Źródła dochodu samorządu terytorialnego

Samorządy lokalne mogą realizować swoje zadania tylko wówczas, gdy zostaną

wyposażone w odpowiednie źródła dochodów. Dochody te przekazywane są samorządom
lokalnym poprzez repartycje środków publicznych pomiędzy budżet państwa i budżety
poszczególnych szczebli samorządu terytorialnego.
Samorządy lokalne dysponują środkami pieniężnymi z czterech źródeł:

- z podatków i opłat administracyjnych.
-

z majątku lokalnego.

z subwencji ogólnych i celowych, dotacji państwa oraz innych środków publiczno-
prawnych.

z pożyczek i obligacji.

Dochody z podatków, subwencji ogólnych i wpływy z majątku można potraktować jako
dochody własne budżetów lokalnych. Stanowią one 80-90% dochodów bezzwrotnych
samorządu terytorialnego.

1.Dochody z podatków i opłat administracyjnych.

Ważnym źródłem dochodów samorządów terytorialnych były podatki. Na

podkreślenie   zasługuje   fakt,   że   tylko   niewielka   część   wpływów   podatkowych   z   danego
terytorium   zasilała   budżety   samorządowe.   Władze   samorządowe   najczęściej   dysponowały
wpływami z podatków od nieruchomości, od własności ziemskiej, podatkami od dochodów
małych   firm,   a  także   opłatami   lokalnymi  i   administracyjnymi  za   wykonywane   czynności
cywilno prawne. Są to dochody z typowych   podatków i opłat lokalnych, które w żadnym
kraju nie należą do wydajnych źródeł dochodów.
W Polsce podobnie jak w innych krajach z chwilą reaktywowania samorządów terytorialnych
dokonano podziału dochodów z podatku, pomiędzy budżet państwa i budżety gmin.

Państwo Gmina Ogółem

Podatek od towarów i usług 100 - 100
Podatek dochodowy od osób prawnych 95 5 100
Podatek dochodowy od osób fizycznych 85 15 100
Podatek rolny i leśny - 100 100
Podatek od spadków i darowizn - 100 100
Podatki i opłaty lokalne - 100 100
Podatki opłacane ryczałtowo - 100 100
Podział dochodów z podatku w procentach.

Podstawowymi dochodami budżetu gmin w Polsce były wpływy z podatków ( podany poniżej
opis podatków odpowiada również stanowi obecnemu, z zaznaczeniem wprowadzonych
zmian ) :

od nieruchomości  – w dochodach własnych gminy stanowi najważniejszą pozycję.
Podatnicy   tego   podatku   to   właściciele   lub   użytkownicy   wieczyści   nieruchomości.
Opodatkowaniu   podlegają   budynki   lub   ich   części   związane   z   prowadzeniem

pozarolniczej  i pozaleśnej  działalności  gospodarczej.  Podstawą  opodatkowania  jest
powierzchnia   użytkowa   nieruchomości   mierzona   po   wewnętrznej   długości   ścian
budynku,   dla   gruntów   ich   powierzchnia,   a   dla   budowli   wartość   początkowa
przyjmowana   do   amortyzacji.   Stawki   podatkowe   ustala   Minister   Finansów,   przy
obowiązującej zasadzie, ze poziom stawki maksymalnej podwyższa się corocznie. W
podatku od nieruchomości stosowane są zwolnienia przedmiotowe – opodatkowaniu
nie podlegają: tereny zajęte przez drogi publiczne, budynki zabytkowe wpisane do
rejestru   zabytków,   grunty   na   których   istnieją   zbiorniki   wodno   –   retencyjne,
nieruchomości   zajęte   przez   administrację   samorządu   terytorialnego.   W   1992   r   z
podatku tego zwolnione zostały zakłady należące do Polskich Kolei Państwowych, co
uszczupliło dochody budżetów gminnych.  Rada gminy ma  prawo do ustanowienia
innych ulg i zwolnień od podatku. Stawki podatku uchwalają gminy, ale do wysokości
określonej przez Ministra Finansów.

rolny – obciąża osoby fizyczne i prawne, będące właścicielami gospodarstw rolnych o
obszarze   przekraczającym   1   ha   fizyczny   lub   przeliczeniowy   (   osoby   których
gospodarstwa nie przekraczają 1 ha płacą podatek od nieruchomości).Spod obowiązku
płacenia podatku wyłączone są gospodarstwa należące do działów specjalnych ( ich
właściciele  obecnie płacą podatek dochodowy od osób fizycznych  ). Przedmiotem
opodatkowania są : użytki rolne, lasy i grunty leśne, grunty pod stawami, grunty pod
zabudowaniami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W tym podatku
zastosowano  również  ulgi  przedmiotowe  i   podmiotowe   –  z  podatku   zwolnione  są
grunty   klasy   VI   i   VII,   na   okres   roku   zwolnione   są   z   opodatkowania   grunty
podlegające   wymianie   lub   scaleniu.   Podatnik   ma   prawo   do   ulgi   inwestycyjnej,
wprowadzonej w 1992 r w wysokości 25 %, pod warunkiem jej udokumentowania. Z
podatku zwolnione są osoby odbywające służbę wojskową.

leśny – wprowadzony 1 stycznia 1992 r. na podstawie Ustawy o lasach z dnia
28.10.1991 r zastąpił dawna opłatę leśną. Do płacenia zobowiązani są wszyscy
właściciele lasów, bez względu na status organizacyjno – prawny ( płaci go również
skarb państwa ). Przedmiotem opodatkowania są lasy z wyjątkiem lasów na terenie
których istnieją ośrodki wypoczynkowe oraz zlokalizowane są działki budowlane i
rekreacyjne. Podstawa opodatkowania to ha przeliczeniowe, przy wyliczaniu których
uwzględnia się powierzchnię zajmowaną przez 9 głównych gatunków drzew i 6 klas
bonitacji drzewostanu.

od   środków   transportu  –   został   on   zmieniony   w   związku   ze   zmianą   systemu
finansowania   dróg   publicznych.   Główne   zmiany   polegają   na   przedmiotowym
ograniczeniu     podatku   oraz   zmianie   systemu   zasilania   finansowego   gmin   na   cele
związane   z   utrzymaniem   dróg.   Przedmiotem   opodatkowania   są   :   samochody
ciężarowe   o   ładowności   od   2   –   12   ton,   o   ładowności   powyżej   12   ton,     ciągniki
siodłowe i balastowe, przyczepy i naczepy o ładowności powyżej 5 ton oraz autobusy.
Stawki   podatku   ustala   rada   gminy,   przy   czym   ustawodawca   określił   stawki
maksymalne.   Wynika   z   tego,   że   przedmiotem   opodatkowania   przestały   być
samochody osobowe oraz inne pojazdy. Ich właściciele od 1 stycznia 1998 r nie płacą
podatku z tego tytułu, natomiast zostali obciążeni przez wliczenie go w cenę paliwa.

od spadków i darowizn – kształt podatku określa Ustawa z dn. 29.06.1995 r o zmianie
ustawy   o   podatku   od   spadków   i   darowizn.   Obowiązek   podatkowy   leży   na
właścicielach   rzeczy   i   praw   nabytych   w   drodze   spadku.   W   przypadku   darowizny
podatek   ciąży   solidarnie   na   obdarowanych   i   darczyńcach.   Przedmiotem
opodatkowania   jest   tzw.   czysta   wartość   nabytych   rzeczy   i   nabytych   praw   (   czyli
wartość po potrąceniu  długów i innych  obciążeń  ), po cenach  rynkowych  w dniu
złożenia   zeznania   podatkowego.   Stawka   podatku   uzależniona   jest   od   grupy

podatkowej do której zaliczony został podmiot, a kryterium jej określania to stopień
pokrewieństwa pomiędzy nabywcą rzeczy i praw majątkowych a ich zbywcą.

od działalności gospodarczej opłacanej w formie karty podatkowej – podatek ten to
przejaw pragmatyzmu fiskalnego, gdyż dla pewnych rodzajów działalności ( ok. 100)

władze publiczne zgadzają się na zryczałtowaną formę opodatkowania. W polityce tej
obowiązują pewne rygory ( np. rodzaj prowadzonej działalności, liczba
zatrudnionych ). Jeżeli jednak podatnik postrzega, że ta forma podatku jest dla niego
niekorzystna, to ustawodawca dopuszcza możliwość wyboru pomiędzy kartą
podatkową a podatkiem dochodowym na ogólnie obowiązujących zasadach.

- od posiadania psów – płacą go osoby fizyczne posiadające psy. Stawkę maksymalna
ustala Minister Finansów, a stawki dla konkretnych gmin – rada gminy. Istnieje kilka
ustawowych zwolnień od tego podatku – psy osób kalekich, psy wykorzystywane do
pilnowania gospodarstw rolnych, psy będące własnością osób po 70 roku życia oraz
psy personelu przedstawicielstw dyplomatycznych. Od 1999 r podatek ten ma
charakter fakultatywny.

Oraz   tzw.   opłat   lokalnych   (targowej,   miejscowej   i   administracyjnej).   W   zakresie
wymienionych   podatków   władze   lokalne   posiadały   ograniczone   władztwo   podatkowe,
polegające na możliwości różnicowania stawek podatkowych jednak bez możliwości ich
podwyższania   powyżej   stawek   maksymalnych   określonych   ustawowo.   Ponadto   gminy
posiadały   15%   udział   we   wpływach   z   podatku   dochodowego   od   osób   prawnych
posiadających   siedzibę   na   terenie   gminy.   Władze   gminy   posiadały   także   ustawowe
uprawnienia do nakładania na swoim terytorium dodatkowych podatków „samoistnych”,
które   wiązały   się   z   tzw.   nieograniczonym   władztwem   podatkowym   gminy.   Do
wprowadzenia   dodatkowych   podatków   wymagana   była   jednak   zgoda   społeczności
lokalnej wyrażona w przeprowadzonym referendum.

2. Wpływy z majątku lokalnego.

Wpływy z majątku lokalnego obejmowały opłaty za korzystanie z infrastruktury

komunalnej   i   społecznej   będącej   własnością   samorządów,   wpływy   ze   sprzedaży   lub
dzierżawy majątku komunalnego, udziały z uczestnictwa w spółkach z o.o., dywidendy z
uczestnictwa w spółkach akcyjnych itp. Dochody z majątku stanowiły niejednorodne źródło
dochodów budżetowych samorządów. Dominująca rola w tej grupie przypadała opłatom za
usługi świadczone przez samorządy lokalne. Były to opłaty za takie usługi jak wywóz śmieci,
odprowadzanie   ścieków,   sprzątanie   ulic   i   utrzymanie   dróg,   zaopatrzenie   mieszkańców   w
wodę, ciepło, energię elektryczną, opłaty za przedszkola, za korzystanie z basenów, wstępy
do muzeów itp. Najczęściej wpływy uzyskiwane z tytułu świadczonych usług nie pokrywały
poniesionych na ten cel kosztów.
W przypadku Polski od kilku lat istniała tendencja do podnoszenia opłat za korzystanie z
usług społeczno-komunalnych. Źródłem wpływów z majątku mogła być także sprzedaż lub
dzierżawa   elementów   majątku,   zwłaszcza   ziemi,   budynków   komunalnych,   infrastruktury
technicznej.

3.Subwencje ogólne i celowe.

Dotacje wyrównawcze były ważnym elementem równoważenia budżetów

samorządowych. Konieczność zasilania zewnętrznego była nieodzowna gdyż dochody z

http://notatek.pl/zrodla-dochodu-samorzadu-terytorialnego?notatka