Wykład 3 

 

ODWZOROWANIA KARTOGRAFICZNE 

 
 
 

Geoida, elipsoida, powierzchnia Ziemi 
-geoida – powierzchnia ekwipotencjalna potencjału siły ciężkości Ziemi, utożsamiana ze swobodnym 
poziomem mórz i oceanów 
-elipsoida obrotowa – jest to elipsoida odniesienie o określonych parametrach i iokreslonym 
usytuowaniu w bryle ziemskiej, na którą zrzutowano punkty danej sieci geodezyjnej. 
Elipsoida może być globalna (ma środek zaczepienie w środku masy Ziemi) lub lokalna (najlepiej 
oddaje fragment danego obszaru) 
 
Państwowy układ wysokości 
Wysokość elipsoidalna (h), wysokość geodezyjna – odległości pomiędzy punktem na powierzchni 
Ziemi a powierzchnią elipsoidy odniesienia, dodatnia dla punktów leżących ponad elipsoidą. 
 
Pojęcie kartografii i odwzorowania 
Kartografia jest to nauka zajmująca się przedstawienie wyników badań i pomiarów kształtu Ziemi na 
płaszczyźnie. 
Odwzorowanie jest umownym, określonym matematycznie sposobem przyporządkowania punktom 
powierzchni elipsoidy, punktów na płaszczyźnie. 
 
Odwzorowanie kartograficzne 
Cechy odwzorowań kartograficznych: 
-obrazem punktu jest punkt, 
-obrazem krzywej jest krzywa, 
-obrazem kąta jest kąt, 
-obrazem powierzchni jest powierzchnia. 
 
Ze względu na rodzaj powierzchni rzutowania odwzorowania dzielimy na: 
-azymutalne (powierzchniowe) 
-walcowe 
-stożkowe 
 
Ze względu na położenie środka rzutów odwzorowania możemy podzielić na: 
-centralne 
-stereograficzne 
-ortograficzne 
 
Ze względu na położenie powierzchni rzutu w stosunku do bieguna możemy wyróżnić odwzorowania: 
-normalne (biegunowe) 
-poprzeczne (równikowe) 
-ukośne 
 
Ze względu na odległość powierzchni rzutów od kuli odwzorowania możemy podzielić na: 
-styczne 
-sieczne 
-odległe 
 

Odwzorowania kartograficzne (zniekształcenia) 
Nie ma map bez zniekształceń (na każdej mapie występuje co najmniej jeden rodzaj 
zniekształcenia), a zniekształcenia mogą być różne w różnych punktach mapy. 
 
W zależności od rodzaju zniekształceń niewystępujących na mapie, odwzorowania możemy podzielić 
na: 
-wiernokątne 
-wiernopolowe 
-wiernoodległościowe 
-dowolne 
 
Odwzorowania kartograficzne 
Do najczęściej używanych odwzorowań możemy zalczyć: 
-odwzorowanie Mercatora 
-odwzorowanie Gaussa-Kruegera 
-odwzorowanie UTM (Universal Transwersal Mercator) 
 
Odwozoranie Gausa-Kruegera 
Interpretacja geometrycna: 
-odwzorowanie elipsoidy obrotowej spłaszczonej na płaszczyznę 
-równokątne 
-walcowe 
-styczne 
-poprzeczne 
 
Zastosowanie odwzorowań 
-Odwzorowanie azymutalne – brak zniekształceń w punkcie styczności im dalej od punktu styczności 
zniekształcenia rosną, izolinie zniekształceń to okręgi (odwzorowanie azymutalne normalne – obszary 
podbiegunowe) 
-Odwzorowanie azymutalne poprzeczne – mapy półkul oraz kontynentów leżących w pobliżu równika 
-Odwzorowanie walcowe poprzeczne – obszary okolic równika 
-Odwzorowanie stożkowe – obszary okolic równoleżnika styczności 
-Odwzorowania stożkowe – rozciągnięte równoleżnikowo obszary w umiarkowanych szerokościach 
geograficznych. 
 
-Obszary rozciągnięte w kierunku północ-południe (Wielka Brytania, Chile) – odwzorowanie walcowe 
-Obszary rozciągnięte w kierunku wschód-zachód (USA) odwzorowanie stożkowe. 
 
-Dla małych obszarów (miasta, małe państwa) najlepsze są odwzorowania azymutalne wiernokątne, z 
punktem przyłożenia w środku obszary 
-Dla dużych obszarów (państwa, kontynenty) stosujemy odwzorowania walcowe lub stożkowe 
-Dla map świata stosujemy odwzorowania walcowe oraz pseudowalcowe. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Układ współrzędnyc i odwzorowania kartograficzne w Polsce 
 

-układ współrzędnych płaskich prostokątnych 1942 – odwzorowania Gausa-Kruegera 
-układ współrzędnych płaskich prostokątnych 1965 
-układ współrzędnych płaskich prostokątnych GUGiK-80 – odwzorowanie quasi-stereograficznym 
-układ współrzędnych płaskich prostokątnych PUK2000 – odwzorowanie quasi-stereograficznym 
-układy lokalne, 

 

-układ współrzędnych płaskich prostokątnych 1992 – odwzorowanie Gausa-Kruegera w pasie 10-
stopniowym 
-układ współrzędnych płaskich prostokątnych 2000-odwozorwanie Gausa-Kruegera w pasach 3-
stopniowych

 

(01.01.2010r.) 
 
 
 
 
 
Uklad współrzędnych 1965 
-wprowadzony dla potrzeb całego kraju w 1968r. 
-wielkoskalowe mapy, znane pod nazwą mapy zasadniczej, opracowywane w skalach 1:5000, 1:1000, 
1:2000, 1:5000 
-mapy topograficzne w skalach 1:10.000, 1:25.000, 1:50.000 
 
 
Układ współrzędnych 1992 
-wprowadzony do stosowaniea w Polsce Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 200r. 
-odwzorowanie Gausa-Kruegera, w pasie 10-stopniowym, elipsoida GRS80 
 
Układ współrzędnych 2000 
-wprowadzony do stosowaniea w Polsce Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 200r. 
-odwzorowanie Gausa-Kruegera, w pasach 3-stopniowych, elipsoida GRS80