Opracowała: dr hab. Zofia Zymonik 

1 

SEMINRIUM„ZARZĄDZĄNIE JAKOŚCIĄ” 
Prowadzący: dr hab.Zofia Zymonik 

SEMINARIUM 2 

 

Koszty jakości 

(19.04.08) 

 

Podstawa  opracowania:  Z.Zymonik,  Koszty  jakości  w  zarządzaniu  przedsiębiorstwem,  wydanie  drugie 
poszerzone, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2003; Zarządzanie jakością w procesie 
integracji  europejskiej,  pod  redakcja  naukową  J.Zymonika  i  Z.  Zymonik,  Oficyna  Wydawnicza  Politechniki 
Wrocławskiej,  Wrocław  2006;  E.Skrzypek  (red.),  Jakość  i  efektywność,  UMCS,  Lublin  2000;  J.Bank, 
Zarządzanie  przez  jakość,  Gebethner  i  Ska,  Warszawa  1996;  Ciechan-Kujawa  M.,  Rachunek  kosztów  jakości, 
Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2005; Dahlgaard J.J., Kristensen K., Kanji G.K., Podstawy zarządzania jakością, 
PWN, Warszawa 2001;  Hamrol A.,  Mantura W., Zarządzanie  jakością  -  teoria  i praktyka, WNT, Warszawa  –
Poznań  2002;  Kister  A.,  Zarządzanie  kosztami  jakości,  Oficyna  Ekonomiczna,  Kraków  2005;  Lisiecka  K., 
Kreowanie  jakości,  Wydawnictwo  Akademii  Ekonomicznej  w  Katowicach,  Katowice  2002;  Szafrański  M., 
Elementy ekonomiki jakości w przedsiębiorstwach, Wydawnictwo Politechniki Poznańskiej, Poznań 2007. 
  

 

Przesłanki zainteresowania problematyką kosztów jakości w świecie gospodarczym 

 

1. 

Wzmagająca  się  konkurencja  wymusza  od  przedsiębiorstw  poszukiwanie  przewagi 
w pozyskaniu klienta.  

2. 

Zarządzanie przedsiębiorstwa staje się coraz bardziej złożone, co wymaga rozwiązań opartych 
na faktach. 

3. 

Nowe  regulacje  prawne  coraz  bardziej  respektują  prawa  konsumenta  (do  informacji, 
do bezpiecznego użytkowania wyrobu i do odszkodowania). 

4. 

W  naukach  o  organizacji  i  zarządzaniu  priorytetowe  stają  się  rozwiązania  dotyczące 
efektywnego zarządzania zasobami.

 

5. 

Wyniki  badań  wskazują,  że  odchylenia  od  wymagań  jakościowych  powodują  straty 
w wysokości  3 - 40 % przychodów od sprzedaży.

 

 

Pojęcie kosztów jakości 

 

Koszty jakości są pojęciem umownym (taki termin nie występuje w teorii kosztów). Stanowią bowiem 
sumę  kosztów  (w  ścisłym  tego  słowa  znaczeniu)  i  strat  spowodowanych  odchyleniami  od  wymagań 
jakościowych (błędami). 
Najczęściej są definiowane poprzez strukturę. Zalicza się do nich: 

• 

koszty  prewencji  (działania,  które  nie  mają  dopuścić  do  powstania  odchyleń  od  wymagań 
jakościowych),  

• 

koszty  oceny,  czyli  badań  i  kontroli  (działania,  które  mają  stwierdzić,  czy  pojawiły  się  te 
odchylenia i w razie pojawienia skorygować je), 

• 

koszty błędów, czyli straty (są konsekwencją powstałych odchyleń od wymagań jakościowych). 

 
Koszty jakości związane z prewencją, oceną i błędami (w języku angielskim prevention, , appraisal, 
failure) tworzą model PAF. 

 

Kierunki koncepcji kosztów jakości i modele z nimi związane 

(tabela 1) 

Model Feigenbauma (amerykański) 
Powstał  jako  model  teoretyczny  w dziedzinie  sterowania  jakością  w latach  50.i  uwzględniał 
produkcję masową. Charakterystyczne są sprzężenia zwrotne (feeback)w sterowaniu jakością 
produkcji, odniesione do rynku i zasada odpowiedzialności za produkt (product liability. 
 

 

Opracowała: dr hab. Zofia Zymonik 

2 

Model Amerykańskiego Stowarzyszenia Sterowania Jakością (ASQC) 
Powstał w latach 60. i przeznaczony był dla przedsiębiorstw wytwarzających wyroby ( przede 
wszystkim  militarne)i  ich  elementy  składowe  na  potrzeby  tzw.  wielkich  zleceniodawców. 
Celem  było  obniżenie  kosztów  wytwarzania  poprzez  zmniejszenie  strat  jakości  (kosztów 
błędów). 
 
Model brytyjski BS 6143 
Jest  to  norma  (lata  80.)odnosząca  się  do  kosztów  jakości.  Wzorem  tego  rozwiązania  był 
model  amerykański  ASQC.  Norma  przeznaczona  była  dla  przedsiębiorstw  brytyjskich, 
szczególnie  współpracujących  z  przedsiębiorstwami  amerykańskimi.  Model  BS  6143 
uwzględnił  dodatkowo  podejście  procesowe.  Koszty  jakości  zostały  podzielona  na  koszty 
zgodności  i  koszty  niezgodności  (z  wymaganiami  jakościowymi)  i  odniesione  do  procesu. 
Koszty  zgodności  obejmują  prewencje  i  ocenę  (badania  i  kontrolę).  Koszty  niezgodności 
traktowane są jako straty jakości (koszty błędów). 
 
Model Banka 
Jest  modelem  teoretycznym  (lata  90.).  Uwzględniał  dotychczasowe  osiągnięcia  w  zakresie 
struktury kosztów jakości, ale skierowany był przede wszystkim do organizacji usługowych, 
szczególnie  rządowych.  Cechą  charakterystyczną  modelu  Banka  są  koszty  utraconych 
korzyści (szans). 
 
Modele ISO ((9004-1 oraz 9004-3) 
Zostały  opracowane  w  1994  roku.  Pierwszy  z  nich  uwzględnia  tradycyjne  podejście  (PAF) 
oraz podejście procesowe. Drugi – koszty związane z systemem jakości.  
 
Zasada 1:10:100 w kosztach jakości 
Proces realizacji wyrobu składa się z trzech faz : przedprodukcyjnej (projektowanie i rozwój 
wyrobu),  produkcyjnej  (wytworzenia  wyrobu  zgodnie  z  wzorcem)  i  poprodukcyjnej 
(użytkowej).  Jeśli  błąd  powstanie  w  fazie  przedprodukcyjnej  i  nie  wykryty  na  miejscu 
znajdzie  się  w  fazie  produkcyjnej,  to  kosztuje  nas  10  razy  więcej;  jeśli  jednak  przejdzie 
do fazy poprodukcyjnej, to kosztuje nas już 100 razy więcej. 
 
Przykłady działań związanych z kosztami jakości : 
Koszty  prewencji:  planowanie  jakości,  szkolenia  z  zakresu  jakości,  ocena  dostawców, 
projektowanie, opracowanie procedur, badania porównawcze jakości wyrobów na rynku itp. 
Koszty oceny: badania laboratoryjne, kontrola wstępna , kontrola międzyoperacyjna, kontrola 
końcowa, eksploatacja sprzętu pomiarowo-kontrolnego, dokumentowanie działań kontrolnych. 
Koszty błędów wewnętrznych: braki naprawialne, braki nienaprawialne, sortowanie itp. 
Koszty  błędów  zewnętrznych;  reklamacje,  wycofanie  niebezpiecznie  wadliwych  wyrobów 
z rynku, utrata zaufania, utrata klientów itp. 
 
Przykłady  spraw  sądowych  związanych  z  odchyleniami  od  wymagań  jakościowych 
(błędami): nie dokręcone śruby mocujące koła w samochodach, konserwy z ciałami obcymi, 
ciastka ze szpilką, robaki w cukierkach, nierówność powłoki szkła w butelce powodująca jej 
eksplozję, odpryski emalii naczynia połknięte przez użytkownika. 
 
Zadanie ze struktury kosztów jakości (rozwiązanie na zajęciach)