Tech.agrobizn_341[01].Z1.01

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Tomasz Kacperski

Funkcjonowanie Wspólnej Polityki Rolnej
341[01].Z1.01

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:
mgr inŜ. Adam Hubicki
mgr inŜ. Krystyna Kwestarz

Opracowanie redakcyjne:

mgr inŜ. Maria Pajestka

Konsultacja:

mgr inŜ. Marek Rudziński

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczn

programu jednostki modułowej 341[01].Z1.01

„Funkcjonowanie Wspólnej Polityki Rolnej”, zawartego w modułowym programie nauczania
dla zawodu technik agrobiznesu.

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Podstawy polityki rolnej

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Fundusze strukturalne Unii Europejskiej

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Wspieranie rozwoju obszarów wiejskich

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Instytucje wdraŜające programy pomocowe i organizacje zawodowe

funkcjonujące w Unii Europejskiej

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o funkcjonowaniu Wspólnej

Polityki Rolnej.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne, wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia, wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania, „pigułkę” wiadomości teoretycznych niezbędnych do opanowania
treści jednostki modułowej,

−

zestaw pytań przydatnych do sprawdzenia, czy juŜ opanowałeś podane treści,

−

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian postępów, który pozwoli Ci określić zakres poznanej wiedzy. Pozytywny
wynik sprawdzianu potwierdzi Twoją wiedzę i umiejętności z tej jednostki modułowej.
Wynik negatywny będzie wskazaniem, Ŝe powinieneś powtórzyć wiadomości i poprawić
umiejętności z pomocą nauczyciela,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw pytań testowych, który pozwoli Ci sprawdzić,
czy opanowałeś materiał w stopniu umoŜliwiającym zaliczenie całej jednostki
modułowej,

−

wykaz literatury uzupełniającej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

341[01].Z1.04

Organizowanie produkcji

rolniczej

341[01].Z1.01

Funkcjonowanie Wspólnej Polityki

Rolnej

341[01].Z1.03

Organizowanie i prowadzenie

gospodarstwa rolnego

341[01].Z1.02

Przestrzeganie przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy,

ochrony przeciwpoŜarowej

oraz

ochrony środowiska

341[01].Z1

Organizacja i prowadzenie

działalności rolniczej

341[01].Z1.05

Wykorzystanie techniki

komputerowej w rolnictwie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

posługiwać się podstawowymi pojęciami ekonomicznymi,

−

posługiwać się podstawowymi pojęciami prawnymi,

−

identyfikować podmioty gospodarki rynkowej,

−

interpretować przepisy prawne,

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−

korzystać z technologii informacyjnej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

zinterpretować przepisy prawa europejskiej integracji gospodarczej,

−

scharakteryzować załoŜenia polityki Unii Europejskiej wobec wsi i rolnictwa,

−

określić zasady funkcjonowania polskiego rolnictwa w Unii Europejskiej,

−

określić problemy polityki rolnej i obszarów wiejskich w Polsce,

−

scharakteryzować zasady obrotu ziemią i nieruchomościami,

−

zinterpretować instrumenty Wspólnej Polityki Rolnej,

−

określić kierunki i zasady wspierania polskiego rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich,

−

określić procedury korzystania ze środków finansowych Unii Europejskiej,

−

sporządzić wniosek o dofinansowanie ze środków finansowych Unii Europejskiej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Podstawy polityki rolnej

4.1.1. Materiał nauczania

Funkcjonowanie Unii Europejskiej opiera się na trzech filarach, odpowiadających

zakresowi spraw i kompetencji.

I filar – unia gospodarcza i walutowa obejmuje: rynek wewnętrzny, czyli swobodny

przepływ  towarów,  osób,  usług  i  kapitału,  unię  celną,  wspólną  politykę  handlową,  wspólną
politykę  w  dziedzinach  rolnictwa  i  rybołówstwa,  wspólną  politykę  w  dziedzinie  transportu
i energii,  koordynację  państwowych  polityk  zatrudnienia,  Europejski  Fundusz  Społeczny,
wspólną  politykę  w  dziedzinie  ochrony  środowiska  naturalnego,  ochronę  niezakłóconej
konkurencji,  wspieranie  rozwoju  naukowego  i  technologicznego,  ochronę  zdrowia,  ochronę
konsumentów, obronę cywilna, turystykę i sport,

II filar – wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa dotyczy: praw człowieka,

pomocy krajom spoza UE, bezpieczeństwa zewnętrznego, finansowania obrony,
długofalowego bezpieczeństwo europejskiego,

III filar – współpraca w zakresie spraw wewnętrznych i wymiaru sprawiedliwości,

obejmuje: politykę azylową, politykę imigracyjną, zwalczanie przestępczości zorganizowanej,
walkę z terroryzmem, współpracę sądową, współpracę policji.

Integralną częścią prawa wspólnotowego jest prawo rolne zawarte w aktach prawnych. Ze

względu na źródła prawa Wspólnoty Europejskiej, akty prawne moŜna podzielić na [3, s. 12]:
1. źródła prawa pierwotnego, do którego zalicza się:

– akty traktatowe (Traktat z 25.03.1957 r. o utworzeniu Wspólnoty Europejskiej),
– akty normatywne rangi traktatowej modyfikujące lub uzupełniające Traktat Rzymski

(np. Traktat o utworzeniu jednolitych organów Wspólnot Europejski, Jednolity Akt
Europejski, Traktat z Maastricht z 7.02.1992 r. o Unii Europejskiej, Traktat
Amsterdamski, Traktat Nicejski),

– akty adhezyjne państw członkowskich o przystąpieniu do utworzonych juŜ Wspólnot

Europejskich, w których znajdują równieŜ się normy prawne odnoszące się do
wspólnej polityki rolnej (np. Traktat o przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do
Unii Europejskiej, zawierający m.in. postanowienia dotyczące rolnictwa),

2. źródła prawa wtórnego:

– rozporządzenie, jest aktem prawnym najwyŜszej rangi, o ogólnym i powszechnie

obowiązującym charakterze,

– dyrektywa, w przeciwieństwie do rozporządzenia, nie ma bezpośredniego

zastosowania, moc wiąŜącą ma w stosunku do konkretnego państwa członkowskiego
Wspólnot Europejskich, do którego jest adresowana i do osiągnięcia określonego celu,
pozostawiając w kompetencji władz narodowych dobór form, środków i metod,

– decyzja, jest aktem prawnym wiąŜącym w odniesieniu do jego adresatów i nie

wymagającym Ŝadnych działań ze strony prawodawców krajowych; treścią decyzji
najczęściej są rozstrzygnięcia indywidualne,

– zalecenie i opinia, nie mają mocy wiąŜącej wobec ich adresatów.
Członkostwo Polski w Unii Europejskiej obliguje do przyjęcia i przestrzegania

wspólnotowego prawa, w tym reguł prawnych Wspólnej Polityki Rolnej. Wspólna Polityka
Rolna (WPR) jest to całość działań podejmowanych przez Wspólnotę Europejską w sektorze
rolnictwa (rolnictwo, leśnictwo, ogrodnictwo) dla osiągnięcia określonych celów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zadania WPR:

– zwiększenie wydajności produkcji rolnej w drodze rozwoju postępu technicznego,

zapewnienia racjonalnego rozwoju produkcji rolnej oraz jak najpełniejszego
wykorzystania czynników produkcji,

– zapewnienie naleŜytego standardu Ŝycia ludności rolniczej, w szczególności poprzez

podniesienie dochodów osób zatrudnionych w rolnictwie,

–  stabilizacja rynków rolnych,
–  zapewnienie bezpieczeństwa zaopatrzenia,
–  zapewnienie odpowiednich cen [3, s. 50].

W celu realizacji zadań WPR stosowane są następujące instrumenty:
1) instrumenty polityki rynkowej, które w sposób bezpośredni oddziałują na

kształtowanie branŜowych rynków rolnych oraz regulują zasady organizacji produkcji
rolnej i handlu tymi produktami. Do podstawowych instrumentów polityki rynkowej
zalicza się:

−

wspólne ceny produktów rolnych,

−

system interwencyjnego skupu produktów rolnych,

−

dopłaty z tytułu przechowywania produktów rolnych,

−

dopłaty bezpośrednie,

−

dopłaty do konsumpcji produktów rolnych,

−

limitowanie produkcji rolnej,

−

dopłaty eksportowe,

−

cła,

−

kontyngenty ilościowe.

2) instrumenty polityki strukturalnej mające w długookresowej perspektywie wpływać na

kształtowanie  struktur  rolnych  poprzez  działania  zmierzające  do  poprawy  struktury
obszarowej  gospodarstw  rolnych,  modernizacji  gospodarstw  i  towarzyszącej  im
infrastruktury  technicznej.  Do  podstawowych  instrumentów  polityki  strukturalnej
zalicza się:

−

wcześniejsze emerytury,

−

program rolno-środowiskowy i zalesianie,

−

wsparcie gospodarstw połoŜonych na obszarach o niekorzystnych warunkach
gospodarowania,

−

inwestycje w gospodarstwach rolnych,

−

rodki pomocy dla młodych rolników,

−

poprawę przetwórstwa i marketingu produktów rolnych,

−

zachowanie dziedzictwa wsi,

−

zróŜnicowanie działalności gospodarczej na wsi,

−

rozwój turystyki i rzemiosła,

−

rozwój i poprawę infrastruktury związanej z rolnictwem,

−

odbudowę produkcji zniszczonej przez klęski.

Wspólne ceny produktów rolnych, określane mianem cen instytucjonalnych lub

gwarantowanych, ustalane są na wysokim poziomie, z reguły wyŜszym niŜ ceny światowe, co
gwarantuje rolnikom odpowiednio wysokie dochody.

System interwencyjnego skupu produktów rolnych słuŜy utrzymywaniu cen produktów

rolnych na z góry załoŜonym poziomie w okresie zwiększonej podaŜy produktów rolnych.

Dopłaty z tytułu prywatnego przechowywania produktów rolnych stosowane są zamiast

wydatków na skup nadwyŜek produkcyjnych i kosztów ich przechowywania. Środki te
przeznaczane są na dopłaty prywatnym przedsiębiorcom z tytułu przechowywania tych
produktów przez pewien czas.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dopłaty bezpośrednie słuŜą zabezpieczeniu odpowiedniego poziomu dochodów rolników,

bez  potrzeby  podwyŜszania  cen  dla  konsumentów.  Na  płatności  bezpośrednie  do  gruntów
rolnych składają się:
–  jednolita  płatność  obszarowa  do  gruntów  rolnych  w  gospodarstwie  rolnym,

utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej: grunty orne, pastwiska, łąki, sady i uprawy
wieloletnie, plantacje wierzby wykorzystywanej do wyplatania;

–  płatności uzupełniające do powierzchni upraw podstawowych,
–  płatności uzupełniające do powierzchni uprawy chmielu,
–  płatności  uzupełniające  do  powierzchni  roślin  przeznaczonych  na  paszę  uprawianych

na trwałych uŜytkach zielonych,

–  płatności do upraw roślin energetycznych,
–  płatności cukrowe,
–  pomoc  finansowa  z  tytułu  wspierania  gospodarowania  na  obszarach  górskich  i  innych

obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Od 1 stycznia 2009 roku otrzymywanie płatności będzie powiązane z obowiązkiem spełnienia
przez gospodarstwo określonych przepisami wymogów. Jest to tzw. zasada wzajemnej
zgodności. Minimalne wymagania będą dotyczyły:
– ochrony

rodowiska

przed

zanieczyszczeniami

wynikającymi

prowadzonej

w gospodarstwie działalności,

– wytwarzania produktów rolniczych w sposób nie zagraŜający zdrowiu ludzi i zwierząt

oraz zdrowotności roślin,

–  zapewnienia warunków dobrostanu zwierząt,
–  uŜytkowania gruntów w sposób nie pogarszający ich jakości.
Nieprzestrzeganie  przez  rolników  minimalnych  wymagań  określonych  w  ramach  zasady
wzajemnej zgodności będzie skutkowało sankcjami w postaci obniŜenia kwot płatności, aŜ do
całkowitego  ich  pozbawienia  w  przypadku  nieprzestrzegania  ustalonych  wymagań
w kolejnych latach.

Dopłaty do konsumpcji produktów rolnych mają na celu wspomaganie promocji spoŜycia

określonych produktów, jak teŜ częściowe zagospodarowanie nadwyŜek produkcyjnych.

Kolejnymi instrumentami stosowanymi w ramach WPR są róŜne rodzaje opłat celnych

nakładanych na towary importowane. NaleŜą do nich:
– cła ad valorem, które oparte są na stałych stawkach celnych naliczanych procentowo

w zaleŜności od wartości towaru,

– cła preferencyjne, które przewidziane są podczas importu produktów rolnych z państw,

którym Unia Europejska przyznała korzystne warunki dostępu do swojego rynku,

– cła dodatkowe, które mogą być nakładane na importera, gdy cena produktu spoza Unii

Europejskiej jest niŜsza od ceny wejścia (cena, po jakiej importowane produkty rolne
mogą być dopuszczone do obrotu handlowego na obszarze Unii Europejskiej).

Instrumentem limitowania produkcji rolnej są kwoty produkcyjne, które polegają na

ustaleniu w trybie administracyjnym górnego pułapu produkcji przeznaczonej do zbycia
w roku gospodarczym dla poszczególnych producentów rolnych.

Dopłaty eksportowe stosowane są w celu wyrównania róŜnicy między cenami

wspólnotowymi a cenami światowymi, w przypadku, gdy ceny eksportowanych produktów
państw Unii Europejskiej kształtują się powyŜej cen światowych.

Wspólna polityka rolna oparta jest na kilku zasadach i załoŜeniach.

Trzy podstawowe zasady Wspólnej Polityki Rolnej [1, s. 7]:
– zasada wspólnego rynku oznaczająca swobodny przepływ produktów rolnych między

państwami członkowskimi,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

– zasada preferencji Wspólnoty, która oznacza pierwszeństwo zbytu na rynku Wspólnoty

dla produktów rolnych wytworzonych na jej terenie i ochronę rynku wewnętrznego przed
importem,

– zasada solidarności finansowej, zobowiązująca wszystkie kraje członkowskie

do partycypowania w kosztach polityki rolnej.

ZałoŜenia Wspólnej Polityki Rolnej [3, s. 46]:
– zapewnienie samowystarczalności w zakresie produktów rolnych strefy umiarkowanej,
– ukierunkowanie na wspieranie i wzmacnianie gospodarstw rodzinnych, które stanowią

jednostkę produkcyjną w rolnictwie,

–  traktowanie rolnictwa jako szczególnego sektora gospodarki,
–  wprowadzenie regulacji wspólnego rynku rolnego,
–  europeizacja

regulacji

prawnych

(powszechne

zasady

dotyczące

konkurencji,

obowiązkowa koordynacja róŜnych narodowych rynków).

W związku z załoŜeniem obowiązkowej koordynacji róŜnych narodowych rynków, formą

integracji  i  funkcjonowania  wspólnych  organizacji  rynków  rolnych  było  utworzenie
jednolitego  rynku  europejskiego.  Jednolity  rynek  wewnętrzny  to  obszar  bez  granic
wewnętrznych,  na  którym  zostaje  zapewniony  swobodny  przepływ  towarów,  osób,  usług
i kapitału.

Swobodny przepływ towarów polega na zniesieniu ceł pomiędzy krajami członkowskimi

oraz barier technicznych (zróŜnicowanych norm, standardów, przepisów), fiskalnych
(róŜnych systemów podatkowych) i fizycznych (kontroli granicznych).

Swobodny przepływ osób oznacza, Ŝe mieszkańcy Wspólnoty mają zapewnione prawo

do pracy, osiedlenia się, Ŝycia, korzystania ze świadczeń socjalnych oraz do minimum
pomocy na rzecz integracji w wybranym przez siebie kraju bez względu na przynaleŜność
państwową.

Swobodny przepływ usług. Usługi to świadczenia wykonywane w ramach prowadzonej

działalności  handlowej,  przemysłowej,  rzemieślniczej  oraz  wolnych  zawodów  (np.  lekarze,
prawnicy).  Swoboda  przepływu  usług  obejmuje  trzy  przypadki:  usługodawca  wykonuje
usługę  w  kraju  usługobiorcy,  usługobiorca  przyjmuje  świadczenie  w  kraju  usługodawcy,
usługobiorca pozostają w swoich krajach, a tylko usługa przekracza granicę.

Swobodny przepływu kapitałów i płatności. Zasada swobodnego przepływu płatności jest

niezbędna  dla  swobodnego  przepływu  towarów,  pracowników  i  usług.  Bez  niej  niemoŜliwa
byłaby  zapłata  za  towary  wysłane  za  granicę,  przesłanie  naleŜności  za  usługę,  a  takŜe
wynagrodzenia  za  pracę  osoby  pracującej  w  innym  kraju  członkowskim.  Ponadto  zasada  ta
dotyczy  operacji  finansowych  związanych  z  inwestowaniem  funduszy  przez  osoby  fizyczne
i przedsiębiorstwa.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak rozumiesz pojęcie Wspólnej Polityki Rolnej?
2.  Jakie są zasady Wspólnej Polityki Rolnej?
3.  Jakie są zadania Wspólnej Polityki Rolnej?
4.  Jakie znasz instrumenty polityki rynkowej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej?
5.  Jakie znasz instrumenty polityki strukturalnej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej?
6.  Jakie znasz źródła prawa Wspólnoty Europejskiej?
7.  Jak rozumiesz pojęcie jednolitego rynku wewnętrznego?
8.  Na czym polegają cztery swobody na jednolitym rynku wewnętrznym?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przyporządkuj wymienione instrumenty polityki rolnej odpowiednio do instrumentów

polityki rynkowej i strukturalnej. Określ, w jaki sposób poszczególne instrumenty polityki
rolnej będą wpływały na kształtowanie się rynku rolnego oraz struktur rolnych?

−

cła

−

dopłaty bezpośrednie

−

dopłaty do konsumpcji produktów
rolnych

−

dopłaty eksportowe

−

dopłaty z tytułu przechowywania
produktów rolnych

−

inwestycje w gospodarstwach
rolnych

−

kontyngenty ilościowe

−

limitowanie produkcji rolnej

−

odbudowa produkcji zniszczonej
przez klęski

−

poprawa przetwórstwa i
marketingu produktów rolnych

−

program rolno-środowiskowy
i zalesianie

−

rozwój i poprawę infrastruktury
związanej z rolnictwem

−

rozwój turystyki i rzemiosła

−

system interwencyjnego skupu
produktów rolnych

−

rodki pomocy dla młodych

rolników

−

wcześniejsze emerytury

−

wsparcie gospodarstw połoŜonych
na obszarach o niekorzystnych
warunkach gospodarowania

−

wspólne ceny rolne

−

zachowanie dziedzictwa wsi

−

zróŜnicowanie działalności
gospodarczej na wsi

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować treść właściwego fragmentu rozdziału poradnika dla ucznia,
2) przyporządkować poszczególne instrumenty polityki rolnej odpowiednio do instrumentów

polityki rynkowej i strukturalnej,

3) określić, w jaki sposób poszczególne instrumenty polityki rolnej będą wpływały na

kształtowanie się rynku rolnego oraz struktur rolnych.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–  poradnik dla ucznia,
–  literatura z rozdział 6 poradnika,
–  komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 2

Wypełnij wniosek o przyznanie płatności bezpośredniej dla wybranego gospodarstwa.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować instrukcję wypełniania wniosku o przyznanie płatności bezpośredniej,
2)  przeanalizować wniosek o przyznanie płatności bezpośredniej,
3)  wypełnić wniosek o przyznanie płatności bezpośredniej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–  druk wniosku o przyznanie płatności bezpośredniej,
–  instrukcja wypełniania wniosku o przyznanie płatności bezpośredniej,
–  przykładowe dane gospodarstwa wraz z mapkami.

Ćwiczenie 3

Na podstawie opisu gospodarstwa, określ, czy gospodarstwo spełnia wszystkie wymogi

do otrzymania płatności bezpośrednich.

W gospodarstwie rolnym prowadzona jest uprawa roślin zboŜowych i okopowych na

10 ha,  oprócz  tego,  ugorowanych  gruntów  jest  0,5  ha,  natomiast  odłogowanych – 1 ha. Łąki
zajmują  1  ha,  pastwiska  2  ha,  które  są  koszone  2  razy  w  roku.  Ponadto  rolnik  posiada
plantację  wierzby  wykorzystywanej  do  wyplatania,  która  połoŜona  jest  2  m  od  granicy
sąsiedniej  działki  gruntu,  na  którym  prowadzona  jest  uprawa  zbóŜ.  Rolnik  w  razie
konieczności  prowadzi  wypalanie  na  gruntach  rolnych.  Wszystkie  działki  w  gospodarstwie
mają  powierzchnię  powyŜej  0,1  ha.  Rolnik  posiada  numer  identyfikacyjny  w  krajowym
systemie ewidencji producentów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować treść właściwego fragmentu rozdziału poradnika dla ucznia,
2)  przeanalizować ustawę o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej,
3)  przeanalizować rozporządzenie w sprawie minimalnych norm,
4)  przeczytać uwaŜnie opis gospodarstwa,
5)  określić,  które  z  wymienionych  faktów  w  opisie  gospodarstwa  spełniają  minimalne

wymogi,

6) określić, które z wymienionych faktów w opisie gospodarstwa nie spełniają minimalnych

wymogów i uzasadnić tę odpowiedź.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

ustawa o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej,

−

rozporządzenie w sprawie minimalnych norm,

−

opis gospodarstwa,

−

kartka papieru i długopis.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić pojęcie Wspólnej Polityki Rolnej?

2) wyjaśnić zasady Wspólnej Polityki Rolnej?

3) wyjaśnić zadania Wspólnej Polityki Rolnej?

4) określić instrumenty polityki rynkowej w ramach Wspólnej Polityki

Rolnej?

5) określić instrumenty polityki strukturalnej w ramach Wspólnej Polityki

Rolnej?

6) wskazać źródła prawa Wspólnoty Europejskiej?

7) wyjaśnić pojęcie jednolitego rynku wewnętrznego?

8) scharakteryzować cztery swobody na jednolitym rynku wewnętrznym?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.

Fundusze strukturalne Unii Europejskiej

4.2.1. Materiał nauczania

Kluczowym zadaniem w kaŜdym nowym okresie programowania funduszy

strukturalnych  jest  określanie  regionów  lub  obszarów,  które  otrzymają  pomoc  z  tych
funduszy.  Charakterystyka  tych  regionów  ujęta  jest  w  celach  polityki  strukturalnej.
Lista  celów  polityki  strukturalnej  Unii  Europejskiej  ulegała  przekształceniom  w  kolejnych
okresach  programowania.  Obecnie  ustanowione  są  następujące  cele  polityki  strukturalnej
[www.ppr.pl]:
1)  wspieranie  rozwoju  regionów  zapóźnionych  w  rozwoju  oraz  słabo  zaludnionych

regionów północnej Europy. Kryterium wyodrębnienia regionów słabo rozwiniętych jest
poziom 75% średniego PKB przypadającego na 1 mieszkańca Unii. Cel ten finansowany
jest przez wszystkie cztery fundusze strukturalne. Obowiązującą zasadą finansowanie
realizacji tego celu jest pokrywanie, co najmniej 50% wszystkich wydatków publicznych
na dane przedsięwzięcie.

2) wspieranie gospodarczych i społecznych przekształceń obszarów stojących w obliczu

problemów  strukturalnych.  Jego  zasięg  nie  obejmuje  całych  regionów,  ale  konkretne
obszary.  Środki  unijne  mogą  pokrywać  maksymalnie  50%  kosztów  działań
podejmowanych na rzecz przekształceń strukturalnych określonych obszarów, lecz udział
ten wynosi zasadniczo 25%. W finansowaniu tego celu bierze udział Europejski Fundusz
Rozwoju  Regionalnego  (EFRR),  a  w  niektórych  przypadkach  takŜe  Europejski  Fundusz
Społeczny (EFS).O wsparcie finansowe mogą występować następujące obszary:

−

strefy przemysłowe, w których stopa bezrobocia i stopa zatrudnienia w przemyśle są
wyŜsze od przeciętnej UE i jednocześnie występuje spadkowa tendencja zatrudnienia
w przemyśle,

−

strefy wiejskie o gęstości zaludnienia poniŜej 100 osób na km

lub o zatrudnieniu

w rolnictwie, osiągającym podwójną średnią unijną, rejestrujące stopę bezrobocia
wyŜszą od średniej lub malejącą liczbę ludności,

−

strefy miejskie spełniające jedno z kryteriów: wysoka stopa bezrobocia
długookresowego, wysoki poziom ubóstwa, wysoki poziom zdegradowania
ś

rodowiska naturalnego, wysoki poziom przestępczości, niski poziom wykształcenia

ludności,

−

strefy

zaleŜne

rybołówstwa

mające

znaczący

poziom

zatrudnienia

w rybołówstwie i problemy groŜące likwidacją miejsc pracy w tym sektorze,

−

inne strefy (m.in. bezpośrednio sąsiadujące z regionami celu 1 lub strefami wiejskimi
czy przemysłowymi celu 2),

3) wspieranie adaptacji i modernizacji polityk oraz systemów kształcenia, szkolenia

i zatrudnienia poza obszarem celu 1. Koncentruje się na wspieraniu działań w regionach
nieuwzględnionych w zakresie celu 1 i 2, a dotyczących modernizacji rynków pracy.
Finansowany jest wyłącznie z Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS).
Fundusze strukturalne są instrumentami Polityki Strukturalnej Unii Europejskiej.

Ich zadaniem  jest  wspieranie  restrukturyzacji  i  modernizacji  gospodarek  krajów  UE.
W ten sposób  wpływa  się  na  zwiększenie  spójności  ekonomicznej  i  społecznej  Unii.
Fundusze  kierowane  są  do  tych  sektorów  gospodarki  i  regionów,  które  bez  pomocy
finansowej  nie  są  w stanie  dorównać  do  średniego  poziomu  ekonomicznego  w  UE
[www.funduszestrukturalne.gov.pl].

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (European Regional Development Fund –

EFRR)  ma  na  celu  przyczynianie  się  do  korygowania  podstawowych  dysproporcji
regionalnych  we  Wspólnocie  poprzez  udział  w  rozwoju  i  dostosowaniu  strukturalnym
regionów  opóźnionych  w  rozwoju  oraz  w  przekształcaniu  upadających  regionów
przemysłowych  [11].  Działalność  Europejskiego  Funduszu  Rozwoju  Regionalnego
koncentruje się na następujących dziedzinach [www.funduszestrukturalne.pl]:
–  inicjatywach  na  rzecz  rozwoju  lokalnego  oraz  zatrudnienia,  jak  teŜ  działalności  średnich

i małych przedsiębiorstw,

– rozwoju rentownych inwestycji produkcyjnych umoŜliwiających tworzenie lub

utrzymywanie trwałego zatrudnienia,

–  unowocześnianiu infrastruktury,
–  rozwoju turystyki oraz inwestycji w dziedzinie kultury,
–  ochronie i poprawie stanu środowiska,
–  rozwoju społeczeństwa informacyjnego.
W  regionach  wyznaczonych  w  ramach  celu  1,  EFRR  moŜe  uczestniczyć  w  finansowaniu
inwestycji  w  dziedzinie  edukacji  i  zdrowia,  które  są  korzystne  dla  strukturalnego
dostosowania regionów [2, s. 35].

Europejski Fundusz Społeczny (European Social Fund – EFS) ma na celu poprawę

moŜliwości zatrudniania pracowników w ramach rynku wewnętrznego, podniesienie poziomu
Ŝ

ycia, ułatwienie dostosowania się do zmian w przemyśle i systemach produkcyjnych poprzez

kształcenie zawodowe i przekwalifikowanie [11].
Zakres  i  rodzaje  działań,  jakie  mogą  być  podejmowane  w  ramach  Europejskiego  Funduszu
Społecznego:
–  realizacja wieloletnich akcji aktywizacji rynku pracy,
–  promowanie  równego  dostępu  do  rynku  pracy  i  zwalczanie  społecznej  degradacji  grup

i ich dyskryminacji,

– wspieranie i ulepszanie kształcenia, szkolenie i doradztwo sprzyjające lepszej adaptacji

zawodowej i większej mobilności,

– promowanie wysoko wykwalifikowanej siły roboczej, postaw innowacyjnych,

umiejętności dostosowania się do nowych wymogów organizacyjnych [2, s. 37].

Z  Europejskiego  Funduszu  Społecznego  finansować  moŜna  kształcenie  bezrobotnych,
działania  słuŜące  wspieraniu  powiązań  między  obszarem  edukacji  a  rynkiem  pracy,
kształcenie  specjalistów  w  dziedzinie  badań  i  rozwoju  oraz  osób  zajmujących  się  biznesem,
działania  słuŜące  wspieraniu  obecności  kobiet  na  rynku  pracy  i  na  kierowniczych
stanowiskach,  rozwój  nowych  źródeł  zatrudnienia,  wszelkie  działania  słuŜące  integracji  na
rynku  zepchniętych  na  margines  grup  społecznych  (niewidomi, niepełnosprawni, narkomani,
mniejszości etniczne, byli więźniowie etc.), poprawę jakości systemu edukacji [www.ppr.pl].

Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (European Agriculture Gwaratee and

Guidance Fund

−

EFOGR) składa się z dwóch sekcji: Sekcji Gwarancji, która finansuje

wspólną politykę rolną (zakupy interwencyjne produktów rolnych, płatności bezpośrednie dla
rolników)

oraz

Sekcji

Orientacji,

która

wspiera

przekształcenia

rolnictwie

w poszczególnych państwach UE i jest instrumentem polityki strukturalnej. W ramach Sekcji
Orientacji EAGGF realizowane są następujące zadania:
– rozwój i modernizacja terenów wiejskich,
– wspieranie inicjatyw słuŜących zmianom struktury zawodowej na wsi (w tym kształcenia

zawodowego rolników i ich przekwalifikowania do innych zawodów),

– wspomaganie działań mających na celu zwiększenie konkurencyjności produktów

rolnych,

– restrukturyzacja oraz dostosowanie potencjału produkcyjnego gospodarstw do wymogów

rynku,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–  pomoc przy osiedlaniu się młodych rolników,
–  wspieranie rozwoju ruchu turystycznego i rzemiosła,
–  rozwój i eksploatacja terenów leśnych,
–  inwestycje w ochronę środowiska,
–  wyrównywanie  szans  gospodarstw  połoŜonych  na  terenach  górzystych  i  terenach

dotkniętych kataklizmami [www.funduszestrukturalne.pl].
Finansowy Instrument Orientacji Rybołówstwa (Financial Instrument for Fisheries

Guidance  –  FIFG)  wspiera  restrukturyzację  rybołówstwa  państw  członkowskich.
Za pośrednictwem FIFG finansowane są inicjatywy obejmujące:
–  rozwój hodowli ryb,
–  rozwój  infrastruktury  portów  rybackich  oraz  ich  wyposaŜenie  w  niezbędne  zaplecze

i urządzenia,

– restrukturyzację i unowocześnienie floty rybackiej oraz metod połowu i przetwarzania ryb

podnoszenie konkurencyjności produktów rybnych i ich promowanie na rynku.
W okresie programowania na lata 2007

−

2013 działania skierowane na rozwój obszarów

wiejskich ujęto w jednolitych ramach finansowych, polegających na utworzeniu jednego
ź

ródła finansowania, tj. Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz

w jednolitych ramach programowych polegających na określeniu wspólnych dla krajów
członkowskich

osi

priorytetowych,

które

mają

zapewnić

uproszczenie

systemu

administrowania oraz wprowadzenie podejścia zintegrowanego do procesu programowania.

Misją Funduszu jest promocja zrównowaŜonego rozwoju obszarów wiejskich na terenie

całej Wspólnoty w ramach Wspólnej Polityki Rolnej oraz Wspólnej Polityki Rybołówstwa,
która zawarta jest w tzw. osiach priorytetowych. KaŜda oś priorytetowa zawiera odpowiednie
instrumenty polityki rozwoju obszarów wiejskich [www.minrol.gov.pl]:
1) oś priorytetowa (gospodarcza) – wsparcie konkurencyjności sektora rolnego i leśnego:

– szkolenia zawodowe i akcje informacyjne dla osób zatrudnionych w rolnictwie

i leśnictwie,

–  ułatwienie startu młodym rolnikom,
–  renty strukturalne,
–  wykorzystanie usług doradczych przez rolników oraz zarządców lasów,
–  organizacja usług doradczych w zakresie rolnictwa i leśnictwa,
–  modernizacja gospodarstw rolnych,
–  zwiększenie wartości gospodarczej lasów,
–  zwiększenie wartości dodanej podstawowej produkcji rolnej i leśnej,
–  infrastruktura związana z rozwojem i dostosowaniem rolnictwa i leśnictwa,
–  odtworzenie  potencjału  produkcji  rolnej  zniszczonego  w  wyniku  klęsk  Ŝywiołowych

i wprowadzenie instrumentów zapobiegawczych,

– wdraŜanie programów jakości Ŝywności,
– wspieranie grup producentów w zakresie działalności informacyjnej i promocyjnej dla

produktów objętych programami jakości Ŝywności,

– wspieranie grup producentów rolnych.

2) oś priorytetowa (środowiskowa) – zrównowaŜone gospodarowanie zasobami gruntów

rolnych i leśnych:
– wspieranie gospodarstw na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania

na obszarach górskich,

– wspieranie gospodarstw na innych obszarach o niekorzystnych warunkach

gospodarowania,

–  dopłaty do gruntów rolnych na obszarach sieci NATURA 2000,
–  wspieranie przedsięwzięć rolno-środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt,
–  inwestycje nie powiązane z produkcją rolniczą,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–  zalesianie gruntów rolnych,
–  zakładanie systemów rolno-leśnych na gruntach rolnych,
–  zalesianie gruntów innych niŜ grunty rolne,
–  dopłaty do gruntów leśnych na obszarach sieci NATURA 2000,
–  przedsięwzięcia leśno-środowiskowe,
–  odtwarzanie  potencjału  produkcji leśnej i wprowadzanie odpowiednich instrumentów

zapobiegawczych,

– inwestycje nie powiązane z produkcją leśną.

3) oś priorytetowa (społeczna) – dywersyfikacja ekonomiczna obszarów wiejskich

i podniesienie jakości Ŝycia na obszarach wiejskich:
– przejście do działalności pozarolniczej,
– wspieranie tworzenia i rozwoju mikro-przedsiębiorstw w celu promocji

przedsiębiorczości i rozwijania ekonomicznych podstaw regionu,

–  promocja turystyki,
–  ochrona, podnoszenie jakości i zarządzanie dziedzictwem kulturowym,
–  podstawowe usługi na rzecz gospodarki i ludności wiejskiej,
–  odnowa  wsi  i  rozwój,  ochrona  i  podniesienie  jakości  wiejskiego  dziedzictwa

kulturowego,

– system szkoleń zawodowych dla podmiotów gospodarczych działających w obszarach

objętych osią priorytetową 3,

– system zdobywania kwalifikacji i aktywizacji w celu przygotowania i wdroŜenia

lokalnej strategii rozwoju.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz cele polityki strukturalnej?
2.  Jakie znasz fundusze strukturalne?
3.  Jakie jest przeznaczenie poszczególnych funduszy strukturalnych?
4.  Jakie  jest  przeznaczenie  Europejskiego  Funduszu  Rolnego  Rozwoju  Obszarów

Wiejskich?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Scharakteryzuj fundusze strukturalne.

1. Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (European Regional Development Fund –

EFRR),

2. Europejski Fundusz Społeczny (European Social Fund – EFS),
3. Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (European Agriculture Gwaratee and

Guidance Fund – EFOGR),

4. Finansowy Instrument Orientacji Rybołówstwa (Financial Instrument for Fisheries

Guidance – FIFG).

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać podrozdział poradnika dla ucznia,
2)  przeanalizować literaturę z rozdziału 6 dotyczącą funduszy strukturalnych,
3)  scharakteryzować poszczególne fundusze strukturalne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

broszury informacyjne,

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

kartka papieru i długopis.

Ćwiczenie 2

WskaŜ fundusze strukturalne, w ramach których środki finansowe są przeznaczone

na finansowanie rozwoju obszarów wiejskich.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać podrozdział poradnika dla ucznia,
2) określić fundusze strukturalne, w ramach, których środki finansowe są przeznaczone

na finansowanie rozwoju obszarów wiejskich.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

kartka papieru i długopis.

Ćwiczenie 3

Określ, w jaki sposób instrumenty polityki rozwoju obszarów wiejskich w ramach osi

gospodarczej, wpłyną na wsparcie konkurencyjności sektora rolnego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać podrozdział poradnika dla ucznia dla ucznia,
2)  przeanalizować literaturę z rozdziału 6 poradnika,
3)  przeanalizować informacje zawarte w Internecie,
4)  określić  wpływ  poszczególnych  instrumentów  polityki  rozwoju  obszarów  wiejskich

na wsparcie konkurencyjności sektora rolnego.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

komputer z dostępem do Internetu.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić cele polityki strukturalnej?

2) wyjaśnić fundusze strukturalne?

3) określić przeznaczenie poszczególnych funduszy strukturalnych?

4) scharakteryzować Europejski Fundusz Rolny Rozwoju Obszarów

Wiejskich?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Wspieranie rozwoju obszarów wiejskich

4.3.1. Materiał nauczania

Obszary wiejskie są integralną częścią kraju. Polityka rozwoju obszarów wiejskich

realizowana jest poprzez sektorowe i regionalne strategie i programy. WaŜną rolę
w finansowaniu rozwoju obszarów wiejskich odgrywają środki unijne, które były dostępne
m.in. w ramach przedakcesyjnego Programu SAPARD, poakcesyjnych: Sektorowego Programu
Operacyjnego „Restrukturyzacja i modernizacja sektora Ŝywnościowego oraz rozwój obszarów
wiejskich 2004

−

2006” i Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego.

Obszary wiejskie powinny stać się dla mieszkańców Polski konkurencyjnym miejscem do

zamieszkania  i  prowadzenia  działalności  rolniczej  lub  gospodarczej.  Konkurencyjność  taka
oznacza  dobrze  funkcjonujące  usługi,  zarówno  prywatne  jak  i  publiczne,  oznacza  dobrą
infrastrukturę,  sprawny  transport  publiczny  –  wszystko,  co  łącznie  sprawia,  Ŝe  Ŝycie  i  praca
na wsi lub w małym mieście staje się prawdziwą alternatywą dla duŜego miasta.

Słabo rozwinięta infrastruktura techniczna na wsi jest jedną z najpowaŜniejszych barier

rozwoju  obszarów  wiejskich.  Nieodpowiedni  stopień  rozwoju  infrastruktury  wiejskiej  nie
tylko  obniŜa  standard  Ŝycia  i  gospodarowania,  lecz  takŜe  decyduje  o  słabej  atrakcyjności
obszarów  wiejskich  dla  inwestorów.  Poprawa  jakości  i  rozbudowa  sieci  komunikacyjnej  na
obszarach  wiejskich  warunkuje  dostęp  do  rynku  pracy  i  edukacji.  Rozwój  sieci
komunikacyjnej  przyczynia  się  do  poprawy  warunków  prowadzenia  działalności
gospodarczej,  m.in.  poprzez  ułatwienie  zaopatrzenia  i  zbytu.  Dostęp  do  sieci
telekomunikacyjnej  umoŜliwia  prowadzenie  działalności  gospodarczej.  Stan  techniczny  sieci
wpływa  na  parametry  dostarczanej  energii  elektrycznej,  awaryjność,  moŜliwość  stosowania
urządzeń  trójfazowych,  warunków  ochrony  przeciwpoŜarowej  i  przeciwporaŜeniowej,
co wpływa na moŜliwości rozwoju terenów wiejskich.

Polskie rolnictwo charakteryzuje się duŜym rozdrobnieniem gospodarstw, wysoką liczbą

pracujących  w  gospodarstwach  rolnych,  dominacją  gleb  o  średniej  i  małej  przydatności
rolniczej,  a  takŜe  niskim  zuŜyciem  przemysłowych  środków  produkcji.  JednakŜe  polskie
produkty  rolnicze  odznaczają  się  wysoką  jakością  zdrowotną,  co  wynika  z  małej  chemizacji
rolnictwa  i  stosowanych  metod  produkcji.  Polska  naleŜy  do  krajów  o  duŜej  róŜnorodności
biologicznej i charakteryzuje się zróŜnicowaniem siedlisk i krajobrazów naturalnych [5, s. 9].

W okresie programowania 2007–2013 duŜą rolę w rozwoju obszarów wiejskich ma

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007

−

2013 finansowany ze środków Europejskiego

Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Biorąc pod uwagę problemy i wyzwania, przed jakimi stoją obszary wiejskie, wyznaczone

zostały następujące cele polityki rozwoju obszarów wiejskich w ramach Programu Rozwoju
Obszarów Wiejskich:

−

poprawa konkurencyjności gospodarstw rolnych poprzez ich restrukturyzację,

−

poprawa stanu środowiska oraz krajobrazu poprzez racjonalną gospodarkę ziemią,

−

poprawa warunków Ŝycia ludności wiejskiej i promocja dywersyfikacji działalności
gospodarczej.
Wyznaczone cele realizowane będą poprzez następujące działania skierowane

do producentów rolnych, przedsiębiorców, jednostek samorządu terytorialnego:

−

szkolenia zawodowe dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie,

−

ułatwienie startu młodym rolnikom,

−

renty strukturalne,

−

modernizacja gospodarstw rolnych,

−

zwiększenie wartości dodanej podstawowej produkcji rolnej i leśnej,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

poprawienie i rozwijanie infrastruktury związanej z rozwojem i dostosowywaniem
rolnictwa i leśnictwa poprzez scalanie gruntów, gospodarowanie rolniczymi zasobami
wodnymi,

−

uczestnictwo rolników w systemach jakości Ŝywności,

−

działania informacyjne i promocyjne,

−

wspieranie gospodarstw rolnych niskotowarowych w fazie restrukturyzacji,

−

grupy procentów rolnych,

−

korzystanie z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów,

−

wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych
warunkach gospodarowania,

−

płatności dla obszarów NATURA 2000 oraz związanych z wdraŜaniem Ramowej
Dyrektywy Wodnej,

−

program rolno-środowiskowy,

−

zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niŜ rolne,

−

odtwarzanie potencjału produkcji leśnej zniszczonej przez katastrofy oraz wprowadzanie
instrumentów zapobiegawczych,

−

róŜnicowanie produkcji w kierunku działalności nierolniczej,

−

tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw,

−

rozwój podstawowych usług dla gospodarki ludności wiejskiej,

−

odnowa i rozwój wsi,

−

wdraŜanie lokalnych strategii rozwoju,

−

wspieranie funkcjonowania lokalnych grup działania.
Pomoc finansowa z funduszy unijnych w ramach powyŜszych działań jest przyznawana

na  wniosek  osoby  fizycznej,  osoby  prawnej  lub  jednostki  organizacyjnej  nie  posiadającej
osobowości  prawnej  oraz  po  spełnieniu  określonych  warunków  przyznawania  pomocy.
Szczegółowe  warunki  i  tryb  przyznawania,  wypłaty  lub  zwracania  pomocy  w  ramach
poszczególnych  działań  oraz  przestrzenny  zasięg  wdraŜania  działań,  określone  są
w odrębnych rozporządzeniach dla kaŜdego działania [16].

Cele polityki rozwoju obszarów wiejskich są realizowane m.in. poprzez racjonalną

gospodarkę ziemią. Obrót nieruchomościami rolnymi reguluje kodeks cywilny oraz ustawa
o kształtowaniu ustroju rolnego.
Ustawa określa zasady kształtowania ustroju rolnego państwa przez:

−

poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych,

−

przeciwdziałanie nadmiernej koncentracji nieruchomości rolnych,

−

zapewnienie prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwach rolnych przez osoby
o odpowiednich kwalifikacjach.

Ustawa stwarza moŜliwość Agencji Nieruchomości Rolnych (ANR) kontroli nad
transakcjami obrotu nieruchomościami, w których nabywcy nie spełniają kryteriów
określonych w ustawie

−

np. nie są rolnikami indywidualnymi.

W  stosunku  do  części  umów  przenoszących  własność  nieruchomości  rolnych  Agencji
Nieruchomości  Rolnych  (ANR)  przysługuje  prawo  pierwokupu.  ANR  moŜe  nabyć
nieruchomość  za  cenę  lub  równowartość  pienięŜną  określoną  wcześniej  przez  zbywcę
i nabywcę  w  umowie.  Uprawnienia  ANR  wyłączone  są  m.in.  przy  umowach  zawieranych
pomiędzy  osobami  bliskimi  (w  obrębie  rodziny),  a  takŜe,  jeŜeli  nabywca  jest  rolnikiem
indywidualnym  powiększającym  gospodarstwo  rodzinne  do  powierzchni  nieprzekraczającej
300  ha  uŜytków  rolnych,  w  takim  przypadku  konieczne  jest  zebranie  i  przedłoŜenie
u notariusza  dowodów  potwierdzających,  iŜ  jest  on  rolnikiem  indywidualnym  prowadzącym
gospodarstwo rodzinne. Do tych dokumentów naleŜą:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

dowód potwierdzający osobiste prowadzenie gospodarstwa rolnego (oświadczenie
prowadzącego to gospodarstwo, poświadczone przez wójta, burmistrza lub prezydenta
miasta),

−

dowód  potwierdzający  posiadanie  teoretycznych  kwalifikacji  rolniczych  (świadectwo  lub
dyplom  ukończenia  szkoły  z  uzyskanym  tytułem  zawodowym  albo  dyplom  uzyskania
tytułu zawodowego lub dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe) lub praktycznych
kwalifikacji  (oświadczenie  o  osobistym  prowadzeniu  gospodarstwa  rolnego  lub  pracy
w gospodarstwie  rolnym  przez  okres  co  najmniej  5  lat  poświadczone  przez  wójta,
burmistrza lub prezydenta miasta lub świadectwo pracy),

−

dowód potwierdzający zamieszkanie (dowód osobisty lub odpowiednie zaświadczenie),

−

dowód  potwierdzający  powierzchnię  uŜytków  rolnych  wchodzących  w  skład
gospodarstwa  rodzinnego  –  gruntów  własnych  i  dzierŜawionych  (oświadczenie  nabywcy
poświadczone  przez  wójta,  burmistrza  lub  prezydenta  miasta,  w  którym  o  miejscu
połoŜenia nieruchomości i ogólnej powierzchni gospodarstwa w ha),

−

dowód potwierdzający łączną powierzchnię uŜytków rolnych własnych i dzierŜawionych
przez nabywcę (oświadczenie nabywcy nieruchomościach rolnych posiadanych przez
nabywcę, niezaleŜnie od ich miejsca połoŜenia i liczby gospodarstw).

W przypadku sprzedaŜy nieruchomości rolnej przez osobę fizyczną lub osobę prawną inną niŜ
Agencja, prawo pierwokupu przysługuje z mocy ustawy jej dzierŜawcy, jeŜeli łącznie
spełnione są następujące warunki:

−

umowa dzierŜawy została zawarta w formie pisemnej i posiada datę oraz była
wykonywana co najmniej 3 lata, licząc od tej daty,

−

nabywana nieruchomość wchodzi w skład gospodarstwa rodzinnego dzierŜawcy lub jest
dzierŜawiona przez spółdzielnię produkcji rolnej.

Prawidłowa  struktura  przestrzenna  gospodarstw  rolnych  jest  jednym  z  podstawowych
warunków  efektywności  produkcyjnej  rolnictwa  i  szansą  na  korzystanie  z  osiągnięć  techniki
rolniczej.  Istotna  dla  producenta  rolnego  jest  wielkość  gospodarstwa  oraz  liczba  i  kształt
działek.  Niesprzyjająca  pod  tym  względem  struktura  przestrzenna  gospodarstwa  jest
przeszkodą w modernizacji produkcji rolnej. Scalanie gruntów jest klasycznym rozwiązaniem
prawnym  zmierzającym  do  poprawy  niekorzystnej  struktury  przestrzennej  gospodarstw
[10, s. 261].  Zasady  scalania  gruntów  reguluje  ustawa  o  scalaniu  i  wymianie  gruntów.
Ponadto,  celem  polityki  rozwoju  obszarów  wiejskich  jest  poprawa  stanu  środowiska.
Realizacja tego celu uregulowana jest prawnie poprzez następujące ustawy:
1.  Ustawa dotycząca ochrony roślin, która określa:

−

ochronę roślin przed organizmami szkodliwymi,

−

dopuszczania środków ochrony roślin do obrotu oraz substancji aktywnej
do stosowania w środkach ochrony roślin,

−

zapobieganie zagroŜeniom dla człowieka, zwierząt oraz środowiska, które mogą
powstać w wyniku obrotu i stosowania środków ochrony roślin,

−

organizację Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa.

2. Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Ochrona gruntów rolnych polega na:

−

ograniczaniu przeznaczenia ich na cele nierolnicze lub nieleśne,

−

zapobieganiu procesom degradacji i dewastacji gruntów rolnych oraz szkodom
w produkcji rolniczej, powstającym wskutek działalności nierolniczej i ruchów
masowych ziemi,

−

rekultywacji i zagospodarowaniu gruntów na cele rolnicze,

−

zachowanie torfowisk i oczek wodnych jako naturalnych zbiorników wodnych.

3. Ustawa o nawozach i nawoŜeniu, która reguluje sprawy:

−

wprowadzania do obrotu nawozów w zakresie nieuregulowanym w przepisach Unii
Europejskiej,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

zadań i właściwości organów i jednostek organizacyjnych w zakresie wprowadzania
do obrotu nawozów na podstawie przepisów Unii Europejskiej w sprawie nawozów,

−

stosowania nawozów,

−

zapobiegania zagroŜeniom dla ludzi i zwierząt oraz dla środowiska, które mogą
powstać w wyniku przewozu, przechowywania i stosowania nawozów,

−

agrochemicznej obsługi rolnictwa.

4. Ustawa

−

Prawo ochrony środowiska określa zasady:

−

ustalania warunków ochrony zasobów środowiska, warunków wprowadzania
substancji lub energii do środowiska, kosztów korzystania ze środowiska,

−

udostępniania informacji o środowisku i jego ochronie,

−

udziału społeczeństwa w postępowaniu w sprawie ochrony środowiska,

−

dotyczące obowiązków organów administracji.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie jest znaczenie infrastruktury dla rozwoju obszarów wiejskich?
2.  Czym charakteryzuje się polskie rolnictwo?
3.  Jakie  są  cele  polityki  rozwoju  obszarów  wiejskich  w  ramach  Programu  Rozwoju

Obszarów Wiejskich?

4. Jakie znasz działania w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich wpływające na

poprawę konkurencyjności gospodarstw oraz na poprawę warunków Ŝycia ludności
wiejskiej?

5. Jakie są zasady obrotu nieruchomościami rolnymi?
6. Jakie są zasady ochrony środowiska?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na podstawie danych statystycznych, określ stan infrastruktury technicznej obszarów

wiejskich oraz zmiany zachodzące na przestrzeni ostatnich 10 lat.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować treść właściwego fragmentu rozdziału poradnika dla ucznia,
2) przeanalizować dane statystyczne dotyczące infrastruktury technicznej obszarów

wiejskich,

3) sporządzić zestawienie zmian zachodzących w ciągu 10 lat w wyposaŜeniu infrastruktury

technicznej obszarów wiejskich,

4) przedstawić zebrane dane w formie wykresu,
5) zaprezentować wnioski na forum klasy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–  poradnik dla ucznia,
–  roczniki statystyczne,
–  literatura z rozdziału 6 poradnika,
–  komputer z dostępem do Internetu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Na podstawie danych statystycznych, określ poziom wykształcenia ludności wiejskiej

oraz stan bezrobocia na obszarach wiejskich.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować treść właściwego fragmentu rozdziału poradnika dla ucznia,
2)  przeanalizować dane statystyczne dotyczące poziomu wykształcenia ludności wiejskiej,
3)  przeanalizować dane statystyczne dotyczące stanu bezrobocia na obszarach wiejskich,
4)  sporządzić  zestawienie  zmian  zachodzących  w  ciągu  10  lat  w  poziomie  wykształcenia

ludności wiejskiej,

5) porządzić zestawienie zmian zachodzących w ciągu 10 lat w stanie bezrobocia na

obszarach wiejskich,

6) przedstawić zebrane dane w formie wykresu,
7) zaprezentować wnioski na forum klasy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–  poradnik dla ucznia,
–  roczniki statystyczne,
–  literatura z rozdziału 6 poradnika,
–  komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 3

Na podstawie danych statystycznych, określ strukturę obszarową gospodarstw rolnych w Polsce

z podziałem na województwa uwzględniając zmiany zachodzące w ciągu ostatnich 10 lat.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować treść właściwego fragmentu rozdziału poradnika dla ucznia,
2) przeanalizować dane statystyczne dotyczące struktury obszarowej gospodarstw rolnych

w Polsce,

3) sporządzić zestawienie zmian zachodzących w ciągu 10 lat w strukturze obszarowej

gospodarstw rolnych,

4) przedstawić zebrane dane w formie wykresu,
5) zaprezentować wnioski na forum klasy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–  poradnik dla ucznia,
–  roczniki statystyczne,
–  literatura zgodna z rozdziałem 6,
–  komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 4

Dokonaj analizy działań w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich i określ, na

jaką pomoc finansową z funduszy unijnych moŜe liczyć rolnik rozpoczynający działalność
rolniczą.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować treść właściwego fragmentu rozdziału poradnika dla ucznia,
2)  przeanalizować Program Rozwoju Obszarów Wiejskich,
3)  określić moŜliwości wsparcia finansowego rolnika rozpoczynającego działalność rolniczą,
4)  określić, jakie warunki powinien spełnić rolnik, aby mógł otrzymać pomoc finansową.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Ćwiczenie 5

Określ procedurę ubiegania się o pomoc finansową przez grupy producentów rolnych

w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować treść właściwego fragmentu rozdziału poradnika dla ucznia,
2)  przeanalizować Program Rozwoju Obszarów Wiejskich,
3)  przeanalizować  ustawę  o  wspieraniu  rozwoju  obszarów  wiejskich  z  udziałem  środków

Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich,

4) przeanalizować Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi z dnia 20.04.2007 r.,

w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach
działania „Grupy producentów rolnych” objętego Programem Rozwoju Obszarów
Wiejskich na lata 2007

−

2013.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić znaczenie infrastruktury dla rozwoju obszarów wiejskich?

2) scharakteryzować polskie rolnictwo?

3) wymienić cele polityki rozwoju obszarów wiejskich w ramach Programu

Rozwoju Obszarów Wiejskich?

4) określić działania w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich

wpływające na poprawę konkurencyjności gospodarstw oraz na poprawę
warunków Ŝycia ludności wiejskiej?

5) objaśnić zasady obrotu nieruchomościami rolnymi?

6) określić zasady ochrony środowiska?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Instytucje wdraŜające programy pomocowe i organizacje

zawodowe funkcjonujące w Unii Europejskiej

4.4.1. Materiał nauczania

WdraŜaniem instrumentów współfinansowanych z budŜetu Unii Europejskiej

oraz udzielaniem  pomocy  ze  środków  krajowych  w  Polsce  zajmuje  się  Agencja
Restrukturyzacji  i Modernizacji  Rolnictwa (ARiMR). Celem ARiMR jest wspieranie działań
słuŜących  rozwojowi  rolnictwa  i  obszarów  wiejskich.  Zlecanie  zadań  ARiMR  oraz  nadzór
nad ich realizacją znajduje się w gestii Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. ARiMR pełni rolę
akredytowanej  agencji  płatniczej  oraz  instytucji  wdroŜeniowej  dla  środków  pochodzących
z funduszy  strukturalnych  Unii  Europejskiej.  Oznacza  to,  Ŝe  Agencja  dokonuje  transferów
finansowych  dla  większości  działań  w ramach  Wspólnej  Polityki  Rolnej  (WPR)  i  Funduszy
Strukturalnych  tj.  Sektorowych  Programów  Operacyjnych  „Restrukturyzacja  i  modernizacja
sektora  Ŝywnościowego  oraz  rozwój  obszarów  wiejskich  2004

−

2006” oraz „Rybołówstwo

i przetwórstwo ryb 2004

−

2006”.

Głównymi

beneficjentami

działań

realizowanych

przez

ARiMR

są

rolnicy

i przedsiębiorcy sektora rolnego oraz grupy producentów. ARiMR udziela teŜ pomocy
sektorowi rybackiemu.

Główną rolę w finansowaniu działań odgrywa Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji

Rolnej (EFOIGR). Wydatkowanie środków finansowych w Sekcji Gwarancji moŜe odbywać
się jedynie przez akredytowane agencje płatnicze. W latach 2004

−

2006 w ramach WPR

ARiMR udzieliła pomocy w formie dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych, wdroŜyła
mechanizmy wspólnej organizacji rynku owoców i warzyw oraz realizowała działania
w ramach „Planu Rozwoju Obszarów wiejskich” (PROW).

W ramach rynku owoców i warzyw świeŜych wspierane są organizacje producentów

owoców i warzyw poprzez:

−

dofinansowanie funduszu operacyjnego tych organizacji,

−

wsparcie wstępnie uznanych grup producentów na pokrycie kosztów związanych
z utworzeniem

takiej

grupy,

prowadzeniem

działalności

administracyjnej

oraz dofinansowanie kosztów inwestycji,

−

wpłacanie rekompensat z tytułu nie przeznaczania owoców i warzyw do sprzedaŜy.
W ramach rynku owoców i warzyw przetworzonych pomoc kierowana jest

do producentów pomidorów, dostarczających pomidory do przetwórstwa za pośrednictwem
wstępnie uznanej grupy producentów lub uznanej organizacji producentów owoców
i warzyw.

W ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich ARiMR udzieliła pomocy finansowej

na następujące działania:

−

renty strukturalne,

−

wspieranie gospodarstw niskotowarowych,

−

wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach
gospodarowania (ONW),

−

wspieranie przedsięwzięć rolno-środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt,

−

zalesianie gruntów rolnych,

−

dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej,

−

wsparcie grup producentów rolnych,

−

pomoc techniczna dla efektywnego wdroŜenia PROW,

−

uzupełnienie płatności bezpośrednich.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W ramach SPO „Restrukturyzacja i modernizacja sektora Ŝywnościowego oraz rozwój

obszarów wiejskich 2004

−

2006” pomoc ARiMR objęła:

−

inwestycje w gospodarstwach rolnych,

−

ułatwienie startu młodym rolnikom,

−

róŜnicowanie działalności rolniczej i zbliŜonej do rolnictwa w celu zapewnienia
róŜnorodności działań lub alternatywnych źródeł dochodów,

−

rozwój i ulepszanie infrastruktury technicznej związanej z rolnictwem,

−

poprawę przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych,

−

przywracanie potencjału produkcji leśnej zniszczonego naturalną katastrofą i/lub poŜarem
oraz wprowadzenie odpowiednich instrumentów zapobiegawczych,

−

pomoc techniczną na wsparcie sytemu wdraŜania SPO.
Natomiast w ramach SPO Rybołówstwo i przetwórstwo ryb 2004

−

2006 pomoc ARiMR

objęła:

−

złomowanie,

−

przeniesienie do działalności innej niŜ rybołówstwo,

−

wspólne przedsiębiorstwa; (działanie wygasło z końcem 2004),

−

budowę nowych statków; (działanie wygasło z końcem 2004),

−

modernizację statków rybackich,

−

ochronę i rozwój zasobów wodnych,

−

chów i hodowlę ryb,

−

rybacką infrastrukturę portową,

−

przetwórstwo i rynek rybny,

−

rybołówstwo śródlądowe,

−

rybołówstwo przybrzeŜne,

−

działania społeczno-ekonomiczne,

−

znajdowanie oraz promowanie nowych rynków zbytu na produkty rybne,

−

działania organizacji obrotu rynkowego,

−

czasowe zawieszenie działalności i inne rekompensaty finansowe,

−

działania innowacyjne [www.arimr.gov.pl].

Ponadto do instytucji wdraŜających programy pomocowe Unii Europejskiej naleŜy Polska

Agencja  Rozwoju  Przedsiębiorczości  (PARP),  która  jest  agencją  rządową  podlegającą
ministrowi  właściwemu  ds.  gospodarki.  Zadaniem  Agencji  jest  zarządzanie  funduszami
pochodzącymi  z  budŜetu  państwa  i  Unii  Europejskiej  przeznaczonymi  na  wspieranie
przedsiębiorczości  i  rozwój  zasobów  ludzkich,  ze  szczególnym  uwzględnieniem  potrzeb
małych  i  średnich  przedsiębiorstw.  Część  działań,  które  wdraŜa  PARP,  przeznaczone  są  na
rozwój  obszarów  wiejskich.  PARP  jest  takŜe  jedną  z  instytucji  odpowiedzialnych  za
wdraŜanie  działań  finansowanych  z  funduszy  strukturalnych.  Celem  działania  Agencji  jest
realizacja programów rozwoju gospodarki, zwłaszcza w zakresie wspierania rozwoju małych
i średnich  przedsiębiorstw,  eksportu,  rozwoju  regionalnego,  wykorzystania  nowych  technik
i technologii,  tworzenia  nowych  miejsc  pracy,  przeciwdziałania  bezrobociu  oraz  rozwoju
zasobów ludzkich [www.parp.gov.pl].

Administrowaniem wybranymi mechanizmami Wspólnej Polityki Rolnej zajmuje się

Agencja Rynku Rolnego, która jako agencja płatnicza:

−

wydaje  decyzje  administracyjne  umoŜliwiające  producentom  rolnym,  przedsiębiorcom
z branŜy  rolno-spoŜywczej,  w  tym  podmiotom  skupującym  i  przetwórczym  oraz
importerom  i  eksporterom  uczestniczenie  w  mechanizmach  WPR,  za  które
odpowiedzialna jest ARR,

−

kontroluje prawidłowość wykorzystania środków finansowych wypłacanych uczestnikom
poszczególnych mechanizmów WPR,

−

wypłaca środki finansowe uczestnikom poszczególnych mechanizmów WPR,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

przekazuje

Komisji

Europejskiej

informacje

dotyczące

mechanizmów

WPR

realizowanych przez ARR,

−

informuje uczestników mechanizmów o decyzjach podjętych na szczeblu Wspólnoty
w odniesieniu do realizowanych przez ARR mechanizmów WPR.

Agencja Rynku Rolnego swoją działalnością obejmuje ponad 20 grup towarowych, realizując
w ich obrębie 50 mechanizmów Wspólnej Polityki Rolnej, między innymi:

−

interwencyjny zakup i sprzedaŜ produktów rolnych i ich przetworów,

−

dopłaty do prywatnego przechowywania produktów,

−

administrowanie regulacjami handlowymi, w tym wydawanie pozwoleń na przywóz
i wywóz oraz wypłacanie refundacji wywozowych,

−

administrowanie systemami kwotowania produkcji wybranych produktów: mleka, skrobi
ziemniaczanej oraz tytoniu,

−

wsparcie popytu wewnętrznego poprzez stosowanie dopłat, w tym dopłat
do przetwórstwa, spoŜycia oraz sprzedaŜy po obniŜonych cenach produktów
organizacjom o charakterze niedochodowym [www.arr.gov.pl].
Wspieraniem polskich podmiotów i samorządów w procesie pozyskiwania środków Unii

Europejskiej  zajmuje  się  Fundusz  Poręczeń  Unijnych  (FPU).  Fundusz  umoŜliwia  uzyskanie
kredytu  bankowego  oraz  pozyskiwanie  środków  z  emisji  obligacji  na  realizację  projektów
współfinansowanych  ze  środków  Unii  Europejskiej.  Bank  Gospodarstwa  Krajowego  moŜe
udzielić  gwarancji  lub  poręczenia  spłaty  kredytu  lub  wykonania  zobowiązań  wynikających
z obligacji,  jeŜeli  kredyt  lub  środki  z  emisji  obligacji  są  przeznaczone  na  wkład  własny  lub
nakłady  podlegające  refinansowaniu  ze  środków  Unii  Europejskiej.  O  poręczenie  lub
gwarancję mogą ubiegać się kredytobiorcy, poŜyczkobiorcy lub emitenci obligacji realizujący
na  terytorium  Rzeczypospolitej  Polskiej  projekt  współfinansowany  ze środków  Unii
Europejskiej, w szczególności inwestycyjny, szkoleniowy i badawczy.
Korzyści dla kredytobiorców wynikające ze współpracy z FPU:

−

moŜliwość podejmowania nowych projektów,

−

zwiększenie dostępności kredytu pomimo krótkiej historii kredytowej lub rozpoczynania
działalności gospodarczej,

−

niski koszt ustanowienia zabezpieczenia,

−

większa moŜliwości swobodnego dysponowania majątkiem,

−

powstawanie nowych i zachowanie istniejących miejsc pracy,

Korzyści dla banków kredytujących wynikające ze współpracy z FPU:

−

zwiększenie bezpiecznej akcji kredytowej,

−

pomniejszenie rezerw celowych na naleŜności nieregularne,

−

obniŜenie kosztów monitorowania,

−

krótki okres dochodzenia roszczeń [www.bgk.com.pl].
Ponadnarodowe organizacje zawodowe rolników funkcjonujące w obrębie Wspólnoty

Europejskiej mają znaczący wpływ na kształtowanie wspólnej polityki rolnej poprzez:

−

inicjowanie własnych rozwiązań z zakresu polityki rolnej i występowanie z nimi
do organów Wspólnot Europejskich,

−

opiniowanie projektów aktów prawnych określających wspólną politykę rolną,
opracowanych przez organy Wspólnoty,

−

udział w konferencjach, spotkaniach organizowanych przez organy Wspólnot
Europejskich.

Do rolniczych organizacji zawodowych Wspólnot Europejskich, naleŜą:
1. Komitet Rolniczych Organizacji Zawodowych Wspólnoty Europejskiej – COPA, którego

celem jest:

−

reprezentowanie i obrona interesów ogólnych i zawodowych producentów rolnych
wobec organów Wspólnot Europejskich i innych organizacji,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

formułowanie wspólnych rozwiązań związanych z polityka rolną,

−

negocjowanie z organami Wspólnot Europejskich spraw dotyczących rolnictwa
i producentów rolnych.

2. Europejska Rada Młodych Rolników – CEJA, której działalność polega na:

−

obronie i promowaniu interesów zawodowych młodych rolników wobec instytucji
i organów Wspólnot,

−

udzielaniu młodym rolnikom pomocy na rozpoczynanie działalności zawodowej oraz
utrzymywanie w naleŜytym standardzie prowadzonych juŜ gospodarstw rolnych,

−

przekazywaniu

organom

wspólnotowym

informacji

dotyczących

interesów

zawodowych tej grupy rolników (zdobywania kwalifikacji zawodowych oraz
wykonywania zawodu rolniczego).

−

Główny  Komitet  Spółdzielczości  Rolniczej  –  COGECA,  który  uczestniczy
w tworzeniu  zasad  i  realizacji  polityki  Wspólnoty  wobec  spółdzielni  rolniczych,
promuje  współpracę  pomiędzy  spółdzielniami  w  ramach  Wspólnoty  i  poza  jej
granicami.

3. Europejska Federacja Związków Zawodowych Pracowników Rolnictwa – EFA, której

celem jest koordynacja działalności stowarzyszonych w niej związków oraz obrona ich
wspólnych interesów w dziedzinie polityki ekonomicznej i socjalnej [3, s. 172].

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie zadania realizuje Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jako

instytucja wdraŜająca programy pomocowe Unii Europejskiej?

2. Jaką rolę pełni Agencja Rynku Rolnego, jako instytucja administrująca mechanizmami

wspólnej polityki rolnej?

3. Jakie zadania ma Fundusz Poręczeń Unijnych?
4. Jaką rolę pełnią ponadnarodowe organizacje zawodowe rolników Wspólnoty

Europejskiej?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Które z instrumentów wspólnej polityki rolnej są wdraŜane przez Agencję

Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a które administrowane przez Agencję Rynku
Rolnego?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać podrozdział poradnika dotyczący instytucji wdraŜających programy pomocowe

Unii Europejskiej oraz podstaw wspólnej polityki rolnej,

2) określić instrumenty wdraŜane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa,
3) określić instrumenty administrowane przez Agencję Rynku Rolnego.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

papier i pisaki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Jakie znaczenie ma Fundusz Poręczeń Unijnych dla kredytobiorców, którzy przeznaczają

kredyt na wkład własny lub nakłady podlegające refinansowaniu ze środków Unii
Europejskiej?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać podrozdział poradnika dla ucznia,
2)  przeanalizować informacje zawarte w Internecie,
3)  określić znaczenie Funduszu Poręczeń Unijnych dla kredytobiorców, którzy przeznaczają

kredyt na wkład własny lub nakłady podlegające refinansowaniu ze środków Unii
Europejskiej,

4) rozwiązanie ćwiczenia zaprezentować na forum klasy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

kartki papieru i długopis.

Ćwiczenie 3

Jakie znaczenie mają ponadnarodowe organizacje zawodowe rolników Wspólnoty

Europejskiej dla kształtowania wspólnej polityki rolnej?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać podrozdział poradnika dla ucznia,
2)  przeanalizować informacje zawarte w Internecie,
3)  określić znaczenie ponadnarodowych organizacji zawodowych rolników Wspólnoty

Europejskiej dla kształtowania wspólnej polityki rolnej,

4) zaprezentować na forum klasy rozwiązanie ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

kartki papieru i długopis.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić zadania Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jako

instytucji wdraŜającej programy pomocowe Unii Europejskiej?

2) określić zadania Agencji Rynku Rolnego, jako instytucji administrującej

mechanizmami wspólnej polityki rolnej?

3) określić rolę Funduszu Poręczeń Unijnych?

4) określić rolę ponadnarodowych organizacji zawodowych rolników

Wspólnoty Europejskiej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test  pisemny  zawiera  20  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości

odpowiedzi. Tylko jedna jest prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi stawiając w odpowiedniej

rubryce znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem,
a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. Pracuj samodzielnie.
7. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

8. Na rozwiązanie testu masz 40 minut.

Powodzenia!

Materiały dla ucznia:

−

instrukcja,

−

zestaw zadań testowych,

−

karta odpowiedzi.

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Działania podejmowane przez Wspólnotę Europejską w sektorze rolnictwa dla osiągnięcia

określonych zadań, to
a)  wspólna polityka zagraniczna.
b)  współpraca w zakresie spraw wewnętrznych.
c)  wspólna polityka rolna.
d)  wspólna polityka bezpieczeństwa.

2. Zasada wspólnego rynku oznacza

a) swobodny przepływ produktów rolnych między państwami członkowskimi.
b) pierwszeństwo zbytu na rynku Wspólnoty dla produktów rolnych wytworzonych

na jej terenie i ochronę rynku wewnętrznego przed importem.

c) zobowiązanie wszystkich krajów członkowskich do partycypowania w kosztach

polityki rolnej.

d) swobodny przepływ produktów rolnych między państwami Europy.

3. Zasada preferencji Wspólnoty oznacza

a) swobodny przepływ produktów rolnych między państwami członkowskimi.
b) pierwszeństwo zbytu na rynku Wspólnoty dla produktów rolnych wytworzonych

na jej terenie i ochronę rynku wewnętrznego przed importem.

c) zobowiązanie wszystkich krajów członkowskich do partycypowania w kosztach

polityki rolnej.

d) swobodny przepływ produktów rolnych między państwami Europy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. Limitowanie produkcji rolnej jest instrumentem

a)  polityki rynkowej.
b)  polityki strukturalnej.
c)  polityki finansowej.
d)  polityki walutowej.

5. Inwestycje w gospodarstwach rolnych, naleŜą do

a)  polityki rynkowej.
b)  polityki strukturalnej.
c)  polityki finansowej.
d)  polityki walutowej.

6. Cło ad valorem

a) to kwotowa wartość stawki celnej.
b) stosowane jest w stosunku do państw, którym unia europejska przyznała korzystne

warunki dostępu do rynku.

c) nakładane jest na importera, gdy cena produktu spoza unii europejskiej jest niŜsza

od cen produktów importowanych.

d) oparte jest na stałych stawkach celnych naliczanych procentowo w zaleŜności

od wartości towaru.

7. Obsługą dopłat bezpośrednich zajmuje się

a)  Agencja Rynku Rolnego.
b)  Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
c)  Agencja Nieruchomości Rolnych.
d)  Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

8. Pomoc finansowa z funduszy unijnych w ramach Programu Rozwoju Obszarów

Wiejskich przyznawana jest
a)  wszystkim osobom, które złoŜą wniosek o przyznanie pomocy.
b)  osobom, które złoŜą wniosek oraz spełniają wymagane warunki.
c)  gospodarstwom rolnym mającym odpowiednie wyniki produkcyjne.
d)  wyłącznie gospodarstwom rolnym mającym szansę konkurować na rynku rolnym.

9. Interwencyjny skup produktów rolnych

a) prowadzony jest przez Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-SpoŜywczych.
b) słuŜy utrzymywaniu cen rolnych na z góry załoŜonym poziomie, w okresie

zwiększonej podaŜy produktów rolnych.

c) ma na celu wspomaganie promocji spoŜycia określonych produktów.
d) naleŜy do instrumentów polityki strukturalnej.

10. Obszar bez granic wewnętrznych, na którym zostaje zapewniony swobodny przepływ

towarów, osób, usług i kapitału, to
a)  jednolity rynek wewnętrzny.
b)  wspólna polityka rolna.
c)  organizacja rynku owoców i warzyw.
d)  polityka imigracyjna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

11. Rozporządzenie

a) posiada moc wiąŜącą w stosunku do konkretnego państwa członkowskiego Wspólnot

Europejskich, do którego jest adresowana.

b) posiada moc wiąŜącą w odniesieniu do jego adresatów i nie wymagającą Ŝadnych

działań ze strony prawodawców krajowych.

c) jest aktem prawnym o ogólnym i powszechnie obowiązującym charakterze.
d) nie posiada mocy wiąŜącej wobec ich adresatów.

12. Przyczynianie się do korygowania podstawowych dysproporcji regionalnych we

Wspólnocie  poprzez  udział  w  rozwoju  i  dostosowaniu  strukturalnym  regionów
opóźnionych  w  rozwoju  oraz  w  przekształcanie  upadających  regionów  przemysłowych
jest celem
a)  Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.
b)  Europejskiego Funduszu Społecznego.
c)  Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej.
d)  Finansowego Instrumentu Orientacji Rybołówstwa.

13. Wspieranie restrukturyzacji rybołówstwa państw członkowskich jest celem

a)  Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.
b)  Europejskiego Funduszu Społecznego.
c)  Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej.
d)  Finansowego Instrumentu Orientacji Rybołówstwa.

14. Działania w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007

−

2013

finansowane będą z

a)  Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.
b)  Europejskiego Funduszu Społecznego.
c)  Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich.
d)  Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej.

15. Kontrolę nad transakcjami obrotu nieruchomościami rolnymi sprawuje

a)  Agencja Rynku Rolnego.
b)  Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
c)  Agencja Nieruchomości Rolnych.
d)  Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości.

16. Powierzchnia gospodarstwa rodzinnego nie przekracza

a)  50 ha.
b)  100 ha.
c)  200 ha.
d)  300 ha.

17. Agencja Nieruchomości Rolnych nie posiada prawa pierwokupu nieruchomości rolnych,

gdy
a)  nabywca jest rolnikiem indywidualnym.
b)  nabywca jest rolnikiem indywidualnym powiększającym gospodarstwo rodzinne.
c)  nabywca jest rolnikiem indywidualnym powiększającym gospodarstwo o powierzchni

400 ha.

d) nabywca dzierŜawił ziemię najwyŜej 1 rok.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

18. Zasady zapobiegania procesom degradacji i dewastacji gruntów rolnych oraz szkodom

w produkcji rolniczej, powstającym w skutek działalności nierolniczej, określa
a)  ustawa o nawozach i nawoŜeniu.
b)  ustawa o ochronie środowiska.
c)  ustawa o ochronie roślin.
d)  ustawa o ochronie gruntów rolnych.

19. Instytucją wdraŜającą programy pomocowe Unii Europejskiej jest

a)  Agencja Rynku Rolnego.
b)  Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
c)  Agencja Nieruchomości Rolnych.
d)  Fundusz Poręczeń Unijnych.

20. Promowaniem interesów zawodowych młodych rolników wobec instytucji i organów

Wspólnoty Europejskiej, zajmuje się
a)  Komitet Rolniczych Organizacji Zawodowych Wspólnoty Europejskiej.
b)  Europejska Rada Młodych Rolników.
c)  Główny Komitet Spółdzielczości Rolniczej.
d)  Europejska Federacja Związków Zawodowych Pracowników Rolnictwa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko

..........................................................................................

Funkcjonowanie Wspólnej Polityki Rolnej

Zakreśl poprawną odpowiedź.

Nr zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1. Chmielewska-Gill W., Czapla J., Dąbrowski J., Guba W.: Wspólna Polityka Rolna,

zasady funkcjonowania i ich reforma. MRiRW, FAPA, Warszawa 2003

2. Ciepielowska M.: Fundusze strukturalne w Unii Europejskiej. FAPA, Warszawa 2000
3. Jurcewicz A. (red.): Wspólna polityka rolna. Zagadnienia prawne. Wydawnictwo

Prawnicze Lewis Nexis, Warszawa 2007

4. Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej. MRiRW, Warszawa 2002
5. Rolnictwo i gospodarka Ŝywnościowa w Polsce. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi,

Warszawa 2006

6. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12.03.2007 r. w sprawie

minimalnych norm (Dz. U. Nr 46, poz. 305 i 306)

7. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi z 12.03.2007 r. w sprawie

minimalnych norm (Dz. U. Nr 64, poz. 305)

8. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi z 7.04.2004 r. w sprawie minimalnych

wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej (Dz. U. Nr 65, poz. 600)

9. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi z dnia 20.04. 2007 r., w sprawie

szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania
„Grupy producentów rolnych” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata
2007

−

2013 (Dz. U. Nr 81, poz. 550)

10. Stelmachowski A. (red.): Prawo rolne. Wydawnictwo Prawnicze Lewis Nexis, Warszawa 2006
11. Traktat z 25.03.1957 r. o utworzeniu Wspólnoty Europejskiej
12. Ustawa o ochronie roślin (Dz. U. Nr 11, poz. 94)
13. Ustawa z 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawoŜeniu (Dz. U. Nr 89, poz. 991)
14. Ustawa z 26.01.2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej

(Dz. U. Nr 35, poz. 217)

15. Ustawa z 3.02.1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 16, poz. 78)
16. Ustawa z 7.03.2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków

Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64,
poz. 427)

17. Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 roku o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. 03. 64. 592)
18. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz. U. 1964 Nr 16, poz. 93)
19. Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. Nr 178, poz. 1749)
20. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62 poz. 627)