Organogeneza

Materiały z embriologii – wybrane zagadnienia z organogenezy - konspekt

UWAGA!!! – JEST TO KONSPEKT –

TZN. ŻE KAŻDY TEMAT TRZEBA

ROZWINĄĆ I SAMODZIELNIE OPRACOWAĆ WŁASNY REFERAT W OPARCIU
O INNE MATERIAŁY.

Rozwój układu naczyniowego

Układ naczyniowy podlega istotnym zmianom podczas rozwoju osobniczego, w okresie
którego można wyróżnić 3 zasadnicze stadia:

•

stadium żółtkowe, kiedy rozwijający się embrion korzysta z zapasów, w które jest
wyposażony,

•

stadium łożyskowe, kiedy organ pośredni (łożysko) rozwija się między organizmem
matki a płodem,

•

stadium neonatalne, kiedy organizm uzyskuje samodzielność.

Wszystkie elementy składowe tego układu pochodzą z mezodermalnego listka zarodkowego –

serce, naczynia krwionośne, komórki krwi.

Proces rozwoju serca:

- rozpoczyn

a się około 1/10 ciąży wytworzeniem dwóch śródbłonkowych cew

sercowych, które następnie łączą się tworząc cewę pojedyńczą,

cewa składa się cewy wewnętrznej – wsierdzia oraz otaczającego ją mankietu

nasierdziowo –

śródsierdziowego

około ¼ ciąży następuje uformowanie serca w czteroczęściową strukturę, które zostaje

zapoczątkowane przez utworzenie guzów wsierdziowych w kanale przedsionkowo –

komorowym i grzebieni w obrębie pnia i stożka tętniczego

- wytworzenie przegrody w przedsionku (przegroda pierwsza, przegroda wtórna, otwór

owalny)

powstawanie przegrody kanału przedsionkowo-komorowego ( dwa guzy wsierdziowe,

kanał prawy trójdzielny; kanał lewy dwudzielny)

powstawanie przegrody komór ( trzy elementy ją tworzące – dolny guz wsierdziowy

kanału p.-k.; grzebień prawego stożka, grzebień lewego stożka

- powstawanie przegrody w opuszce serca –

podział opuszki na pień tętniczy, stożek

tętniczy, część beleczkowatą prawego przedsionka (pień tętniczy przegrodą spiralna

zostaje podzielony na dwie największe tętnice – aortę i tętnicę płucną

Rozwój układu tętniczego jest ściśle związany z:

powstawaniem łuków skrzelowych i towarzyszących im tętnic, które następnie
przekształcają się w główne pnie tętnicze,

przebudową tętnic żółtkowych – powstają z nich tętnice trzewna, krezkowa górna i

krezkowa dolna,

przekształceniem tętnic pępkowych – po urodzeniu części dalsze tych tętnic ulegają
zrośnięciu i wytwarzają się z nich więzadła pępkowe pośrodkowe, natomiast części
bliższe pozostają w postaci tętnicy biodrowej wewnętrznej i tętnic pęcherzykowych

W zarodku można wyróżnić 3 systemy żylne

żółtkowy, który zostanie przekształcony w układ żyły wrotnej,

układ żył zasadniczych, który wytwarza układ żyły głównej,

układ żyły pępkowej, która po urodzeniu zanika.

W czasie urodzenia zachodzą w systemie krążenia istotne zmiany związane z faktem
przejęcia wymiany gazowej przez płuca oraz zamknięciem światła żyły pępkowej i tętnic
pęcherzykowych.

Rozwój układu pokarmowego
Nabłonek wyściełający układ pokarmowy oraz jego wytwory są pochodzenia

ento

dermalnego; pozostałe składniki mezodermalnego. Wytworzenie fałdu głowowego i fałdu

ogonowego oraz fałdów bocznych zarodka doprowadza do tego, że wysłana entodermą jama
uwypukla się do wnętrza zarodka wytwarzając prajelito, z którego powstają następnie dwa
ślepo zakończone odcinki – jelito przednie i tylne, które następnie różnicuje się w cztery
odcinki, których rozwój jest zazwyczaj oddzielnie omawiany. Są to:

jelito gardłowe – od błony gębowo-gardłowej do uchyłka tchawiczo-oskrzelowego,

- jelito przednie –

leżące doogonowo do gardła i dochodzące do zawiązka wątroby,

jelito środkowe – zaczynające się doogonowo w stosunku do pączka wątrobowego
(przednie wrota jelita) dochodzące do 1/3 długości okrężnicy (tylne wrota jelita)

- jelito tylne – od tylnych wrót jeli

ta do błony stekowej.

Z odcinków tych rozwijają się odpowiednio:

elementy głowy i szyi,

przełyk, tchawica i pączki płucne; żołądek i bliższa część dwunastnicy, w której
górnej części powstają uwypuklenia nabłonka dające początek wątrobie i trzustce,

pierwotna pętla jelit, a następnie – część dwunastnicy od ujścia pęcherzyka
żółciowego, dalsze odcinki jelita cienkiego, jelito grube i część okrężnicy,

okrężnica zstępująca, górna część kanału odbytu, część dolna pochodzi z ektodermy
dołka odbytowego; doogonowa część jelita tylnego jest rozdzielona przez przegrodę
moczopłciową na leżące ku tyłowi - odbytnicę i kanał odbytu oraz leżące ku przodowi

pęcherz moczowy i cewkę moczową.

Jama  gębowa  rozwija  się  z  pierwotnej  zatoki  ustnej,  ślepo  zakończonej  ektodermalnej
szczeliny  oddzielonej  od  jelita  pierwotnego  błona  gębowo-gardłową,  która  około  1/10
ciąży  ulega  przerwaniu  i  zatoka  uzyskuje  połączenie  z  dogłowową  częścią  jelita
pierwotnego.  Po  bokach  zatoki  ustnej  rozwijają  się  4  pary  łuków  skrzelowych,  a

rozw

ijające się z nich wyniosłości dają początek wargom, policzkom, podniebieniu i

językowi.
Rozwój wątroby

wątroba zaczyna się rozwijać około 1/10 ciąży z entodermalnego nabłonka

pierwszego odcinka jelita cienkiego,

endoderma wpukla się w krezkę brzuszną tworząc zatokę wątrobową,

krezka rozrasta się w poprzek i tworzy przegrodę poprzeczną,

w dolnej części zatoki pojawia się pasmo nabłonkowe, z którego wytwarza się
przewód pęcherzykowy i pęcherzyk żółciowy,

nabłonek zatoki rozrasta się w pasma wrastające do mezenchymy krezki, w której
pojawiają się naczynia tętnicze i żylne,

komórki endodermy zaczynają różnicować się w hepatocyty, impulsem wywołującym
różnicowanie jest moment zetknięcia z komórkami mezenchymy,

przewody żółciowe wykształcają się z części pasm nabłonkowych leżących bliżej
dwunastnicy, natomiast z dalszych beleczki wątrobowe.

Rozwój trzustki

rozpoczyna się w tym samym okresie co rozwój wątroby,

nabłonek endodermalny dwunastnicy wytwarza trzy zawiązki – jeden grzbietowy i

dwa brzuszne, z których lewy zanika,

dwa pozostałe wskutek obrotu dwunastnicy zbliżają się do siebie i zrastają,

zawiązki wydłużają się w dwa przewody, które się rozgałęziają dając początek
przewodom wyprowadzającym,

z końcowych odcinków tych przewodów powstają pęcherzyki wydzielnicze.

Rozwój układu rozrodczego

gonady męska i żeńska rozwijają się z jednego niezróżnicowanego zawiązka,

rozwój każdego z nich składa się z fazy obojętnej i fazy żeńskiej lub męskiej,

faza obojętna trwa u osobników żeńskich około 3/10 ciąży, a u męskich około 2/10,

zawiązek gonad tworzy się jako zagęszczenie komórek mezenchymatycznych,
pomiędzy fałdem śródnercza, a korzeniami krezki jelita, pokryty jest mezodermalnym
nabłonkiem jamy ciała,

nabłonek rozwija się w wielowarstwowy walcowaty, razem z zagęszczeniem
mezenchymalnym wytwarza fałd płciowy, który uwypukla się do pierwotnej jamy
ciała, wypierany przez fałd sródnercza, z którym razem tworzy fałd moczopłciowy,

około 2/10 ciąży gonady obu płci są jednakowe, składają się z kory i rdzenia;
nabłonek jamy ciała wnika w zawiązki i tworzy pierwotne sznury płciowe,

gonocyty czyli pierwotne komórki płciowe, pochodzą z endodermy pęcherzyka
żółtkowego, skąd migrują do zawiązków gonad.

Faza żeńska rozwoju:

pierwotne sznury płciowe rozpadają się na nieregularne gronka komórek,

gronka zawierające pierwotne komórki płciowe usytuowane w rdzeniu stopniowo
zanikają, są zastępowane unaczynionym zrębem, który przekształca się w zrąb jajnika,

komórki nabłonka powierzchniowego nadal dzielą się, tworzą sznury korowe, które
następnie rozpadają się, otaczają pierwotne komórki płciowe, które przekształcają się
w oogonie, a następnie przekształcają się w oocyty I rzędu, a komórki nabłonkowe w
komórki pęcherzykowe

Faza męska rozwoju

jeżeli zarodek jest genetycznie męski, chromosom Y zawiera czynnik powstawania
jądra,

komórki powierzchniowe wnikają głęboko w głąb zawiązka i tworzą sznury płciowe
jądrowe lub rdzenne,

w okolicy wnęki sznury tworzą delikatną sieć, która da początek sieci jądra,

sznury tracą kontakt z nabłonkiem powierzchniowym i oddziela je od niego warstwa
tkanki z której powstanie błona biaława,

około połowy ciąży sznury przybierają kształt podkowiasty, a ich zakończenia
zachowują połączenia z siecią jądra,

sznury płciowe składają się teraz z pierwotnych komórek płciowych oraz komórek

podporowych Sertolego,

komórki Leydiga pochodzą z mezenchymy fałdu, leżą pomiędzy sznurami płciowymi,
rozwijają się wkrótce po rozpoczęciu różnicowania sznurów,

- pod kon

iec ciąży komórki zaczynają produkować testosteron, wpływając na

różnicowanie przewodów płciowych i narządów zewnętrznych,

sznury zostają lite aż do pokwitania, kiedy to różnicują się w kanaliki,

w czasie, kiedy powstaje światło, łączą się z siecią, która uchodzi do kanalików
odprowadzających jądra powstałych z kanalików wydalniczych układu śródnercza.

Różnicowanie przewodów płciowych

początkowo zarodki mają dwie pary przewodów: śródnerczowe (Wolfa),

przyśródnerczowe (Müllera)
Różnicowanie przewodów męskich:

z uwsteczniającego się śródnercza pozostaje część kanalików dając początek
kanalikom odprowadzającym jądra,

przewody śródnercza  (Wolfa) nie uwsteczniają się; każdy z nich przekształca się w
główny  przewód  płciowy,  który  poniżej  ujścia  kanalików  wydłuża  się  i  tworzy
przewód  najądrza;  dalsza  część  przewodu  od  najądrza  do  miejsca  uwypuklenia
pęcherzyka nasiennego ma grubą ścianę i tworzy nasieniowód,

przewód przyśródnerczowy zanika,

gruczoły dodatkow (krokowy i opuszkowo-cewkowy rozwijają się w obrębie zatoki

moczo-

płciowej, która rozwija się z dolnego odcinka steku.

Różnicowanie przewodów płciowych żeńskich;

przewód przyśródnerczowy Müllera przekształca się w główny przewód płciowy,

wykształcają się z niego jajowód, macica i górny fragment pochwy,

- przewó

d śródnercza wyrodnieje,

rozwój zewnętrznych narządów płciowych jest związany ze zmianami zachodzącymi

w okolicy steku.

Rozwój układu moczowego
Materiałem wyjściowym jest powstająca w okresie 1/10 do 2/10 ciąży część boczna płytki

mezodermalnej (nefrocele)

różnicuje się w tej części przewód śródnerczowy Wolfa, wokół którego powstają
kolejne struktury układu moczowego,

pranercze (opisywane u prymitywnych kręgowców) rozwija się w małym stopniu –
jest to system jamek i kanalików pojawiający się w obrębie najwyższych somitów, ma
charakter szczątkowy i szybko zanika (zostaje tylko przewód Müllera, który bierze
udział w tworzeniu układu rozrodczego żeńskiego,

w  niesegmentowanej  części  mezodermy  powstają  komórki  nerkotwórcze,  z  których
tworzą  się  kanaliki  śródnercza,  które  często  łączą  się  z  naczyniami  tworzącymi
kłębuszki  –  te  struktury  również  stosunkowo  szybko  zanikają,  pozostaje  natomiast
przewód Wolfa biorący udział w tworzeniu układu rozrodczego męskiego.

Nerka ostateczna powstaje z pączka moczowodowego powstającego z kanału śródnercza
w pobliżu steku:

pączek kieruje się w kierunku krzyżowym i wrasta w mezodermę nerki ostatecznej,
która jest drugim elementem tworzącym ten narząd,

komórki  pączka  tworzą  długie  pasmo,  następnie  kanał,  który  tworzy  rozgałęzienia
dające  początek  moczowodom,  miedniczkom  nerkowym,  kielichom  nerkowym,
przewodom  brodawkowym,  kanalikom  zbiorczym;  wokół  tak  rozgałęzionego
zawiązka dróg wyprowadzających mocz namnażają się komórki mezodermy zawiązka

nerki ostatecznej,

w obrębie mezodermy tworzą się niewielkie esowate kanaliki, które jednym biegunem
kontaktują się z licznymi naczyniami, a drugim z zakończeniami rozgałęzień zawiązka
dróg odprowadzających mocz,

biegun kontaktujący się z naczyniem, które tworzy kłębek naczyń włosowatych,

tworzy

ciałko nerkowe,

kanalik wydłuża się i tworzy kanalik nefronu,

zawiązek nerki ostatecznej jest uformowany w okresie około ¼ ciąży

Rozwój układu oddechowego:

zawiązek układu pojawia się około 1/8 ciąży jako uchyłek ściany brzusznej

przedniego odcinka jelita pierwotnego,

nabłonki układu rozwijają się z entodermy, natomiast składniki chrzęstne i mięśniowe

z mezodermy,

uchyłek  rośnie  w  kierunku  doogonowym  tworząc  cewę  oddzieloną  od  jelita
przedniego  przegrodą  tchawiczo-przełykową,  która  odgranicza  od  siebie  zawiązki
przełyku  i tchawicy, połączenie pomiędzy tymi  strukturami  jest utrzymywane przez
krtań,

z cewy powstaje twór leżący w linii pośrodkowej – tchawica oraz dwie boczne
kieszenie, stanowiące pączki płucne,

pączki rozgałęziają się drzewiasto(prawy na trzy, lewy na dwie gałęzie), następnie
dzielą się dychotomicznie wytwarzając drzewo oskrzelowe, które wrasta w otaczającą
je mezodermę trzewną,

w rozwoju płuc wyróżniamy: okres rzekomo-gruczołowy (1/8 do 3/8 ciąży);
kanalikowy (3/8 do 5/8 ciąży); stadium pęcherzykowe (5/8 do 6/8 ciąży) ,

wymiana gazowa w płucach jest możliwa około 6/8 ciąży, w tym okresie pojawiają się

pneumocyty I,

liczba pęcherzyków i woreczków stale wzrasta podczas ostatnich 2/8 ciąży oraz w

pierwszym okresie po urodzeniu,

dojrzałe pęcherzyki pojawiają się dopiero po urodzeniu z chwilą podjęcia funkcji

oddychania,

przed urodzeniem płuca są wypełnione płynem zawierającym śluz, surfaktant, białka,

po urodzeniu następuje resorpcja płynu, a niewielka jego część jest usuwana przez

oskrzela i

tchawicę w trakcie porodu; na powierzchni komórek pozostaje surfaktant

tworząc najbardziej wewnętrzną ich wyściółkę.

Document Outline