min. zawartość
składnika użytecznego
[%, g/t]
maks. zawartość
domieszek szkodliwych
[%, g/t]
min. wartość
opałowa
[MJ/kg]
Kryteria
jakościowe
głębokość
[m]
miąższość
[m]
miąższość
nadkład : złoże
Kryteria geologiczno-
górnicze
zasobność
[m%, t/m2]
KRYTERIA BILANSOWOŚCI / PRZEMYSŁOWOŚCI ZŁÓŻ
kryteria
bilansowości – brzeżne wartości określonych parametrów, przy których zysk z eksploatacji =
koszty pozyskania surowca;
kryteria
jakościowe
– określają techniczno-ekonomiczne możliwości
wykorzystania kopaliny,
kryteria geologiczno-
górnicze
– określają techniczno-ekonomiczne
możliwości wydobycia kopaliny,
zasobność
(wydajność) – funkcja zawartości składnika użytecznego i
miąższości złoża, służąca do zbilansowania bogatych złóż o niewielkiej miąższości,
zasoby
– ilość
kopaliny lub
składnika użytecznego gwarantująca zwrot kosztów inwestycji
inne kryteria geologiczne
– zmienność budowy geologicznej, zagrożenia naturalne
kryteria niegeologiczne
– warunki społeczno-polityczne, ochrona środowiska
Kopalina
–
naturalna
substancja
stała, ciekła lub
gazowa,
której wykorzystanie
może
przynieść
korzyść
gospodarczą
Złoże
–
naturalne
nagromadzenie
kopaliny
w
skorupie
ziemskiej,
którego
eksploatacja
jest
możliwa
technicznie
i
opłacalna
ekonomicznie
zasoby
[t]
ZASOBNOŚĆ
F = (1,5-)3,5 m
ruda Pb [%]
M
Z [m%] = M
[m]
• Pb [%]
Z [kg/m
2
] = 0.01
• M
[m]
• Pb [%] •
g
[kg/m
3
]
F
– furta eksploatacyjna (o minimalnej wysokości wynikającej z gabarytów
stosowanych urz
ądzeń samojezdnych, w szczególności maszyn kotwiących
strop), M
– miąższość rudy, Pb – średnia zawartość metalu (np. ołowiu) w
rudzie,
g
– gęstość rudy, Z – zasobność
Zadanie I.
Średnia miąższość złoża M = 3,5 m. Jaka musi być
minimalna zawarto
ść Pb [%] w rudzie, aby spełnione zostało
kryterium minimalnej zasobno
ści Z = 7 m% i eksploatacja złoża
stała się opłacalna ?
Zadanie II.
Średnia zawartość metalu w rudzie Pb = 14 %. Jaka
może być minimalna miąższość złoża M [m], aby spełnione
zosta
ło kryterium minimalnej zasobności Z = 7 m% i eksploatacja
z
łoża stała się opłacalna ?
? %
•
3,5 m = 7 m%
2 %
14 %
•
? m = 7 m%
0.5 m
PARAMETRY JAKOŚCIOWE RUD METALI
METAL
MINIMALNE ZAWARTOŚCI METALI w RUDACH MONOMETALICZNYCH
Niskie wymagania jakościowe (%)
Wysokie wymagania jakościowe (%)
Fe
20 (kwarcyty magnetytowe)
45 (niekwarcytowe rudy hematytowe)
Mn
10 (węglanowe rudy metalurgiczne)
50 (tlenkowe rudy elektrotechniczne)
Al
2
O
3
40 (boksyty metalurgiczne)
85 (boksyty ścierne)
Cu
0.15 (ługowalne rudy utlenione)
1(rudy siarczkowe eksploat. podziemnie)
U
3
O
8
0.05 (złoża o dużych zasobach)
0.1
Au
0.00003 = 0.3 g/t
(rudy ze starych hałd)
0.0005 = 5 g/t
(zwięzłe rudy eksploat. podziemnie)
Sc
0.01 = 100 g/t (domieszki w rudach W, U, F lub P)
Minimalna zawarto
ść metali
Maksymalna zawarto
ść domieszek szkodliwych technologicznie i/lub ekologicznie
Proporcje określonych składników (np. Ni:Fe)
FORMA ZŁOŻA
VS.
KRYTERIA BILANSOWOŚCI
O
GP
R
U
R
S
ZG
>1,5 %
>1,0 %
>0,5%
D
Ł
P
ZG
– zakład górniczy
O
GP
– składowisko odpadów
P
– ruda piaskowcowa
Ł – ruda łupkowa
D
– ruda dolomitowa
R
S
– pierwotne rudy siarczkowe
R
U
– wtórne rudy tlenkowe
skała płonna
skała płonna
ZMIANY MIĄŻSZOŚCI vs. KRYTERIA BILANSOWOŚCI
Lubin-Sieroszowice (próby bruzdowe)
z dnia 18 grudnia 2001 r.
w sprawie kryteriów bilansowości złóż kopalin
Dz.U. Nr 153, poz. 1774 z późn. zm. (2005, 2007, 2008)
http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20011531774
Zmianę kryteriów dopuszcza się w przypadkach:
1.
wystąpienia szczególnych warunków techniczno-ekonomicznych wydobywania lub
użytkowania kopaliny
2.
uzasadnionych
ochroną środowiska lub bezpieczeństwem pracy
3.
skomplikowanej budowy geologicznej
złoża
4.
planowanego wykorzystania kopaliny na potrzeby lokalne
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA
Zalecane kryteria bilansowości z 1993 r.
STRATOIDALNE ZŁOŻA RUD MIEDZIOWO-SREBROWYCH
PARAMETR
JEDNO-
STKA
WARTOŚCI BRZEŻNE
DLA ZASOBÓW
BILANSOWYCH POZABILANS.
Zawartość Cu
e
w próbce kontur.
%
min.
0,7
0,7
Zawartość Cu
e
w profilu złoża
%
min.
0,7
0,5
Zasobność Cu
e
kg/m
2
min.
50
35
Głębokość spągu
złoża
m
maks.
1250
1500
Cu
e
[%] = Cu [%] + 0,01·Ag [g/t]
Zalecane kryteria bilansowości z 2007 r.
ZŁOŻA RUD CYNKU i OŁOWIU
w formie siarczkowej
PARAMETR
JEDNO-
STKA
WARTOŚCI BRZEŻNE
DLA ZASOBÓW
BILANSOWYCH POZABILANS.
Zawartość Zn+Pb
*
w próbce kontur.
%
min.
2
-
Zawartość Zn+Pb
*
w profilu złoża
%
min.
2
-
Zasobność Zn+Pb
*
m%
min.
5
-
Stopień utlenienia
**
%
-
-
Głębokość spągu
złoża
m
maks.
500
*
cynk+ołów w formie siarczkowej
, niezależnie od stopnia utlenienia rudy
**
cynk+ołów w formie tlenkowej / całkowita zawartość cynk+ołów
Zalecane kryteria bilansowości z 2007 r.
ZŁOŻA RUD CYNKU
w formie tlenkowej
PARAMETR
JEDNO-
STKA
WARTOŚCI BRZEŻNE
DLA ZASOBÓW
BILANSOWYCH POZABILANS.
Zawartość Zn
w próbce kontur.
%
min.
5
-
Zawartość Zn
w profilu złoża
%
min.
5
-
Zasobność Zn
m%
min.
10
-
Głębokość spągu
złoża
m
maks.
500
Zalecane kryteria bilansowości z 2001 r.
PIERWOTNE ZŁOŻA RUD ZŁOTA
(ŻYŁOWE, SKARNOWE, STRATOIDALNE)
PARAMETR
JEDNO-
STKA
WARTOŚCI BRZEŻNE
DLA ZASOBÓW
BILANSOWYCH POZABILANS.
Zawartość Au
e
w profilu złoża
g/t
min.
2,5
Zasobność Au
e
g/m
2
min.
5
Głębokość
dokumentowania
m
maks.
1250
Au
e
[g/t] = Au [g/t] + 0,01·Ag [g/t] + 2·Cu [%]*
*
samodzielnie min. 250 g/t Ag lub 0,5% Cu
Zalecane kryteria bilansowości z 2001 r.
OKRUCHOWE ZŁOŻA RUD ZŁOTA
PARAMETR
JEDNO-
STKA
WARTOŚCI BRZEŻNE
DLA ZASOBÓW
BILANSOWYCH POZABILANS.
Zawartość Au
w profilu złoża
g/m
3
min.
0,5
Zasobność Au
g/m
2
min.
5
Głębokość
dokumentowania
m
maks.
50
Zalecane kryteria bilansowości
ZŁOŻA SOLI KAMIENNEJ
PARAMETR
JEDNO
-STKA
WARTOŚCI BRZEŻNE
EKSPLOATACJA
OTWOROWA
EKSPLOATACJA
PODZIEMNA
ZŁOŻA
WYSADOWE
ZŁOŻA
POKŁADOWE
KŁODAWA
SIEROSZO-
WICE
Zawartość
NaCl
%
min.
80
min.
80
min.
96,5
min.
96,5
Miąższość
złoża
m
min.
30
min.
30
min.
10
min.
30
Grubość
półki bezp.
m
min.
150
-
-
(25)
Głębokość
dokument.
m
maks.
1400
maks.
1200
maks.
1000
maks.
1200
Zalecane kryteria bilansowości
ZŁOŻA KAMIENI BUDOWLANYCH
PARAMETR
JEDNO-
STKA
WARTOŚCI BRZEŻNE
KAMIENIE
NIEBLOCZNE
KAMIENIE BLOCZNE
Miąższość złoża
m
min.
20
min.
15
Nadkład / złoże
maks.
0,2
maks.
0,5
Bloczność
%
-
5-20%
Udział skał nie
spełniających wymagań
jakościowych (PN)
%
maks.
20
-
• marmury, serpentynity – 5%
• sjenity, gabra, wapienie i dolomity przyjmujące poler – 10%
• granitoidy, tufy, piaskowce, pozostałe wapienie i dolomity – 20%
ODLEGŁOŚCI MIĘDZY WYROBISKAMI DOKUMENTACYJNYMI [m]
w kategorii rozpoznania C
2
TYP ZŁOŻA
GRUPA I
V < 30%
GRUPA II
V = 30-60%
GRUPA III
V > 60%
Pokładowe
Fe
4000-2000
2000-1000
1000-500
Stratoidalne
Cu-Ag
4000-2000 2000-1000 1000-500
Szlirowe
Fe-Ti-V
1000-500
500-250
Sztokwerkowe
Cu-Mo
1000-500
500-200
Stratoidalne
U
1000-500
500-100
Stratoidalne
Zn-Pb*
500-300
300-150
Żyłowo-gniazdowe
REE
200-100
100-50
*
także stratoidalne złoża Sn, pirytów, wietrzeniowe Ni
V – współczynnik zmienności parametrów złożowych
ODLEGŁOŚCI MIĘDZY WYROBISKAMI DOKUMENTACYJNYMI [m]
dla poszczególnych kategorii rozpoznania
(zmienność przeciętna)
TYP ZŁOŻA
C
2
e <
40%
C
1
e <
30%
B
e <
20%
A
e <
10%
Pokładowe
Fe
4000-2000 2000-500
500-200
200*
Stratoidalne
Cu-Ag
3000-1000 1500-500
500*
200*
Stratoidalne
Zn-Pb
500-300
300-150
100-50*
*
- wyrobiska górnicze udostępniające
e
– dopuszczalny błąd oszacowania zasobów