzorca chrztów poga,skich: Deschner, Abermals krahte der Hahn 258 i d., w 
szczególnoLci o pojawieniu si zwyczaju chrzczenia dzieci tam e 265 i d. 

60.  Schopenhauer, Parerga und Paralipomena II. Roz. 26. Cyt. za Welter 181 
61.  Wilpert 30 
62.  Teresa II 208 i d., 89 i d. i. in. 
63.  Cyt. za Hornstein-Faller 54 
64.  Gópfert II 302. Ries 106. Thom. Aquino Patrz; Th. 2. 2 q. 152 a. 5 
65.  Por. W tej sprawie Baur 134 i d. 
66.  Pallad, hist. Laus. 150 
67.  Joh. Mosch. prat. spirit. 60 
68.  Lohr 82 
69.  Jone 183 
70.  Tam e 179. Haring, Das Gesetz III 216 

Rozdzia 9
1.  Pallad, hist. Laus. c. 38 
2.  Cyt. za Heussi 231 i d. 
3.  Antonii regulae n. 30 
4.  Viller-Rahner 83 
5.  Nigg, Vom Geheimnis 22 i d. 
6.  Tam e
7.  Por. Freud, Das Unbehagen 457 i d., 463 i in. Tego samego autora, Jenseits des Lust-prinzips 6 i d., 

Massenpsychologie 90 i d., Darstellungen der Psychoanalyse 125 i d. Nietzsche II 847 i d.; III 428 i d. i in. 

8.  Cyt. za Packard 352. Por. tak e Comfort, Der aufgeklarte Eros 158 
9.  Por. Nietzsche II 245. Carrel 117. Domiz-laff 204 i d. Tak e, bardzo problematyczne co prawda, 

uj cie ascezy u Schirmbecka 314 id. 

10.  Dwaj m odzi m czy ni bior sobie razem m od kobiet ; gdy przekwit a bior sobie jeszcze jedn

m od , która starcza im a do staroLci: w ten sposób zaopatrzone s dwie kobiety, a ka dy m czyzna p aci tylko 
za jedn ... 

11.  Por. Rut. Claud. Namantianus, Itin. 1, 439 i d. Patrz tak e 1, 519 i d. 
12.  Nietzsche II 213, 849 
13.  Plack 64 
14.  Garrone 45 i d. 
15.  Sartory, T i G., Strukturkrise 18 
16.  Griindel (Hg.). Triebsteuerang? 92, 54 i in. 
17.  Tam e 67 i d., zw . 68 i d., 71, 75,80, 88 i d., 92 id. 
18.  Mausbach, Die Ethik 1, 364 
19.  Rauh 23 i d. 
20.  Por. Metz, J. 171 i d. 
21.  Klem. Al. paid. 1, 7 
22.  Powstrzymywanie si od mi sa i wina: paid. 2, 2, 20; strom. 7, 6, 33; 7, 12, 70; 3, 14, 95. Por. tak e

paid. 2, 3, 1 i d.; 2, 7, 3; 2, 12, 1; 2, 17, 3; 2, 8 i d.; 3, 2 i d. div. salv. 3, 3 i d. Ca oLciowo V61ker w ró nych 
miejscach 

23.  Orig. in Rom. 9, 1; Euseb. h. e. 6, 3, 7 i d. Ca oLciowo Heussi 45 i d. Crouzel 20 
24.  Równie Antoni, Kasjan, a pó niej Bernard z Clairvaux nie  ycz sobie Lmiechu, przynajmniej w 

przypadku mnichów. Por. Ant. reg. n. 30. Kasj. inst. 4, 39. Bernh. De gra-dibus humilitatis et superbiae. 

background image

Fichtenau 37 i d. Basil. ep. 11,1; 2,6. Dziewictwo i ca kowita rezygnacja z dóbr ziemskich wydaj mu si
niekiedy prawie niezb dnym warunkiem osi gni cia zbawienia. Por. Schilling 86 i d. Tak e: Dirking, w ró nych 
miejscach 

25.  Greg. Nyss. or. 4, 3; Lact. inst. 6, 22; Zeno 5 cont. 
26.  Aug. en. in ps. 70; serm. 1, 9. „Od czasu Ambro ego, Hieronima i Augustyna najbardziej 

wykszta conymi lud mi Lwiata zachodniego s jednostki ho duj ce idea owi ascetycznemu": Bickel 461 

27.  Rzekomo  jeszcze   starszy   mnich,   Pawe z Teb, jest postaci wymyLlon przez Hieronima,   

patrona  uczonych!   Por.   Volter 6. Reitzenstein, Historia Monachorum 70. Heussi 70. Lacarriere 81 i d. Wi cej 
pewnoLci mo na mieK co do istnienia Antoniego. Por. np. Dórries. Cudowny  ywot Antoniego (Vita Antonii) 
zosta spisany ok. 370 r. przez Lwi tego Atanazego. Od czasu prac Eichhorna, A., Athanasii de vita asce-tica 
testimonia collecta, 1886, i Mayera, J., Uber die Echtheit und Glaubwiirdigkeit der dem Hl. Athanasius 
zugeschriebenen Vita Antonii, jego autorstwo raczej nie podlega dyskusji. S awny Nauczyciel KoLcio a, któremu 
udowodniono tak e fa szowanie dokumentów na wielk skal (por. Deschner, Abermals krahte der Hahn 399 i 
d., zw . 401), tu i ówdzie opowiada rzeczy jeszcze bardziej niewiarygodne, choK co prawda wed ug wyk adni 
teologicznej podnosi swój materia jedynie „w wy szy rejon": Nigg, Vom Geheimnis 49. Por. tak e v. Hertling 5 

28.  Atan. vita Ant. c. 19. Co prawda Benedykt jedynie ze wzgl du na Llepe pos usze,stwo 

chrzeLcija,skie reg. c. 7 

29.  Joh. Clim. scal. par. 24. Hilpisch, Die Tor-hcit 122 
30.   1. Kor. 3, 18; 4, 10. Por. tak e 1, 21 i d. 
31.  Por. Reitzenstein, Historia Monachorum 48 i d., 57. Hilpisch, Die Torheit 123 i d. Heussi 114. 

Lacarriere 120 

32.  Vita Joannis Columbini c. 98; c. 15 
33.  Alph. Makarios n. 41; Alph. Moses, n. 6. Alph. Paphnutius n. 5. Por. tak e dowody u Ranke-

Heinemann 26 i d. 

34.  Kasj. coli. 24, 9 
35.  J. Chrys. in Mt. hom. 68, 3; Makar. hom. 10,1; Ranke-Heinemann 66. Inne maksymy mnisie: 

„B ogos awiony, który stale widzi swe grzechy." „W aLciwy sposób  ycia mnicha to sta e pot pianie si ." 
„Mnich musi byK zawsze smutny i stale myLleK o swoich grzechach." Cyt. za Ranke-Heinemann 60 id. 

36.  Cyt. za Heussi 190 
37.  Por. Schneider, Das Friihchristentum 17 
38.  Schjelderup 44 
39.  Lucius 377 i d. Por. tak e Lacarriere 154 
40.  Heussi   190.  Por.  tak e Schjelderup 44. Lucius 90 
41.  Cyt. za Dóbler, Vom Ackerbau zum Zahn-rad I 146 
42.  Vita Ant. c. 47 
43.  Schubert II 623 
44.  Hieron. ep.  125, 7. Hieronim wspomina tak e dobrowoln decyzj , polegaj c na rezygnacji z 

higieny, podj t przez pokutuj c Fabiol , Rzymiank ze znakomitego rodu. Wydaje si , e w pewnych 
okresach dla czyni cych pokut chrzeLcijan brak higieny cia a by czymL obowi zkowym. Por. Hieron. ep. 77, 2. 
Sozom. h. e. 7, 16 

45.  Pocz tkowo s u y o zapewne obronie przed demonami, si ami tabu, ale tak e praktykom pokutnym 

i czarodziejskim kuracjom, mia o równie pomagaK wojownikom, myLliwym i rybakom w uzyskaniu „si y-
mana", ale przede wszystkim stanowi o element przygotowania do czynnoLci kultowych, rytua ów obrzezania, 
sk adania ofiar; powstrzymywano si niekiedy przed spo ywaniem mi sa z l ku przed dusz zabitego zwierz cia 
— i by a to jedyna motywacja o walorach na po y etycznych 

46.  Obszernie Heiler, Erscheinungsformen 194 id. 
47.  3. Mos. 16, 29 i d.; 23, 27 i d.; 4. Mos. 29, 7; 30, 14 i in.; 1. Sm. 7, 6; 31, 13; 2. Sm. 1, 12; 12, 16; 

Sdz. 20, 26; Sach. 7, 5 i d.; 8, 19 i in. Ca oLciowo Arbesmann 

48.  Jon. 3, 7 
49.  Gópfert II 289. Por. tak e Haring, Das Ge-setz III 76 i d. 
50.  Neumann, V, Voltaire 83 
51.  Laut Did. 8, 1 
52.  Relacje te brzmi , choK nie tylko w tej sprawie, zupe nie nieprawdopodobnie. Do najs awniejszych 

z wczesnego okresu nale y powsta a ok. 400 „Historia Monacho-rum", której autorem by archidiakon 
Tymoteusz z Aleksandrii, oraz „Historia Lau-siaca", któr napisa Palladiusz, biskup Hel-lenopolis w Bitymi. Co 
prawda nawet katoliccy teologowie przyznaj , e „Histori Monachorum" „w wielu fragmentach czyta si jak 
powieLK podró nicz ". Znacznie bardziej godna zaufania zda a si pocz tkowo owym uczonym „Historia 
Lausiaca". Jednak e, zauwa aj w przypisach, pojawi y si ostatnio wa kie argumenty przemawiaj ce 
przeciwko niej, tak  e obecnie za „bardziej niezawodn " uwa aj jednak „Histori Monachorum", to znaczy 
dzie o, które zdaje im si prawie powieLci podró nicz ! Vil-ler/Rahner 111, 113 

background image

53.  Heussi 221 i d. Por. tak e Nigg, Vom Ge-heimnis 55. Lacarriere 132 
54.  Kiihner, Gezeiten der Kirche I 235 
55.  Wg Marcuse, J. 14. Niejaki Jan  y ca e lata tylko eucharysti . Hist. Mon. c. 15. Hist. Laus. c. 61 
56.  Euagr. hist. 1, 21 
57.  Sozom. h. e. 6, 33 
58.  Kasj. inst. 4, 22 
59.  Lacarriere 185 
60.  Tam e 184 i d. 
61.  Tam e
62.  Theod. hist. rei. 3, 13 
63.  Lacarriere 196 
64.  Heussi 198 
65.  Theodor. hist. rei. c. 4, 29 i in. Mt. 10, 38. W sprawie nieautentycznoLci tego fragmentu por. 

Deschner, Abermals krahte der Hann 122 i d. 

66.  Cyt. za Heussi 207. Por. tak e Wagemann 9. Reitzenstein, Historia Monachorum 124, 155 i wy .

Bousset, Das Mónchtum 39 i d. Lacarriere 227 i d. Inni znów nie Lmieli nawet spojrzeK na swe w asne nagie 
cia o! Przyk ady u: Lucius 358. Tylko w nielicznych grupach chrzeLcijan pojawia si na powrót sakralna nagoLK,
która by a czymL zwyczajnym, w okresie przedchrzeLcija,skim, podczas takich czynnoLci i obrz dów jak 
modlitwa, sk adanie ofiar, kult zmar ych, taniec, 

sen rytualny i wieszczenie: dotyczy to Lredniowiecznych konwentów beginek, Braci Wolnego Ducha, 

lub sporadycznie, holenderskich anabaptystów i czeskich taborytów. Por. Heiler, Erscheinungsformen 182 i d. 
Spanie w niewygodnej pozycji lub na go ej ziemi: Hieron. ep. 22 ad Eust. 7. Greg. Naz. or. 11. Theod. 1 i in. 
Inni mnisi oddaj si pracy tak e noc lub w inny sposób pozbawiaj si snu: Hist. Laus. c. 20, 22. Theod. hist. 
rei. c. 16, 18, 21 i d., 27 i d. Sozom. h. e. 6, 29. W sprawie praktykowania milczenia: hist. mon. c. 6. Hist. Laus. 
c. 50; 7; 9. Cyrill. Vita Joh. Silentiarii. Mensching, Das heilige Schweigen 111 i d. Heiler, Erscheinungsformen 
336 

67.  Nietzsche II 872 i d. 
68.  Por. Zockler 268 i d. Jak wielkie znaczenie mia o w tym wszystkim trywialne popisywanie si ,

najbanalniejsza che pliwoLK, najlepiej Lwiadcz Lwi ci s upnicy, którzy, przynajmniej czysto zewn trznie, 
osi gn li niew tpliwy szczyt histerii zwi zanej z chrzeLcija,sk ascez : Theod. hist. rei. 26. Zockler 265 i d. 
Kriiger, GroBe Mónchsgestalten 256. Lacarriere 190 i d. Szczególnie spektakularny wydaje si przypadek 
opowiedziany przez Jana Moschiusa o dwóch ship-nikach, ortodoksyjnym i monofizytyckim, którzy przebywali 
na niezbyt od siebie odleg ych s upach i wzajemnie sobie z orzeczyli. Por. Lacarriere 195 

69.  Kruger,  GroBe  Mónchsgestalten 256,  tu w sprawie stylitów. Theod. hist. rei. 26. Schiwietz I 25, 

85. Franzen 102 i d. Prinz 449. Kruger, Der geschichtliche Weg des Monchtums 217 i d. Holzapfel 141 

70.  Wilpert, Wst p. Orthographie der heutigen angepaBt. Viller-Rahner 46 
71.  Schiwietz I 43. Por. np. tak e Wyneken 74. Asceza chrzeLcija,ska jest przede wszystkim ascez

seksualn , nawet tam, gdzie chodzi o post, abstynencj alkoholow i wiele innych rodzajów umartwie,.
Schjeldcrup 1 i d., 33 i d. Nie chc c jednak traciK z powodu przesadnych  da, zbyt wielu wiernych. KoLció
zaciekle wyst powa przeciw bardziej rygorystycznej ascezie markionitów, imin-tanistów, wielu gnostyków i in.: 
'lert. ndv. Marc. 1, 29; 5, 7; Iren. adv. hacr. 1, 28, 1; Klem. Al. paid. 2, 2, 33; Epiph. haer. 42, 3. Por. tak e
Euseb. h. e. 4, 23, 7 

72.  Por. Aug. Soli . 1, 17 
73.  Luther, Interpretacja 7. roz. 1. Listu Lw. Paw a do Koiyntian. Kazania na temat niektórych 

rozdzia ów Ew. Lw. Mateusza. Równie Freud niewiele si myli twierdz c,  e ycie mnichów uprawiaj cych 
ascez „by o wype nione prawie wy cznie walk z pokusami libido": Uber die allgemeine Er-niedrigung des 
Liebeslebens, Jahrbuch fur psychoanalytische und psychopathologische Forschungen, IV. 1912. Cyt. za 
Boraeman II 369. Por. tak e Carrel 117 

74.  Co  opat benedykty,ski  Ildefons  Herwe-gen s. 36 komentuje w nast puj cy sposób: 

„Bezinteresowna mi oLK Boga zd awi a ar ziemskiego po dania i uczyni a jej zadoLK. Zwi ty Benedykt 
zwyci sko przetrwa walk na LmierK i ycie, kryzys swego  ycia." 

75.  Hor. ep. 1, 10, 24. Dest. Le Glorieux III 5 
76.  Kasj., Coli. 7, 20 
77.  Hieron. ep ad Eustochium c. 7 
78.  SteingieBer 22 i d. Por. tak e Schjelderap 110 i d. 
79.  Hist. Laus. 30. Por. tak e 95 i 140 
80.  Cyt. za Giinter, Psychologie 315 
81.  Cytaty: Vita Ant. c. 5 i Tondi 179. Por. tak e, DTesdner 272. Heussi 178 i d. Grutzmacher 83 i d. 

Mehnert 39 i d. Lacarriere 217 i d. 

82.  Hieron. vita Hil. 28. Hist. mon. c. 15, 27. Hist. Laus. 86 

background image

83.  Kasj., inst. 11, 17. Hist. Laus. 12 
84.  Hist. Laus. 29 
85.  Stern I 237 
86.  expos. fidei, cathol. Zob. Rudolfi. Por. tak e Bauer, W. 235 i d. Campenhausen, Die Askese 27 i d. 
87.  Tak w: Tert. cultu fem. 2, 9. Por. tak e Just. 2. Apol. de resurrect. carnis 
88.  Por.   Schillebeeckx  22  i   d.   dtv-Lexikon der Antike, Philosophie, Literatur, Wissen-schaft IV 

188 

89.  Theodor. h. e. 2,24; Socr. h. e. 2,26; Sozom. h. e. 3, 20. Por. Atan. fuga sua c. 26 
90.  Euseb. h. e. 6, 8, 2. Morus, Eine Weltge-schichte 93 
91.  Stern 237. Hays 141. Por. tak e Conc. Nic. c. 1; Syn. Arl. (452) c. 7 
92.  Smith, A. 72. W KoLciele prawos awnym przez ca e stulecia mo na by o kastrowaK przysz ych 

mnichów. Arabowie ch tnie napadali na klasztory w obr bie Morza Egejskiego i w Anatolii, by sprzedawaK
trzebie,-cówjako niewolników do haremów. Kastra-tami byli tak e sprowadzeni z Grecji pierwsi metropolici 
Kijowa. Ronner 124 

Rozdzia 10 
1.  Druga regu a, Regu a 22, Balthasar 254 
2.  Cyt. za Schilgen 149 
3.  Teresa I 255 
4.  Taylor, Wandlungen der Sexualitat 23. Por. tak e Bjorneboe 207 
5.  Haring, Das Gesetz III 76 
6.  Miiller, M., Grundlagen 167 
7.  Tam e
8.  Druga regu a, Regu a 17. Balthasar 251 
9.  Schubert II 623. Keller 68. Por. tak e Bo-ussard 108 i d. 
10.  Grupp III 358 
11.  Boehn 252 
12.  Nietzsche II 1181 
13.  W ko,cu lat pi Kdziesi tych, wraz z dyrektorem Instytutu Ameryka,skiego, odwiedzi em 

Seminarium Jezuickie w Linzu, gdzie — bardzo goLcinny — duchowy prze o ony, pokaza nam zainstalowane 
w piwnicy prysznice. Na pytanie, jak cz sto k pi si m odzi seminarzyLci, ojciec  ywo zareagowa
odpowiadaj c: „Och, co cztery tygodnie!", a widz c zaskoczenie Amerykanina szybko doda : „A latem niekiedy 
nawet jeszcze cz Lciej!" 

14.  Muller, M., Grundlagen 19 
15.  Browe, Beitrage 90 i d. 
16.  Tam e 91.   Dwaj   pierwsi  w  709,  Eryk Szwedzki zmar 1161 
17.  Fichtenau 40. Franzen 191 
18.  Schjelderup 143. Ronner 183 
19.  Schubert II 616 
20.  Franzen 189. Por. tak e Dresdner 288 
21.  Dresdner 288. Tak e Anzelmowi z Lukki i in. 
22.  Heiler, Erscheinungsformen 334 i d. 
23.  Por. Dresdner 293. Ritsert 287. Heiler, Erscheinungsformen 336 
24.  Por.  Haring,  Das Gesetz III 78.  Tam e wskazanie  róde
25.  Thurston 407 i d. Od VIII wieku post obowi zywa wszystkich pokutników w okresie czterdziestu 

dni przed Lwi tami Wielkiej Nocy i Bo ego Narodzenia i po Zielonych Zwi tkach oraz w feriae legitimae: w 
ka dy poniedzia ek, Lrod i pi tek. Obyczaj ten wywodzi si z orientalnych wspólnot klasztornych. Schmitz, 
Die BuBbiicher und BuBdisziplin 150. Por. Heiler, Erscheinungsformen 196 i d. 

26.  Por. Haring, Das Gesetz 1417. Cyt.: Phil. 3, 19 
27.  Jone 316 
28.  Tam e 316 i d. Kuria, której 18% dochodów pochodzi z Republiki Federalnej, por. Deschner, Das 

Kapita der Kirche 302, ma na uwadze potrzeb utrzymania tej sytuacji. Na marginesie warto zauwa yK, e
zgody na wielkie  arcie udziela si w momencie, gdy wspó czesna medycyna dochodzi do wniosku,  e surowy 
post sprzyja fantazji i libido, st d tak wielu seksuologów zaleca niekiedy wr cz g odowe kuracje dla 
wzmocnienia potencji! Miiller, M, Grundlagen 131 

29.  Dresdner 296 i d. Borneman I 141 
30.  Dresdner 296 i d. Nie by o w tym nic nowego. Biczowanie, choK nie tak gwa towne, znano od 

dawna w kultach niechrzeLcija,skich. W Sparcie, w okresie uroczystoLci poLwi conych Artemidzie biczowali si
m odzie,cy, sw krwi spryskuj c o tarze; byK mo e by a to namiastka dawniejszych ofiar z ludzi. W czasie 

background image

obchodów ku czci Kybele \— ich ostatni dzie, przypada na dies san-guinis, dzie, krwi — biczowali si jej 
kap ani; biczowali si równie czciciele Deme-ter. Evola 218 

31.  Dresdner 296 i d. 
32.  Frusta 25. Por. tak e Mehnert 56. Posch-mann, Die Abendlandische KirchenbuBe, 1930, 148 i d. 
33.  Wykaz  róde u Mehnerta 56 
34.  Frusta 202 
35.  Zeller 23 i d. 
36.  Schjelderup 107 i d. Gruhle 275 
37.  Keller30 
38.  Tondi 185 i d. 
39.  Schróteler 150 
40.  Keller 30 
41.  Pfiirtner37 
42.  Tondi 180 i d. 
43.  Gruhle 271 
44.  Feckes 184 
45.  Tondi 198, 205 
46.  Haring, Das Gesetz III 77. PodkreLlenie autora 
47.  Bauer, Deutsche Frauen 84 i d. 
48.  Cyt. w: Gruhle 275 i Underhill 291 i d. 
49.  Underhill 291 i d. 
50.  Waach 107 
51.  Por. Teresa VI 248 i d„ 241 
52.  Frusta 164 
53.  Tam e 148 
54.  Por. Borneman I 56 i d.; II 351 i d. 
55.  Tak Keller 365 
56.  Ronner 187. Hyde 77 
57.  Ronner 186. Beauvoir 635. Giinter, Psychologie 262 
58.  Ronner 187 
59.  DerNeue Herder, 1949,52. Por. tak e Ronner 187 
60.  Ronner 186 i d. 
61.  Cyt. w: Beauvoir 635 
62.  Por. Frusta 149. Patrz tak e Teresa II 235 id. 
63.  Miiller, J. 73 
64.  Por. Der Neue Herder, 1949, 4390 
65.  Teresa I 55, 197 i d., 255, 431 
66.  Underhill 240 
67.  Tam e 510 i d. 
68.  Tam e
69.  Teresa II 236 
70.  Baroja96 
71.  Kober, Die kórperliche Ziichtigung 63 i d. 
72.  Boehn 94 
73.  Frusta 33. Orthographie der heutigen ange-paBt 
74.  Fink 165 i d. 
75.  Kober,  Die  kórperliche  Ziichtigung  65. W  sprawie  pod o a ruchu  biczowników por.   

zajmuj c

rozmow

obu   biskupów u Schenka 41 i d. 

76.  Stera I i II 246 i d. 
77.  Tam e. Jak wynika z odkrytej w 1866 r. statystyki obejmuj cej ponad 5444 skopców, 588 by o

wykastrowanych ca kowicie, 833 mia o amputowane j dra, 62 by o w jakiL inny  sposób  okaleczonych, na 
przyk ad przez uci cie  o dzi cz onka. 863, w tym 160 kobiet, dokona o samookalecze-nia. Mantegazza 159 i d. 
Stern I i II 243 

78.  Stern, tam e 244. Por. tak e Ronner 126 
79.  Stera I i II 246 i d. 
80.  Tam e
81.  Tam e
82.  Tam e
83.  Cyt. w: Ronner 124 
84.  Stoll 991 

background image

85.  Morus, Eine Weltgeschichte 191 
86.  Kiihner, Lexikon 213 i d. 
87.  Tak to uj  wiede,ski psychoanalityk Wil-fried Daim. Cyt. za Kahl 58 
88.  Hartmann 10 

Rozdzia 11 
1.  Cyt. za Marcuse, L. 138 
2.  Bergmann 117 
3.  Tak Quint 120. Por. dtv-Lexikon der Antike, Religion/Mythologie 1970 II 107 
4.  Cyt. za Heiler, Erscheinungsformen 230 
5.  Van der Leeuw, Phanomenologie 257 
6.  Por. Ronner 233. Harnack, Lehrbuch der Dogmengeschichte II 12. W sprawie zasadniczej tego 

aspektu: Reich, Massenpsycho-logie und Faschismus 217 i d. 

7.  Fischer, L., Fatima im Lichte 104 i d. 
8.  Por. Grupp IV 331 i d. 
9.  Por. Sombart 71 
10.  Sackur I 306. Tomek 45 
11.  Bauer, Deutsche Frauen 91. Por. Giinter, Psychologie 87 
12.  Deschner, Abermals krahte der Hahn 370 
13.  Dresdner 289 
14.  Drews 160 i d. 
15.  Menzel II 248, Anm. 2. Bauer, Deutsche Frauen 91. Gunter, Psychologie 87, 324 
16.  Do  Goethego,  17.3.1082.  Cyt.  za  Woll-schlager 226 
17.  Schjelderup 134 i d. 
18.  Keller 70. Gunter, Psychologie 100 
19.  Heiler, Erscheinungsformen 115 
20.  Por. Schjelderup 134 i d. 
21.  Rudeck 272 i d. 
22.  Teresa I 113; II 254 
23.  Mechthilda 234 
24.  Cyt. wg Marcuse, L. 139. Por. nawet katoliczk Górres 36 
25.  Por. Dresdner 289. Wilpert 4, 41, 82 i d. Heiler, Erscheinungsformen 245 i d. 
26.  Por. Allendy 139 i d. 
27.  Stammler 418 i d., 429 i d. 
28.  Tam e
29.  Bernh.   Sermones   in   cantica   cantorum, Sermo VII 
30.  Haring, Das Gesetz III 385, 390. Zazwyczaj podkreLla si przy tym,  e tego rodzaju narzecze,srwo 

„w pe nej prawdzie" nie  by o,   powiedzmy,   namiastk mi oLci narzecze,sko-ma e,skiej. „Trwanie w 
czystoLci nie zast puje (!) bolesnej luki (!) po wymuszonej rezygnacji z mi oLci ma e,skiej; rezygnacja ta 
wynika z przepe nienia mi oLci Chrystusa i jest przyjmowana z radoLci ." Tam e 385. (O Bo e, po smutnych 
twarzach zakonnic tego nie widaK! Nigdy nic patrz na nie bez smutku) 

31.  Heiler, A. M. 203. Dragendorff, H. 281 i d. 
32.  Heiler, lirscheinungsformen 245 
33.  Iren. adv. haer. 1, 13, 2 i d., 1, 21, 3. Bous-sel, Huuptprobleme 315 i d. Reitzenstein, Poimandrcs 

226 i d. 

34.  Heiler, Erscheinungsformen 246 
35.  Hieron. ep. ad Eustochium 
36.  Bauer, Deutsche Frauen 91. Ronner 233 
37.  Schjelderup 126. Marcuse, L. 137 i d. Por. tak e Strauch 20 i d., 87 i d. 
38.  Cyt. w: Schjelderup 127 
39.  SteingieBer 46 i d. 
40.  Neumann, H. 210 
41.  Tam e 174 
42.  Mechthilda 404 i d. A dalej Neumann, H. 216 
43.  Mechthilda 190 
44.  Tam e 62, 71, 237 
45.  Tam e 169 
46.  Tam e 72, 64, 181 
47.  Tam e 181, 68, 234; por. te 259 i in. 
48.  Tam e 116 i d., 132, 64 

background image

49.  Tam e 94 
50.  Tam e 182, 189 
51.  Tam e 144 
52.  Tam e 242. Por. te 66 
53.  Tam e 116 i d. Mocno skrócone 
54.  Tam e 80. Por. tak e Heiler, Erscheinungsformen 246. Aster 148 i d. Underhill 111 
55.  Grundmann 89 
56.  Gruhle 256 
57.  Buchholz 22 i d. 
58.  Underhill 474 i d. Warto na marginesie zauwa yK, e Katarzyna traci a przytomnoLK po ka dej 

komunii, któr

yta „przez lata", nie przyjmuj c adnej innej potrawy — wedle pewnego katolickiego 

standardowego dzie a, by to niezwykle dobrze udokumentowany „fakt historyczny". Tam e 79 

59.  Thurston 259 i d. Por. te SteingieBer 47 
60.  Underhill 609, 240. SteingieBer 47 
61.  Underhill 243. Por. te 259. Równie zmar a w 1670 r.  zakonnica  Maria Villani, ju w pierwszym 

zdaniu szeLKsetstronicowego dzie a na jej temat, przedstawiona przez biografa jako „piec mi oLci", by a „raniona 
w piersi  i  serce ognist w óczni mi oLci". Jej spowiednikom wolno by o nawet t ran „widzieK, dotykaK i
bli ej sprawdziK". Jeszcze nawet po Lmierci, przy otwarciu jej serca, „tego prawdziwego pieca ognistego 
niebia,skiej mi oLci", pojawi si „dym i  ar", tak  e operuj cy lekarz sparzy sobie r k ! Thurston 266 i d. 

62.  SteingieBer 47. Thurston 256. Keller 365 
63.  Thurston 31 
64.  Cyt. za Beauvoir 634. Niestety stosunek duchowy nie zawsze uszcz Lliwia . Por. np.: Underhill 445 
65.  Underhill 284. Czytaj c to wyznanie, które przypomina apel Lwi tego Bernarda, by podeptaK ojca i 

matk i nie roni c ez pospieszyK do krzy a, nasuwa si pytanie, czy przynajmniej niektóre ze wspomnianych 
„smutnych przypadków", tak czy inaczej, nie obci aj konta mistycznego potwora 

66.  Teresa V 86 
67.  Nigg, Vier groBe Heilige 146 
68.  Por. Teresa I 48, 139, 164, 53, 71, 85, 174, 71 
69.  Tam e I 79 
70.  Tam e I 50, 270 i d. Por. tak e Nigg, Vier groBe Heilige 155 
71.  Teresa I 56 i d. 
72.  Tam e I 77 i d. 
73.  Tam e I 49, 59, 61, 63, 77 
74.  Tam e I 50, 123. Por. 96 i d., 100, 170 i in. 
75.  Tam e I 408 
76.  Tam e I 330 i d., 387 i d., 395 i d. 
77.  Tam e IV 512 i d. W sprawie ogromnej chciwoLci — ze wzgl du na zakon — por. np. II 249, 317; 

III 349 i d., 74, 379, 374, 445, 174, 398, 457, 297 i d„ 541, 378, 128, 622 i d., 159, 471 i d.; IV 328, 279, 243 i 
d., 477, 159 i w wielu innych miejscach 

78.  Tam e I 295 i d. A przecie a si prosi o wezwaK jakiegoL doLwiadczonego egzorcyst , na 

przyk ad jej s awnego wspó bo-jownika, Lw. Jana od Krzy a, któremu diab y, jak zapewnia a, by y „natychmiast 
pos uszne". Dlatego zawsze mog a go ciep o polecaK innym. „Tutaj w Avila wyp dzi w aLnie z jednej osoby 
trzy legiony zrych duchów." Tam e III 118. W 1926 r. cz owiek ten zosta zaliczony w poczet Nauczycieli 
KoLcio a przez partnera faszystów, papie a Piusa XI! 

79.  Tam e I 296. Por. tak e 299 i d. 
80.  Tam e I 487, 261 
81.  Tam e VI 289; V 283; VI 285 
82.  Tam e VI 309 i d. 
83.  Tam e I 439. Nie bierzemy tu pod uwag subtelnych rozró nie, stosowanych przez Teres w

odniesieniu do poszczególnych stopni   jej   mistycznej   mi oLci,   olLnienia i zjednoczenia, olLnienia i ekstazy, 
duchowych zar czyn i mistycznych zaLlubin itd. — zawsze chodzi o to samo... 

84.  Mackensen   118.   Heinz-Mohr   102.   Por. tak e Teresa I 275 i d. 
85.  Teresa I 192, 137 
86.  Tam e V 71; 111 467 i d. 
87.  Tam e V 89, 69, 210, 272 
88.  Tam e I 411, 413, 266, 98. Por. tak e I 234, 253; V 93, 282 
89.  Tam e I 408; V 282 
90.  Tam e I 279 i d. 
91.  Hausenstein, W.  Essay iiber den Kitsch, „Die Neue Zeitung",  1950, Nr 42. Por. Egenter 136 i d. 
92.  Underhill 380 

background image

93.  Teresa I 280 i d. Por. tak e Allendy 140 
94.  Underhill 558 
95.  Teresa I 280 i d. 
96.  Tam e I 418 
97.  Tam e I 406 i d. 
98.  Tam e
99.  Tam e I 295 i d. Niezale nie od wszelkich roz arzonych ostrzy i innych aparatów wstrz sowych: 

„jeszcze dziL", pisze wydawca jej dzie , „na zachowanym w dobrym stanie sercu Lwi tej Teresy, 
przechowywanym w bardzo kosztownym relikwiarzu, który znajduje si w klasztorze karmelitanek bosych w 
Alba de Tbrmes, mo na zobaczyK Llady po uczynionych przez anio a ranach, które mia y nie tylko duchowy, ale 
tak e fizyczny charakter. Mianowicie w ca ym tym sercu wyra nie widaK, oprócz wielu ma ych otworów, które 
zapewne pochodz od wielokrotnych zranie,, du  ran , co najmniej pi ciocentymetrowej d ugoLci i bardzo 
g bok , naznaczon na brzegach licznymi oparzelinami. Kryszta owe naczynie, w którym zamkni to serce, ju
kilkakrotnie p k o, a z jego wn trza wydoby a si cudowna wo,, która jeszcze dziL przenika do g bi." Przyp. 
wydawcy I 281. Na marginesie warto dodaK, e serce Lwi tej zosta o wyj te przez zakonnic , gdy w kilka dni po 
pogrzebie mnisi, pracuj c przez cztery noce, wydobyli cia o zmar ej spod stosu kamieni. Wtedy te zacz o si
wydzieranie sobie jego kawa ków. Z uwagi na pielgrzymów w sporach tych bra y udzia ca e miasta. Znalaz a w
tym odbicie znana katolicka czeLK oddawana relikwiom. Por. te Blei 126 

100.  Teresa I 187, 277. Por. tak e Underhill 490 
101.  Tam e I 151 
102.  Tam e I 231 
103.  Nigg, Vier groBe Heilige 160,164. Por. w tej sprawie Teresa I 181 i d. 
104.   Underhill 490. Sztuczka polegaj ca na obcowaniu z Panem w powietrzu „bez trzy-manki" 

udawa a si tak e innym oblubienicom Bo ym. A poniewa ju w staro ytnoLci 

poganin Jamblich podczas modlitwy unosi si ponad dziesi K  okci nad ziemi , co poLwiadczyli jego 

s udzy (Gruhle 287), poniewa tak e Lwi ty Makariusz moc swej modlitwy uniós w powietrze pewnego 
ch opca (Pali. Hist. Laus. 18, 22), damy chrzeLcija,skie nie mog y byK mniej niewa kie. I tak na przyk ad 
dominikanka Edelkint widzia a siostr Gery unosz c si przed o tarzem na wysokoLci trzech stóp (Gruhle 287). 
Anna von Munzingen zaL pisze: „By y tak e w godnoLci, tak i niektóre zosta y uniesione od wielkiego 
po dania, które mia y do Boga, i widziano je nad ziemi chyba na pó s nia" (bd.). Jeszcze nawet na pocz tku 
XX w. siostra Maria od Ukrzy owanego Jezusa, karmelitanka z Pau, ulecia a „do wierzcho ka lipy", sk d zesz a
dopiero na rozkaz swej prze o onej (Thurston 49 i d.). — Jest rzecz oczywist , e tego rodzaju „podniesienia" 
by y cz sto praktykowane tak e przez m skich Lwi tych KoLcio a — od najskromniejszych pocz tków Lwi tego 
Ignacego Loyoli, którego „w 1524 r. wi cej ni raz widziano unosz cego si nad ziemi o cztery do pi ciu 
szerokoLci d oni", poprzez znaczniejsze wyczyny Lwi tego Franciszka z Asy u, który cz sto „nieobecny duchem, 
by unoszony nad ziemi , niekiedy na trzy, niekiedy na cztery  okcie, a niekiedy nawet na wysokoLK buka", a po 
jedyne w swoim rodzaju, nawet w przestworzach katolickich, wyczyny Lwi tego Józefa z Copertino w wieku 
XVII. Zwi ty ów nie tylko „szybowa po swej celi w ka dej mo liwej pozycji", nie tylko podczas lotu porywa
wspó braci, robi c z nimi, by tak rzec, rund , lecz tak e poszybowa ku statui Maryi Niepokalanego Pocz cia 
„oko o dwanaLcie kroków nad g owami obecnych", ba, pewnego razu „lecia pe en zapa u oko o 80 kroków" 
(mniej wi cej 60 metrów) od wejLcia do klasztoru do krzy a (Thurston 20, 24, 32 i d.). Jezuita Thurston 
odnotowa przy swym „bardzo niekompletnym i pobie nym przegl dzie... nazwiska ponad dwustu osób, które w 
stanie ekstazy by y unoszone nad ziemi . Wydaje mi si , e w jednej trzeciej tych wypadków istniej , jeLli ju
nie logiczne (!), to co najmniej bardzo zas uguj ce na uwag dowody. Nie chc przez to powiedzieK, e
pozosta e dwie trzecie nale y mi dzy bajki w o yK..." s. 45 105. Tkresa V 141. Por. 1 389 i d. 

106.  Underhill 351. Tfcresa IV 132. Por. tak e 1501, 216, 265 
107.  Teresa 11 226 
108.  Mechthilda 138 
109.  Bj0rneboe212 
110.  Teresa I 52, 97; IV 289 
111.  Tam e V 69 i d. Heer, Europaische Gei-stesgeschichte 316.  Jest  rzecz zaskakuj c , e Heer, 

który zwykle ju przy najmniejszych przes ankach rozpoznaje „kom-ponent patologii seksualnej" (por. Europa, 
Mutter der Revolution 569), w aLnie tutaj ten aspekt ignoruje 

112.  Teresa I 495; II 298; I 109, 111, 170. Por. tak e I 166 
113.  Tam e 293, 171 i d. Por. tak e V 209 i in. 
114.  Reich, Die sexuelle Revolution 81 
115.  Cunz I 697 
116.  Cyt. za Hocke II 237 
117.  Por. Rudeck 210 
118.  Cyt. tam e 208 i d. 

background image

119.  Tam e
120.  Tam e 274 
121.  Por. w tej sprawie tak e wskazanie na prace zuryskiego teologa Pfistera na temat Zin-zendorfa, 

Freud, „Selbstdarstellung" 172 

122.  Borneman II 38 
123.  Tam e
124.  Ronner233 
125.  Por. Stoll 682 i d. 
126.  Por. tam e 683. Rohner 233 i d. Taylor, Sex in History 42 i d. 
127.  Hartmann 111 i d. 
128.  Stoll 685 
129.  Tam e
130.  Tam e 684 
131.  Por. Pfister 289. Beauvoir 635 
132.  Thurston 165 
133.  Tam e 165 i d. 
134.  Tam e
135.  Stoll 684 i d. 
136.  SteingieBer 47 
137.  Fahsel 43 
138.  Tam e 26. Nie zgodzono si na obserwacj kliniczn Neumann, która, wedle doniesie,

prasowych, przez trzydzieLci lat nie przyjmowa a adnego po ywienia — poza obowi zkow codzienn hosti !
Kiedy lekarz rosyjski, V Riis, dowiedzia si o tym przypadku z listu swego niemieckiego kolegi, odpisa : „Nasi 
cz onkowie po prostu zaniemówili po otrzymaniu pa,skiego listu... nie mog zrozumieK, dlaczego wasi lekarze 
nie s w stanie przywróciK zdrowia Teresie 

489 
Neumann. Uczestnicy mojego kursu prosz Pana o przystanie Teresy Neumann na leczenie do nas." 

Por. Bohl 2. KoLció , który dopuLci do niebywa ego rozkwitu kultu wokó osób stygmatyzowanych, tych 
zjawisk jednak e nie „uzna ". Musia byK ostro niej-szy. Zwi ci ju nie spadaj z nieba jak dawniej... 

139.  Por. Brautigam 80 i d. Teschner 13 
140.  Fischer, Fatima. Das portugisische Lourdes 91 id. 

Rozdzia 12 
1.  Cyt. za Winter, Der Fruhhumanismus 89 
2.  Cyt. Mehnert 158 
3.  Teresa I 74 
4.   Mehnert 188 
5.  Heussi 114 i d. Por. tak e 301 i d. W tym samym sensie Leipoldt, Schenute von Atripe 70. Por. tak e

Vita Ant. 44 

6.   Grupp VI 205 
7.  Scheuten 27 i d. 
8.  Cyt. za Dhondt 242 
9.  Aug. ep. 78, 9 
10.  Salv. gub. Cyt. za Mehnert 37 i d. 
11.  Cyt. za Mehnert 29 
12.  Tam e 30 
13.  Epist.   L.   VI.   ep.   15.   Wg  Kober,  Die kórperliche Ziichtigung 431 
14.  de ruina ecclesiae c. 32 
15.  Kaiser, Giordano Brano 60 
16.  Neumann, Voltaire 89 
17.  Schiwietz I 185. PodkreLlenia moje 
18.  Tam e I 219 
19.  reg. c. 50 i d., 53,60 i d. Benedykt zabrania zakonnikom opowiadania tego, co widzieli lub s yszeli 

poza klasztorem, „gdy powoduje to wielkie szkody". Tam e 67 

20.  Z6ckler410 
21.  Druga regu a, Regu a 12. Balthasar 247 
22.  Trzecia regu a, Regu a 11. Balthasar 266 
23.  Syn. Pary pars II, c. 3. Por. tak e c. 10. Co prawda niekiedy zarz dza si jedynie „pilnie" uwa aK,

by ograniczyK wizyty braci u zakonnic: Scheeben 106 i d. 

24.  Schnurer 1 225 

background image

25.  Poen. Egberti 5, 13; Poen. Bedae 2, 11; Poen. Valicell. II, 19 
26.  Kiihner, Lerikon 49 
27.  Co do Siriciusa por. Gams 428. Boelens 43 i d. A tak e Syn. Tol. (633) c. 52. Co do 
Zachariasza: Schmitz, Die BuBbiicher und das kanonische Bufiyerfahren, 48 
28.  Grupp VI 95. Frischauer, Mora 12 
29.  Syn. Avignon (1209) c. 17 
30.  Wilhelmi Abbatis vita c. 3. Syn. Mogunt. 1261, c. 52; tam e 1310, c. 93; Syn. Biter-rens. 1233, c. 

23; Syn. Trvir. 1310, c. 44. Kober, Die kórperliche Ziichtigung 425 i d. 

31.  Mehnert 111. Kober, Die kórperliche Ziich-tigung 428 i d. 
32.  Bucher42 
33.  Teresa III 340 
34.  Haller II 198 
35.  Kober, Die kórperliche Zuchtigung 428 
36.  Mehnert 82 
37.  Tam e 129 i d. 
38.  Tam e 129 i d. oraz 157 
39.  Stern I i II 152 
40.  Mehnert 129 i d. 
41.  Holtzmann II 412. Mehnert 80, 78. CavovK 512 i d. 
42.  Winter, Der Josefinismus 115 i d. Cesarz Józef rozwi za w ci gu dwóch lat (1782-1784) nie mniej 

ni 78 klasztorów m skich i  e,skich w Czechach, na Morawach i w Górnej Austrii (Tam e 119). Co prawda 
starym pra atom by o niekiedy ci ko. Jak na przyk ad owemu s dziwemu opatowi (donosi o nim proboszcz 
Felix Hemmerlin — zamkni ty z powodu swych demaskatorskich pism, zmar w lochu klasztoru 
franciszkanów), który przebywaj c w Baden ko o Zurychu, kaza sobie sprowadziK dwie dziewki (wielu 
przebywaj cych tam zakonników i zakonnic kultywowa o zwyczaj wspólnych k pieli nago), a potem 
wykrzykn : „Przekl te pokusy! W aLnie teraz ich nie ma!" (Cyt. za Mehnert 149). Kto wie, jak d ugo ju (i 
jeszcze) ów stary opat zmuszany by do konfrontacji z sensem znakomitej sentencji o penisie, pochodz cej od 
Hugona do Lw. Wiktora: „Ten cz onek cia a tak niewiele s ucha rozkazów duszy,  e czasami nie rusza si , gdy 
ona chce, a cz sto rusza si , gdy ona tego nie chce" (de sacramentis 1, 8, 12) 

43.  Obszernie Ahlheim, Kreuzziige 339 i d. 
44.  Bauer, Das Geschlechtsleben 85 i d. Mehnert 158 i d. 
45.  Bauer, tam e
46.  Zarz dzenia pochodz ju od Pachomiusza. Por. Schiwietz 185. Zockler 205. Grutzma-cher 137, 

tutaj cytat 

47.  Bened. reg. c. 22; Chrod. Regu a canonico-rum c. 3; Syn. Tours (567) c. 14; Syn. Pary (1212) c. 

21; 4. Lateransyn. (1215) c. 14 

48.  Ju w fakcie bycia „dla siebie", czy te „mi dzy sob ", mnichów i mniszek widzi Karl Barth 

„zamaskowany" i pierwszy krok na drodze do „jawnego" homoseksualizmu. Por. tak e Bauer, Das 
Geschlechtsleben 80 

49.  Heussi 228. Griitzmacher 136 
50.  Leist 29 i d., 33, 23 
51.  Vita Platonis  c.  4.  Hilpisch,  Die  Dop-pelkloster 19 i d. 
52.  Druga regu a, Regu a 15. Balthasar 249 
53.  Bauer, Das Geschlechtsleben 86 
54.  Borneman I 290, 90. Plack 110 i d. Comfort, Der aufgekliirte Eros 29 
55.  Por. Borneman I 296, 331. Diihren II 354 
56.  Borneman 1141; II 498 i d. Jeszcze w XX w. egzaltowane dzieci katolickie bij si pokrzywami, by 

si „umartwiK". Por. Fonseca 130 

57.  Hyde 77 
58.  Frusta 158 i d. 
59.  Statuty  Towarzystwa  Jezusowego,  Szósta cz LK, Balthasar 318 
60.  Frusta 120 
61.  Tam e
62.  Borneman I 141. Dalej Schjelderup 59 
63.  Frusta 119 
64.  Tam e 121 i d. Orthographie der heutigen angepaBt 
65.  Stern I i II 222. Por. tak e 205 i 149 
66.  Tam e 142 i d. 
67.  Tam e
68.  Tam e I 107 

background image

69.  Tam e 148 i d. Por. tak e Winter, RuBland und das Papsttum I 255 
70.  Stern 142 

Rozdzia 13 
1. Bauer, Das Geschlechtsleben 74 
2.  de corr. eccl. c. 23. Mehnert 139 
3.  Frischauer, Mora 26 
4.   Weber, M. 276. Grupp II 326 
5.  Cyt. za Bauer, Das Geschlechtsleben 84 
6.   Biicher 24 i d. Cook 223 
7.   Cook 222 
8.   Mcn/.el II 247 
9.   Cyt. za Schiwielz III 274 i d. 
10.  Aug. mor. eccl. 68 
11.   Nov. 133. Grupp I 140 
12.   Diepgen 1 173 
13.  Cyt. za SteingieBer 27 
14.  Schubert I 61. Por. tak e Grupp I 142 
15.  Bauer, Das Geschlechtsleben 28 i d. Tego samego autora, Deutsche Frauen 84 i d. 
16.  Syn. Aachen (836) c. 14; Syn. Sens. c. 4 i d. 
17.  Syn. Valladolid (1322) c. 13 
18.  Syn. Pary (829) c. 46; Syn. Halberstadt (1408) c. 8 zaleca karaK wi zieniem wizyty duchownych w 

klasztorach  e,skich. Por. tak e ustalenia podj te przez Syn. Par. (1248), a skierowane przeciw wybrykom 
zakonnic 

19.  Teresa VI 218 i d. 
20.  Por. tam e IV 345 
21.  Tam e III 545, 547 i d.; IV 346 i d. 
22.  Sess. XXV. c. 5 de regular 
23.  Kober, Die Suspension 341 i d. 
24.  Waach 104 i d. 
25.  Bas. reg. fus. 33, 154. Cyt. za Hilpisch 11 
26.  Ambr. Expos. in Luc. 7, 86 
27.  Cyt. za Ries 274 
28.  Schiwietz I 185 
29.  Vita Alypii c. 18 i d. 
30.  Basil. reg. brev. 220; 109 i d. 
31.  Hilpisch, Die Doppelklóster 19 
32.  Jednak e pó niej powstawa y jeszcze gdzieniegdzie klasztory podwójne; ostatni przypuszczalnie w 

XIV w.: Hilpisch, Die Doppelklóster 19 i d., 24 

33.  W wiekach VI-XII w Hiszpanii klasztory podwójne powstawa y cz Lciej ni gdzie indziej i 

nierzadko przyjmowano w nich m czyzn, kobiety i dzieci. Wydaje si , e KoLció irlandzki, za o ony w 
po owie V w. przez Lw. Patryka, w pierwszych pokoleniach sk ada si wy cznie z klasztorów podwójnych, 
kierowanych przez  onatych biskupów-opatów, którzy  yli z kobietami i Lwieckimi „ogolonymi od ucha do 
ucha". W Anglii zjednoczonemu konwentowi zakonników i zakonnic przewodzi a przeorysza.  W  Niemczech,  
gdzie  klasztory  podwójne istnia y nad Mozel , Jeziorem Bode,skim, nad Chiemsee (w tym ostatnim nast pi
podzia w 894 r. na m ski i  e,ski klasztor Chiemsee), instytucje tego rodzaju bardzo rozkwit y i by y tak 
popularne,  e wbrew wszelkim koLcielnym oporom, przetrwa y do XVI w. Pó niej przej o j wiele zakonów 
m skich, ale te i kobiety zacz y wkrótce ci yK ku zwyczajom klasztorów m skich. Prawie wszystkie opactwa 
benedyktynów i kanoników regularnych 

w Niemczech po udniowych, Austrii i Szwajcarii mia y w pobli u konwenty  e,skie: Hil-pisch, Die 

Doppelklóster 33, 54 i d., 60 i d., 66, 80 i d. Zockler 279 i d., 382 i d. 

34.  Regu a ordinis Sempringensis VI. c. 6 i d., c. 17, 24, 20 
35.   Cyt. za Diihring I 69 i d. 
36.  Syn. Elvira (306) c. 13. Por. nast pnie Syn. Tours (461) c. 6; Syn. Vennes (465) c. 4; Syn. Lerida 

(524) c. 6; Syn. Orleans (538) c. 16. Zob. tak e Feusi 100, 134, 166 i d. 

37.  Syn. Tol. c. 16 i d. 
38.  Hilpisch, Die Doppelklóster 6 i d. Steingie-Ber 24. Por. tak e Schiwietz I 241, Przyp. 2. Leipoldt, 

Schenute 143, 155 

39.  Hilpisch, Die Doppelklóster 54 i d. Por. tak e Zockler 279 i d., 389. Syn. Rouen c. 10. 

background image

40.  Syn. German, c. 6. O innych karach przewidywanych za stosunki seksualne zakonnic por. np. Poen. 

Bedae 2, 10; Poen. Egberti 5, 4; 2, 3; Poen. Sang. trip. 3 — jest to zazwyczaj siedem lat pokuty 

41.   10. Syn. Tol. c. 5 i d. Por. tak e Feusi 134, 99 
42.  Por. Frischauer, Mora 26 i d. Bauer, Das Geschlechtsleben 30 i d. Marcuse, L. 248. Dalej 

Eppelsheimer I 141. Kindlera Litera-turlexikon I 1965 39, 2039 

43.  Syn. Elvira c. 13, 27 
44.  Feusi 164. W tej sprawie Bonif. ep. 53 ad Cuth. 
45.  Cyt. za Mehnert 104 
46.  Bauer, Das Geschlechtsleben 28 i d. Tego samego autora, Deutsche Frauen 84 i d. Jednak e do 

spotka, dochodzi o. 1 tak przeorysza klasztoru Fraumunster ko o Zurychu utrzymywa a stosunki mi osne z 
biskupem Konstancji, Salomonem. Córka, która urodzi a si z tego zwi zku, by a tak pi kna,  e zakocha si w
niej nawet cesarz Araulf. Huch, Geschichte 2, X 128 

47.  Syn. Aachen (836). Mehnert 45. Schubert II 692 i d. Grupp II 300. Bauer, Das Geschlechtsleben 

178 i d. 

48.  Bauer, Deutsche Frauen 84 i d., 90 
49.  Cyt. za Mehnert 73 i d. 
50.  Tam e 139 
51.  Cook 222. Grupp II 300 
52.  Stera I i II 150 Przyp. 1 
53.  Tam e 146 i d. 
54.  Por. Borneman I 32, 49 
55.  Beissel powo uje si na: P. Dufour IV, 181 
56.  Mehnert 80 i d. 
57.  Tam e 120 i d. 
58.  Kober, Die kbrperliche Zuchtigung 429. W sprawie wyp dze, por. tak e Mehnert 67. Menzel II 

247 

59.  Mehnert 67 
60.  Por. Biicher 24 i d. Hauck IV 416. W Niemczech w latach 1100-1250 ich liczba wzros a ze 150 do 

500 

61.  Bauer, Das Geschlechtsleben 76 i d. 
62.  Mehnert 139. Bauer, Das Geschlechtsleben 75 
63.  Menzel II 247 
64.  Tam e II 245 i d. 
65.  Tam e
66.  Bauer, Das Gesehlechtsleben 87 i d. 
67.  Menzel II 245 i d. 
68.  Cyt. za Bauer, Das Geschlechtsleben 79 
69.  Zockler 543. Bauer, Das Geschlechtsleben 79 
70.  Bauer, Das Geschlechtsleben 79. W sprawie krytyki: Grisar II 444 
71.  Bauer, Das Geschlechtsleben 80. Równie duchownym s u y y siostry jako jawne na o nice, o 

czym dowiadujemy si nie tylko dzi ki Syn. Aranda (1473) c. 9 

72.  Brant269. 
73.  Cyt. za Burckhardt 434 i d. 
74.  Bauer, Das Geschlechtsleben 76 i d. 
75.  Por. Mehnert 74 i d. 
76.  Stern I i II 151 
77.  Poen. Bedae 2, 24 
78.  Guardini 12 
79.  Tam e 27 
80.  Max Miiller, w: Schwerte/Spengler I 65 
81.  Por. s. 160, 161 tej ksi ki 
82.  Evola 309. Heiler, Erscheinungsformen 103 
83.  Stoll 976 
84.  Borneman II 350 
85.  Tam e I 121 
86.  Tam e 162 
87.  Syn. Rouen c. 4 
88.  Teresa III 554 Przyp. 4 
89.  Cook 225 
90.  Teresa II 71 

background image

91.  Cyt.  u:  Fetscher 46.  Nowicjuszk , która z obawy przed klauzur i surow ascez , odchodzi z 

klasztoru, Teresa nazywa po prostu osob „bardzo melancholiczn ". Ona sama te co prawda cierpi niekiedy na 
„przykr melancholi ", ale u niej to co innego; zreszt wkrótce uwalnia si od niej — dzi ki 

syropowi!: II 71, 214; III 137. Smutnym zakonnicom aplikowano tak e niekiedy specjaln pociech

duchow . Burgundzki metropolita Vienne, Alcimus Ecdicius Avi-tus (494-518), sam b d cy synem biskupa 
(swego poprzednika), przepisa swej najm odszej siostrze imieniem Fuscina, której ci y z o ony przy jej 
narodzeniu Llub czystoLci, 666 wersów na temat wspania oLci  ycia w dziewictwie. W takiej sytuacji lepszy 
by by ju jednak zapewne syrop 

92.  Bauer, Deutsche Frauen 84 i d. 
93.  Tam e
94.  Mehnert 96 i d. 
95.  Borneman I 284.  Por.  tak e Plack 206. Brautigam 81. Gruhle 270 
96.  Ronner 190 
97.  Huxley 108 
98.  Tam e
99.  Tam e. Por. tak e Ronner 195 
100.  SteingieBer 54 i d. 
101.  Cyt. tam e
102.  Huxley 101 
103.  Gunter, Psychologie 318 i d. z powo aniem si na M. 16,17 
104.  Huxley 109 i d., 169 i d.; tutaj cyt. 173 i d., 225 i in. Por. tak e Gruhle 271 
105.  Huxley 107 
106.  Por. Baroja 163 i d. 
107.  Augsb. Conf. a. 27. Art. 12 Wyznania Czterech Miast 
108.  Luther, Von den Concil. und Kirchen, E. A. 335 
109.  An Wolfgang Reissenbusch, 27.3.1525. W. A. 18, 270 i d; E. A. 53, 286 i d. Por. Pre-digten iiber 

das Erste Buch Mosis, 1527. W. A. 24, 517; E. A. 34, 139 i d. 

110.  Przeciw fa szywie nazwanemu stanowi duchownemu E. A. 28, 199 
111.  W. A. 11, 394 
112.  Amsdorf ko o Kolde, Analecta Lutherana, 1883, 442 
113.  Cyt. u:Ries332 
114.  Tam e 331 
115.  Por. Rudeck 193 i d. Ronner 259 
116.   Wszystkie przytoczone powiedzenia za: Rudeck 92 i d. 
117.  Friedell I 138 
118.  Tak mnich Johann Fernand, cyt. w: Mehnert 139 
119.  Waach 106 

Ksi ga Czwarta  
Rozdzia 14 
1.  Klem. Al. strom. 3, 12, 90. Por. tak e byK mo e nieco mniej wyra ne Lwiadectwa w: Klem. Al. 

strom. 2, 23, 40; 3, 12, 79; 7,12, 70 

2.  Atan. ep. ad Dracont. 
3.  SchiHebeeck* 16 i d. Schnackenburg, Die sittliche Botschaft 148. Por. Denzler, Zur Geschichte des 

Zolibats 386 

4.  Saltin 135 
5.  Por. Deschner, Abermals krahte der Hahn 217 i d. oraz 275 i d. Ostatnio tak e Blank 28 
6.  Obszernie: Deschner, Abermals krahte der Hahn 268 i d. oraz 275 i d. 
7.  Trzeci fragment: Tt. 1, 6. Ostrze enie przed fa szywymi nauczycielami 1. Tm. 4, 3 
8.  Die Welt, 10. 2. 1970 
9.  Takie przypuszczenie wyra a nawet Denzler, Zur Geschichte des Zolibats 396. Por. tak e Boelens 

22, 29. Schillebeecbi 16 i d. 

10.  Denzler, Zur Geschichte des Zolibats 397 
11.  Por. Hefele 123 i d. Boelens 184 
12.  Apost. const. 6,17. W tej sprawie: Syn. Anc. 314, can. 10; Syn. Gangra 340 can. 4. Por. np. Funk 

143 i d. Zockler 259. Denzler, Zur Geschichte des Zolibats 388. Boelens 41 i d. 

13.  Atan. ep. ad Dracont. Atan. nie wspomina wprawdzie w swym liLcie do mnicha,  e biskupi obcuj

cieleLnie z  onami tak e ju w trakcie sprawowania urz du, ale te nie mówi,  e tak nie jest. A pisz cy na 
prze omie IV i V w. Hieronim, zna setki biskupów (!), którzy ca kowicie podzielali krytyczny pogl d
Vigilantiusa na temat celibatu i byli  onaci: Hieron. ep. ad Oceanum. W V w. nestorianin Bersumas, metropolita 

background image

Nisibi, poj  za  on zakonnic i moc postanowienia synodalnego zalegalizowa tak e ma e,stwa swych 
ksi y i mnichów. Podobnie post pi nestorianin Babaus II, patriarcha Seleucii, który podczas synodu w 499 
udzieli zezwolenia na ma e,stwo patriarsze, ni szemu klerowi i mnichom. Równie u arian diakoni, kap ani i 
biskupi mogli utrzymywaK stosunki ma e,skie: Carove 409 

14.  Greg. Naz. Carm. I de vita sua. Por. tak e Lwi tego Spirydiona, biskupa Cypru, który by onaty i 

mia dzieci: Sozom. h. e. 1,11. Socr. h. e. 112. A tak e Ojca KoLcio a Sy-nesiusa z Cyreny ep. 105 

15.  Wg Schillebeeclot 31. Tam wskazanie  róde
16.  Can. 12 
17.  Can. 13. Por. tak e c. 3,12 i 30. Tylko biskup mia obowi zek wstrzemi liwego  ycia. JeLli o eni

si przed otrzymaniem Lwi ce,, ona musia a udaK si do — odleg ego — klasztoru. Can. 48. Por. tak e Boelens 
42 i d. Schillebeeckx 28 i d. Schiwietz I 40 i d. Funk 154 

18.  Denzler, Zur Geschichte des Zolibats 395 
19.  Grupp I 425 i d. Jeszcze dziL w KoLciele greckim ksi a maj prawo si

eniK. Ma e,stwo jest 

niedozwolone tylko biskupom, dlatego biskupi rekrutuj si g ównie spoLród mnichów 

20.  Boelens 102. Por. tak e Grupp I 343 
21.  Schubert II 568 i d. 
22.  Boelens 49. Rade 26 i d. 
23.  Boelens 77, 97 i d. Ba, zgodnie z ustaleniami Syn. Toledo (400), w Moguncji postanowiono: „Ten, 

kto nie ma  ony i zamiast z ni

yje z konkubin , ma nie byK odtr cony od komunii, jeLli zadowala si tylko 

jedn kobiet , czy to  on , czy konkubin ." Cyt. za Schnurer II 67 i d. Por. tak e Denzler, Zur Geschichte des 
Zolibats 389 i d. 

24.  Mirbt 244 
25.  Tam e
26.  Tam e 242 i d. 
27.  Schubert II475. Por. tak e Boelens 113. Nawet os awione „extraneae" by y przez jakiL czas legalne 

w domu biskupa. Obszerniej na temat ma e,stw klasztornych w Anglii w XI i Xli w.: Brooke, Gregorian 
Reform 1 i d. Tego samego autora, Married Men 187 i d. Syn. Enh. c. 2. Cyt. za Mehnert 73 

28.  Mehnert 66. Heiler, Erscheinungsformen 202 

Rozdzia 15 
1.  Autorstwa pewnego katolickiego duchownego, Der Zólibat in seiner Entstehung, se-inen Griinden 

und Folgen. Eine Zeitfrage fur das bevorstehende Concil 13 i d. 

2.  Por. Bóhmer 9 i d. Boelens 43 i d. Denzler, Zur Geschichte des Zolibats 391. Obszernie Deschner, 

Abermals krahte der Hahn 258 id. 

3.  Bóhmer 9 i d. Boelens 52 
4.  Przy czym chodzi o tylko o dyspens od celibatu dla diakona. Hamburger 17 
5.  Cod. Just. 42,1. Kótting, Der Zólibat 17 i d. 
6.  Por. Perecrin 76 i d. Bóhmer 8 
7.  Epist. Pelagii papae Cethego patricio 
8.  c. 1 Boelens 57 i d. 
9.  Czemu Schillebeeckx s. 47 w znacznym stopniu i bezpodstawnie przeczy, ale na przyk ad 

Wahrmund 30 i d. z ca  moc i s usznie potwierdza, niew tpliwie nie jest w tym pierwszy. Por. tak e
Mórsdorf/Eich-mann I 271 

10.   1. Kor. 7, 32 i d. Por. tak e Epikt. Diatr. 3, 22. W tej sprawie Robertson/Plummer 158 
11.  Tak Kótting, Der Zólibat 22 
12.  Cyt. za Gschwind 136 i d. Orthographie der heutigen angepaBt 
13.  Carove 637 
14.  Cyt. Mehnert 141. Por. tak e Wahrmund 20 
15.  Mehnert 141. Por. tak e Marcuse, L. 18 
16.  Pfiirtner 279 i d. 

Rozdzia 16 
1.  Gschwind 
2.  Boelens 185 i d. 
3.  Leist 92 
4.  Syn. Elvira c. 33 
5.  Wyra nie wskazuje na ten fakt Hódl 333, by zapobiec przecenianiu tych kanonów 
6.  Por. Boelens 104, 185 
7.  Sir. ep. I ad Himer. Tarrag. episcop. c. 7. Por. tak e Boelens 44 i d. 

background image

8.  Liczne  wskazania   róde w:   Bóhmer  7 Przyp. 3. Por. tak e Boelens 47 i d. Schil-lebeecbi 29 i d. 

Plóchl I 70 

9.  2. Syn. Tours (567) c. 14,20. Wskazanie dalszych Lwiadectw w: Schubert II 569 
10.  ep. ad Rusticum Narbonens, episc. Por. Schillebeeckx 30 i d. Denzler, Zur Geschichte des Zolibats 

388 

11.  c. 5 
12.  Syn. Elv. c. 27 
13.  Sobór w Nicei (325) zezwala jeszcze tak e matce i ciotce na mieszkanie w domu ksi dza: c. 3 
14.  Syn. Agde (506) c. 10 i d.; Syn. Epaone (517) c. 20 
15.  Syn. Arles (443) c. 3 i d.; 4. Syn. Orleans (541) c. 17; 5. Syn. Orleans (549) c. 3 i d. 
16.  Greg. Tur. glor. conf. c. 75 
17.  Syn. Tours c. 12; c. 19. Ale por. tak e co w tej sprawie ju Syn. Gerona (517) c. 6 i d. 
18.  4. Syn. Toledo c. 22. Por. tak e Syn. Pary (829) c. 20 
19.  Syn. Braga c. 4 
20.  Por. np. Syn. Agde (506) c. 10; Orleans (511) c. 29; Tours (567) c. 3 
21.  Syn. Agde c. 10 
22.  Syn. Macon c. 1 
23.  Por. Syn. Friuli (796) c. 4; Syn. Moguncja (888) c. 10; Syn. Metz (888) c. 5; Syn. Nan-tes (896) c. 

3. Oko o 995 zakaz napotyka w Anglii: Liber legum ecclesiasticanim c. 12 

24.  Syn. Moguncja (888) c. 10 
25.  Constitutio Riculfi c. 14 
26.  Syn. Nant. (ok. 895) c. 3 
27.  Frage 16. W tej sprawie Hellinger 103 
28.  Por. podsumowanie w: Boelens 115. Nast pnie 67, 186 
29.  Redire canis ad vomitum. Syn. Elusa (551). W tej sprawie: Mirbt 328. Por. tak e Pere-crin 90 
30.  Schmitz, Die BuBbucher und die BuBdis-ziplin 128 i d. 
31.  Tam e 138 i d. Por. tak e Grupp II 259. Do ywotnie uwi zienie w klasztorze m.in. za seksualne 

przewiny duchownych rozporz dza: 8. Syn. Toledo (653) c. 4 i d. Por. tak e ju 3. Syn. Toledo (589) c. 5; 3. 
Syn. Orleans (538) c. 7. Por. tak e Boelens 91 

32.  Grupp II 259 
33.  8. Syn. Tol. (653) c. 7 i d. 
34.  Perecrin 104 
35.  c. 31. Wg Mehnert 33 
36.  Schmitz, Die BuBbucher und die BuBdis-ziplin 331. Por. tak e tego samego autora, Die 

BuBbucher und das kanonische Bu8-verfahren 230 

37.  Poen. Valic. I, 14; Poen. Sang. trip. 4; Poen. Valic. II, 33. Por. tak e Valic. I, 14. Poen. Sang. trip. 

3. Cap. Judic. 7, 2. Wg innych ksi g pokutnych za nierz d z ancilla Dei mnich otrzymuje siedem lat pokuty: 
Poen. Egberti 2, 3; 5, 4; Poen. Sang. tripart. 3 

38.  Reg. canon. Chrodeg. c. 15 
39.  Kober, Die kórperliche Ziichtigung 29. Por. tak e Boelens 82 
40.  Schmitz, Die BuBbucher und die BuBdis-ziplin 796 
41.  Canones poenitentiales (Astesani) 1 
42.  Mehnert 169 
43.  Carove 543 
44.  Tam e
45.  decr. 26 
46.  Bauer, Das Geschlechtsleben 84 
47.  Boelens 103 
48.  Syn. Elvira c. 65. Por. tak e Syn. Neocaesa-rea (314-319) c. 8 
49.  Por. Syn. Toledo (400) c. 18; Syn. Orleans (511) c. 13; Syn. Rzym (743) c. 5. Ale ksi dza, który 

udzieli im komunii, spotyka a de-pozycja. Syn. Rzym (743) c. 5 

50.  Syn. Agde (506) c. 16 
51.  Syn. Toledo c. 7 
52.  Lex Visegoth. 3, 4, 18; Fuero Juzgo 3, 4,17. Bóhmer 8. Winterer 370. Por. te np. Syn. Augsburg 

(952) c. 4, gdzie jako alternatyw do ch osty wymienia si strzy enie g owy, a osobiLcie obecny król Otto 
obiecuje wspieraK realizacj postanowie, synodalnych 

53.  3. Syn. Toledo (589) c. 5; Syn. Sevilla (590) c. 3; 4. Syn. Toledo (633) c. 43 
54.  8. Syn. Toledo c. 5 
55.  Boelens 92, 111 i d., 133 i d. Por. tak e Mirbt 239 
56.  Denzler, Zur Geschichte des Zolibats 394 i d. Mehnert 56. Boelens 135. Mirbt 280 

background image

57.  Syn. Melfi c. 10. Grupp 111 166 
58.  Gschwind 52. Por. tak e Hefele 133 
59.  Por. np. Syn. Szaboles (1092) c. 2; Syn. Londyn (1108) c. 10. Statuty KoLcio a z Min-den (1230) c. 

10; Syn. Fritzlar (1246) c. 11; Syn. Tours (1239) c. 7; Syn. Samur (1253) c. 30; Syn. Longes (1278) c. 4; Syn. 
Moguncja (1310) c. 75; Syn. Padwa (1350) Art. de vita et honest. cler. Por. tak e Winterer 377. Mehnert 124 

60.  Syn. Rouen cli 
61.  Legis Burgundionum addit prim Tt. 5, 4 
62.  Por. np. Syn. Oxford (1222) c. 35; Syn. Sala-manca (1335) c. 3; Syn. York (1518) c. 1 i d. Por. 

tak e Winterer 375. Gschwind 89 i d. Denzler, Priesterehe und Priesterzólibat 35, 27. Lohr 30 

63.  Denzler, Priesterehe und Priesterzólibat 48 
64.  Por. nawet katolika Boelensa 147, 160 i d. 
65.  Petr. Dam. Contra intemperantes clericos 2 c, 7. Por. tak e Mirbt 280. Mehnert 59 i d. 
66.  Hamburger 95 
67.  Mehnert 84 
68.  Wyznanie wiary 429 
69.  Mehnert 92 
70.  9. Syn. Tol. c. 10 
71.  Por. Winterer 370 
72.  c. 3, c. 5 i d. W tej sprawie Plóchl II163 
73.  Por. Perecrin 115 i d. Po cz Lci trzymam si tu LciLle wymienionej ksi ki 
74.  Grupp III 163 
75.  Cyt. Perecrin 115 i d. 
76.  Tam e. Por. tak e Mehnert 48 i d. Boelens 91 i d., gdzie papie , od razu brzmi 
to bardziej niewinnie, „pomniejszy pozycj prawn dzieci" 
77.  c. 4 i c. 6 
78.  Grupp IV 436 
79.  Winterer 373 i d. 
80.  Por. tam e 375 i d. 
81.  Por. np. Syn. Borugas (1031) c. 8; Syn. Fritz-lar (1246) c. 11; Syn. Tours (1239) c. 7; Syn. Samur 

(1253) c. 30; Syn. Longes (1278) c. 4; — Ten synod przypada na czasy Miko aja III, który sam znany by z
uprawiania nepo-tyzmu! Syn. Miinster (1279) c. 2; Syn. Moguncja (1310) c. 75; Syn. Valladolid (1322) c. 6; 
Syn. Toledo (1324) c. 5; Syn. Tarra-gona (1329) c. 64; Syn. Salamanca (1335) c. 9; Syn. Palencia (1338) c. 2; 
Syn. Padwa (1350) Art. de vita et honest. cler. i in. Por. tak e Grupp IV 437 

82.  Por.  Mehnert  119.  Równie w Jutlandii nie przestrzegano prawa o wydziedziczaniu dzieci ksi y. 

Por. tam e 111 

83.  Por. np. Syn. Sevilla (1512) c. 27; Syn. Kolonia (1280) c. 2. Por. tak e Syn. Coustance (1231) c. 

17; Syn. Ofen (1279) c. 26; Synod diecezjalny Aqui (1308) c. 22; Syn. Bi-terre (1310) c. 87; Syn. Rouen (1445) 
c. 22; Syn. Lisieux (1448) c. 23 i d.; Syn. Erme-land (1582) c. 3. Synod w Padwie (1339) zabrania tego pod kar
40 weneckich so-lidów, z czego po ow obiecuje donosicielowi! (c. 4) Synod w Edynburgu (1559) zezwala 
duchownym na trzymanie przy sobie dzieci zrodzonych z konkubin co cztery miesi ce po cztery dni, ale nie 
mo e si to dziaK publicznie (c. 2) 

84.  Denzler, Zur Geschichte des Zólibats 394 id. 
85.  Conc. Trid. sess. 25 c. 15 
86.  Syn. Augsburg (1567) c. 3 
87.  Anno 1629. Carove 545 
88.  Hódl 335 
89.  Por. pierwsze motto nast pnego rozdzia u
90.  Grupp III 166 
91.  Kiihner, Lexikon 81 
92.  Petr. Dam. Liber Gomorrhianus praefatio; c. 25. Tego samego autora, de coelibatu c. 4. Por. 

Mehnert 59 i d. Mirbt 281, 453 i d. 

93.  Syn. Rzym (1059) c. 3. Bóhmer 19 
94.  Can. 3 Rzym 1059; can. 6 Tours 1060. He-fele I 132. Mirbt 448. Bóhmer 20 
95.  Gschwind 36 
96.  Ale nawet lud mia podobno pocz tkowo wi cej zaufania do ksi y onatych. Uwa ano,  e

b ogos awie,stwo ksi dza  onatego 

ma szczególn moc uzdrawiaj c . Wielu  onatym kap anom przypisywano nawet moc sprawiania 

cudów: Mirbt 245 i d. Grupp III 162. Mehnert 57 

97.  Gschwind 87 i d. Mirbt 265, 447. Grupp III 164 
98.  Por. Gschwind 84 i d. Mirbt 447. Mehnert 57 i d. Grupp 111 165 

background image

99.  Mehnert 62 
100.  Cyt. tam e 63 
101.  Syn. Ger. c. 7 
102.  Por. Mehnert 63 
103.  Por. Boelens  142 i d. Schillebeeckx 36. Mirbt 266 i d. Mehnert 64 
104.  Mehnert 82 i d. 
105.  W dalszych posuni ciach przeszkodzi mu cesarz Henryk i jego kleryfcalne otoczenie: Grupp III 

153 i d. 

106.  Denzler, Priesterehe und Priesterzólibat 23 
107.  Mirbt 454. Grupp III 165. Mehnert 65. Bóhmer 22 
108.  Gschwind 46 i d. Por. tak e Mirbt 449 
109.  Por. Mehnert 64 i d. Boelens 150 i d. 
110.  Cyt. u: Mehnert 64 i d. 
111.  Tam e
112.  Der Zolibat in seiner Entstehung 4. Boelens 145 i d. Gschwind 42. Mehnert 65. Denzler, Zur 

Geschichte des Zólibats 400 

113.  Oswald 149. Denzler, Zur Geschichte des Zólibats 400. Mirbt 274. Mehnert 65 
114.  Cyt. za Hamburger 89 
115.  Gschwind 53. Carove 222. Mehnert 65 
116.  Mehnert 65. Gschwind 88 
117.  Mehnert 84 
118.  Wg Schillebeeckxa 34 przewodniczy mu papie Aleksander II, który jednak zmar ju w 1073 r. 
119.  c. 7, 21 
120.  Boelens 126 i d. 
121.  Tam e 137, 126 i d. Por. tak e 140 i d. 
122.  Syn. Londyn c. 10. Por. tak e Bóhmer 19 
123.  Kiihner, Lexikon 123. Por. Deschner, Das Jahrhundert der Barbarei 31 
124.  c. 7 i d. Pó niejsze synody hiszpa,skie jeszcze zaostrzy y te rozporz dzenia: Syn. Toledo (1324) 

c. 5; Tarragona (1329) c. 64; Salamanca (1335) c. 9; Palencia (1338) c. 2. Na posiadacza ni szych Lwi ce,, który 
nie oddali konkubiny w ci gu 15 dni, synod w Benevent (1331) nak ada grzywn jednej uncji z ota, na 
subdiakona — dwie uncje, na diakona — trzy, wreszcie zaL na ksi dza cztery uncje do zap acenia kurii 
biskupiej. Syn. Benev. c. 56. Podobnie Syn. 

.$ Benev. (1378) c. 55; Syn. Benev. (1545) c. {!(; 51. Natomiast biskup utrzymuj cy konku-'.'< 'i:   bin

mia wg ustale, Syn. Benev. (1374) c. 

11 i d. zap aciK dziesi K uncji do skarbca 
arcybiskupa 
125.  Mehnert 75. Carove 415, 478 
126.  Wahrmund 20 
127.  Mehnert 165 i d., 177 
128.  Lenz, M. Luther 18. Por. Carove 387 i d. 
129.  Por. Mehnert 117 
130.  Carove 415. W sprawie reformacyjnej krytyki odnoLnych taks porównaj tak e Vasella 28 
131.  Carove 413 i d. 
132.  Tam e
133.  Denzler, Priesterehe und Priesterzólibat 25 
134.  Carove 413 i d. Denzler, Priesterehe und Priesterzolibat 25 
135.  Carove 413 i d. 
136.  E. A. 63, 304. Grisar II 203 
137.  Scherr II 13 
138.  E. A. 10, 465 
139.  Conc. Trid. sess. 24 c. 9 
140.  Syn. Salzburg (1569) c. 22, Syn. Kolonia (1622) tit. 2 c. 3; Syn. Praga (1565). Por. Carove 484 
141.  Conc. THd. sess. 25, c. 14 
142.  Tam e
143.  Carove 698. Ries 206 i d. Boelens 43 
144.  Ries 210 
145.  Tam e 211 i d. 
146.  Tam e 214 i d. 

background image

147.  Dla  zredagowania  mej  historii  KoLcio a „Abermals krahte der Hahn" jeszcze t prac

otrzyma em, ale pó niej ju nie, dlatego przy pracy nad t ksi k , gdzie przyda aby mi si du o bardziej, 
musia em zadowoliK si skromnymi wypisami z ksi ki Mehnerta 

148.  Theiner I Vorwort XLI i d. Mehnert XXII. 
149.  Cytaty w: Ries 255. Por. tak e 220 
150.  Schillebeecbc 37 
151.  Tam e
152.  Por. Hampe 235 i d. 
153.  Listy do kardyna a Tisseranta z 11.10.1965. Cyt. za Hamburger 20 
154.   Por. Leist 284. Por. tak e Saltin 129 
155.  Schillebeeckx 77 i d. 
156.  Cyt. za Hamburger 28 i d. Por. tak e 25 i d. 
157.   Prurtner278 
158.  „hriinkfurter Rundschau", 27.7.1967 
159.   Por. Hamburger 114 
160.  Fur.   Dcschner  (Hg.),  Der  manipulierte Olaubc, w wielu miejscach 
161.  Rahner 134 
162.  Tam e
163.  Hesse 79 

Rozdzia 17 
1.  Cyt.  w:   „Frankfurter  Rundschau",  27.7. 1967 
2.  Huxley 10 
3.  ep. Bonif ad Zachar. c. 5 
4.  Cyt. Gmpp IV 441 
5.  Cyt. Carove 259 
6.  Mechthilda 277 
7.  Mehnert 189. Por. tak e Gschwind 138 
8.  Cyt.  za  Deschner,  Das  Christentum  im Urteil seiner Gegner II 12 
9.  Sickenberger 44. Mehnert 12, 17 i d. 
10.  Powiadali na przyk ad,   e nawet  Eliasz mieszka u pewnej wdowy, Jan na rozkaz Jezusa wzi  do 

siebie jego matk , Chrystus siedzia przy studni z Samarytank i dawa sobie pos ugiwaK Marcie. Równie
Pawe rozkazywa : NoLcie jeden brzemi drugiego itd. Ps. Cypr. sing. cler. W tej sprawie Mehnert 35 i d. Por. 
tak e Alph. Anton. n. 5 

11.  Por. anonimowy traktat De singularitate clericorum 
12.  Por. Ps. Klem. ad virg. 1, 10 
13.  Euseb. h. e. 7, 30, 14 
14.  Syn. Antiochion. Por. Denzler, Zur Ge-schichte des Zolibats 387 
15.  Dannenbauer I 165 
16.  Tert. virg. vel. 14 i d. 
17.  Cypr. ep. 4 ad Pomponium. Por. tak e ep. 6 ad Rogat 
18.  Cyt. za Mehnert 25 
19.  Cyt. za Baur 1141 
20.  De sing. cleric. W tej sprawie Mehnert 35 i d. W  ród ach stale stykamy si z aktami syneis. Poza 

ju wymienionymi porównaj tak e: Tert. exh. cast. 12; monog. 16. Cypr. ep. 4; 13, 5; 14, 3. Epiph. haer. 78, 11. 
Euseb. h. e. 7, 30,12 i d.; Basil. ep. 55; Greg. Naz. Praecepta ad virgines vers. 96 i d. i in. 

21.  Poza ju wymienionymi porównaj na przyk ad: Syn. Ancyra (340) c. 19. Synody pó -

nocnoafryka,skie w Hippo (393) i Kartaginie (397 lub 398) c. 17; c. 25 i in. W tej sprawie Mehnert 12 

22.  ep. 4, 26 do biskupa Cagliari, Januariusa 
23.  de virg. 1, 10 
24.  Syn. Elv. c. 35; 18; 63; 65; 71 
25.  Cyt. za Mehnert 24 i d. 
26.  Basil. ep. 92 
27.  Syn. Hippo c. 28 
28.  August, ep. 22 ad Aurelium. Stale wyst puj przeciw temu synody; przede wszystkim (tak e) nie 

chc one, by brali w tym udzia zwykli wierni: Syn. Hippo (393) c. 29; Syn. Auxerre (585) c. 9 

29.  Mehnert 39 i d. Kober, Deposition 709. Od schy ku antyku pija,stwo by o spraw powszechn

wLród kleru. Por. Syn. Tours (460) c. 2; Syn. Agde (506) c. 41. Kary soborowe pozostawa y jednak zwykle na 
papierze. I nawet jeLli niektórzy biskupi, jak na przyk ad Atto z Vercelli, nakazywali ch ostaK pijanych ksi y
(Kober, Die kórperliche Ziichtigung 9. Por. tak e Mehnert 38), by o to chyba jeszcze gorsze ni samo pija,stwo 

background image

30.  Nietzsche II 131 
31.   Greg. Tur. hist. Franc. 9, 37; 8, 7 
32.  Tam e 5, 41 
33.  Tam e 4, 12 
34.  Pustelnik Winnoch, który ubiera si jedynie w skóry zwierz ce i  ywi si tylko zio ami, mia

zwyczaj takiego picia i popada w taki sza , e trzeba go by o przykuwaK a,cuchami w celi. Grupp I 252 

35.  Syn. Agde (506) c. 39; Syn. Auxerre (578) c. 40; Reg. z Priim I 58. Hellinger 52. Men-zel II 249 

Przyp. 2. Mehnert 149. Kober, Deposition 710. Istnieli wszak e ksi a, którzy nigdy lub tylko rzadko odprawiali 
msz . Por. Syn. Aurillac (1278) c. 1; Syn. Ravenna (1314) c. 13. Grupp IV 361 

36.  Cyt. za Mehnert 108 i d. 
37.  Ep. Bonif. ad Zachar. c. 5 
38.  Syn. Trosle c. 9 
39.  Mehnert 32 i d. 
40.  Cyt.  za   Dresdner   152  i  d.   Por.   tak e Denzler, Zur Geschichte des Zolibats 399. Gschwind 80 

i d. 

41.  Dresdner 97 i d. Gontard 193 i d. 
42.  Dresdner 97 i d. Kiihner, Lexikon 73. Sep-pelt/Schwaiger 124 
43.  Mirbt 241. Kuhner, Lexikon 78 
44.  Syn. Coyaca (1050) c. 3; Syn. St. Jago di Compostella (1056) c. 3 
45.  Por. Mehnert 73 
46.  Tam e 79 
47.  Tam e 76 
48.  Tam e 91 
49.  Tam e 67, 114 i d, 85, 78 i d., 83. Ac-kermann, Entstellung und  Klarung  153. 
:

Friedenthal  53.  Dresdner   102.  Stosunki 

seksualne z ksi mi w koLcio ach tak e miary miejsce ju w czasach antyku: Sozom. 7, 16. JeLli chodzi 

o epok nowo ytn porównaj na przyk ad Huxley 11 Przyp. 1 

50.  Koch, G. 153 
51.  Por. Preime 60,65,66 i d., 80,122,141,145, 108 i d., 120 i d. i in. 
52.  Tam e 127 i d. 
53.  Haller II 198; 409 z powo aniem si na Greg. VII. ep. coli. 16 
54.  Mehnert 82 
55.  Tam e
56.  Tam e 98 i d. 
57.  Tam e 103 
58.  Bauer, Das Geschlechtsleben 68 i d. JeLli chodzi o „kacerzy", sprawa cz sto wygl da a podobnie. 

Tak na przyk ad w okresie pe nego rozkwitu Lredniowiecza, biskup bo-gomilski Symeon, twórca radykalnego 
KoLcio a dragowityckiego, zosta przy apany w sypialni z kobiet . W oski heretyk, biskup Garratus, straci
stanowisko w aLnie z powodu swych historii z kobietami. Podobna rzecz przytrafi a si jego konfratrowi Petru-
sowi Gallusowi z Vicenzy. Po udniowofran-cuski biskup Sicart de Figueiras wyznawa z ca a otwartoLci :
„Kiedy czasem przychodzi mi ochota na ch opca czy dziewczynk , grzech nic mnie nie kosztuje; sam sobie 
udzielam rozgrzeszenia, gdy czasem si potkn . Nie ma takiej bezbo noLci i grzechu Lmiertelnego, którego 
sprawca nie móg by zostaK uratowany, gdy tylko przyb dzie do nas." Koch, G. 119 

59.  Avign. (1209) c. 18. CarovK 283 
60.  Grupp IV 441. Wollschlager 293 i d. Mehnert 98 
61.  Honoriusz III. anno 1220 do arcybiskupa Rouen: Carove 259. Mehnert 95 
62.  Por. Mehnert 107 i d. 
63.  Tam e 112 id. 
64.  Tam e 118 
65.  Cyt. za Carove 287 
66.  Mehnert 108 
67.  Kober, Die kórperliche Ziichtigung 61. Por. tak e Frischauer, Sittengeschichte II125 i d. Denzler, 

Priesterehe und Priesterzólibat 46 

68.  Historia Europae (1571) cap. 35. Bauer, Das Geschlechtsleben 68. Kober, Die kórperliche 

Ziichtigung 61 z powo aniem si na Syn. Valadolid (1322) c. 7. Mehnert 138. Jeszcze na prze omie XIX i XX w. 
pewien baskijski katolik opowiada niemieckiemu 

i badaczowi: „Dajemy im (tzn. ksi om) konkubin , a eby zostawiali w spokoju nasze  ony i córki." 

Stoll 959 

69.  Cyt. za Friedell I 137 i d. 
70.  Mehnert 138 

background image

71.  Tam e 135 
72.  Tam e 158 
73.  Narrenschiff, Vom Geistlichwerden c. 73 
74.  Niektóre z nich zosta y nawet pozbawione  ycia przez ma onków lub krewnych, ale podobno nie 

zrobi o to wi kszego wra enia na kardynale: Mehnert 134 

75.  Tam e
76.  Schnurer III 274. Por. tak e Mehnert 135. Obszernie Friedenthal 241 i d. 
77.  Por.   np.   Syn.   Melfi   (1284)   c.   5;   Syn. Wurzburg  (1411)  c.  3;  Syn.  Osnabriick (1651) 

decr. 26. Por. tak e Carove 490 i d. 

78.  Carove 383 i d. 
79.  Mehnert 153. Por. 136. Bronder, Christen-tum in Selbstauflósung 24 
80.  Mehnert tam e. Por. tak e Kiihner, Lexikon 153 i d. 
81.  Gontard 329 
82.  Por. Stoll 573 i d. 
83.  Morus, Eine Weltgeschichte 148. Por. tak e 155 
84.  Menzel II 249 i d. Przyp. 4 
85.  Por. pouczaj c relacj u Mehnerta 187 
86.  Regnum papisticum, p. 164. Cyt. za Meyer, J. J. II 112 i d. Na marginesie warto dodaK, e w

analogiczny sposób czczono ju sta-roklasyczne bóstwa chroniczne, duchy opieku,cze dusz zmar ych, wzrostu i 
urodzaju poprzez obsceniczne rozmowy lub czynnoLci o charakterze seksualnym. Wg Meyer tam e

87.  Mehnert 159 i d. 
88.  Carove 475 i d. Jeszcze w 1544 r. w Mar-tinsheim  we  Frankonii  dziekan  katedry wiirzburskiej  

mia roczny (w listopadzie) „przywilej" dwunastu konnych, jednego posi ku i „pi knej kobiety". Rudeck 34. 
Bauer, Das Geschlechtsleben 163 i d. 

89.  Carove 490 i d. 
90.  Por. Wahrmund 23 i d. 
91.  Syn. Salzburg (1569) const. 22 c. 18; Syn. O omuniec (1591) c. 13; Syn. Ypern (1577) tit. 3 c. 3; 

Syn. Audomar (1583) tit. 16 c. 2; Por. tak e Syn. Ypern (1629) c. 20. Na wszelki wypadek ogranicza si wiek 
tych kobiet do ponad pi Kdziesi ciu lat, a ponadto  da cnotliwego  ycia: Syn. Aqui (1585) tit. 17; Syn. 
Benevent (1656) tit. 27 i grozi grzywnami i wi zieniem: Syn. Metz c. 48; 

Syn. Ypern (1577) tit. 3 c. 2; Syn. Tyrnau (1560) c. 23; Syn. O omuniec (1591) c. 13 
92.  Carove 484 
93.  Ries 360 i d. Denzler, Priesterehe und Prie-sterzólibat 46 
94.  Denzler, Priesterehe und Priesterzólibat 48. Por. Carove 539 i d. 
95.  Denzler, Priesterehe und Priesterzólibat 47 id. 
96.  Bauer, Das Geschlechtsleben 84 i d. 
97.  Denzler, Priesterehe und Priesterzólibat 46 i d. Carove 484. 
98.  Carove 584, który cytuje tam braci Thei-ner. W ka dym razie papie e i synody tak e ostatnich 

stuleci zabraniaj ksi om bli szych przyja ni nawet z dziewcz tami i kobietami ciesz cymi si dobr opini ,
zabraniaj im nauczania kobiet i dziewcz t sztuki pisania i Lpiewu, publicznego (!) pokazywania si w
towarzystwie dam, towarzyszenia im do teatru, jazdy w jednym poje dzie z osob p ci  e,skiej, zabraniaj
s u ebnym wchodzenia do sypialni osób duchownych: Syn. Avranches (1682) c. 28; Syn. Benevent (1656) tit. 
27. Por. tak e edykty papie y: Klemensa XI i Piusa VI z XVIII w.: Ca-rove 585, 615; Syn. Pozna, (1689) c. 1; 
Syn. Zagrzeb (1690) c. 7; Syn. Pozna, (1720) c. 3 

99.  Ries 208 
100.  Theiner III 397 
101.  Tam e 355 i d. 
102.  Tam e 358 i d. Przyp. 
103.  Tam e 352 i d. 
104.  „Die Welt" 10.2.1970 
105.  Leist 11 i d. 
106.  Tam e 45 i d. 
107.  Tam e 73 
108.  Tam e 183 
109.  Tam e 205 i d. 
110.  Hóffner, Um des Himmelreiches willen 5 
111.  Leist 185 i d. 
112.  Tam e 208 i d. 
113.  Tam e 205 

background image

114.  Mynarek. Por. zw . 320 i d. Tak e wypisy u Deschnera, Verrater leben gefahrlich. Istnieje bardzo 

wiele nie opublikowanych listów tego rodzaju. Z cz Lci z nich mia em okazj si zapoznaK

115.  Leist 23, 36, 96, 161, 195, 209 i d. i in. 
116.  Tam e 51 i d. 
117.  Mórdorf/Eichmann 283 
118.  Mynarek 29. Por. 165 i d., 353 
119.  Dekret z 3.12.1972 
120.  c. 1 i d. 
121.  Syn. Moguncja (888) c. 10 
122.  Mehnert  85.  Cz ste  przypadki  nierz du z matkami i siostrami stwierdzaj m.in. tak e statuty 

synodalne z Wurzburga (1298) i Bayeux. Por. Mehnert 100 

123.  Syn. O omuniec (1591) c. 13. Por. tak e Syn. Tyrnau (1560) c. 23 
124.  Mehnert 82. Por. tak e s. 208 tej ksi ki. W 865 r. Miko aj I poci gn  Landfredusa do 

odpowiedzialnoLci za t „nadmiern poufa oLK": ad Albinum c. 1 

125.  Mehnert 162. Por. tak e Stoll 958 
126.  Heussi 228 
127.  Kara przewidywana dla biskupa, uprawiaj cego nierz d i sodomi , wynosi 25 lat pokuty, z czego 

5 lat o chlebie i wodzie, oraz z o enie z urz du; ksi dzu grozi za to same przewinienie 12 lat pokuty, w tym trzy 
lata o chlebie i wodzie; mnichowi i diakonowi — 10 lat i tak e trzy lata o chlebie i wodzie. Poen. Casin. 11. Za 
sam sodomi — 14 lat dla biskupa, 12 lat dla zwyk ego ksi dza. Poen. Paris. 93. Por. tak e Poen. Casin. 11; 
Poen. Valic. II, 32 i in. Nast pnie Lib. Gomorrh. c. 17 

128.  Mehnert 154 
129.  Cyt. za Mehnert 166 i d. 
130.  Grupp VI 206 
131.  Por. Kuhner, Lexikon 195. Gontard 398. Wg Seppelt/Schwaiger 193 Innocenty mia zaledwie 15 

lat, gdy otrzymywa kapelusz kardynalski 

132.  Mehnert 78 
133.  Bauer, Das Geschlechtsleben 80 i d. 
134.  Poenitentiale Sangallense tripartitum I 8. Tagodniejsze kary przewidywa Poen. Egb. 5, 22; Poen. 

Valic. I, 20. Por. tak e Capitula Judiciorum 7, 4 i d. 

135.  Mehnert 43 i d. Por. tak e Kober, Die kórperliche Zuchtigung 40 Przyp. 3. Wszak ju Stary 

Testament musia stale na nowo wbijaK do g owy dzieciom Boga, tak e p ci  e,skiej, zakaz zaspokajania pop du 
p ciowego ze zwierz tami, nawet pod gro b Lmierci. 2. Mos. 22, 18; 3. Mos. 18, 23; 20, 15; 5. Mos. 27, 21. W 
tej sprawie Henry w wielu miejscach, zw . 28 

136.  Zwiadectwa u; Theiner I 257 
137.  Stera I i II 559 i d. Stupperich 41 
138.  Cyt. za Gópfert II 350 i d. 
139.  Mehnert 124. Por. tak e Grupp IV 436 
140.  Cyt. za Rudeck 323. Pustelnik augustia,ski Ansimirio z Padwy sypia prawie ze wszystkimi 

swymi penitentkami. Gdy kazano mu 

podaK ich nazwiska, wymieni wiele dziewcz t i on z najszacowniejszych rodzin miasta, w tym  on

sekretarza ksi cia, który go przes uchiwa . Wg Mehnert 146 i d. Wiele kobiet przyst powa o do konfesjona u ze 
sztyletem pod sukni . Koch, G. 153 

141.  Syn. Kolonia (1281) c. 8; Syn. Nimocium (1289) c. 4; Syn. A uileja (1339) c. 19; Syn. Namur 

(1639) tit. 10 a. Por. tak e Carove 385 

142.  Syn. Tyrnau (1560); Syn. Cambrai (1631) tit. 10 c. 5 i d. 
143.  Syn. Trewir (1227) c. 8. Por. tak e Syn. Ypern (1631) tit. instr. conf.; Syn. Chiche-ster c. 3 i d. 
144.  Mehnert 91 
145.  Pius IV Const. Cum sicut, 16.4.1561; Grzegorz XV Const. Universi Dominici gregis, 13.8.1622; 

Benedykt XIV Const. Sacramen-tum poenitentiae, 1.6.1741 

146.  Poza synodami wymienionymi w przypisach 141 i d. Por. tak e Syn. Rouen 1235 c. 97 i d.; Syn. 

Saintes (1280) c. 40; Syn. Exeter (1257) c. 17; Syn. Leodium (1288) c. 4; Syn. Trewir (1310) c. 3; Syn. Angers 
(1312) c. 1 i wiele innych 

147.  Tak Kober, Die Deposition 776 
148.  Naab 34 
149.  Tak postanowi w 1225 r. obraduj cy w Szkocji synod prowincjalny c. 53 
150.  Jone 496 i d. 
151.  Cyt. za Wahrmund 25 Przyp. 24 
152.  Theiner III 397 
153.  Tak Winterer 376 

background image

154.  Por. Boelens 141 
155.  Mirbt 240 
156.  Por. Deschner, Das Christentum im Urteil seiner Gegner II 11 
157.  Cyt. za Carove 240 i d. 
158.  Por.   Mehnert  31   i  d.  Poschmann,  Die abendlandische   KirchenbuBe   im   friihen Mittelalter 

17 

159.  Syn. Longes c. 4 
160.  Syn. Konstancja (1300) c. 36 
161.  Carove 568. Ostatnie podkreLlenie pochodzi ode mnie 
162.  Mehnert 185 
163.  Sermo contra luxuriam Dominica IV. Ad-ventus p. 932. Cyt. za Mehnert 136 i d. 
164.  Gópfert II 316 i d. Por. tak e Jone 492 i d. 
165.  Syn. Pary c. 20 
166.  Orig. Comment. ad Mt. 23 
167.  Syn. Brandenburg c. 17 
168.  Gers. Sermo contra luxuriam Dominica II. Adventus III 917. Cyt. za Mehnert 137 i d. 
169.  Schalk II 57. W tej sprawie Saint-Beuve 386 i d., zw . 388, 395 i d. 
170.  Leist 79 
171.  Mynarek 171 
172.  Leist 208 

Ksi ga Pi ta  
Rozdzia 18 
1.  Haring, Das Gesetz III 289 
2.  Por. tak e Ef. 5, 33: „A  ona niechaj si odnosi ze czci do swojego m a!" 
3.  Por. tak e 1. Tm. 2, 12; Tt. 2, 5; 1. P. 3, 3; 3, 5; Ef. 5, 22; 5, 24 i in. 
4.  Chryzostom w swej czwartej mowie o Ksi dze Rodzaju, gdzie powo uje si na Paw a
5.  Odo Coli. 2, 9 
6.  Cyt. z wielu podobnymi fragmentami za Mi-terrer, Mann und Weib 518 i d. 
7.  ep. 92; ep. 106 
8.  can. 2 
9.  Cyt. za Rudeck 237 i d. 
10.  Teolog katolicki Ries 354, 407 
11.  W sprawie roli kobiety w religii antycznej por.  poza wczeLniejszymi  przytoczeniami tak e

systematyczne zestawienie dokonane przez Farnella 70 i d. Morus, Eine Weltge-schichte 86 i d. Heiler, 
Erscheinungsformen 411 i d. Zob. tak e v. Walter 12 i d. 

12.  Por. w tej i nast pnej sprawie Heiler, A. M. 193 i d. 
13.  Por.   tam e.   Nast pnie   Heiler,   Erscheinungsformen 418 i d. Zlady kap a,stwa kobiet nawet w 

religii staro ytnego Izraela: 2. Mos. 38, 8; 1. Sm. 2, 22; Sdz. 13, 23; 2. Krl. 22, 12 i d. i in. 

14.  Borneman I 341 i d. II 78 i d. Savramis, Religion und Sexualitat 67 i d. 
15.  Por. np. Preisker, Christentum und Ehe 152. Hartmann 89 
16.  Schar 229 
17.   1. Mos. 3, 16 
18.  Heer, Kirche nach Kopernikus? 13 i d. Hir-schauer 212. Por. tak e Adler, A., Uber den nervosen 

Charakter 242 i d. 

19.  Por. Muller, K. 6 i d. 
20.  v. Walter 34 i d. 
21.  Bauer, W, u: Hennecke 119 
22.  Tam e 117. Ewangelia Tomasza 112. W tej sprawie Leipoldt, Ein neues Evangelium? Por. tak e 1. 

P. 3, 6. Ef. 5, 22 

23.  Joh. Mosch. Prat. spirit. 217 
24.  Cyt. w: Konkret 8. Mai 1970, s. 2 
25.  Nigg, Vom Geheimnis 55 
26.  Zwiadectwa u: Lucius 362. Por. tak e Leipoldt, Die Frau in der antiken Welt 216 
27.  Schjelderup 47 
28.  Schneider, Geistesgeschichte I 665 Przyp. 1 
29.  Griitzmacher 105 
30.  Wg Schjelderup 48 
31.  Leist 172 

background image

32.  Por. np. Harnack, Mission und Ausbreitung I 233 Przyp. 1. Na temat niebywa ego lekcewa enia 

kobiety w kr gach chrzeLcija,skich por. tak e Peterson 201 i d. 

33.  Fangauer 36 i d. Fink 75 
34.  Por. Tert. cultu fem. 1,1. c. 5 i d. virg. vel. 7 i d. 11; 17. coron. 14. W tej sprawie Zschar-nack 16. 

Koch, H. 66 i d., 71. Dochodzi o nawet do publicznych sporów mi dzy virgi-nes velatae i virgines non velatae, 
przy czym w spory te wkraczali biskupi i Ojcowie KoLcio a, a Tertulian tak zdecydowanie stan  po stronie 
zas aniaj cych twarz,  e powiedzia : „Albo si zakryj, albo prostytuuj!": Tert. virg. vel. 3 

35.  Haec imago Dei est in homine, ut unus fac-tus sit... ideoque muliernon estfacta ad ima-ginem Dei... 

Cyt. za Bartsch 50 

36.  Wskazanie  róde u: Muller, M. Grund-lagen 58 
37.  Aug. in Hept. 1,153. Por. tak e serm. Dom. 1,34 
38.  Aug. in Joan. ev. 2, 14 
39.  Por. cyt. u: Mehnert 23. Beauvoir 100. Rudeck 236 
40.  Fink 79 i d. 
41.  Hieron. in ep. ad Titum 2, 5 
42.  Greg. Tur. hist. Franc. 8, 20 Por. tak e Borneman I 343 
43.  reg. canon. Chrodeg. c. 56. Frischauer, Mora 19 i d. oraz 30. Dresdner 294 i d. 
44.  Beauvoirlll, 101, 179 
45.  Cyt. za Machler, Eduard von Hartmann 381 
46.  Muller, M., Grundlagen 57 
47.  Por. Frischauer, Mora 38 
48.  Honor. August, in eccl. 7 
49.  Cyt. za v. Walter 45 i d. 
50.  Albert. Magn. De animalibus 16, 1, 14; 16, 2,11 
51.  Por. Fuchs 139, tam wskazanie  róde
52.  Por. w tej sprawie trafne uwagi Gmelina 119 
53.  Thom. II. Sent. D. 21. q. II. a. 1; III. Contr. Gent. 123; Patrz w: 1. Kor. 11. 3. S. th. I. q. 92, a. 1 ad 

2

54.  Jak te krótko i w z owato wyjaLnia,  e ojca nale y kochaK bardziej ni matk ! Per se lo-quendo 

pater magis est amandus quam ma-ter. Summa theol. II, qu. 26, art. 10 

55.  Wskazanie  róde u: Mitterer, Mann und Weib 518 i d. Tam, gdzie autor ogranicza si do czystej 

analizy, czyta si ten tekst z respektem, gdy unika on wszelkich eufemizmów, a to cecha rzadka wLród jemu 
podobnych 

56.  Por. tam e 520 i d. 
57.  Thom. S. theol. I, q. 92, art. 1, czemu oczywiLcie ma byK winien wy cznie Arystoteles. Jakby rym 

twierdzeniem Tomasz nie wpisywa si tak e w tradycj wi kszoLci Ojców KoLcio a! 

58.  Fuchs 139. Tam wskazanie odnoLnej literatury 
59.  „Niepe ny cz owiek" (homo incompletus), tak definiuje kobiet np. Colonna: de re-gimine 

principium 2, 1, 18 

60.  Mitterer, Mann und Weib 515 i d. 
61.  Tam e 516. Por. tak e tego samego autora, Der Warmebegriff 720 i d. oraz Evola 254 id. 
62.  Com. in 1. Kor. 7. Por. Contr. Gent. 3, 137 
63.  Mitterer, Mann und Weib 514. Por. tak e Bernath 136, którego zdaniem u podstaw myLlenia 

Tomasza na temat kobiety tkwi „skryty l k" 

64.  Por. w tej sprawie Hays 159 i d. Ca oLciowo: Wulff, w wielu miejscach 
65.  Grupp V 152 
66.  Por. Schmidt, J. W. R. XXXII i d. 
67.  Tam e 106 i d. 
68.  Baschwitz93 
69.  Schmidt, J. W. R. 98 i d. 
70.  Por.  w  tej  sprawie  Deschner,  Abermals krahte  der  Hahn  488  i  d.  W  sprawie liczby ofiar por. 

np. v. Baeyer-Katte 222. W sprawie znacznego rozpowszechnienia wiary w czarownice w czasach 
wspó czesnych: Auhofer 236 i d. 

71.  Cyt. za Tondi 180 i d. 
72.  Cyt. za Ronner 79 
73.  Por. Lohmeier, G. 7 i d. 
74.  Por. Rudeck 229 i d., zw . 236 i d. 
75.  Herzog-Diirck 33 
76.  Deschner, Das Jahrhundert der Barbarei 323 i d. 
77.  Jeszcze   dzisiaj   ponad   po owa   m odych Niemców, ale tylko jedna trzecia m odych 

background image

Niemek, jest krytycznie nastawiona do KoLcio a. Por. Schelsky, Die skeptische Gene-ration 374 i d. 
78.  Manser 5. Por. tak e 17 i d. Fangauer 3. Schilgen 105 
79.  Tak socjolog ameryka,ski, Ira Reiss. Wg Packarda 77 
80.  Enc. Hum. vitae 
81.  Jone 167 
82.  Haring, Das Gesetz III 112, 287 
83.  Por. t umaczenie u Heinzelmanna 99 i d. 
84.  Manser 9. Por. tak e Kampmann I 76 i d. Arnold, Die Frau in der Kirche 39 
85.  Fangauer S. VII, Por. 126. Schilgen 186. Por. tak e Berghoff 13. Fink X
86.  Ketter 168, 109, 89. Meinertz II 204. Por. tak e Miiller, Grundlagen 56, 71. Arnold, F. X., Die 

personale Wiirde 218. Ries 290. Schnackenburg, Die sittliche Botschaft 88. Ludat 300. Eberharter 176. Fischer, 
J., Ehe und Jungfraulichkeit 7. Inni, jak na przyk ad Schreiber 114, próbuj przynajmniej zbagatelizowaK
wypowiedzi odzwierciedlaj ce niebywa e lekcewa enie kobiet w KoLciele mówi c,  e wyra aj one „wielki 
temperament kaznodziejów o ograniczonych jednak horyzontach". Inna sprawa,  e do tych kaznodziejów nale y
zaliczyK prawie wszystkich, którzy w KoLciele coL znacz — od Paw a, poprzez Hieronima, Augustyna i 
Chryzostoma, a po Tomasza z Akwinu itd. 

87.  Tak dos ownie Miiller, Grundlagen 56. Por. Mausbach, Altchristliche und modern Ge-danken 7 i 

d. 

88.  Fangauer 70. Tak e Bopp, L., Jugendkunde und Sexualpadagogik 26, wszelk win przypisuje 

heretykom 

89.  Koch, G. 129 i d. 
90.  Tam e 35, 156 i d., 169 i d. 
91.  Tam e 115 i d. 
92.  W A. 15, 420. Por. tak e Weber, M. 285 
93.  Por. Kahl 58.  Morsdorf 94. Schipperges 212. W sprawie dochodz cego niekiedy do g osu 

teologicznie uzasadnianego lekcewa enia kobiety we wspó czesnych koLcio ach protestanckich por. 482. Zob. 
tak e Bour-beck 221 

94.  Heer, Abschied von Hóllen 155 94a. Haring, Das Gesetz 111 289 
95.  Obszernie na ten temat Deschner, Abermals krahte der Hahn 360 i d. Ostatnio Lampl, H. E., Die 

Mariendogmen 183 i d. 

96.  Por. ju w: Protev. Jac. 18 i d. Lucius 426 i d. Niessen 141 i d. 
97.  Por. w  tej  sprawie Deschner, Abermals krahte der Hahn 360 i d. 
98.  Por. tam e 364 i d. Heiler, Erscheinungs-formen 492 i d. Bergmann 179 i d. Gontard 114. Por. np. 

tak e Aug. civ. Dei 12, 24; 12, 27 i d.; 17, 6 

99.  Cyt. za Beissel 17 
100.  Tam e 276 i d. 
101.  Por. Koch, G. 100 i d., 121, 178 i d. 
102.  Por. np. Dz. 1, 14; 12, 12; 21, 9; 9, 36; 18, 26 i in. W tej sprawie Gottlieb 36 i d. Beth 530. 

Dannenbauer I 163 

103.  Por. Zschamack Wid. Heiler, Erschei-nungsformen 421 i d. 
104.  Nawet   nierz dnica   dzia a a na   najwy szym urz dzie na rzecz Chrystusa: „bogobojna 

kochanka Kommodusa", Hippol. re-fut. 9, 12 

105.  Obszernie Zscharnack 44 i d., 94 i d. Por. tak e L., Ott 39 
106.  v. Boehn 158 i d. Schnurer I 207. Browe, Beitrage zur Sexualethik 3. Grupp II 488. Friedberg, 

Aus deutschen BuBbiichern 47. Bachtold-Staubli i in., Handwórterbuch des deutschen Aberglaubens II 1929 Sp. 
1756. Tutaj   cyt.   Por.   nast pnie  Gschwind   74 i d. Schnurer I 207. Bórsinger 42. Plóchl I 355. Hellinger 93. 
Por. tak e Browe, Die letzte Ólung 524. Tylko gdy hostia (dzi ki szczególnej zr cznoLci podaj cego) upadnie 
„w odzie osoby p ci  e,skiej", osoba ta jeszcze dziL jest uprawniona, ba, nawet zobowi zana, sama j stamt d
wyj K: Jone 433 

107.  Marcuse, J. 46. Tymczasem ju tak e kobieta mo e w nag ych sytuacjach udzieliK chrztu, ba, 

mo e to zrobiK nawet heretyk lub niewierz cy: Jone 390 

108.  Friedberg, Aus deutschen BuBbuchera 15 id. 
109.  Hellinger 73. Por. 1 
110.  Poza s. 119 i d. tej ksi ki por. tak e Marcuse, J. 46 
111.  OczywiLcie od dawna istnia y tak e poza-chrzeLcija,skie tabu zwi zane z menstruacj . Na 

przyk ad w Rzymie westalka podczas miesi czki przerywa a pe nienie swych obowi zków. U  Medów, Baktrów 
i Parsów kobiety miesi czkuj ce musia y trzymaK si z dala od Lwi tych  ywio ów, zw aszcza ognia. Zgodnie z 
Nitya-Karma i Oadma-pu-rana odpowiedni przepis w Indiach brzmi: „[podczas tego okresu kobiecie nie wolno] 
myLleK o Bogu, ani o s o,cu, ani ofiarach 

lub modlitwach". Por. Evola 248. Obszernie Hays 56 i d. 

background image

112.  Cyt. za Browe, P, Beitrage zur Sexualethik 2 
113.  Hamburger 48 

j

114.  Browe, Beitrage zur Sexualethik 9 i d., 2.        * Por. Schepelern 137 

i

115.  Jonkers 158 
116.  Poen. Casin. 51; Poen. Cap. Jud. 10, 5. Por. tak e Poen. Valic. I, 31; Poen. Paris. 119. Browe, 

Beitrage zur Sexualethik 12 

117.  Browe tam e 14. W sprawie oddzia ywania tego zabobonu jeszcze w XX w. por. przyk ady 

przytoczone u: de Beauvoir 160 i d. Tak e Hays 60 

118.  Schreiber 85. Dóbler, Vom Amulett 223 
119.  Schepelern 137 
120.  Tam e 213 Przyp. 658 
121.  Hamburger 47 

'

122.  Ps. 50,6. W tej sprawie Muller, Grundlagen 
84 i d. Por. tak e Hornstein-Faller 52 

\

123.  Browe, Beitrage 26 i d. 

;

124.  Gróber403 
125.  Konstytucja pastoralna Nr 29. Nr 60 
126.  Por. Hampe III 251 
127.  Por. np. CJC can. 93,98,709, 813, 968,1262, 1264, 1380, 1979 i in. 
128.  W ka dym razie takie by y proporcje u progu lat szeLKdziesi tych. Por. Mayer 1200. Flatten 339 

Rozdzia 19 
1.  Beauvoir 100 
2.  Marcuse, J. 46 i d. 
3.  Cyt. za Beauvoir 119 
4.  Millett 142 
5.  Por. Marcuse, J. 47 Przyp. 1 
6.  Por. Sztuka kochania Owidiusza 96. Nie jest przeto rzecz niemo liw , e antyfe-ministyczna 

polemika wczesnochrzeLcija,skich  Ojców  KoLcio a by a przynajmniej po cz Lci reakcj w aLnie na 
emancypacj kobiet z wy szych warstw rzymskich: Queen/Habenstein/Adams 185. W sprawie poprzedniej por. 
tak e Beauvoir 95 i d., zw . 98. Morus, Eine Weltgeschichte 64. Reiss 35 id. 

7.  Scherr I 50 
8.  Tac. germ. c. 18, 8. Schubert I 6. Weinhold I 237 i d. Peterich 127 i d. Hunke 437 i d. v. Boehn 92. 

Van der Ven I 153 

9.  Bayer532 
503 
10.  Scherr I 41 i d. 
11.  Weinhold I 200. Por. Grupp II 324 
12.  Por. np. Kummer 231 
13.  Powy sze w nawi zaniu do: Mehnert 15 
14.  Dirks, R. 13 
15.  Por. np.  Romano/Tfenenti 84. Por. tak e Badura/Deutsch/Roxin 146. v. Boehn 21. Kool/Krause II 

521 

16.  Por. Weber, M. 215 
''l7. Por. tam e 242 i d. Marcuse, J. 47. Reiss 37 id. 
18.  Weber, M. 211 i d., 237, 239. Marcuse, J. 47 
19.  Weber, M. 237. Por. tak e EisenbeiB 148 i d. 
20.  Millett 47 
21.  Cyt. za Weinhold II 29. Por. tak e Hess 52. EisenbeiB 36, 148 
22.  v. Boehn 92 
23.  HeB 53 
24.  Schreiber 154 
25.  Weinhold II 12. EisenbeiB 26. v. Boehn 93 
26.  Jeszcze w czasach Kinseya stosunek m a i ony nigdy nie bywa interpretowany jako gwa t, 

„niezale nie od tego, jak bardzo jest niezgodny z ch ci kobiety i jak daleko posun  si m czyzna w u yciu 
przymusu". Kinsey i in., Das sexuelle Verhalten der Frau 304. Niemniej w prawie wszystkich stanach USA za 
nieuzasadnione u ycie si y m  mo e odpowiadaK przed  s dem za czynn napaLK 

27.  v. Boehn 76 
28.  Cyt. za Burckhardt 416 i d. 
29.  Frischauer, Mora 30 i d. 

background image

30.  Borneman  I   529.   Morus,   Eine  Weltge-schichte 129. Bauer, Das Geschlechtsleben 38 
31.  Tak Bartsch 90 
32.  Preime 84 i d. Por. tak e Bartsch 90. Van der Ven II 275 
33.  Frischauer, Mora 32 i d. Por. Beauvoir 103 i d. v. Boehn 101. W obliczu „czci oddawanej kobiecie 

przez trubadurów" nie mo na tego bagatelizowaK. Schelsky, Sozio-logie der Sexualitat 104 

34.  Siebenschón 54 
35.  EisenbeiB 36, 48 
36.  Weber, M. 215 
37.  Cyt. tam e
38.  Bartsch 122. Grupp VI 74 
39.  Mitterer, Mann und Weib 532 i d., zw . 539 z powo aniem si na Suppl. 62, 4 ad 4 
40.  C. 24, qu. 1 i d.; C. 33, qu. 5; qu. 2, 4; C. 7, qu. 1. W tej sprawie Bartsch 55. Por. tak e de Beauyoir 

101 

41.  Haring, Das Gesetz III 113 i d. 
42.  Por. np. v. Boehn 82 
43.  Haring, Das Gesetz III 356 
44.  Tam e. Por. w tej sprawie tak e przyk ady w: Deschner, Abermals krahte der Hahn 596 id. 
45.  Glaser 177. Kahl 58 
46.  EisenbeiB 186. Por. Bartsch 122 
47.  EisenbeiB 189 
48.  Van Ussel 82. Por. EisenbeiB 201. Milhoffer 56 
49.  EisenbeiB 13. Por. tak e 16 
50.  Beauroir 107 i d. 
51.  Por. Heer, Europa 252 i d. 
52.  Tam e 254 i d. Por. Beauyoir 121 i d. 
53.  Cyt. za Millett 83 
54.  Duhren 130 
55.  Tam e 127 i d. Por. tak e Weinhold II 12. ScherrI 50 i d. 
56.  Millett 82 
57.  Mouat 76 
58.  Tam e 76, 132. Millett 82 
59.  Na  niektóre  imprezy  polityczne  (socjaldemokratyczne) kobiety przychodzi y podobno w m skim 

przebraniu: Eckert 202 i d. 

60.  Heer, Europa 253 i d. Por. tak e Dreikurs 35 
61.  Heer, Europa 253 i d. 
62.  HeB 17 
63.  Van der Ven I 138. Autor dorzuca jeszcze: „Nale y przy tym jednak mieK na uwadze,  e dawne 

prawo karne polega o na odstraszaniu." Tak, ale czy z tego powodu razy wymierzane zach ostanym na LmierK
lub prawie na LmierK by y mniej bolesne? 

64.  HeB 5 i d. Por. tak e 26 
65.  Menschik 28 i d. Por. tak e HeB 45 
66.  HeB 34, 48. Por. tak e 46, 24. Koch, G. 20 
67.  Frischauer, Mora 16 i d. Borneman II 440 
68.  Borneman I 161, 306 i d., 341 
69.  Tam e II   107  i  d.  Gdy  s u ca  zasz a w ci

, mawiano: „Nocnik pana przelewa si ." Tam e

70.  EisenbeiB 13, 16 
71.  Syn. Nant. c. 19. Grupp I 256 
72.  Por. Kuczynski 90 
73.  Beauvoir 126 i d. 
74.  Tam e
75.  Por. Schulz, U. 251 i d. 
76.  Engels, F, Die Lag der arbeitenden Klasse 292 
77.  Millett 85 i d. 
78.  Tam e
79.  Cyt. za Jantke/Hilger 432. Ksi ka wstrz saj ca, naprawd warta lektury. W sprawie pracy kobiet 

por. tak e: Schraepler II44,54 i in. 

80.  Marks I 422 
81.  Por. tam e 266 i d., 413 i d. 
82.  Cyt. za Kuczynski 90 

background image

83.  Fink 18, 25,33. Por. tak e Muller, Grund-lagen 72 i d. Weinhold 1121 i d. Scherr 1197 i d. Grupp 

141. Mirbt 124 i d. v. Walter 46 i d. Glaser 175 i d. 

84.  v. Boehn 52 
85.  Mórsdorf, Gestaltwandel 44 i d., 63 
86.  Muller, M., Grundlagen 68 
87.  Suenens 43 
88.  Millett 53 Przyp. 46 
89.  Diepgen t. II, cz LK II 285 
90.  Millett 53 Przyp. 46 
91.  Muller, Grundlagen 74. No i co z tego,  e we Francji i Anglii udzia kobiet jest podobno 

dwukrotnie wy szy! Tam e

92.  Diepgen I 315 
93.  HeB 115. Por. tak e van der Ven I 205 
94.  Koniger 18, 24 
95.  Por. Diepgen t. II, cz LK I 53 i d. Por. tak e 61 
96.  Tam e 56. Beauvoir 179. Por. tak e 178. Nast pnie: Ford/Beach 286 i d. 
97.  Diepgen, t. II, cz LK I 27 
98.  Por. Morus, Eine Weltgeschichte 257 
99.  Hays60 
100.  Tak Morton 24 
101.  Por. w tej sprawie Dreikurs 31 i d. 
102.  Beauvoir 140 
103.  Millett 190, 195 
104.  Beauvoir 141. Por. tak e Packard 253 
105.  Por. Herzog-Diirck 31 i d. 
106.  Engels, Der Ursprung der Familie 62. Por. w nowszych czasach tak e Horkheimer 63. Nast pnie 

Glaser 173 i d., zwl. 175. Millett 34 

107.  Borneman I 385 i d. 
108.  Por. Bergstrom-Walan i in. 185 i d. Becker, C. 218, 46. Millett 51 i d. Michael 137. Por. tak e

Beauvoir 128 i d. 

109.  Packard 271, 96 i d. Bronder, Humanisti-sche Uberlegungen zum § 218 
110.  freies forum, Nurnberg, Marzec 1969, 3. „Siiddeutsche  Zeitung",  29.2.1972,  s.  4. W  yciu 

politycznym Lwiata zachodniego najwi cej osi gni K maj chyba kobiety fi,skie.   Dysponuj wi cej   ni jedn
ósm miejsc w parlamencie i jedn trzeci miejsc w radzie miejskiej Helsinek: Packard 97 

111.  Rinser, L., w: Dirks/Stammler 147 
112.  Cyt. za Schwenger 84 

Rozdzia 20 
1.  Savramis, Religion und Sexualitat 96 i d. 
2.  Tert. exh. cast. 9 
3.  J. Chrys. de virg. 14 
4.  Trid. Sess. 24, c. 10. Denzinger/Schónmetzer Nr 1810 
5.  Ef 5, 29; 1. Tm. 2, 15; 5, 14 
6.  Wiele sprzecznoLci, lecz dalece nie wszystkie, zestawi em w wydanym przez siebie tomie: Der 

manipulierte Glaube 20 i d. 

7.  Ap. 14, 4. Por. tak e Harnack, Mission 609 
8.  Acta Pauli et Thec. c. 12; 5. Por. Kazanie na Górze Mt. 5, 3 i d.; Tk. 6, 20 i d. W tej sprawie np. 

Karrer 168 i d. 

9.  Klem. Al. strom. 2, 15, 97. Ev. Egypt. Cyt. wg Campenhausen, Askese im Urchristen-tum40 
10.  2. Klem. 14, 3 i d. K. Muller 17. I tak ok. 170 r. katolicki biskup Pintus usi owa nak adaK na 

wiernych „ci kie jarzmo dziewictwa", podobnie i biskup Smyrny, Polikarp, usi uj cy zobowi zaK chrzeLcijan 
do bez en-noLci. Euseb. h. e. 4, 23, 6 i d. Ign. Polyc. WIV w. cz onkowie sekty eustacjan, nazwanej tak od 
imienia katolickiego biskupa Se-baste w Armenii, Eustacjusza, nie tylko unikali wszelkich kontaktów z lud mi 

onatymi, lecz tak e odmawiali nadziei na zbawienie zarówno  onatym ksi om, jak i Lwieckim: Zockler 258 i 

d. Zostali wszak e pot pieni przez jeden z synodów 

11.  E. A. 61, 178. Muller, M., Die Lehre des heiligen Augustinus 10 
12.  Scheuten, P, Das Mónchtum 33. Mehnert 71 
13.  Cyt za Hamburger 45 
14.  Just. 1. Apol. c. 15. Por. 28 i d. 2. Apol. de resurrect. carn. W tej sprawie Theiner I 37 

background image

15.  Tert. apol. c. 9. cultu fem. 2, 9. exh. cast. 9. Por. tak e ad uxor. 1, 5; 1, 2. monog. 3. adv. Marc. 1, 

29. Pojedyncze s owa pozytywne na temat ma e,stwa to u niego znikome wyj tki: ad uxor. 2, 9. anim. 27. Por. 
tak e Brandt 191 i d. 

16.  Klem. Al. strom. 2,140,1; 2, 23,140. W tej sprawie Preisker, Christeiitum und Ehe 200 id. 
17.  paid. 2, 94,2 i d. Demokr. Fragm. 86, Diels. Dalsze Lwiadectwa u: Preisker, Christentum und Ehe 

205 i d. 

18.  Heiler, Urkirche und Ostkirche 111. Ant-weiler, Origenes VII 779 
19.  Orig. in Lev. hom. 8, 12, 4; 9; Fragm. w 1. Kor. 34. Crouzel 29. Hamburger 44 
20.  Orig. in Num. hom. 6,288. Por. Ziegler 169. Hamburger 44 
21.  Hieron. ep. 22 ad Eustochium. adv. Jovin 1, 4. Por. ep. 48, 18; 54, 4 i in. Nast pnie Mehnert 26 
22.  Por. Aug. ep. 49. Apol. ad. Pamm. 15. W tej sprawie Browe, Die haufige Kommunion 6 id. 
23.  Aug. serm. Dom. 1, 15; bono con. c. 22; ep. 262 ad Ecdiciam 4; Serm. 354, ad continen-tes9 
24.  Zumkeller 207. Por. tak e Marcuse, L. 57 id. 
25.  Mausbach, Altchristliche und modern Ge-danken 13 i d. oraz 40 
26.  Haring co prawda wielokrotnie podkreLla na którejL stronie,  e ma e,stwo zosta o ustanowione w 

raju, ale, wskazuj c na „podniesienie ma e,stwa do rangi sakramentu" przez Chrystusa, zapomina o wskazaniu 
na odpowiedni fragment Biblii: Das Gesetz III 322 

27.  Ritzer I 21 i d. 
28.  Tam e I 44, 56; II 3, 8 
29.  Friedberg, Das Recht der EheschlieBung 6 i d. z wielu Lwiadectwami  ród owymi lub wskazaniem 

na takowe. Por. równie Savra-mis, Religion und Sexualitat 95 

30.  Por. odsy acz 4 
31.  O tym, i nie tylko, mo na si ostatnio jeszcze przekonaK w: May, G. 45 i d. Por. przy tym 

sympatyczn natomiast ironi u: Ein-wag VII 

32.  Cyt. za Hamburger 50 
33.  Cyt. za Ronner 79 
34.  Hodl 326. Thalhammer 21, 16. Bertrams 18 
35.  Dekret w sprawie kszta cenia ksi y Nr 10 
36.  „Der katholische Ehemann", Lehr und Ge-betbuch, którego autorem jest o. Otto Bit-schnau, 

cz onek kapitu y klasztoru Einsie-del. Za zezwoleniem czcigodnego prze o onego (biskupa Augsburga) 1901. 
Cyt. za Marcuse, J. 58 

37.  Heldt73 
38.  Heine, H., Deutschland. Ein Wintermar-chen. Roz. I 
39.  Jone 576 i d., 583 i d. Rudloff 183 i d. 
40.  Maisch 14 
41.  Tam e 13. Borneman I 495. v. Boehn 93. Por. tak e Ullerstam 53 
42.  Syn. Epaon (517) c. 30; Syn. Clermont (535) cli; Syn. Orleans (538) c. 10; Syn. Orleans (541) c. 

27; Syn. Tours (567) c. 21. Podobnie i papie e, pomijaj c nieliczne wyj tki, albo zupe nie, albo w znacznej 
mierze, zabraniali ma e,stw mi dzy krewnymi 

43.  Rhabanus Maurus,  de consanguineorum nuptiis. Cyt. za Mehnert 50 
44.  Mehnert tam e
45.  Schmitz, Die BuBbiicher und die BuBdiszi-plin der Kirche 42 i d. 
46.  Poen. Valic. II 41 
47.  Schmitz, Die BuBbiicher und das Kanoni-sche BuBverfahren 123 i d. 
48.  Tam e 123 
49.  Cod. Iur. Can. can. 1076 § 1 i 2. Fischer, E. 266 
50.  Maisch 17 
51.  Truli. c. 53 
52.  Por. ju Cod. Just. V, 4. W prawie longo-bardzkim Leg. Luitpr. c. 34 
53.  Syn. Rzym c. 4 
54.  Syn. Rzym (743) c. 5. Schmitz, Die BuBbu-cher und die BuBdisziplin 405 
55.  Taylor, Wandlungen der Sexualitat 59 
56.  Cod. Iur. Canon. 1079. Przed 1918 przeszkoda do zawarcia ma e,stwa w postaci „pokrewie,stwa 

duchownego" by a jeszcze du o bardziej rozbudowana. Por. Jone 600 

57.  Baranowsky, Die Siinde ist unheilbar 18 
58.  W sprawie dezaprobaty drugich ma e,stw u  Rzymian:  Plut.  Qu.  Rom.   105.  Verg. Aen. 4, 24 i 

d. Tac. ann. 2, 86. Inskrypcje nagrobne: Dóller 57. Ca oLciowo Kbtting w wielu miejscach 

59.  Atenag. suppl. c. 33. Dalsze Lwiadectwa u: Achelis 287 
60.  Por. np. Ritzer I 34 

background image

61.  „JeLli wdowa post pi a niemoralnie, a pó niej wysz a za m  za tego cz owieka", postanawia

synod w Etoirze, „ma pokutowaK pi K lat. JeLli jednak wysz a za m  za innego, nie mo e przyst piK do komunii 
na  o u Lmierci." Syn. Elvira c. 72. Por. Syn. Ancyr. c. 19; Syn. Neocaes. c. 3 i 7; Syn. La-odic. c. 1. Nauczyciel 
KoLcio a Bazyli przewiduje za drugie ma e,stwo siedmioletni kar : Basil. ep. 217, 77. 

62.  Por. Dannenbauer I 161 i d. 
63.  Ritzer I 44, 53 i d. 
64.  Por. Baranowsky, Die Siinde ist unheilbar 
64 
65.  Haag233 
66.  Theunis 10 
67.  Hornstein-Faller 53 
68.  Por. Schniirer III 244. Schubert II 665 i d. Nast pnie Browe, Beitrage 40 i d. Lindner 
86.  Ziegler 250 
69.  Por. m. in. Regino v. Pr. I 339; Poen. Bedae 2, 37; Poen. Floriacense 50; Poen. Valicell. 
11,  40; Valicell. I, 32, 35, 42; Poen. Casin. 65; Poen. Arundel 66; Poen. Theod. v. Can-terb. II 12, 1 i d. 

Por. np. tak e Browe, Beitrage 32,40 i d. Bóhmer 22. Lindner 83 i d. Ziegler 237 i d. 

70.  Poen. Casin. 65; Poen. Cumm. 14, 5; Poen. Theod. v. Canterb. II, 12, 1; Syn. Chalons (813) c. 46; 

Regino v. Pr. I 341. Por. nast pnie Browe, Beitrage 36, 48 i d. Lindner 

87.  Zob. tak e Lwiadectwa u: Schmitz, Die BuSbucher und die BuBdisziplin 387 i d. Cz sta by a

komunia trzy razy w roku: Schubert II 658 

71.  Poen. Valic. II, 83. Zreszt w ogóle w Lredniowieczu zam ne kobiety rzadko tylko przyst powa y

do komunii, gdy uwa ano je za nieczyste i niegodne. Nawet kobiety kanonizowane przyst powa y do komunii 
tylko podczas trzech najwi kszych Lwi t: na Bo e Narodzenie, Wielkanoc i Zielone Zwi tki: Arnold, Die 
personale Wiirde der Frau 213. Nauczyciel KoLcio a Bonaventura zezwala kobiecie na przyj cie komunii 
wielkanocnej, jeLli obowi zek ma e,ski spe ni a „niech tnie i w bólu". Cyt. za Ziegler 172 

72.  Por. Savramis, Religion und Sexualitat 95. Auer, Weltoffener Christ 239 
73.  Lindner 78. Browe, Beitrage 39 i d. Ziegler 180. Por. np. Poen. Theod. v. Canterb. II 
12.  29 
74.  Browe, Beitrage 118 i d. Ritzer II 4 i d., 27 
75.  Stern 1 114 i d., II 505 
76.  Por. Ziegler 232 i d. 
77.  Tam e 250 i d. 
78.  Browe, Beitrage 47, 59. Por. tak e 44 
79.  Tam e 48. Por. tak e 77 
80.  Hórnstein-Faller 52. Lindner 75 
81.  Por. Deschner, Abermals krahte der Hahn 360 i d. 
82.  Keller 241. Tak e cesarz Karol Gruby i jego ma onka Richardis mieli podobno prowadziK czyste 

ma e,stwo pozorne; tym bardziej wi c mo na si tego spodziewaK po 

podobno kilku  onatych biskupach KoLcio a wczesnoLredniowiecznego: Por. Zockler 451 id. 
83.  Por. s. 362, 363 tej ksi ki 
84.  Haring, Das Gesetz III 366 
85.  Cyt. za Grisar II 500 
86.  Casti conubii 
87.  Lub jak to ju w XII w. sformu owa , choK mo e nie tak dowcipnie, pewien ziomek Wilde'a, teolog 

i biskup Robert z Melun: „Stosunek p ciowy bawi tych, którzy obcuj ze sob nielegalnie, o wiele bardziej ni
tych, którzy s ze sob legalnie zwi zani." Cyt. za Miiller, M., Die Lehre des hl. Au-gustinus 73 

88.  1. Kor. 7, 1 i d. 
89.  Aug., nupt. et conc. 1, 16 
90.  Ziegler, 109 i d. Powy sze ze szczególnym odniesieniem do Wilhelma z Rennes 
91.  Tam e 124 i d., 249 
92.  Tam e 115 
93.  Tam e 124 i d. 
94.  Cyt. za Mehnert 94. Por. VI. Drugi cyt. za Grisar II 493. Tam e wskazanie  róde
95.  Cyt. za Ritzer 29 
96.  Ziegler 65 
97.  Durant, Zeitalter Voltaires 311 
98.  Ziegler 67 i d. 
99.  EisenbeiB 186 
100.  Borneman I 230 
101.  Tam e I 359 i d. Por. tak e I 230 i d„ 239 id. 

background image

102.  Por. Hamburger 64 
103.  Cyt. tam e. Por. tak e Lindner 46 
104.  Por. Stelzenberger 417 i d. Lindner 33 i d. 
105.  Por. np. Cole 245 i d. Herbst 188 i d. 
106.  Por. Ziegler 211 id. 
107.  Aug. Gen. ad litt. 9 
108.  Schreiber, G. 91 
109.  Tam e 92 i d. Franz II 198 
110.  Cyt. za Ronner 109. Grisar II 492 
111.  Sartory44 
112.  Menschik31 
113.  Tak: Muller, J. 113. Por. tak e Becker, C. 25 
114.  Morus, Eine Weltgeschichte 216 
115.  Papen 7. Por. tak e analogiczne wypowiedzi znanych teologów katolickich, takich jak: Michael 

Schmaus, Joseph Lortz, Joseph Pieper i Karl Adam w: Deschner, Mit Gott und den Faschisten 124 i d. 

116.  Por. Morus, Eine Weltgeschichte 332. Zw . Millett 190 i d. 
117.  Tillmann, F. 403 i d. Pó niej i po dziL dzie, w zasadzie tak samo. Por. np. Mórsdorf, Die Frau 297 
118.  Marcuse, L. 25 
119.  Por. Morus, Eine Weltgeschichte 327 i d. Packard 250 i d. 
120.  Por. Packard 252 
121.  Aug. civ. Dei 19, 16 
122.  Millett  147. W sprawie nast pnego por. tak e 42 i d. 
123.  Rottenecker3 
124.  Schmitt, A. 68 
125.  Millett 42 i d. 
126.  Mand! 202 odnoLnik 10 
127.  Gróber 144. Por. tak e Levy 60 i d. 
128.  Tilmann, K. 96 
129.  EisenbeiB 185 
130.  Tam e
131.  Miiller-Lyer 227 i d. 
132.  Hunermann 97 
133.  Haring, Das Gesetz III 107 i d. 
134.  Tam e 110 
135.  Chinigo 17. Por. tak e Hopfenbeck 58 
136.  Chinigo 20 
137.  Reich, Die Entdeckung 154 
138.  Por. Haire 145. Borneman i 336 
139.  Wickler 236. Por. tak e Ricoeur 169 
140.  Ambr. Exp. Ev. sec. Luc. 1 
141.  Cyt. za HalbfaB, Bertrand Russell 136 i d. 
142.   1. Tes. 4, 4 
143.  Aug. op. imperf. 4, 29. Por. bono con. 6. 6; 7, 6; 11, 12. serm. 51, 13, 22. contra Jul. 9, 40. Por. 

Mausbach, Die Ethik I 321. Lind-ner 60 i d. A przy tym sam Augustyn nigdy nie spotka m a, który móg by 
powiedzieK o sobie,  e „obcowa cieleLnie tylko z nadziej pocz cia": bono con. 13 

144.  Leo. serm. 22, 3 
145.  Por. Lindner 67 
146.  Izyd. eccl. off. 2, 20. Por. tak e 2, 18. Sent. 2,40 
147.  Por. np. Hrabanus Maurus, in ep. Pauli 1. Kor. 7; Atto z Vercelli, in ep. Pauli 1. Kor. 7; Rather z 

Verona Praelo uium 2, 5 i d. W tej sprawie Miiller, M., Die Lehre des hl. Augustinus 42 i d. Podsumowanie 103. 
Por. tak e Lindner 94. Ziegler 169 i d. 

148.  Ziegler 172. Por. tak e Muller, M., Die Lehre des hl. Augustinus 146 i d., oraz Lindner 100. Tak e

Tomasz z Akwinu uwa a ka d pieszczot mi dzy ma onkami, wynik  z samej tylko zmys owej  dzy, za 
grzech ci ki (peccat mortaliter): Thom. S. Th. Suppl. q. 49,6. Stosunek ma e,ski jest, 

jego zdaniem, ca kowicie bezgrzeszny jedynie wtedy, gdy oboje ma onkowie pragn sp odziK dziecko 

dla Boga. Thom. Com. in 1. Kor. 7; Com. in 1. Tes. 4 

149.  Ziegler 172 
150.  Por. Muller, M., Die Lehre des hl. Augusti-nus 73,151,249. Hunt 115. Lindner 29. Por. tak e

Arnold, Die personale Wiirde 212 

151.  Ziegler 158 

background image

152.  Zwiadectwa  ród owe u: Mehnert 173 i d. oraz Muller, J. 114 
153.  W. A. 8, 654; 20, 2, 304; 12, 114 
154.  Borneman I 333. Griindel, Wandelbares 53 
155.  Hirschauer 215 
156.  Por. np. Poen. Theod. z Canterb. II 12, 30 
157.  Bauerle, K., Du und Dein Madel. Cyt. wg Schwenger 27 
158.  Borneman I 154, 529 
159.  Fuchs 157. Por. tak e Ziegler 227 i d. No-onan 198 
160.  Por. Muller, M., Die Lehre des hl. Augusti-nus 205 i d. 
161.  Tam e 207 
162.  Lo Duca 120 i d. 
163.  Borneman I 52 
164.  Reiss 25 i d. 
165.  Kinsey, Das sexuelle Verhalten der Frau 305 
166.  Tam e
167.  Por. Horastein-Faller 49 
168.  Por. Matussek 103 i d. 
169.  Chinigo 22 i d. 
170.  Wyznanie wiary 430 
171.  Haring, Das Gesetz 1 411, 416 i d. 
172.  Auer, Weltoffener Christ 212, 245, 233, 226 
173.  Tam e 216, 225 i d. 
174.  Ries 80 i d. 
175.  Tam e 99 i d. 1 bezpoLrednio potem nasz katolik, odrzucaj cy z obrzydzeniem zmys owy 

stosunek ma e,ski, cytuje: „«Biada temu, który kryje w sobie pustynie!» (Nietzsche, Zaratustra)." 

176.  Binder, J., Ich will heiraten. Cyt. za Schwen-ger27 
177.  Kastner, J., Das siebente Sakrament. Cyt. za Schwenger 28 
178.  Bauerle, K, Du und Dein Madel. Cyt. za Schwenger 27 
179.  Haring, Das Gesetz III 346, 335, 361. Por. tak e 283 i in. 
180.  Schmitt, A. 68 
181.  Haring, Das Gesetz III 321, 368, 318 
182.  Kuhaupt 108 
183.  Auer, Weltoffener Christ 251 i d. 
184Dessauer 221 i d. Analogiczne zwroty s w chrzeLcija,skim  argonie ca kiem powszednie. Por. 

np. Hildebrand 32: PoLwi cenie Bogu „podobnie jak Llub zakonny". Rat-zinger, Einfiihrung 82. Auer, Ehe I 279 
i wiele innych. (Tak e po stronie protestanckiej da si wspó czeLnie us yszeK g os mówi cy o tym,  e
ma e,stwo jest „przedsmakiem niebia,skiej szcz LliwoLci"). Schindler 162 

185.  Herbort 
186.  Hornstein-Faller 50. Arnold, Die personale Wiirde 223 
187.  Arcybiskup fryburski W. Rauch, w: Schlund 162 
188.  Hiiring, Das Gesetz 111 359 i d. 
189.  Ries 82 i d. PodkreLlenia moje 
190.  Rauch, W., w: Schlund 162 
191.  Leist 193. Por. tak e 160 
192.  Tam e 143 i d. 
193.  Ries 96 
194.   1. cyt. tam e 75. 2. cyt. Ródleitner 37 
195.  Millett 139. W sprawie seksualnej aktywnoLci kobiety por. tak e Savramis, Religion und 

Sexualitat 17 

196.  Cyt. za Millett 140. Por. tak e Packard 226 
197.  Por. Rattner, Der nervóse Mensch 131. Por. tak e Packard 62 
198.  Por. Evola 167 i d. Millett 141. Borneman II 247. Ricoeur 231 
199.  Millett 140 
200.  Por.  Comfort, Der aufgeklarte Eros 68. Fromm,  Zur  Geschichte der Sexpol-Be-wegung 166. 

Reich, Die sexuelle Revolu-tion 67. Packard 227. Rattner, Der nervóse Mensch 131 i d. Henke 7 i d. Ricoeur 231 

201.  Rattner, Der nervóse Mensch 131 i d. 
202.  Packard 221 
203.  Ricoeur 263 
204.  Kinsey, Das sexuelle Verhalten der Frau 406. Por. tak e 56, 78 i d., 161 i d., 218 i d., 255 i d., 413 

i d. 

background image

205.  Egenter/Matussek 111 
206.  Schilgen/Mertens 11 
207.  Por. Auer, Weltoffener Christ 261 
208.  Leist 242 
209.  Ries 90 i d. 
210.  Cypr. ep. 52 ad Antonian. Synod w Elvi-rze (306) przewidywa pi K lat pokuty za cudzo óstwo 

jednorazowe. Za wielokrotne — pokut do ywotni . Cudzo óstwo pope nione po odbyciu pokuty by o równie
karane do ywociem. Syn. Elv. c. 69, 47, 7. 

Synod w Ancyrze (314) przewidywa za cudzo óstwo siedem lat pokuty: c. 20 
211.  Por. Syn. Nant. (658) c. 14, 12; Poen. Va-lic. I, 15; Syn. Herford (673) c. 10; Syn. Toledo (681) c. 

8. W tej sprawie Schmitz, Die BuBbiicher und die BuBdisziplin 266 i d. Ziegler 117 

212.  Poschmann, Die abendlandische Kirchen-buBe im fruhen Mittelalter 137. Por. tak e Schmitz, Die 

BuBbiicher und die Bu/Jdiszi-plin 266 i d. 

213.  Grupp IV 376. Stoll 698 
214.  Grupp IV 101 
215.  Por. Daumiller v., 26 i d. 
216.  Wskazanie  róde u: Kober, Deposition 599 
217.  Grupp IV 101. Weinhold II 26 i d. 
218.  Bauer, Das Geschlechtsleben 57 
219.  Na mocy pó niejszego reskryptu musia jednak kary te z agodziK: Bauer, Das Geschlechtsleben 

116 i d. 

220.  EisenbeiB 38 
221.  Por. Rudeck 170 
222.  Por. Leonhardt 103 i d. 
223.  Herm. 2, 4 
224.  Syn. Elv. c. 65; Syn. Neocaes. c. 8 
225.  Por. Hornstein-Faller 48 
226.  W Azji Mniejszej. Muller, M, Ethik und Recht 37 i d. Tego samego autora, Grund-Iagen 56. 

Synod w Friuli c. 10 zabrania w 796 r. cudzo o nicy ponownego ma e,stwa tak e po Lmierci m a: c. 10 

227.  EisenbeiB 27, 181 i d. 
228.  Tam e 45 i d. Por. Schnackenburg, Die Ehe 15 
229.  Por. de Beauvoir 121 i d. 
230.  Gópfert II 314. Fischer, E. 289 z powo aniem si na art. 449 i 559 w oskiego wzgl. hiszpa,skiego 

prawa karnego 

231.  Art. 559 w oskiego kk 
232.  Borneman I 205 i d. 
233.  Por. Mk. 1,11; Tk. 16, 18 z Mt. 5, 32; 19, 9. Próby teologów polegaj ce na z agodzeniu wymowy 

tych fragmentów s daremne. Por. bezradne usi owania Sartory'ego, T. 178 i d. lub Haringa, Das Gesetz III 324 i 
d. 

234.   1. Kor. 7, 12 i d., zw . V. 15 i d. W tej sprawie Bornkamm, Stanowisko Nowego Testamentu 283 i 

d. Rudloff 182 

235.  Schnackenburg, Die Ehe 23 i d. 
236.   C. I. C. 1018 
237.  Ronner91 
238.  Wolf s. 1. S owo „nierz d" zosta o tam napisane ma  liter
239.  Ratzinger, Zur Frage nach der Unauflós-lichkeit 40, 46 
240.  Schnackenburg, Die Ehe 28. Por.  tak e Bóckler, Die gescheiterte Ehe 126 
241.  Poenitentiale Theodor Canterbury II, 12, 5 i d. Cap. Judiciorum 9, 1 
242.  Por. Grupp I 231 ze wskazaniem na synody w Verberie (758) i Compiegne (757). Zob. tak e

Friedberg, Aus deutschen BuB-buchern 44. Borneman I 232 i d. 

243.  Theod. II, 12, 8; Cap. Judic. 9, 1; Canon. Gregorii Theod. c. 175 i in. Theod. II 13, 4; Canon. 

Gregorii Theod. c. 73; Ps. Egberti c. 25. Syn. Dingolfing (770) c. 10 

244.  Beauvoir 103. Borneman I 233 
245.  Grupp II57.0 zabijaniu m ów przez  ony: Frischauer, Mora 30 
246.  Grupp II 177 i d. 
247.  Weinhold II 15 
248.  Tam e. Por. tak e v. Boehn 93 
249.  Bauer, Das Geschlechsleben 10 i d. Por. tak e Schónfeldt 29. Guha, Sexualitat und Pornographie 

52 

250.  Por. Scherr I 44, 64 i d. Weinhold II 15 i d. Weber, M. 209. Rudeck 171 

background image

251.  Ritzer II 50 
252.  Teraz nawet z powodu tr du rozwód by wykluczony. Por. Merzbacher 38 i d. 
253.  Por. Morus, Eine Weltgeschichte 86 
254.  Por. tam e 159 i d. 
255.  Erler 155. Por. tak e Sartory 161 i d. 
256.  Wirtz 326 i d. 
257.  Borneman I 242 
258.  Binder, Ich will heiraten 25 
259.  Garrone 27 
260.  Eid 154 i d. 
261.  Wunderlich 313. EisenbeiB 215 i d. Borneman II 395. Rudeck 163. Frischauer, Mora 24 
262.  Za Weber, M. 213 i d. 
263.  Tam e 258 i d. 
264.  EisenbeiB 218 
265.  Tam e 220 
266.  Eckert  42.   Jednak e katolicka  Bawaria mia a zdecydowanie najwi kszy procent nieLlubnych 

dzieci. Tam e

267.  Mehnert 113 
268.  Tam e
269.  C. I. C. can. 1114. Por. Mórsdorf/Eichmann 272 
270.  Mehnert 50 
271.  C. I. C. 232, 320, 331. W tej sprawie Schar-nagl 39 
272.  Fischer, E. 280. Can. 1116 C. I. C. 
273.  Fischer, tam e
274.  Por. Kuthy. Borneman I 338 
275.  Haring, Das Gesetz III 118 

Rozdzia 21 
1.  Becker, C. 14 
2.  Savramis, Religion und Sexualitat 189 
3.  Comfort, Natur und menschliche Natur 157 
4.  Por. Frahm 10 
5.  Hirschberg 2 
6.   1. Mos. 38, 8 i d. Frahm 47. Morus, Eine Weltgeschichte 281 
7.  Por. Frahm 9. Borneman 1560. Morus, Eine Weltgeschichte 279 
8.  Beauvoir 130 
9.  Por. Antweiler, Ehe 70 
10.  Aug. mor. Man. 2, 65 
11.  Haring, Das Gesetz III 356 i d. Por. tak e Hornstein-Faller 345 
12.  Cyt. za Ronner 92 
13.  Borneman II 424. W sprawie chrzeLcija,skiej interpretacji choroby por. tak e Szcz sny, Die 

Zukunft des Unglaubens 146 i d. 

14.  Morton 24 
15.  Tam e 9
16.  Por. przypadek dra Knowltona w Ameryce: Morus, Eine Weltgeschichte 274 i d. 
17.  Cyt. za Lo Duca 126. Decyzja z czerwca 1842 i 25. 5. 1851 
18.  Noonan519 
19.  Tam e
20.  Cyt. za Theunis 12 
21.  Cyt. za Buchberger 63 i d. 
22.  Por. Deschner, Abermals krahte der Hahn 517 i d. Tego samego autora, Kirche und Krieg 9, 17 i d. 

oraz Beutin, Neuzeit 467 id. 

23.  Por. w tej sprawie prace Poppego, Ahl-heima, Wollschlagera i Beutina; u Desch-nera, Kirche und 

Krieg, w wielu miejscach. 

24.  Haring, Das Gesetz II 469 
25.  Tucholsky III 758 
26.  Tam e
27.  Haring, Das Gesetz II 466 
28.  Tam e I 193 
29.  Becker, C. 120 

background image

30.  Fischer, E. 295. Ott, Der Fali Dr. Dohrn, w wielu miejscach. Haire 302.  Bronder, Humanistische 

Uberlegungen. Du  liczb dobrowolnych zabiegów sterylizacji odnotowuj tak e Chiny, Pakistan, Bangladesz. 

Por.   Lerchbacher   104.   Zob.   oczywiLcie tak e Tiger/Fox 261 i d. 
31.  Chesser, Menschen auf Abwegen 160. Por. tak e Comfort, Der aufgeklarte Eros 178 i d. Ott, Der 

Fali Dr. Dohrn 92 

32.  Obszernie Deschner, Mit Gott 17 i d., 53 i d., 99 i d. 
33.  Enz. Casti conubii. Por. tak e Haring, Krise 48 
34.  Cyt. za Ott, Der Fali Dr. Dohrn 85 
35.  Cyt. za Pfurtner 140 
36.  Tam e
37.  Theunis 37 i d. 
38.  Cyt. za Schwenger 52 
39.  Goldmann, O., Ehe — Wagnis aus Liebe. Cyt. za Schwenger 53 
40.  S usznie podkreLla to Wickler 237 
41.  Por. Bomeman II 231 i d. Wkrótce potem, na podstawie szeregu testów przeprowadzonych przez 

Johna Rocka, biolog Gregory Pincus dokona syntezy pierwszej „pigu ki". By ni preparat o nazwie Enovid 

42.  Pincus 299 
43.  Deich. Por.  tak e Borneman II 234 i d. Haensch 53 i d. 
44.  Cyt. za Hirschauer 220. W sprawie powy szego Lródtytu u „O nieludzkim «ludz-kim  yciu»" por. 

doskona y komentarz autorstwa  sk   (Edelgard  Skrowronnek)  we „Frankfurter Rundschau" 30.7.1968, s. 3 

45.  Hirschauer tam e 221 
46.  Cyt. za Sartory T. i G., Strukturkrise 80 
47.  Cyt. za van Onna/Stankowski 53 
48.  Enc. Hum. vit. Por. tak e Sartory, T i G., Strukturkrise 123 i d. Haensch 65 
49.  Decyzja w tej sprawie zapad a w Watykanie w 1967 r. po zgwa ceniu zakonnic przez  o nierzy w 

Kongo. Oblubienicom Chrystusa pozwolono na skrobank . Baranowsky, Die Siinde ist unheilbar 84 i d. Becker, 
C. 10 

50.  JeLli chodzi o treLK, to oLwiadczenie jakie z o y a FDPD jest jeszcze chyba zbyt skromne: „W 

obliczu zewn trznych i wewn trznych trudnoLci milionów ludzi, ich niegodnej cz owieka wegetacji, wynikaj cej 
w aLnie z nie rozwi zanego w znacznym stopniu problemu, który jest przedmiotem niniejszej debaty, s owa takie 
jak humanae vitae brzmi prawie cynicznie.": „Frankfurter Rundschau", 31.7.1968, s. 2 

51.  Enc. Hum. vit. 
52.  Obszernie na ten temat Antweiler, Ehe 133 id. 
53.  Tam e 142 i d. W sprawie sporu w tej sprawie mi dzy obu kierunkami na soborze zob. tak e Wirtz 

325 i d. 

54.  Cyt. za Sartory, T. i G., In der Holle 103 
55.  Por. np. Oertel 
56.  Por. artyku teologa katolickiego Sarracha, A. 
57.  Antweiler, Ehe und Geburtenregelung. Do nabycia przez: prof. dr Anton Antweiler, 5414 

Vallendar-Humboldthbhe, Wetterstein 1206 

58.  Por. tam e, zw . 48, 51, 64, 69, 78, 92, 103 
59.  Por. Kraus, H. 2 
60.  Por. Savramis, Theologie und Gesellschaft 157. Por. tak e tego samego autora, Ent-christlichung 

103 i d. Win Paw a, wystarczaj co wielk , jest jego urz d! 

61.  Por. „Frankfurter Rundschau", 31.7.1968, s. 2 
62.  Por. zw . Frahm 11 i d. 
63.  Borneman I 368 
64.  Ries 96. Por. tak e Pius XII w. Chinigo 69. A w sprawie stanowiska II Soboru Watyka,skiego: 

Hirschauer 221 

65.  Cyt. za Kraus, H. 2. Godna uwagi jest konstatacja,  e zw aszcza dziewcz ta z ni szych warstw 

wydaj si bardziej zainteresowane aborcj ni Lrodkami antykoncepcyjnymi, gdy stosowanie Lrodków 
wymaga oby negowania macierzy,stwa i akceptacji seksu-alizmu, „a coL takiego czyni tylko te dziewcz ta, 
które si sprzedaj , które s nierz dnicami". Kentler 199 

66.  Por. Niisse, R.-J. 
67.  Ricoeur 235 i d. Por. tak e Packard 224 
68.  Synod w Toledo (589) can. 17 
69.  Das freigeistige Wort, Norymberga, Nr 6, czerwiec 1971, 5 
70.  Becker, C. 111 i d. O skali zjawiska, jakim jest bicie dzieci w USA, niekiedy nawet ze skutkiem 

Lmiertelnym: Friedan 198 i d. 

71.  Frahm 13 

background image

72.  Ricoeur 229 
73.  Frahm 12 
74.  HauBler 3 
75.  Haring, Das Gesetz III 340 
76.  Tam e III 68, 355, 339 i d. Równie Horn-stein-Faller 363 
77.  Tak pewien komentarz radia Watykan do rozwodu  znanej gwiazdy filmowej w latach 

szeLKdziesi tych.  Cyt.  za Plack 369 Przyp. 56. Wzywanie do „ofiary" jest u autorów chrzeLcija,skich 
obowi zkowe. Por. np. Hiinermann 95. Steger 15 

78.  Fischer,  L.,  Fatima.  Das  portugiesische Lourdes 59 
79.  Garrone 169 i d. 
80.  Por. Fiirstauer, Neue illustrierte Sittenge-schichte 164 
81.  Morus, Eine Weltgeschichte 270 i d. Por. tak e Flechtheim 46 
82.  Infibulacj jako pewny Lrodek zapobiegania samogwa towi zaleca tak e profesor medycyny z 

Rostocku, uszlachcony przez króla bawarskiego, medyk garnizonowy S. G. Vo-gel (zm. 1837). 

83.  Ba, ju Arystofanes wspomina pewne analogie (w „Ptakach") 
84.  Morus, Eine Weltgeschichte 282 
85.  Por. Jantke/Hilger 431 i d. — dzie o bardzo warte polecenia! 
86.  Bóttcher 287. Fischer, E. 294 
87.  Szkic z: Comfort, Natur und menschliche ,;' ,     Natur 149 
)i 88. Frahm 16 
89.  Tam e 17. Comfort, Natur und menschliche 

1

Natur 152. Fischer, E. 294. Bates 49 

90.  Borneman I 300 
91.  Siegmund 29 
92.  C. I. C. c. 1013 
93.  Hirschauer 217 i d. Por. apologetyczne zas anianie faktu w: Griindel, Wandelbares 9 
94.  Haring, Das Gesetz III 220 i d., 356. Por. Prohaska 90,116. Katoliccy teologowie, którzy nie tylko 

inaczej myLl , ale i daj temu 

*

wyraz, jak bardzo liberalny dominikanin, 

'

Mainberger 33 i d., s rzadkoLci

]p. Cyt. za Hampe III 258 
,96. Ricoeur 228 Przyp. I 
.

f

97. Tak wyk adowca prawa A. D. Dieckhoff, cyt. 

za Baranowsky, Die Siinde ist unheilbar 76 
i d. 
98.  Hegele 40 
99.  Wg Sawamis, Religion und Sexualitat 126 
100.  Busse 330 
101.  Gundlach 5 
102.  Tam e 13. Por. tak e Deschner, Abermals krahte der Hahn 593 i d. 
103.  Por.  Borneman I  259.  Por. tak e I 40 i d. Nast pnie przedmow Giesego w: Geb-

hard/Pomeroy/Martin/Christenson  9   i   d. 

" Fakt,  e wedle Taylora, Die biologische Zeitbombe 47, mimo zakazu KoLcio a, 21% kobiet 

katolickich w Ameryce w wieku poni ej 45 lat bierze pigu k antykoncepcyjn , niewiele znaczy, gdy zapewne 
chodzi tu o osoby ca kiem lub prawie ca kiem bierne w sprawach wiary 

104.  Cyt. za Borneman I 260. Por. tak e Baily 231 i d. Pfurtner 109. Faglcy 218 
105.  Cyt. za Borneman I 260 i d. 
106.  Haire 301 i d. Frahm 19. Ott, Der Fali Dr. Dohrn 92 i d. 
107.  Morus, Eine Weltgeschichte 285 
108.  Por. np. protest biskupów ewangelickich przeciw nowej regulacji w NRD, zezwalaj cej na 

przerwanie ci y w ci gu trzech pierwszych miesi cy: „Frankfurter Rundschau", 4.2.1972, s. 8 

109.  Keil, H. 
110.  Cyt. za Bronder, Humanistische Uberlegun-gen zum § 218. Jednak e Rada KoLcio a

ewangelickiego w Niemczech jeszcze w tym samym roku wypowiedzia a si przeciwko zniesieniu tego 
paragrafu. Por. Becker, C. 109 

111.  Konstytucja pastoralna Nr 51 

Rozdzia 22 
1.  Benn I 56 
2.  Cyt. za Bronder, Humanistische Uberlegun-gen 1 i d. 
3.  Kreuder,  E.,  Herein  ohne  anzuklopfen, 1954, 79 

background image

4.  Por. Ebbell 109 i d. Pritchard 185 
5.  Borneman II 341 
6.  Por. Hertzler 242.  Morus, Eine Weltgeschichte 80. Beauvoir 131. W sprawie przerywania ci y u

ludów pierwotnych m.in. Balint 124 i d. 

7. Por. Did. 2, 2; 5, 2; Bam. 19, 2; Min. Fel. dial. Oct. 30, 2; Tert. anim 25; Apol. 9, 8; Hippol. Elench. 

9, 12, 25; Basil. ep. 118, 2; Hieron. ep. 22, 12 i wielu innych 

8.  Cyt. za Beauvoir 131 
9.  Syn. Elv. c. 63;  Syn. Anc.  (314) c. 21; Syn.  Moguncja  (847)  c.  21.  Por.  tak e Poen. Cumm. 3, 

23; Poen. Cassin. 55. Niekiedy  da si tak e,  by  „przez wszystkie dni swego  ycia" p aka y: Poen. Arund. 17. 
Poen. Cumm., pochodz cy z wczesnego wieku IX, przewiduje (6, 21) „tylko" trzy lata o chlebie i wodzie dla 
kobiety, która przerwa a ci

. Por. 3, 23; 6, 11. U ywany przez KoLció rzymski Poenitentiale Valicel-Ianum I, 

który powsta (nierzadko w barbarzy,skiej  acinie) w VIII w., postanawia: „Kto zabija swe dziecko przed 
ochrzczeniem, musi czyniK pokut przez lat dziesi K." Poen. Valic. I, 7 

10.  Poen. Valic. I, 24. „Si quis cum mulieribus fornicaverit et occiderit, quod nascetur aut aboisum 

facere festinat, XX annos peni-teat." 

11.  Ziegler 132 i d. Wszelako równie i klerowi stale trzeba by o zabraniaK „podawania trucizn lub 

szkodliwych zió w celu sp dzenia p odu": Syn. Regium (1258) c. 14. Por. tak e Avignon (1337) c. 27 

12.  C. I. C. can. 2350 
13.  Cyt. za Bamberg, Militarseelsorge 139 
14.  Sólle/Munser 47 i d. 
15.  Berghoff 32 
16.  Tam e
17.  Por. Deschner, Mit Gott 164 i d. 
18.  Cytaty za Deschner, Kirche und Krieg 9. Abermals krahte der Hahn 520 
19.  Beauvoir 132 
20.  Por. Rudeck 183 i d. Nast pnie Scherr I 252 
21.  Bauer, Das Geschlechtsleben 57. Por. tak e 147. Nast pnie Jochimsen 14 
22.  Carolina Art. 131 
23.  Wg Bronder, Humanistische Uberlegungen 1 id. 
24.  Jochimsen 17 
25.  Becker, C. 98 i d. 
26.  Gebhard/Pomeroy/Martin/Christenson 188 i d. Por. tak e Fischer, E. 305 i d. Ott, Der Fali Dr. 

Dohrn 66. Leonhardt 267. Becker, C. 137 

27.  Metzner, M. 
28.  Becker, C. 142 
29.  Binder, Ich will heiraten 19. Haring, Das Gesetz III 223 
30.  Haring, Das Gesetz III 219 
31.  Binder, Ich will heiraten 20 i d. Por. Antwei-ler, jeszcze raz: Uber den Schutz des Lebens 73 id. 
32.  Por. Bronder, Humanistische Uberlegungen 
33.  „Siiddeutsche Zeitung" 14.2.1972, s. 4. Por. tak e wywiad z przedstawicielami ministerstwa 

zdrowia NRD w Konkret, 23.11.1972, 18 id. 

34.  Por. Bamberg, Vom Divisionspfarrer 6 i d., Jochimsen 98 i d. 
35.  Tam e
36.  Becker, C. 10 
37.  Por. Jochimsen 97 
38.  „Siiddeutsche Zeitung", 14.2.1972, s. 1 i d. 
39.  Cyt. za Becker, C. 109 
40.  W tej sprawie Deschner, Mit Gott, w wielu miejscach 
41.  Hegele 49. O odnoLnym plakatowym kiczu koLcielnym Por. Deschner, Kirche des Un--Heils 100 i 

d. 

42.  Jochimsen 108 
43.  Schreiber 152 i d. 
44.  Diepgen t. II, cz LK I 62 
45.  Jone 176. Por. tak e Hornstein-Faller 382. Chinigo 65. Haire 334 
46.  Tak katolicki teolog moralny Johannes Stel-zenberger, cyt. za Baranowsky, Die Siinde ist unheilbar 

74. Por. tak e Jone 176. Ca-pellmann/Bergmann 257 i d. 

47.  Hegele 51 i d. Jeszcze 28 listopada 1970 „Deutsches Arzteblatt" zamieLci bez komentarza 

publikacj Katolickiej Agencji Informacyjnej, w której sekretarz stanu, kardyna Villot podkreLla , e nawet w 
sytuacji niebezpiecze,stwa dla  ycia matki nie mo na tolerowaK aborcji  z tak  zwanych „wzgl dów 
terapeutycznych". — W liLcie do „Deutsches Arzteblatt", b d cym reakcj na t publikacj , lekarz monachijski 

background image

Klaus Katzenberger napisa m.in.: „Nale y przeciw temu wyra nie zaprotestowaK. Kto bezczynnie patrzy, jak 
umiera kobieta, której  ycie jest zagro one przez ci

, jako lekarz i cz owiek narusza fundamentalny 

obowi zek, jakim jest niesienie pomocy. Szczególnie nieludzkie skutki powoduje zalecenie KoLcio a w sytuacji, 
gdy bez zabiegu przerwania ci y ginie i matka, i dziecko, choK zabieg móg by uratowaK przynajmniej  ycie 
matki. Nale a oby rozwa yK, czy nie zachodzi tu nak anianie do dzia ania podlegaj cego Lciganiu na mocy 
prawa karnego." Tego bardzo dyskusyjnego listu redakcja nie opublikowa a, a jego otrzymanie, przy ca kowitym 
zignorowaniu zawartej w nim problematyki, potwierdzi a dopiero po czterech dalszych pismach skierowanych 
po cz Lci do niej samej, po cz Lci zaL do przewodnicz cego Federalnej Izby Lekarskiej 

48.  Ahlheim, R., m.in. 18 
49.  Marks I 756 
50.  Ahlheim, R., m.in. 21 
51.  Tam e 27 
52.  Diepgen t. II, cz LK I 62. Do domów dla podrzutków cz sto trafia y dzieci duchownych. Por. 

Kesten, Revolutionare 161 

53.  Reich, Die Entdeckung des Orgons 155 
54.  v. Werder 33 i d. Por. tak e 158 i d. 
55.  „Frankfurter Rundschau", 10.3.1967 
56.  „Berliner Extradienst", 5.8.1972, 13 i d. 
57.  Neill 225 
58.  Frahm 13 mówi,  e wi cej ni 30%. Geb-hard/Pomeroy/Martin/Christenson 200 i d. mówi o 25% 
59.  Por. Keil, H. 275 i d. 
60.  Benn I 55 
61.  Reich, Die sexuelle Revolution 52 
62.  Cyt. za Jochimsen 21 
63.  Por. Ott, Der Fali Dr. Dohrn 65, 68. Frahm 13. Baranowsky, Der Umgang 45 
64.  Jochimsen 42 
65.  Keil, H. 275 i d. 
66.  Beauvoir 133 
67.  Borneman I 40. Sólle/Munser 46 
68.  Frahm 13. Por. te Becker, C. 142 
69.  Gebhard/Pomerov/Martin/Christenson 7. Por. odnoLne tabele w ksi ce 
70.  Tam e 189 i d. 
71.  Morus, Eine Weltgeschichte 328 i d. Becker, C. 146 
72.  Bronder, Humanistische Uberlegungen 
73.  Leonhardt 273 i d. Becker, C. 140 i d. 
74.  Becker, C. 19 
75.  Borneman I 41 
76.  Becker,  C.  28,   129.   Ott,  Der Fali Dr. Dohrn 66 

Rozdzia 23 
J}. Cyt. za HalbfaB, W., Diderot 104 — Przez pomy k uleg y zniszczeniu wszystkie przy-i pisy do 

tego rozdzia u, przez co niektó-1 rych odniesie, b dzie brakowa o; wi kszoLK J    uda o mi si jednak odtworzyK

2.  Russell 160 
3.  Leist 219 
4.  Tak Fuchs, J., S. J. 
5.  Dz. 15, 1 i d., zw . 15, 20 
6.  Rz. 1, 18 i d.; 3, 9 i d.; 5, 12 i d.; 6, 1 i d.; 7, 1 i d. i in. 
7.  Aug. conf. 8, 7 
8.  Aug. Gen. ad litt. 11, 20. ench. 121. div. quaest. 83, 36. Por. np. tak e In Jo. ep. 5, 7 i wiele innych 
9.  Aug. serm. 350, 3 
10.  Aug. conf. 2,1 i d.; 3,1 i d.; 6,12; 9,1 i wy .
11.  Scheffczyk 336 
12.  Pius   XI.   Enc.   Mit   brennender   Sorge. Schopenhauer, Parerga und Paralipomena. W sprawie 

krytyki por. np. Port 47 i d. 

13.  Kuschke 74 
14.  Tak Gaudel, A., wg GroB I 52 
15.  Aristeid. Apol. 15; Atenag. res. mort; 14. Herm. sim. 9, 29, 1 
16.  Tert. bapt. 18. Por. tak e Greg. Naz. or. 40, 17, 28 (tutaj chrzest dopiero w trzecim roku  ycia) 
17.  Por. Deschner, Abermals krahte der Hahn 266 
18.  GroB I 375 

background image

19.  Aug. conf. 2, 3 
20.  Por. Dannenbauer I 164 i d. Tak e Deschner, Abermals krahte der Hahn 184 i d., 197 
21.  Dannenbauer I 163 
22.  Por. Nigg, Das Buch der Ketzer 144. Haller I 92 i d. Podstawy: GroB I 259 i d. 
23.  De servo arbitrio, W. A. 18, 635 
24.  Schoonenberger 198. Por. tak e Pfurtner 39 id. 
25.  Muller, M., Grundlagen 47 
26.  Cyt. za Browe, Beitrage 124 
27.  Za Fuchs 60, 86. Por. tak e 40 i d. oraz 50 i d. Tam e wskazania  róde
28.  Bernh. sermo in coena Domini 3. Denzler, Priesterehe und Priesterzólibat 27 

Rozdzia 24 
1.  Do:  Leonard  Smithers,   28.10.1897.  Zawdzi czam ten cytat dr. Schmitzowi, Akwizgran 
2.  Stoll 933 
3.  Cyt. za Mehnert 40 
4.  Leist 43, 23 
5.  Tam e 50 
6.  Tam e 47. Por. tak e 231 i d. 
7.  Chesser, Liebe ohne Furcht 143 
8.  Ford/Beach 164 i d. Por. tak e Bergstrom--Walan m. in. 72 i d. 
9.  Leist 93, 160, 131, 45 
10.  Tam e 102, 121 i d., 39 
11.  Tam e 144, 14 
12.  Pfurtner 232 
13.  Por.  Kahl  53.  Ronner 84.  Ziegler 263. Muller, M., Grundlagen 94 ze wskazaniem na In Sent. 20, 

4. 5 

14.  Muller, M., Die Lehre des hl. Augustinus 112. Browe, Beitrage 80 i d., 104 
15.  Poen. Valic. II, 22. Por. tak e Poen. Cumm. 2, 11; Poen. Paris. 100. Browe, Beitrage 93, 101 
16.  Schmitz, Die BuBbiicher und die BuBdiszi-plin 152 
17.  Haring, Das Gesetz III 309 
18.  Schróteer 121. Por. tak e Borneman II 364 
19.  Por. tak e przyk ady w: Deschner, Abermals krahte der Hahn 203 i d. 
20.  Borneman II 140 i d. Morus, Eine Weltge-schichte 257 
21.  Cyt. za Leist 234 i d. 
22.  Jone 189 
23.  Tam e 189 i d. 
24.  Cyt. za Oraison 75, który w dwadzieLcia lat pó niej, na pocz tku lat siedemdziesi tych, tego 

rodzaju odpowied nazywa po prostu Lmieszn . Ale ci kim grzechem onanizm pozosta do dziL

25.  Leist 109 
26.  Schróteler 121 
27.  Por. przyk ady w: Schwenger 46 i d. Nast pnie: Graul 112. Ostatni cytat za Ockel. Por. tak e

Ockela wywody na temat onanizmu 20 id. 

28.  Por. Ford/Beach 144 i d. Morris 86. Geb-hard/Raboch/Giese 38. Giese 14 i d. Borneman I 455 
29.  Por. Ford/Beach 134. W sprawie przyczyn homoseksualizmu por. np. Adler, A., Prasris und 

Theorie 188 i d. O niech ci Goethego do KoLcio a: v. Frankenberg 153 i d. 

30.  Licht 3 11 i d. 
31.  Borneman II 154. Por. tak e Licht 311 i d. 
32.  Licht 325 i d. 
33.  Bernsdorf592 
34.  Licht 287 
35.  Tak Hays 98 
36.  Licht 322 i d. 
37.  Tam e 287. Tam przyk ady 
38.  Równie o d ugiej, obejmuj cej wszystkie stulecia liLcie genialnych homoseksualistów niczego w 

szko ach nie ucz . Por. zestawienie w: Leonhardt 252 

39.  5. Mos. 23, 18 i d.; 2. Krl. 23, 7. Por. tak e 1. Krl. 14, 24. Nast pnie van de Spijker 65. 
40.  3. Mos. 20, 13. Por. tak e 18, 22 
41.   1. Kor. 6, 9 i d.; Rz. 1, 18 i d. Por. 1. Tm. 1, 8 i d.; Ef. 5, 10 i d. Por. nast pnie w N. T ust py 

dotycz ce homoseksualizmu: 2. P. 2, 6 i d.; Jud. 6 i d. Przeciw mi oLci lesbijskiej: Rz. 1, 26 

background image

42.  Por. Atenag. de res. mort. 17; Just. 1. Apol. 27; Hippol. tr d. ap. 2, 16, 20; Euseb. dem. ev. 4, 10; 

Kasj. inst. 5, 6 i in.; Aug. nupt. et conc. 2, 29; de anima et ejus origine 4, 6; contra mendacium 9,20; 17,34; civ. 
Dei 14, 23 i in. Por. w sprawie J. Chrys. i Damiani van de Spijker 99 oraz 102 i d. 

43.  Por. van de Spijker 119 i d. 
44.  Tam e 113. Schmitz, Die BuBbucher und die BuBdisziplin 42 i d. Poen. Valic. II, 31; I, 13; Poen. 

Sang. trip. II, 11. Gdy brat po czy si z rodzonym bratem „per commi-xtionem carnis", obaj musieli czyniK
pokut przez pi tnaLcie lat: Poen. Egb. 4, 5; Poen. Paris. 94; Poen. Theod. z Cant. I, 2, 19 

45.  Syn. Tol. (693) c. 3 
46.  Syn. Nabl. c. 8. W tej sprawie van de Spijker 115 id. 
47.  Por. van de Spijker 123 
48.  Wskazanie  róde w Kober, Deposition 769 
49.  Lex Wisigothorum Lib. III, Tt. V 7. Spod kary Lmierci wyj ci byli tylko zgwa ceni i ch opcy w 

wieku poni ej czternastu lat: Las Siete Partidas, Part. VII, lit. 21. Stoll 946 

50.  Cyt. za Stoll 946 
51.  Pastor IV 2, 307 
52.  Art. 116. Por. Stoll 946 
53.  Chesser, Menschen auf Abwegen 151 i d., 168. Obszernie: Duhren III 32 i d. Jeszcze w XIX w. na 

toaletach publicznych w Anglii umieszczano napis: „Strze cie si homoseksualistów": Chesser, Menschen auf 
Abwegen 168 

54.  Italiaander 146 
55.  Co prawda tylko „g ówny trzon wLród szerszych form zachowa, homoseksualnych": Giese 58 
56.  Italiaander 143 
57.  Fischer, E. 311 i d. Dzi ki reformie prawa karnego z 1969 r. m scy homoseksualiLci powy ej 21 i 

poni ej 18 roku  ycia nie podlegaj ju wprawdzie represji karnej (zapewne w odró nieniu od tych, którzy 
mieszcz si w tych wide kach), ale szerokie kr gi spo ecze,stwa dzi ki promieniowaniu „moralnoLci" ci gle 
jeszcze nie uwa aj homoseksualistów ani za ludzi pe nowartoLciowych, ani godnych szacunku. Na pocz tku 
1969 r. jeszcze 46% obywateli Republiki Federalnej by o za utrzymaniem prawnego Lcigania homoseksualistów. 
W przeprowadzonej w 1966 r., dla celów naukowych, ankiecie, 82% ankietowanych m czyzn i 81% 
ankietowanych kobiet odpowiedzia o,  e uwa a prostytutki za wzgl dnie bardziej sympatyczne od 
homoseksualistów: Giese 110 i d. Italiaander 143 

58.  Giese 92. Leonhardt 235. We Francji i W oszech nie istniej ju , pomijaj c przepisy o ochronie 

m odocianych,  adne ustawy skierowane przeciw homoseksualistom, co 

oczywiLcie nie ma zwi zku z wp ywami KoLcio a, lecz bardziej liberalnym dziewi tnastowiecznym 

ustawodawstwem francuskim, które zast pi o surowsze kary starszego prawa: Giese 91, 93 

59.  Reiss 21. Kinsey, Das sexuelle Verhalten der Frau 386 i d. Co prawda do wyroków skazuj cych 

kobiety praktycznie nie dochodzi. Por. tak e Ford/Beach 135 

60.  Buckley 146, 163 i d. 
61.  Mouat 100 i d. 
62.  Morus, Eine Weltgeschichte 169 
63.  Por. np. La ueur 77. OczywiLcie wszystko, co zosta o tu powiedziane z myLl o Niemczech 

pocz tku XX w., ma znacznie szersze zastosowanie 

64.  Syn. Anc. c. 15 
65.  Poen. Romanum 54; Poen. Valic. 120. Poen. Valic. II 31 za stosunki seksualne ze zwierz tami 

nak ada kar dziesi cioletniej pokuty, z czego pi K lat o chlebie i wodzie 

66.  Poen. Valic. II 31 
67.  Poen. Theod. Cant. II 11, 9; Poen. Merse-burgense 143; Canones Gregorii 139; Poen. Theod.  II  

11, 9 — to znaczy tym w aLnie zwierz tom, na które wszak dos ownie i w przenoLni zszed niejeden teolog, w 
ka dym razie jeLli ma „pokrycie w rzeczywistoLci" stara rymowanka: 

A tam gdzie góra, Lwiat jest jak kula, tam klechów trójka ch do y psa wujka. 
Cyt. za Stoll 765 
68.  Stoll 984 i d. Por. tak e Borneman II 204. Obszerniej Giese, Schorsch 57 i d. 
69.  Ford/Beach 155 
70.  Tam e
71.  Borneman II 335 
72.  Stern I i II 558 i d. 
73.  Tam e
74.  Tam e
75.  Ford/Beach 155 i d. 
76.  Tam e. W sprawie kar koLcielnych przewidywanych za wspó ycie seksualne chrzeLcijan z Uydami 

lub poganami por. Ziegler 117 

background image

77.  Por. Borneman I 494 i d. 
78.  Maisch 13. Ullerstam 53 
79.  Maisch 16 
80.  Tam e
81.  Poen. Cumm. 3, 8; Poen. Egb. 4, 3; Poen. Valic. I, 20; Poen. Casin. 18; Poen. Theod. z Cant. 2,16 i 

d.; Poen. Paris. 114: tutaj pokuta wynosi a 21 lat. Poen. Casin. 18; Poen. 

Arund. c. 39; Poen. Sang. trip. II 10; Poen. Egb. 4, 4: tutaj pokuta — 12 lat 
82.  Poen. Arund. c. 39 
83.  Gopferf II 315 
84.  Tam e
85.  Maisch 18 
86.  Tam e 17 i d. 
87.  Tam e
88.  Tam e
89.  Tak Ullerstam 54 
90.  Maisch 21 i d. 
91.  Tak Borneman I 494. Por. tak e Hirschberg 199 i d. 
92.  § 173 kk. Jak to wygl da w Szwecji por. Ullerstam 54 
93.  Maisch 47 i d. 
94.  Ullerstam 56 
95.  Borneman I 494 i d. 
96.  Gróber325 
97.  Cyt. za Plack 21 
98.  Ullerstam 59 
99.  Plack 226 100. Tam e 228 

Rozdzia 25 
1.  Gópfert 304 
2.  Cyt. za Lo Duca 120 
3.  Por. w tej sprawie Marcuse, J. 44. Comfort, Der aufgeklarte Eros 80. Onna/Stankowski 137 
4.  Ef. 5, 3 
5.  Tak Borneman I 177 
6.  Jone 78 
7.  Schmitz, Die BuBbiicher und die BuBdiszi-plin 1, 162 
8.  Poen. Cummeani 2, 8; Poen. Paris.  112; Poen. Cumm. 3, 3; Poen. Valec. I 23; Poen. Cumm. 2, 9; 

Cap. Judic. 10, 2; Poen. Paris. 99. Por. tak e Poen. Arund. 70 i 76; Poen. Valic. I 34; Poen. Theod. Cant. I 8, 8; 
Poen. Egb. 9, 11; Poen. Cumm. 2, 21; Poen. Paris. 106; Poen. Arund. 74; Poen. Egb. 9, 7 i d.; Poen. Cumm. 2, 
19 i d. 

9.  Poen. Arund. 71; Poen. Val. I 36; Poen. Cumm. 2, 28; 2, 30; Poen. Paris 118; Poen. Bedae 2, 33; 

Poen. Sang. trip. II 25c 

10. Poen. Roman. 10; 18; Columb. 17; Poen. Bedae 2,25; Cap. Judic. 10,1; Poen. Cumm. 2, 11; Poen. 

Vallic. I 27; Poen. Cumm. 2, 16; Poen. Paris. 103; Poen. Cummeani 2, 5; Poen. Theod. Cant. I 2, 20; Poen. 
Bedae 2, 29; Poen. Valic. I 68; Valic. II 25; 

Poen. Arundel 73; Poen. Bedae 2, 22; Poen. Cumm. 2, 17; Poen. Paris. 104 
11.  Friedberg, Aus deutschen BuBbiichern 38 
12.  Poen. Valic. I 14; Capitula Judiciorum 7, 3; 10, 4; Poen. Sang. trip. I 32; Poen. Casin. 27; Poen. 

Valicell. II 23; Poen. Arund. 75; Poen. Valic. I 45; Poen. Egb. 9, 12. I o to wszystko kap ana pytano, tak samo 
diakona, zakonnika; wszystko to miato te swoj taryf

13.  Poen. Eccl. Germ. 105 i d. Por. tak e analogiczne wyliczenia synodu w Verberie c. 2; 10; 18 i 

Compiegne c. 10; 13; 17 i d. 

14.  Poen. Eccl. Germ. 120 
15.  Tam e 122 i d. 
16.  Por. tam e 120 i 124 
17.  Muller, M., Die Lehre des hl. Augustinus 145. 
18.  Cyt. tam e 114 
19.  Tam e 138 
20.  Tam e. Por. tak e Ziegler 171 
21.  Ps. Cypr. sing. cler. Wg Mehnert 36 i d. 
22.  Tak Simon z Tournai. Por. Muller, M., Die Lehre des hl. Augustinus 140 
23.  Roland z Cremony, tam e 192 i d. 

background image

24.  Tam e 145 
25.  Ziegler 73 i d. 
26.  Tam e 71 i d. 
27.  Haring, Das Gesetz I 58 
28.  Tam e
29.  Cyt. za Schubart 245 
30.  Haring, Czy teologia moralna Lw. Alfonsa jest aktualna? w: Haring, Die gegenwartige Heilsstunde 

55. Der neue Herder, 1949, 63 

31.  Haring, Das Gesetz I 59 
32.  Por. Liguori III 3, 7; II 6; III 8 
33.  Tam e VI 248; III 36, 38; VI 277 
34.  SteingieBer 33 i d. 
35.  Haring, Das Gesetz I 59 
36.  Cyt. za Pfister 252 
37.  Cyt. za SteingieBer 35 i d. 
38.  Tam e. Por. Sartory, T i G., Strukturkrise 41 
39.  Gópfert II 308, 315 i d. Nowe nak ady tego dzie a ukaza y si tak e w latach pó niejszych w 7. 

wyd. np. 1913/14. „z koLcielnym imprimatur" 

40.  Tam e II 318; I 499 i d. 
41.  Jone 137 
42.  Ziegler 269 i d. 
43.  Gópfert II 319. Por. tak e I 501 
44.  Tam e II 341, 345 i d., 349 i d. 
45.  Tam e II 342 i d. 
46.  Tam e II 330. Por. w tej sprawie np. so-fistyczn interpretacj u: Hornstein-Faller 51, gdzie ocen

t uwa a za „prawid ow z punktu widzenia publicznej przyzwoitoLci, ale fa szyw , jeLli ma ona orzekaK o
etycznej ocenie cz Lci cia a" 

47.  Jone 194 
48.  Tam e 195. Por. Haring, Das Gesetz III 313 
49.  Gópfert II 331 i d. Podobnie i Jone, dla którego grzechem Lmiertelnym s oczywiLcie „poca unki 

cz Lci nieprzyzwoitych lub mniej przyzwoitych", a zwykle tak e poca unki z wsuni ciem j zyka w usta partnera: 
Jone 195 

50.  Schilgen 167 
51.  Tam e
52.  Gopfert II 340 i d., 344 i d. 
53.  Lo Duca 112 
54.  Haring, Das Gesetz I 503; III 314 
55.  Gópfert II 330 i d. 
56.  Por. np. Schróteler 95 
57.  Van Ussel 111, 100 
58.  Gópfert II 328 i d. 
59.  Haring, Das Gesetz III 314 
60.  Gópfert II 350 
61.  Tam e II 349, 341 
62.  Tam e II 348 
63.  Jone 197 
64.  Haring, Das Gesetz III 415 
65.  Ott, Christliche Aspekte 187 i d. 
66.  Cyt. za tam e 189 
67.  Tam e 189 i d. Por. np. tak e Gorsen 102 i d. Skandaliczne przypadki z czasów Republiki 

Weimarskiej u: Kemmerich 244 i d. 

68.  Ott, Christliche Aspekte 189 i d. W sprawach zasadniczych por. Lawrence 17 i d. 
69.  Por. Kiihner, Index 17 i d., 27, 30, 38 i in. Zob. tak e Wirtz 190 i d. W sprawie palenia ksi ek 

(heretyckich): Lea 249 i d. 

70.  Tat. or. 22. Tert. spect. 10. Cypr. ep. ad Donat. Por. tak e tego samego autora, ep. 61 ad Euchratium 

z powo aniem si na 5. Mos. 22, 5 

71.  Por. Hefele 31 
72.  Marcuse, L. 212 
73.  Gópfert II 353 i d. 
74.  Haring, Das Gesetz II 456, 470; III 316 

background image

75.  Schilgen 103 
76.  Gópfert II 346 
77.  Jone 196 
78.  Gópfert II 342 i d. 
79.  Borneman II 504 
80.  Gópfert II 328 i d. 
81.  Cyt. za Mehnert 396 
82.  Haring, Das Gesetz II 456 
83.  Jone 196 
84.  Gópfert II 343 
85.  Jone 196 
86.  Gópfert II 328 
87.  Lo Duca 114 
88.  Tam e
89.  Por.  Kinsey,  Das sexuelle Verhalten du Mannes 621 i d., zw . 627. Nast pnie 167, 248, 268 i d. i 

in. Das seaielle Verhalten der Frau 394 i d. 

90.  Por.   Rachewiltz  252.   Packard   33.   Der Funke, Freigeistiges Mitteilungsblatt, Brema, Mai 

1971, 3 

91.  Schoonenberg 215. Doskonale charakteryzuje ten typ Kramer-Badoni 115 
92.  Griindel, Wandelbares 71 i d. Por. tak e obrzydliwe lawirowanie u: Ermecke 159 i d., 172 
93.  Barot331 
94.  Hor. carm. saec. 10 
95.  Miiller, M., Grundlagen 16 
96.  Tam e 14 
97.  Por. w zwi zku z problemem wychowania seksualnego. Wywiad z prof. dr. Michaelem Mullerem 

na temat atlasu wiedzy seksualnej wydanego przez Federalne Ministerstwo Zdrowia, w: St. Heinrichsblatt, 
3.8.1969, 3 

98.  Miiller, M., Grundlagen 15 
99.  Tam e 7, 25 
100.  Por. tam e 14 
101.  Tak Dewart, L., w: Roberts 145 i d. 
102.  Pfiiitner 32 
103.  Griindel, Wandelbares 15, 10, 98, 49 
104.  Tam e 50 i d. 
105.  Schróteler 11 i d. 
106.  Tam e 150 
107.  Tak Ernst Roetheli. Cyt. przez Hornstein--Faller 60, który przy cza si do tych „odwa nych i 

powa nych s ów" 

108.  Pfurtner 19, 36 i d., 39 i d., 46 i d., 69, 95, 104 i d., 111 i d., 169 i d., 198 i d. i in. 
109.  Tam e 229 
110.  Tam e 210, 212, 234, 236 
111.  Tam e 239 
112.  Tam e 182 i d. 
113.  Por. 35, 32, 59 z 42 i d. Pfurtner, który — pe en sprzecznoLci — powa y si na wi cej ni inni 

moraliLci; straci sw katedr we Fryburgu w Szwajcarii. W odpowiedzi na to w 1974 r. opuLci swój zakon i 
zrezygnowa z urz du kap a,skiego 

114.  Haring, Das Gesetz III 280 
115.  Muller, M., Grundlagen 19 
116.  Leppichw: Mees/Graf 47 
117.  Berghoff29 
118.  Tak H. Noldin. Cyt. za Muller, M, Grundlagen 9 
119.  Ries 95, 9, 21, 6, 13, 11 
120.  Haring, Das Gesetz III 298 
121.  Tam e 301 
122.  Jone 185 
123.  Leppich w: Mees/Graf 46 
124.  Jone 78 
125.  Cyt z: Paull, Halte deine Jugend rein! 73, za Ries 84 
126.  Jone 108 

background image

127.  Arnold, Die personale Wiirde 224. Scha-sching 75. Frank-Duquesne 251. Por. 307. Garrone 164. 

Por. tak e 14 i d. Leppich w: Mees/Graf 42. Muller, M., Grundlagen 135. Por. tak e 20 

128.  Por. Schóllgen, W, w: Bauer, F. (wyd.) Se-xualitat und Verbrechen 80. Hessen, J. 117. Ratzinger, 

Einfiihrung 82. Ródleitner44 i d. 

129.  Ratzinger, Einfiihrung 82 
130.  Muller, M., Grundlagen 21 
131.  Schasching55 
132.  Muller, M., Grundlagen 135 i d. 
133.  Utz/Groner Nr 155 i d. 

Rozdzia 26 
1.  Russell 170 
2.  Feinberg 162 
3.  Por. francuskiego psychiatr Paula Balveta, w: Ricoeur 187. Tak e Comfort, Der aufgeklarte Eros 

23. Van Ussel 198 i d. 

4.  Fromm, Zur Geschichte der Sexpol-Bewe-gung 167 
5.  Por. Comfort, Der aufgeklarte Eros 16 i d. 
6.  Tam e 18 
7.  Por. tam e. Nast pnie Borneman I 282. Gebhard/Raboch/Giese 75 
8.  Cyt. Comfort, Der aufgeklarte Eros 143 
9.  Cyt. za Graul 106 i d. 
10.  Por. tam e 111 i d. Saupe 89 
11.  Por. Ullerstam w wielu miejscach, zw . 46 
12.  Guha, Siguschs Lehrstuhl in Frankfurt 
13.  Obszerniej na ten temat de Beauvoir 178 i   d.   Por.   tak e Rattner,   Der   nervóse Mensch 55 
14.  Ricoeur 181 i d. Por. tak e Comfort, Der aufgeklarte Eros 84 i d. Biihler 165 
15.  Ricoeur 233 i d. 
16.  Guha, Siguschs Lehrstuhl in Frankfurt 
17.  Friedell II 213 i d. System tak nieskromny, pisa pewien botanik, nie móg byK przedstawiony 

m odzie y: tam e

18.  Hartmann 98. Metzger 106 
19.  Feinberg 149 i d. 
20.  Packard 341 
21.  Mouatól 
22.  Bergstróm-Walan m.in. 26 i d. 
23.  Tak Joachim Beckmann i (2. cytat) K. Lef-ringhausen, w: Karrenberg, F./Heyde, P. 4, 13. Por. 

tak e g osy protestanckie w: Glaser 181 i d. 

24.  Gamm, Aggression 97 
25.  Por. przyk ady w. Schwenger 42 i d. 
26.  Schilgen 75 i d. 
27.  Tam e 82 
28.  Ries 35 i d. 
29.  Ocke! 51 i d. 
30.  Schilgen 105 
31.  Monakow, v. cyt. za Schmitt, A. 71. Por. tak e wskazówki u: Haug 68 i d. 
32.  Schilgen, H. 84 i d. 
33.  Binder, J. Tanz 10 
34.  Schilgen 84 i d. 
35.  Tam e 84 i d., 141 i d. 
36.  Neill 230. Por. w tej sprawie obszerny opis infantylnej neurozy diabelskiej u: Zulliger, Die Angst 

unserer Kinder 78 i d. 

37.  Greg. Naz. or. 17, 11. Por. tak e or. 19, 11 
38.  Tert. anim. 2 
39.  conf. 6, 16 
39a. Lacarriere 209 i d. Por. tak e Kestena inteligentne Fliichtige Anmerkungen 19 
40.  Ap. P. 7. W tej sprawie dtv-Lexikon der An-tike, Religion/Mythologie I 108 i d. 
41.  HalbfaB, W., Denis Diderot 101. Por. tak e D. F.  Strauss na temat wiary w diab y: u Beckera, 

David Friedrich Strauss 275 

42.  Cyt. za Schwenger 66 
43.  Ries 68 

background image

44.  „Siiddeutsche Zeitung", 17.11.1972. Tak si z o y o,  e sw cotygodniow audiencj generaln —

tu przed wyborami do Bundestagu — poLwi ci papie w ca oLci sprawom demona, maj c zapewne na myLli 
chadec-kiego kandydata na kanclerza, wychowanka jezuitów, Barzela 

45.  Por. Deschner, Mit Gott 159 i d. Bok-ler/Fleckenstein 23 
46.  Schróteler 93. Miiller, M., Grundlagen 132. Gróber 325 
47.  Haring, Das Gesetz III 294 
48.  Schróteler 94 
49.  Ries 52 i d., 58, 49. Por. tak e Pauleser 6 
50.  Ries 52. Por. tak e analogiczne cytaty innych autorów z ostatnich dziesi cioleci w: Schwenger 8 
51.  Bopp, Das angstliche Kind 34 
52.  Schróteler 96 
53.   1. cytat Schróteler, Grundzuge 94. 2. cytat Pereia, mi dzy 13 a 17, 86 
54.  Schróteler 103 
55.  Pereia, Wer sagt uns die Wahrheit? 38 
56.  Metzger 106 
57.  Leist 38, 24, 40, 126, 172 
58.  Tam e 91 
59.  Tam e 140 
60.  Goldstein/Groeger i in., Fragen und Aufga-ben der Geschlechtserziehung heute 14 
61.  Hirschauer 214 
62.  Tak Miiller,  M., St.  Heinrichsblatt, Kir-chenzeitung fur das Erzbistum Bamberg, 3.8.1969, 3. Por. 

tak e Schwenger 58 i d. 

63.  Leist 43, 29, 117, 93, 37, 72, 130 i d. Por. tak e 67, 90, 154, 194 i in. 
64.  Tam e 121, 108, 41, 22, 160, 99, 171 
65.  Metzger 107 
66.  Bj0rneboe 209 
67.  Cyt. za Schwenger 82 i d. 
68.  Tam e
69.  Schróteler 98 
70.  Haring, Das Gesetz III 315 
71.  v. Streng, Der Eheunterricht an die Braut-leute, w: Hornstein-Faller 340 i d. 
72.  Money 15 

Rozdzia 27 
1.  Cyt. za Bartsch 50 
2.  Guha, Sexualitat und Pornographie 51 
3.  JaLmin, 5.11.1971, 13 
4.  Por. s. 238 tej ksi ki 
5.  v. Boehn 194. Thiel 144 
6.  Tert. vel. virg. 3; 11; 17. Por. w tej sprawie Koch, H. 66 i d., 71 
7.  Thiel 142, 164 
8.   1422, ale dopiero oko o 1480 wysz y z mody. Borneman II 335. von Boehn 216 
9.  Por. Thiel 142. Grupp III 447 
10.  Thiel 253 i d. 
11.  Wskazanie  róde w: Weinhold 276 
12.  WgSombart64 
13.  Rudeck240 
14.  Treue 27. v. Boehn 235 
15.  Tak Abraham a Santa Clara, w: Rudeck 239 
16.  Bauer, Deutsche Frauen 166 
17.  Cyt. za Rudeck 239 
18.  Por. Max Weber w: Askese und kapita-listischer Geist, cyt.  za Fiirstenberg 383 Przyp. 2. W 

sprawie stosunku purytanizmu do mody kobiecej por. Kónig, R. 108 i d. 

19.  Chesser, Menschen auf Abwegen 145 i d. 
20.  Egenter/Matussek 102. Por. tak e Buchber-ger71 
21.  Fischer, Fatima. Das portugiesische Lourdes 99 i d. 
22.  Por. Scheinmann 133. W tej sprawie tak e Deschner, Abermals krahte der Hahn 596 id. 
23.  Ricoeur44 
24.  Campenhausen, Die griechischen Kirchen-vater 32. Enslin 213 i d. 

background image

25.  Klem. Al. paid. 2, 40, 2; 3, 69, 2; 2, 11; 2, 117, 1 i d.; 3, 4, 1 i d.; 3, 5, 1 i d. Por. tak e 3,11, 63. A 

zatem a tak dobrze z t otwartoLci na Lwiat i ludzi byK nie mog o (Por. tak e s. 83 i d.). Raczej chce si
wierzyK teologom,  e ten cz owiek uczyni pierwszy „wielki krok" w kierunku stworzenia systematycznej 
teologii moralnej: Haring, Das Gesetz I 39 

26.  Cypr. hab. virg. c. 16 i d. 
27.  Tert. cultu fem. c. 13. Por. 1, 1. Warto zauwa yK, e kontrowersje wokó ozdób kobiecych 

wyst puj ju u pitagorejczyków. Wszelkie ozdoby kobiece, zw aszcza ze z ota i kamieni szlachetnych, 
pochodz od wspomnianych w 1. Mos. upad ych anio ów: Tert. cultu fem. 1, 6 i d. 

28.  Cyt. za Grupp 111 447 
29.  Weinhold II 24. Bauer, Das Geschlechtsle-ben 310. Por. tak e Gópfert II 344 
30.  v. Boehn 194 i d. 
31.  Hirschauer211 
32.  Haring, Das Gesetz II 454 i d. 
33.  Tam e
34.  Tam e
35.  Klem. Al. paid. 2, 40, 2; 3, 69, 2 
36.  Basil. c. ebrios. 8. Por. 1 
37.  Cyt. za Heiler, Erscheinungsformen 242 
38.  Packard 28. Por. Deschner, Abermals krahte der Hahn 281 i d. 
39.  Por. Heiler, Erscheinungsformen 242. Gruhle 257 
40.  Weinhold 163 i d. 
41.  Frischauer, Knaurs Sittengeschichte II 134, 160 
42.  Deschner, Das Jahrhundert der Barbarei 24. Por. tak e Kiihner, Lexikon 274. Mar-cuse, L. 144. 

Berend 100 

43.  Haring, Das Gesetz III 314 
44.  Dóbler, Vom Ackerbau zum Zahnrad 75 
45.  Caes. gali. 6, 21 
46.  Por. i in. Cyprian hab. virg. 19. Apost. const. 1, 9. Syn. Laodic. c. 33. Por. tak e Flecken-stein 1183 

i d. Degenhart 79 

47.  Borneman I 471 
48.  Rudeck 22. Weinhold II 113 
49.  Tam e 22 i d. 
50.  Vinnai97 
51.  Tak Reiss 47 
52.  Roetheli 20 
53.  Ricoeur 182 
54.  Por.   artyku : Sonntags   am  Po:   Nackter Busen und Popo, „Siiddeutsche Zeitung", 7.9.1971.  

Nast pnie  doniesienia prasowe z po owy stycznia 1972 

55.  Buchberger 71. Cnotliwy Buchberger pot pia nawet „publiczn gimnastyk pokazow dziewcz t". 

Tam e 72. Dlaczego nie ch opców? 

56.  Haring, Das Gesetz II 455 
57.  Metzger 106 

Rozdzia 28 
1.  Mack, Pierre Bayle 71 
2.  Ahlheim, K, Friedrich Hebbel 309 
3.  Por. Ap. 2, 6. 14 i d., 20, Klem. Al. strom. 3, 34 i d.; 3, 2, 27 
4.  Bas. c. ebrios 8. Por. tak e Marcuse, J. 38 
5.  J. Chrys. w Matth. 73, 3 
6.  Marcuse, J. 38 
7.  Wg tam e
8.  Por. Weinhold 187 i d. Browe, Die Pflicht-beichte 351 
9.  Kober, Deposition 707 i d. 
10.  Marcuse, L. 31 
11.  Tam e 48 i d. 
12.  Borneman I 212 
13.  Frischauer, Mora 12 i d. 
14.  cum pecoribus. Syn. Paris. L. III, c. 2 
15.  Morus, Eine Weltgeschichte 124. Por. 122. Nast pnie Frischauer, Mora 32. Borneman II 76, 469 i 

d. 

background image

16.  Morus, Eine Weltgeschichte 123 
17.  Borneman I 156 
18.  Bauer, Das Geschlechtsleben 35. Frischauer, Mora! 23 
19.  Bauer, Das Geschlechtsleben 36 
20.  Tam e 52 
21.  Rudeck 171. Mehnert 82. Grupp II 494 i d. Weinhold II 24 i d. EisenbeiB 28 
22.  Evola 324 
23.  Morus, Eine Weltgeschichte 127 
24.  Preime 35.  Evola 324. Bauer, Das Geschlechtsleben 142 
25.  Bauer, Das Geschlechtsleben 56. Frischauer, Knaurs Sittengeschichte II 140 
26.  Bauer, Das Geschlechtsleben 109 i d. Por. tak e van Ussel 125 i d. 
27.  Frischauer, Mora 25 i d. 
28.  Grupp IV 110 i d. 
29.  Wskazanie argumentów tam e
30.  Borneman I 101 
31.  Giinter, H., Deutsche Kultur 159. Biihler, J. 321 i d. 
32.  Bauer, Das Geschlechtsleben 134 i d. 
33.  Buchlein von den 9 Felsen, Roz. 22. Cyt. za Carove 326 i d. 
34.  Mehnert 151 
35.  Frischauer,   Knaurs   Sittengeschichte  der Welt II 168 
36.  Tam e
37.  Borneman II 261. Bauer, Deutsche Frauen 166. Scherr I 287. Rudeck 57 i d. Weinhold II 23 
38.  Borneman II 261. Scherr I 190 
39.  Hauer, Das Geschlechtsleben 164 i d. v. Boehne 256 i d. 
40.  van Ussel 9, 70, 110. Guha, Sexualitat und Pornographie 48. Bauer, Das Geschlechtsleben 173 
41.  Bauer, Deutsche Frauen 175, 200 
42.  Bauer, Das Geschlechtsleben 138 i d. 
43.  Cyt. za Frischauer, Knaurs Sittengeschichte der Welt II 155 
44.  Scherr II 25 
45.  Guaronius,  Die  Greuel  der Verwiistung 1610, 949. Wg Rudeck 6. Por. van Ussel 60 
46.  Rudeck 7 i d. Borneman I 101, 476. Frischauer, Knaurs Sittengeschichte der Welt II 161 
47.  Preime 50 
48.  Borneman I 101 i d. 
49.  Tam e I 103, 471 
50.  Frischauer, Mora 40 i d. Tego samego autora, Knaurs Sittengeschichte der Welt II 161 
51.  Borneman I 103 
52.  Morus, Eine Weltgeschichte 134 
53.  Por. s. 41 i d. w tej ksi ce 
54.  Savramis, Religion und Sexualitat 100 
55.  Aug. ord. 2, 4 
56.  Cyt. za Bernsdorf 574. Por. tak e de Beau-voir 108. Mouat 106. Morus, Eine Weltgeschichte 130 
57.  Winter, Der Fruhhumanismus 96 
58.  Por. Morus, Eine Weltgeschichte 132 
59.  Mehnert 162. Weinhold II22, z powo aniem si na Bonifac. ep. 73 
60.  Por. poza przyp. 59 tak e Marcuse, J. 39 
61.  Morus, Eine Weltgeschichte 130 
62.  Tam e 123 
63.  Biicher48 i d. Bauer, Das Geschlechtsleben 200 id. 
64.  Lo Duca 135. Morus, Eine Weltgeschichte 130 
65.  Grupp II 406 
66.  Auer, Weltoffener Christ 36 
67.  v. Boehn 256 
68.  Bucher50 
69.  v. Boehn 256 
70.  Bernsdorf 575 
71.  HeB 143. Frischauer, Mora 45. S owo „bik-ken" jest dawnym  alzackim  prowincjali-zmem, 

zast puj cym zwyk e w takich razach „ficken" 

72.  Sombart75 
73.  Tam e 76 i d. 
74.  Bauer, Das Geschlechtsleben 148 i d. Borneman 1 350 i d.; II 136 

background image

75.  Morus, Eine Weltgeschichte 134 
76.  HeB 136 
77.  Bauer, Das Geschlechtsleben 151 i d. 
78.  Rudeck 26 
79.  Tam e
80.  Huch 131 i d. 
81.  Borneman I 346. HeB 138 
82.  Morus, Der ewige Zeus 305, 131. Gontard 326 i d. Borneman II 275. Kiihner, Lexikoir| 167 
83.  Borneman  I  346.   Morus,  Eine  Weltge-] schichte 154 
84.  Morus, Eine Weltgeschichte 131 
85.  Frischauer, Mora 44. Morus, Eine Weltge* | schichte 131 
86.  Morus, Eine Weltgeschichte 132 
87.  Lo Duca 135 
88.  Morus, Eine Weltgeschichte 134 
89.  Haring, Das Gesetz III 306. Bardziej libe-ralnie wzgl. zupe nie tradycyjnie („z o, które trzeba 

tolerowaK"): Bóckle, F., Glaube un Gebot, s. 2 

90.  Morus, Eine Weltgeschichte 131 
91.  Bauer, Das Geschlechtsleben 178. Heiler, E, Der Katholizismus 190 i d. Grupp VI 31 
92.  Frischauer, Mora 43 
93.  Stern I 114 i d. 
94.  Leipoldt, Katholische Volksfrómmigkeit 42 
95.  Borneman II 269 
96.  Tam e I 351 
97.  Frischauer, Mora 43. Tego samego autora, Knaurs Sittengeschichte II 153 
98.  Bauer, Deutsche Frauen 200 i d. Mehnert 183 
99.  Biicher 61. Bauer, Das Geschlechtsleben 188. Dresdner 151 
100.  Mehnert 162. Por. tak e Morton 17,21. Morus, Eine Weltgeschichte 149 i d. 
101.  Tam e oraz Kiihner, Lexikon 167 
102.  HeB 137 i d. 
103.  Bauer, Das Geschlechtsleben 196 i d. 
104.  Borneman I 350; II 263. EisenbeiB 17 
105.  Borneman I 140 
106.  Grupp IV 84. Bauer, Das Geschlechtsleben 198. Bucher 60 i d. Weinhold II 22 i d. 
107.  Borneman I 307; II 263, 394. Bucher 61 
108.  Cyt. za Packard 267. Nast pnie Plack 161 

Rozdzia 29 
1.  Beaumarchais, Le barbier de Seville III 11 
2.  Ahlheim, K., Taufe, Abendmahl und BuBe 153 
3.  Tondi 320 
4.  Neumann, V, Voltaire 86 
5.  Por. Deschner, Abermals krahte der Hahn 322 i d. Obszerniej Ahlheim, K., Taufe, Abendmahl und 

BuBe 153 i d. Zob. tak e ironia Neumanna, R. 134 

6.  Ahlheim, K., Taufe, Abendmahl und BuBe 154 i d. 
7.  Hebr. 6, 4 i d.; 10, 26 i d. Por. w tej sprawie np. Atan. ep. ad. Serap. 1, 22, 27; 4, 13 
8.  1. Kor. 5, 9 i d.; 5, 1 i d. 
9.  1. J. 5, 16. W tej sprawie Werner 663. Por. tak e 1. Klem. 60, 1; Did. 14, 1 
10.  Por.  Schneider,  Geistesgeschichte  I  561 z powo aniem si na Hipp. ref. 9, 12; Tert. pud. 1 i d. 
11.  Por. Deschner, Abermals krahte der Hahn ; .     325 i d. 
12. Vorgrimler 239 i d. Por. tak e Poschmann, I:     Die abendlandische KirchenbuBe im Aus-'• d

gang des christlichen Altertums 65 i d. 

13.  Codex Iuris Canonici c. 595, 906. Jone 321. Niektóre regu y KoLcio a franko,skiego nakazywa y

zakonnicom nawet trzy razy dziennie (!) spowiadaK si prze o onej. Schniirer 1225. 

14.  James, Das Priestertum 218 i d. 
15.  Burckhardt 416 i d. Przyp. 2 
16.  Jone 519 i d. 
17.  Klem. Rz. ad Cor. 57 
18.  Cyt. wg Ahlheim, K., Taufe, Abendmahl und BuBe 155 
19.  Cyt. tam e 157 
20.  Schmitz, Die BuBbiicher und die BuBdiszi-plin 125 

background image

21.  Tam e 143 
22.  Por. Schmitz, Die BuBbiicher und das ka-nonische BuBverfahren 39 
23.  Por. Poschmann, Die abendlandische Kir-chenbuBe im Ausgang des christlichen Al-tertums 285 
24.  Aug. Sermo cli. 3 
25.  Leo, ep. 168, 2 
26.  Hellinger 81 
27.  Schmitz, Die BuBbucher und die BuBdiszi-plin 150 i d. Por. tak e 113. Poschmann, Die 

abendlandische KirchenbuBe im fruhen Mittelalter 15 i d., 47. Tego samego autora, Die abendlandische 
KirchenbuBe im Ausgang des christlichen Altertums 24,166. James, Das Priestertum 214. Grupp I 296 i d. 

28.  Poschmann, Die abendlandische KirchenbuBe im Ausgang des christlichen Altertums 24,30 
29.   1. Syn. Tol. c. 18; Syn. Lerida c. 2; Capitula Martini Bracarensis c. 78 i d. Poschmann, Die 

abendlandische KirchenbuBe im Ausgang des christlichen Altertums 152 i d. 

30.  Poen. Valic. II, 37; 1,25; Poen. Cummeani 3, 34; Cap. Judic. 10, 1; Poen. Parisiense 128; Poen. 

Bedae 2,23.4 lata: Poen. Arundel 53. 7 lat: Poen. Sangallense tripartitum II, 16. 10 lat: Poen. Valic. II, 31 

31.  Poen. Sangallense tripartitum III, 8; Poen. Paris. 94; Poen. Merseburgense 153 
32.  Poen. Sang. trip. II, 26 
33.  Poen. Valic. II, 33. Papie Gelazy I (492-496), który podj  „epokowe" dzia ania na rzecz pozycji 

prawnej osób poLwi conych Bogu, ich uwodzicielom lub gwa cicielom zagrozi nawet do ywotni
ekskomunik ; podobnie postanawia 3. synod w Orleanie (538), Feusi 68 i d., 134. W Irlandii upad e dziewice 
nie mia y prawa dalszego zamieszkiwania tego samego miasta, co ich uwodziciele: Feusi 153 

34.  Poen. Arund. 52 
35.  Leist 137 
36.  Jone 481 i d. 
37.  Tam e 472 i d. 
38.  Tkm e 468 
39.  Nietzsche, Die fromme Beppa, w: Lieder des Prinzen Yogelfrei 
522 
40.  Leist 175 
41.  Schoonenberg 216 
42.  Iz. 65, 14 
43.  Por. Schoonenberg 14 
44.  Haring, Das Gesetz I 408 i d., 413 
45.  Tam e III 297, 300; I 409 
46.  Sommer, M., Ist es wahr, daB die Kirche zu eng ist fur Liebende? 1963. Cyt. za Plack 385 Przyp. 

156 

47.  Wisdorf J., MuB ein Junge daran scheitern? Cyt. za Schwenger 48 
48.  E. A. 26, 281; 50, 248. Cyt. wg Muller, J. 112 id. 
49.  J. Chrys. Homilie do Listu do Rzymian 22, 2 
50.  Aug. en. in ps. 58; serm. 1, 13; de Jo. ev. tract. 12, 13; vera rei. 93 
51.  Aug. serm. 29, 6 
52.  Aug. en. in ps. 45, 3 
53.  Wyznanie wiary 297 

Rozdzia 30 
1.  Comfort, Der aufgeklarte Eros 31, 72 
2.  Fromm, Psychoanalyse und Ethik 234. Por. tak e tego samego autora, Das Menschliche in uns 21 i 

d. 

3.  Ayck, Mark Twain 348 
4.  Reich, Charakteranalyse 288 
5.  Tego samego autora, Dialektischer Materia-lismus und Psychoanalyse 15. Por. jeszcze tego samego 

autora, Massenpsychologie des Faschismus 87. Comfort, Der aufgektarte Eros 71 i d. 

6.  Reich, Die Entdeckung des Orgons 121 
7.  Borneman I 489 
8.  Nansen 136 
9.  Por. Nansen 87, 132 i d. Guha, Sexualitat und Pornographie 34 i d. Savramis, Religion und 

Sexualitat 22. Tam dalsza literatura. Seksualna goLcinnoLK tak e u niektórych ludów Azji Lrodkowej: Zulliger, 
Umgang mit dem kindlichen Gewissen 12 

10.  Guha, Sexualitat und Pornographie 36 i d. Por.  tak e Reiche, R.  32 i d.  O wp ywach KoLcio a w

obr bie tych kultur por. np. Mead, Jugend und Sexualitat I 141 i d. 

11.  Reich, Entdeckung 173 

background image

12.  Tam e
13.  Plack 284 
14.  Obszernie Hays 86 i d. 
15.  Weyer 97. Mead, Mann und Weib 164. Hays 88 i d. Muhlrnann 224 
16.  Plack 279 
17.  Toynbee 41 i d. Por. tak e Haensch 67 
18.  Frankfurter Rundschau, 30.4.1973. Por. tak e Packard 356 
19.  Plack 108. Die Wek, 16.12.1969, s. 3 
20.  Plack 280 
21.  Por. Haensch 28 i d. Rattner, Aggressionen 153 i d. 
22.  Hóffner, Sexual-Moral im Licht des Glau-bens 17 
23.  Scherr234 
24.  Tak Morris 58. Por. w tej i nast pnej sprawie tak e: Comfort, Der aufgeklarte Eros 56 i d. 
25.  Plack 209 
26.  Borneman II 450 
27.  Por. tam e II 453. Wobec tego wszystkiego niewinn igraszk , jowialnie rzec by mo na, zwyk ym 

odreagowaniem wydaje si przewidywany przez niektóre kodeksy miejskie w Danii przepis uwalniaj cy 
cudzo o ników od wszelkiej kary, gdy kobieta, ci gn c winnego „za grzesznego cz onka", przemierzy a z nim 
„tam i z powrotem ulice miasta": Weinhold II 26 

28.  Plack 309 
29.  Tam e 310 
30.  Por. Rattner, Aggression und menschliche Natur 133 
31.  Obszernie i moim zdaniem trafnie Plack 265 i d., zw . 298 i d. 
32.  Borneman II 445 i d., 32 i d. i in. Plack 86 id. 
33.  Reich, Entdeckung 192 i d. 
34.  Neumann, V, Voltaire 89. Por. tak e Zwe-renz 84 i d. 
35.  Dannenbauer I 155 
36.  Socr. h. e. 7,15. W tej sprawie por. np. tak e Frusta  147.  Schneider, Die Christen  im rómischen 

Weltreich 322 i d. Tego samego autora, Geistesgeschichte I 613. Campen-hausen, Die griechischen Kirchenvater 
156 

37.  Mehnert 152 
38.  Przekonuj co przedstawi to Plack 273 i d., 295 i in. 
39.  S owo, które w swym rdzeniu  czy si ze s owem znacz cym „Lwi ty" u zachodnich semitów 
40.   1. Sm. 21, 6.; 2. Sm. 11, 11. Por. 5. Mos. 23, 9 i d. v. Rad 6 i d. Ringgren 48 i d. Albright, Von der 

Steinzeit 278 

41.   1. Sm. 18, 27 
42.  Tak Fichtenau 20 
43.  Deschner, Abermals krahte der Hahn 160 i d., 192 i d. 
44.   1. Kor. 9, 26; 2. Kor. 10, 3; Flp. 2, 25. Por. tak e 2. Tm. 2, 5. Harnack, Militia Chri-stiana 93 i d. 

Fichtenau 79 

45.   1. Klem. 37 
46.  Vita Cypriani 16, 2. Hamack, Das Leben Cyprians 68 i d. 
47.  Fichtenau 67 i d. 
48.  Tam e 66 i d. 
49.  Petrus Venerabilis, De miraculis 1, 12 
50.  Gruber 154 
51.  Fichtenau 69 
52.  Tam e 71 
53.  Por. Hays 176 i d. 
54.  Fuchs 98. Z powo aniem si na Summa con-tra gentes 3, 137 
55.  Ries 30 i d. 
56.  Miiller, J. 76 
57.  Por. Bamberg, Militarseelsorge in der Bun-deswehr  143. Dlatego wojskowe duszpasterstwo 

katolickie propaguje tak e „nienaruszone kobiety", nie takie, „gdzie ju inni schrupali" (!), co najlepsze (!). 
Dlatego nawet w okresie narzeczenskim zabrania „dotykania (!) organów, które s u  zespoleniu ludzi w 
ma e,stwie", i to bynajmniej nie tylko ze znanych wzgl dów (nie)obyczajnoLci, lecz tak e ze wzgl dów 
„zdrowotnych". Tam e 141 i d. Zdrowi do masowego grobu! 

58.  Hyde 74 i d. 
59.  Tam e

background image

60.  Por. Morus, Eine Weltgeschichte 170. Beu-tin, Neuzeit 406. Rezultat najskrupulatniej-szych 

rachunków to liczba 10468 ofiar. A na prowincji zabito podobno 30 000: Chambon 75 

61.  Por. Beutin, Neuzeit 406 
62.  Por. Kiihner, Lexikon 205 i d. 
63.  Warner 124 
64.  Tam e 125, 243. Alsheimer 167. Beck 280 i d. 
65.  Warner 246. Beck tam e
66.  Por. Plack 277 i d. 
67.  Alsheimer 126. Por. tak e Warner 125 
68.  Evola 217 
69.  W najmonstrualniejszy sposób ujawnia si to w wyj tkowej  szmirze  pióra Hochta, J. M., Maria 

rettet das Abendland... Z koLcielnym imprimatur. Por. w tej  sprawie tak e: Deschner, Fatima 

70.  Kahl 52 
71.  Hócht 23 i d. Por. tak e da Fonesca 11 i d. 
72.  Por. w tej sprawie np. Deschner, Abermals krahte der Hahn 369 
73.  Beissel 269 i d. 
74.  Por. Hocht, Maria 27 i d. 
75.  Tam e 27 i d. 
76.  Tam e 35 i d. Por. tak e Beissel 269 i d. da Fonseca 17 
77.  Hócht, Maria 35 
78.  Wollschlager 207 i d., zw . 223 i d., 336 
79.  Hócht, Maria 33 
80.  Obszernie Deschner, Mit Gott 38 i d., 47 i d. Ilustracja, w: tego samego autora, Vatikan und 

Faschismus. 

81.  Pierwszy cytat za Hocht, Maria 21. Por. 23. Obszernie Deschner, Mit Gott w wielu miejscach. Za 

nast pcy Pacellego, humanistycznego Jana XXIII, adoracja Maryi, która  Pacellemu wydawa a si tak  
niezb dna, odgrywa a znacznie mniejsz rol . Nawet  Seppelt/Schwaiger  527  przyznaj : „Po  jednostronnym   
akcentowaniu   przez Piusa XII mariologia za Jana XXIII znów zesz a na dalszy plan." W sprawie jej ci gle 
jeszcze niebywa ych i — z czysto materialnego punktu widzenia — lukratywnych przerostów por. np. pe n
treLci, ironicznie zabawn prac Brodera/Kuballi. — Cytat z Helvetiusa za Mack, C. A., Helvetius 121. — Cytat 
z Jahnna: Jahnn I, 34 

82.  Ries 15 
83.  Hornstein-Faller 355 
84.  PieL, nad PieLniami 7, 7 
85.  Poen. Valicell. I, 11; II, 13. Por. Grupp I 297, 299. Friedberg, Aus deutschen Bufl-buchern 9 
86.  S usznie natomiast pisze Gerhard Szcz sny: „Dlaczego mia oby byK rzecz z , gdy cz owiek po 

obejrzeniu filmu czy lekturze ksi ki odwa niej myLli o swej seksualnoLci. Niebezpieczne s tylko takie filmy i 
ksi ki, które stymuluj do czynów aspo ecznych i kryminalnych — do brutalnoLci, gwa tu, sadyzmu": Das 
sogenannte Gute 110 

87.  Garrone 54 
88.  Por. Plack 358 Przyp. 67 
89.  Cyt. tam e 79 i d. 
90.  Tam e 80 
91.  Schroteler98 
92.  Tam e 157 
93.  Por. w tej  sprawie  Deschner, Abermals krahte der Hahn 477 i d. oraz 508. Nast pnie tego samego 

autora, Kirche und Krieg 9 i d. Cyt. z Nietzschego za Beutin, Friedrich Nietzsche 393 

94.  Theod. h. e. 5, 41 
95.  Mees/Graf 42 i d. 
524 
96.  Deschner, Mit Gott 165 
97.  Tam e 163 
98.  Mees/Graf 41 i d. 

Rozdzia 31 
1.  FMG Information, marzec 1981, 17 
2.  Hóffner, 14.10.1984 w St. Ursula, Kolonia. FMG Information, grudzie, 1984,16 i d. 
3.  Tam e, czerwiec 1980, 11 
4.  Tam e, lipiec 1982, 14 
5.  Tam e, lipiec 1985, 18 

background image

6.  Vaticanum II. Konstytucja pastoralna. KoLció w Lwiecie wspó czesnym, Gaudium et Spes, 1, 1 
7.  Teod. h. e. 5. 41 
8.  K. Deschner, Nur Lebendiges schwimmt ge-gen den Strom, Aphorismen, 1985, 83 
9.  Konstytucja pastoralna Nr 48 i d. 
10.  Tam e Nr 51 
11.  Tam e
12.  Vaticanum II: OLwiadczenie w sprawie wychowania  chrzeLcija,skiego   Gravissimum Educationis 

Nr 1. Konstytucja pastoralna: KoLció w Lwiecie wspó czesnym, Gaudium et Spes Nr 49. Zaznaczenia moje 

13.  FMG Information, lipiec 1985, 21 
14.  Tam e, wrzesie, 1980, 16 i d. 
15.  Tam e, wrzesie, 1980; 26 marca 1981, 8, 33 
16.  Tam e, marzec 1981, 32 
17.  W.   Daim,  Abschaffung des Zblibats, w: Werkhefte,  zeitschrift  fur  probleme  der gesellschaft 

und des katholizismus.  1962, XVI/1, 18 

18.  Konstytucja dogmatyczna o KoLciele Nr 29 
19.  G. Hirschauer, Der Katholizismus vor dem Risiko der Freiheit. Nachruf auf ein Kozil, 1966, 270 
20.  FMG Information, marzec 1981, 11/12, 16 
21.  V  Gemie, Die Bedeutung der Pastoral-konstitution Gaudium et Spes und ihre Ver-wirklichung in 

der nachkonziliaren Kirche, w: 20 Jahre nach dem Konzil. Analysen und Perspektiven. Kritisches Christentum. 
Zeszyt specjalny Nr 93a/grud. 1985, 16, 19 

22.  FMG Information, marzec 1981, 17 
23.  Tam e
24.  Tam e, stycze, 1978, Nr 3, 8 
25.  G. Ermecke, Gilt die "Kónigsteiner Erkla-rung" heute noch? W: FMG Information 11/12 marzec 

1981, 58 i d. 

26.  Tam e
27.  Tam e 28 i d. 
28.  Tam e 59 
29.  Pfarramtsblatt. Mitteilungen aus Amtsblat-tern fur den katholischen Klerus, wyd. przez 

Klerusverband Miinchen Nr 1, 1 stycznia 1978. PodkreLlenie moje 

30.  Tam e
31.  FMG Information, stycze, 1978, Nr 3 
32.  Tam e
33.  Por. K. Deschner, Ein Jahrhundert Heilsge-schichte, t. II, 1983, 236 i d. 
34.  Jan Pawe II, M czyzn i kobiet stworzy . Podstawowe kwestie seksualnoLci cz owieka, 2. 1982, 

w ró nych miejscach. Por. tak e FMG Information, marzec 1981, 49 id. 

35.  FMG Information, lipiec 1982,  14.  Grudzie, 1984, 9 
36.  Tam e, czerwiec 1980, 8. Sierpie, 1984, 10 
37.  Audiencja 10 pa dziernika 1984. Por. audiencj generaln 25.6.1980. FMG Information, grudzie,

1984

S

7 i wrzesie, 1980, 13 

38.  S owa papie a z 5.6.1979, 23.7.1980, 3.12. 
1980, 28.1.1981, 23.10.1984. FMG Information, luty 1980, 7; wrzesie, 1980,11; marzec 
1981, 50; grudzie, 1984, 8 
39.  S owa papie a z 25.6.1980, 21.7.1982, 24.11. 
1982, FMG Information, wrzesie, 1980, 13; listopad 1982, 20; marzec 1983, 21 
40.  A.Kirchmayr, Die Kirche ist krank, w: Th. Seiterich (wyd), Briefe an den Papst, Beten allein 

geniigt nicht. 1987, 66 i d. 

41.  Por. Gaudium et Spes 5 i 54 
42.  S owa papie a z 28.4.1982  i  31.10.1984. FMG Information, lipiec 1982; 14 grudnia 1984,8 
43.  Verlautbarungen des Apostolischen Stuhls, 13. Predigten und Ansprachen von Johan-nes Paul II. 

bei seiner Pilgerfahrt durch Ir-land und in die USA 29.9 bis 8.10.1979. Wyd.   Sekretariat   Konferencji   
Biskupów Niemieckich, 128. Dalej: FMG Information, lipiec 1982, 13 

44.  Verlautbarungen des Apostolischen Stuhls, 24. Predigten und Ansprachen von Papst Johannes  Paul  

II.  bei  seinem  Pastoral-besuch  in  Deutschland,  15-19  listopada 1980. Wyd: Sekretariat Konferencji 
Biskupów Niemieckich, 16 i d. 

45.  S owa papie a z 15.11.1980,   10.10.1984. FMG Information, marzec 1981, 48; listopad 1982, 20; 

marzec 1983, 19; grudzie, 1984, 8.  Por.  tak e audiencja generalna z 18 lipca 1984. FMG Information, sierpie,
1984, 11 

525 
46.  Tam e, grudzie, 1984, 7 

background image

47.  M. Bussmann, Manner, Mitren, Macht, w: Th. Seitenreich (wyd.) Briefe an den Papst. Beten allein 

geniigt nicht, 1987, 106 i d. 

48.  S owa papie a z 1.8.1984, 22.8.1984, 5.9. 1984. FMG Information, grudzie, 1984, 5 id. 
49.  7.6.1980 do biskupów indonezyjskich. FMG Information, grudzie, 1984, 5 i d. 
50.  Tam e, lipiec 1982, 13 
51.  Tam e, marzec 1983, 19 i d. 
52.  3 listopada 1979. Tam e, luty 1980, 7 
53.  Tam e, grudzie, 1984, 8 i d. 
54.  Tam e
55.  Tam e, luty 1980, 9 
56.  U. i G. Wild, Der Heilige Geist setzt sich nicht nur auf Heilige Stuhie, w: Th. Seite-rich (wyd.) 

Briefe an den Papst. Beten allein genugt nicht, 1987, 133 

57.  Por.   H.   G.   Wiedemann,   Homosexuelle Liebe. Fur eine Neuorientierung in der christlichen 

Ethik, 1982, 103 

58.  taz, lipiec 1984 
59.  F. Lilie, Solange Ihr Thron steht, wackelt auch mein Bett nicht, w: Th. Seitenreich (wyd.) Briefe an 

den Papst. Beten allein genugt nicht, 1987, 136 i d. 

60.  FMG Information, czerwiec 1980, 5 
61.  Tam e, lipiec 1982, 14 (7.4.1982) 
62.  Por. H. J. Vogel, Auch verheiratete Priester stehen zum Dienst bereit, w: Th. Seitenreich (wyd.) 

Briefe an den Papst. Beten allein genugt nicht, 1987, 115 i d. 

63.  Verlautbarungen des Apostolischen Stuhls, 25. Predigten und Ansprachen von Johan-nes Paul II. 

bei seinem Pastoralbesuch in Deutschland sowie BegriiBungen und Re-den, die an den Heiligen Vater gerichtet 
wurden.  15 bis 19 November 1980. Wydawca: Sekretariat Konferencji Biskupów Niemieckich 125 

64.  Stówa papie a z 13.10.1979, 1.6.1980, 30.8. 1980. FMG Information, luty 1980, 8; czerwiec 1980, 

7; marzec 1981, 49 

65.  Verlautbarungen des Apostolischen Stuhls, 13. Predigten und Ansprachen von Johan-nes Paul II. 

bei seiner Pilgerfahrt durch Ir-land und in die USA 29.9 bis 8.10.1979. Wyd.   Sekretariat   Konferencji   
Biskupów Niemieckich, 1979, 40 i d. 

66.  FMG Information, marzec 1983, 20 
67.  Tam e, sierpie, 1984, 10 
68.  J. P.  II do grupy biskupów niemieckich w dniu 21.1.1983. FMG Information, marzec 1983, 21 
69.  Tani e, lipiec 1985, 18 
70.  taz, 11.10.1986 
71.  Tam e
72.  Por. Kreuzzug gegen das schmutzige Ame-rika, taz 16.7.1986 
73.  Waszyngton, 3 marca 1985 (Reuter) 
74.  L. L. Mathias, Die Kehrseite der USA, 1964, 30 
75.  Waszyngton, 4 maja 1987 (Reuter) 
76.  dpa/AP,  Meksyk,  10 sierpnia  1984.  Por. tak e taz 8. 8. 1984 
77.  Meksyk, 12 sierpnia 1984 (AP) zob. tak e „Frankfurter Rundschau" 
78.  Waszyngton, 27 lutego 1983 (AFP). Los Angeles, 5 lipca (Reuter) 
79.  Londyn, 12 grudnia 1986 (KNA) 
80.  Por. P. Nonnenmacher, Entscheidung mit oder ohne Gottes Hilfe, w: „Frankfurter Rundschau", 

25.6.1986. R. Sotscheck, Ple-biszit gegen die familienpolitische Steinzeit, w: taz, 24.5.1986. Por. tak e taz, 
28.6.1986 

81.  Tam e
82.  Por. G. Juttner, Die groBe Pleite des Jus-tizministers, w: taz, 27.11.1985 
83.  FMG Information, czerwiec 1980, 11 
84.  Tam e, grudzie, 1984, 9 
85.  Verlautbarungen des Apostolischen Stuhls, Papst Johannes Paul II. in Deutschland, Nr 25, 125 

(Fulda 17.11.1980) 

86.  Do biskupów Nowej Gwinei, 13 pa dziernika 1979. FMG Information, luty 1980, 8 
87.  Podczas tak zwanej rocznej mszy Lw. rodzin w dniu 25.3.1984. FMG Information, sierpie, 1984, 

10 


Document Outline