Ewelina Dudek
29.04.2008 r.
Rok I, chemia podstawowa
dr Bogusław Kosturek
wtorek, 12
45
-15
00
73. Wyznaczanie prędkości fali dźwiękowej w powietrzu metodą rury
rezonansowej.
1.
Pomiary
Tabela.1.1 Położenie wskazówki na skali i wartość napięcia dla częstotliwości generatora równej 850
Hz.
Położenie
wskazówki na
skali [cm]
Napięcie [V]
Położenie
wskazówki na
skali [cm
Napięcie [V]
82
0,361
51
4,690
81
1,655
50
4,640
80
2,777
49
4,540
79
3,766
48
4,438
78
4,227
47
4,295
77
4,514
46
4,052
76
4,675
45
3,682
75
4,751
44
3,00
74
4,782
43
2,138
73
4,784
42
1,282
72
4,706
41
0,589
71
4,660
40
1,115
70
4,596
39
2,147
69
4,505
38
3,017
68
4,386
37
3,752
67
4,213
36
4,178
66
3,936
35
4,429
65
3,433
34
4,557
64
2,507
33
4,629
63
1,411
32
4,653
62
0,379
31
4,645
61
1,038
30
4,592
60
2,057
29
4,540
59
3,175
28
4,440
58
3,889
27
4,325
57
4,283
26
4,136
56
4,522
25
3,863
55
4,644
24
3,395
54
4,717
23
2,542
53
4,735
22
1,716
52
4,720
21
0,946
Tabela 1.2 Położenie wskazówki na skali i wartość napięcia dla częstotliwości generatora równej 1
kHz.
Położenie wskazówki na skali [cm]
Napięcie [V]
76
0,761
67
0,044
59
0,809
50
0,055
42
0,772
32
0,244
21
0,537
Tabela 1.3 Położenie wskazówki na skali i wartość napięcia dla częstotliwości generatora równej 1,5
kHz.
Położenie wskazówki na skali [cm]
Napięcie [V]
81
0,175
75
0,017
69
0,177
63
0,017
57
0,177
51
0,029
45
0,177
39
0,057
33
0,177
28
0,052
22
0,177
Tabela 1.4 Położenie wskazówki na skali i wartość napięcia dla częstotliwości generatora równej 2
kHz.
Położenie wskazówki na skali [cm]
Napięcie [V]
88
0,053
83
0,464
79
0,038
75
0,464
70
0,101
66
0,465
62
0,097
57
0,462
53
0,055
49
0,454
44
0,060
40
0,394
35
0,075
31
0,400
27
0,093
22
0,402
Tabela 1.5 Położenie wskazówki na skali i wartość napięcia dla częstotliwości generatora równej 2,5
kHz.
Położenie wskazówki na skali [cm]
Napięcie [V]
89
0,022
85
0,118
81
0,021
77
0,107
74
0,013
70
0,114
67
0,011
64
0,120
60
0,013
57
0,119
53
0,014
50
0,120
46
0,021
42
0,100
39
0,021
35
0,101
31
0,046
27
0,094
24
0,034
2.
Opis teoretyczny
2.1
Rodzaje fal
Fala mechaniczna- falą mechaniczną nazywamy zaburzenie w postaci
ruchu drgającego cząsteczek ośrodka rozchodzące się ze skończoną
prędkością v. Przykładami fal mechanicznych z życia codziennego są: fale
morskie, fale akustyczne w powietrzu.
Fala nieharmoniczna- kształt fali zależy od charakteru drgań źródła. Np.
fala prostokątna, trójkątna.
Fale
elektromagnetyczne-
zaburzenie
pola
elektromagnetycznego
rozchodzące się w próżni i ośrodku materialnym. Fale te są falami
poprzecznymi, rozchodzą się w próżni z prędkością światła c.
Fala akustyczna - to rozchodząca się w ośrodku zmiana (zaburzenie)
gęstości, ciśnienia ośrodka, temperatury i energii, oraz związane z tą
zmianą mechaniczne drgania cząstek ośrodka. Źródłem dźwięków
słyszalnych są ciała wprawione w drgania, których energia jest dostateczna,
aby wywołać w naszym organie słuchu jakim jest ucho ludzkie, najsłabsze
wrażenia słuchowe. Inaczej mówiąc natężenie dźwięków słyszalnych musi
przekraczać próg słyszalności.
Fala poprzeczna –fala mająca kierunek drgań prostopadły do kierunku
rozchodzenia się
Fala podłużna – fala drgająca w tym samym kierunku co jej propagacja
2.2
Równanie falowe
Równanie falowe to matematyczne równanie różniczkowe cząstkowe
drugiego rzędu, opisujące ruch falowy. Ogólną postacią równania falowego
jest:
W równaniu funkcja u(x, t) jest niewiadomą opisującą wychylenie fali w
punkcie x w chwili t. Zadane są początkowe położenie fali f oraz
początkowy impuls g. Fizycznie stała c oznacza prędkość światła.
Matematycznie zwykłe przyjmuje się c = 1.
Rozwiązania równania
falowego mają różne postaci i własności w zależności od parzystości
wymiaru przestrzeni.
2.3
Prędkość fazowa fali
Prędkość fazową v określamy jako szybkość przemieszczania się czoła fali
i jest ona równa
gdzie:
λ- długość fali,
T – okres,
f – częstotliwość.
2.4
Równanie opisujące falę harmoniczną
Równaniem fali nazywa się wyrażenie przedstawiające wychylenie
drgającej cząsteczki w funkcji jej współrzędnych x, y, z oraz czasu t. Dla
fali liniowej rozchodzącej się wzdłuż osi OX równanie fali ma postać
Czyli wychylenie drgającej cząstki jest funkcją współrzędnej x i czasu t.
Załóżmy, że punkty dla x=0 drgają zgodnie z zależnością
czyli wykonują drgania harmoniczne. Drgania punktów ośrodka odległych
od źródła fali o x będą opóźnione w stosunku do drgań źródła o czas
gdzie:
v – prędkość z jaką przenosi się zaburzenie.
Prędkość v nazywa się prędkością fazową, gdyż z taką prędkością porusza
się stała faza fali. Drgania cząstek w punkcie x mają zatem postać
.
Ponieważ
,
gdzie:
λ=vt jest długością fali, to równanie możemy zapisać w postaci
gdzie :
jest liczbą falową.
Równanie fali może zawierać także fazę początkową φ, mamy wtedy
Powyższe równanie nazywamy równaniem fali harmonicznej.
2.5
Rezonans akustyczny – fala stojąca
Rezonans akustyczny – zjawisko wzmocnienia drgań akustycznych
powstałych na strunach, membranach, słupach powietrza, jeżeli częstość
drgań wymuszonych zbliża się do częstości drgań własnych układu.
Rezonans akustyczny wykorzystuje się w pudłach rezonansowych
instrumentów muzycznych, dzięki czemu lepiej słyszymy brzmienie
instrumentu.
Fala stojąca powstaje, gdy nakładają się na siebie (interferują) dwie fale o
jednakowej amplitudzie ale rozchodzące się w przeciwnych kierunkach.
Fala ta nie przenosi energii, wszystkie punkty drgają w jednakowej fazie.
Fala stojąca posiada charakterystyczne punkty, zwane węzłami i strzałkami.
W węzłach wychylenie zawsze jest równe zero, natomiast w strzałkach
amplituda drgań ma wartość maksymalną. Odległość między dwiema
sąsiednimi strzałkami lub węzłami jest równa połowie długości fali.
Rys. 1
2.6
Prędkość rozchodzenia się fali dźwiękowej w powietrzu
Fale dźwiękowe są to fale mechaniczne o częstotliwościach od 16Hz do
20kHz, gdyż fale w tym zakresie odbiera ucho ludzkie. W powietrzu fale
dźwiękowe rozchodzą się z prędkością v=330-340 m/s.
2.7
Metody pomiaru prędkości dźwięku
A.
Metoda interferometru Quincke’go
Do wyznaczania prędkości fali dźwiękowej służy układ przedstawiony na
rys.1 Jego zasadniczym elementem jest tzw. rura Quincke’go (A), czyli
pionowa nieruchoma rura szklana, połączona elastycznym wężem z
naczyniem szklanym B. Przesuwając w pionie naczynie B, zmieniamy
wysokość słupa powietrza w rurze A. Nad wylotem tej rury umieszczony jest
głośnik emitujący dźwięk o wybranej częstotliwości, pochodzący z generatora
akustycznego. Przy odpowiedniej wysokości słupa powietrza następuje
rezonans, który słyszymy jako wyraźny wzrost głośności dźwięku.
Rys.1
B.
Metoda rury Kundta.
Do wyznaczania prędkości fali dźwiękowej w pręcie metalowym
wykorzystuje się szklaną rurę o długości ok. 1cm i średnicy ok. 4cm, zwaną
rurą Kundta (rys.2). Jeden z końców rury jest zamknięty korkiem, przez drugi
natomiast przechodzi pręt zakończony krążkiem ebonitowym. Średnica krążka
jest nieco mniejsza od średnicy rury, aby pręt mógł swobodnie wykonywać
drgania. Pręt umocowany jest w połowie swojej długości. Pobudzenie go do
drgań osiąga się poprzez pocieranie szmatką nawilżoną alkoholem. Wewnątrz
rury powstaje wówczas akustyczna fala stojąca, w strzałkach której gromadzi
się drobny proszek korkowy rozsypany na dnie rury.
Rys. 2
3.
Opis doświadczenia
Przed rozpoczęciem pomiarów sprawdzamy zgodność połączeń układu.
Następnie rozciągamy rurę rezonansową do maksymalnej długości i ustawiamy
dla częstotliwości ok. 800Hz mikrofon, w położeniu maksymalnej amplitudy
drgań poczym zablokowujemy położenie rurki z mikrofonem. Kolejnie
ustawiamy taką długość rury rezonansowej aby wartość napięcia na
woltomierzu była największa. Odblokowujemy rurkę z mikrofonem i mierzymy
rozkład napięcia we wnętrzu rury, przesuwając mikrofon co 1cm. Podobne
pomiary
wykonujemy
dla
częstotliwości
generatora
równego
1kHz;1,5kHz;2kHz i 2,5kHz. Dla tych częstotliwości zagotowujemy tylko
położenia węzłów i strzałek.
4.
Pomiary
4.1 Wykres zależności napięcia U od położenia x mikrofonu.
4.2
Obliczenie długości fali λ i wyznaczenie prędkości fali V dla
wszystkich serii pomiarowych.
λ- długość fali [m]
v- prędkość fazowa fali [m/s]
f- częstotliwość [Hz]
=odległość pomiędzy dwoma punktami o tej samej fazie drgań (pomiędzy
dwoma powtarzającymi się fragmentami fali)
1)
Pomiar dla generatora o częstotliwości 850Hz
λ=0,41[m]
f= 850 [Hz]
v
1
=λf=348,5 [m/s]
2)
Pomiar dla generatora o częstotliwości 1kHz
λ=0,34[m]
f=1000[Hz]
v
2
=λf=340 [m/s]
3)
Pomiar dla generatora o częstotliwości 1,5kHz
λ=0,24[m]
f=1500[Hz]
v
3
=λf=360 [m/s]
4)
Pomiar dla generatora o częstotliwości 2kHz
λ=0,17[m]
f=2000[Hz]
v
4
=λf=340 [m/s]
5)
Pomiar dla generatora o częstotliwości 2,5kHz
λ=0,14[m]
f=2500[Hz]
v
5
=λf=350 [m/s]
4.3 Obliczenie średniej arytmetycznej V z wyznaczonych wartości
prędkości fali akustycznej w powietrzu
4.4 Obliczenie złożonej niepewności standardowej u
c
(V)
4.5 Obliczenie niepewności rozszerzonej U(V)
Niepewność rozszerzoną definiuje się wzorem U(v) = k u
c
(v), gdzie k
nazywa się współczynnikiem rozszerzenia. Wartość współczynnika
rozszerzenia mieści się najczęściej w przedziale 2-3. W większości
zastosowań zaleca się przyjmowanie umownej wartości
.
5.
Wnioski
W wyniku przeprowadzonych pomiarów uzyskano średnią wartość prędkości
fali akustycznej równą v = 3347,70(3,71) m/s. Wartość ta nieznacznie odbiega
od wartości zawartej w tablicach fizycznych, np. dla 15°C prędkość
rozchodzenia się dźwięku jest równa 340 m/s. Należy zaznaczyć, że prędkość ta
zmienia się przy zmianie parametrów powietrza. Najważniejszym czynnikiem
wpływającym na prędkość dźwięku jest temperatura, w niewielkim stopniu ma
wpływ wilgotność powietrza; nie zauważa się wpływu ciśnienia.