Z dedykacją dla wszystkich, którzy je mieli, a udają, że nie mają – spłoniecie w piekle. 

 

1. 

Specyfika zobowiązań państw wynikających z traktatów praw człowieka  

1) 

zobowiązanie międzynarodowe - jest stosunkiem prawnym polegającym na usankcjonowaniu 

określonych powinności (obowiązku działania lub zaniechania) przez podmioty danego stosunku 
korzystające z prawa do występowania w stosunkach międzynarodowych. 

2) 

Podmiotami charakterystycznymi przy zobowiązaniach  międzynarodowych PC są państwa, 

które zaciągają zobowiązania w dziedzinie PC oraz organizacje międzynarodowe ( które z reguły nie 
zaciągają takich zobowiązań). 

3) 

W przypadku prawa międzynarodowego praw człowieka na pierwszy plan wysuwają się 

traktaty międzynarodowe,  ma to związek z tym, ze traktaty najczęściej przewidują mechanizm 
kontroli wykonania zobowiązań, a ponadto podmioty uprawnione nie muszę udowadniać przed 
organami krajowymi i międzynarodowymi istnienia normy zwyczajowej czy zasady ogólnej prawa 
międzynarodowego. 

• 

Przy czym nie należy zapominać iż, źródłami prawa międzynarodowego w dziedzinie PC są : 

traktaty  międzynarodowe, zwyczaj międzynarodowy, zasady ogólne prawa międzynarodowego, 
uchwały prawotwórcze niektórych organizacji międzynarodowych (dyskusyjne). 

4) 

System źródeł prawa międzynarodowego jest pozbawiany hierarchicznego uporządkowania- 

wyjątek: KNZ i ius cogens. W prawie międzynarodowym nie brak centralnego ośrodka 
normotwórczego i mechanizmu egzekwowania zobowiązań (ale istnieje kontrola zobowiązań w 
dziedzinie PC EKPC ). Poza katalogiem twardego prawa wyróżniamy tzw. soft law- reguły 
postępowania niewiążące z formalnego punktu widzenia, mogą mieć postać np. rezolucji / zaleceń 
organizacji międzynarodowych.  

5) Wpływ prawa międzynarodowego na pr. krajowe może mieć postać oddziaływania 
interpretacyjnego lub oddziaływania na konkretną decyzję krajową. 

6 ) Określenie reguł stosowanych w przypadku kolizji doktryna wyróżnia 2 podejścia: 

• 

hierarchiczna zwierzchność konstytucji krajowej nad wszystkimi normami prawa w tym 

międzynarodowego 

• 

nadrzędność prawa międzynarodowego. które ma pierwszeństwo także w stosunku do 

konstytucji  

• 

Z reguły państwa europejskie kieruja się zasadą przychylnosci wobec prawa 

międzynarodowego, choć niektóre sądy konstytucyjne zachowują więcej wstrzemięźliwości w tym 
zakresie. W Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r została wyrażona zasada „RP przestrzega wiążącego ją 
prawa międzynarodowego”.  Jednak mimo to „Konstytucja jest najwyższym prawem RP”.  

7) Art 87 ust 1. Konstytucji RP przyznaje ratyfikowanym umowom międzynarodowym status źródła 
prawa powszechnie obowiązującego w RP.  

• 

Natomiast te umowy, których ratyfikacja nastąpiła za uprzednia zgodą wyrażoną w ustawie, 

mają pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową.  

8) Doniosłe znaczenie ma zasada bezpośredniego stosowania ratyfikowanej umowy międzynarodowej 
po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw RP, jeśli jej stosowanie nie jest uzależnione od wydania ustawy. 
Bezpośrednie stosowanie umów międzynarodowych z zakresu praw człowieka oznacza możliwość 
powoływanie się przez organy władzy publicznej wprost na normy prawnomiędzynarodowe zawarte w 
umowie, jeśli stanowią one tzw. normy samo wykonalne. 

9) Oddziaływanie zobowiązań międzynarodowych na tworzenie prawa krajowego 

Można wyróżnić dwie formy oddziaływania zobowiązań międzynarodowych z zakresu praw 
człowieka na tworzenie prawa wewnętrznego:  

• 

wzorowanie oraz uchylenie lub zmianę prawa. 

• 

Pierwsza z wymienionych postaci oddziaływaniu występuje przede wszystkim w odniesieniu 

do sposobu sformułowania katalogów praw człowieka w konstytucjach krajowych. Także Konstytucja 
RP w rozdziale II zawiera wiele zapożyczeń z instrumentów międzynarodowych, w tym EKPC, 
MPPC czy Konwencji o prawach dziecka.  

   W Konstytucjach krajowych normy prawa międzynarodowego stanowią „standard minimalny”. 
Oznacz to, że konstytucje krajowe mogą zawsze przewidywać wyższy poziom ochrony praw i 
wolności, nie mogą natomiast gwarantować standardów słabszych. 

• 

Uchylenie lub zmiana istniejącego prawa pod wpływem zobowiązań międzynarodowych w 

dziedzinie praw człowieka ma zwykle związek z orzeczeniami organów międzynarodowych lub TK. 
Kompetencja TK w zakresie badania zgodności ustaw i przepisów prawa wydawanych przez centralne 
organy państwowe, z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, wynika z art. 188 Konstytucji 
RP. Kontrola zgodności ustawy z ratyfikowaną umową międzynarodową wymaga jednak, by ta 
ostatnia została wprowadzona do polskiego porządku prawnego za uprzednią zgodą wyrażoną w 
ustawie. 

2.  KLASYFIKACJA  PRZEDMIOTOWA  PRAW  CZŁOWIEKA  I  PODSTAWOWYCH 
WOLNOŚCI 

 
a)  Podziały  praw  człowieka  i  podstawowych  wolności  mają  charakter  umowny  i  jest  ich  wiele 
różnych ze względu na przyjmowane kryterium, a także ze względu na to czy podziały te tworzą 
akty prawne czy doktryna. 
Mówi  się  między  innymi  o  podziale  praw  na  prawa  derogowalne  i  niederogowalne  czy  prawa 
indywidualne  i  kolektywne.  Prawa  derogowalne  to  takie,  przy  których  można  czasowo  odstąpić  od 
pełnego  ich  przestrzegania  standardów  ochronny,  a  przy  niederogolnych  ta  możliwość  nie  istnieje. 
Prawa indywidualne dotyczą jednostki, natomiast prawa kolektywne to prawa zbiorowe, które przede 
wszystkim mówią o prawach ludów do samostanowienia. 
 
b)  Takim  pierwotnym  i  najpowszechniej  znanym  podziałem  praw  człowieka  jest  podział 
dychotomiczny na prawa negatywne (przeciwko państwu) i pozytywne (poprzez państwa). 
W  przypadku  praw  negatywnych  państwo  postrzegane  jest  jako  główny  agresor,  który  zagraża 
prawom  człowieka,  stąd  też  tworzony  jest  zakaz  ingerencji.  Prawa  te  pełnią  funkcję  obronną.  W 
przypadku praw pozytywnych państwo jest gwarantem tych praw, gdyż prawa te wymagają nakładów 
finansowych od państwa. Państwo ma zapewniać progresywną realizację praw pozytywnych. 
 
c)  Innym,  opisowym  podziałem  praw  ze  względu  na  kryterium  czasu  konstytucjonalizacji 
danego prawa jest podział na generacje (trzy), jednak aktualnie się od niego odchodzi. 
I  generacja  sięga  okresu  XVIII  w.  i  obejmuje  prawa  dotyczące  fizycznej  egzystencji,  tj.  prawo  do 
życia, zakaz tortur itd. Zasadniczo są to prawa negatywne, a w generacji tej mówimy o jednostce. II 

generacja powstała po Drugiej Wojnie Światowej, objęła ona co do zasady prawa pozytywne takie jak: 
prawo do nauki, prawo do ochrony zdrowia, ochrony własności. III generacja jest związana z ruchem 
antykolonialnym  i  historycznie  wiąże  się  z  latami  60tymi,  jednak  do  koncepcji  wprowadzono  ją  w 
latach 80tych – w tej generacji  mówi się  o ludach i narodach, pojawia się  element kolektywistyczny. 
Obecnie pojawia się również koncepcja utworzenia IV generacji, która chroniłaby prawa mniejszości, 
w tym mniejszości seksualnych. 
 
d)  Podział  praw,  który  nie  budzi  większych  kontrowersji  to  podział  polegający  na  analizie 
katalogów  praw  człowieka,  czyli  podział  przedmiotowy  –  zwany  też  podziałem  ze  względu  na 
środki ochrony. 
Podział ten dzieli prawa człowieka ze względu na przedmiot ochrony, stąd w podziale tym pojawiają 
się prawa osobiste, prawa polityczne, prawa gospodarcze, prawa socjalne i prawa kulturalne. Czasami 
expressis verbis prawa te i ich nazwy wynikają wręcz z tytułów wiodących międzynarodowych aktów 
prawnych  w  tej  dziedzinie  (np.  MPPOiP).  Zastanawiać  może  jedynie  dualizm  tego  podziału,  gdyż 
jeden  traktat  (MPPOiP)  obejmuje  swoimi  ramami  prawa  osobiste  i  polityczne,  natomiast  drugi 
(MPPGSiK) obejmuje prawa społeczno-gospodarczo-kulturalne. 
 
e) Prawa osobiste, prawa polityczne i prawa gospodarcze, socjalne i kulturalne pojawiały się już 
w  Powszechnej  Deklaracji  Praw  Człowieka  z  1948  r.  przyjętej  przez  Zgromadzenie  Ogólne 
Narodów Zjednoczonych. 
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka wyraża w swoich postanowieniach prawa człowieka należące 
do  kategorii  podziału  przedmiotowego.  Przykładowo  wyraża  w  art.  3  prawo  do  życia,  wolności  i 
bezpieczeństwa  swej  osoby,  które  jest  prawem  osobistym.  Art.  15  stanowi,  iż  każdy  ma  prawo  do 
posiadania  obywatelstwa,  co  jest  oczywiście  prawem  politycznym.  Dalej  PDPC  wyraża  również 
prawo  do  zgromadzania  się  i  stowarzyszania  się.  Z  praw  gospodarczych,  socjalnych  i  kulturalnych 
PDPC  stanowi  ogólnie  m.  in.  o  prawie  do  pracy  (art.  23),  prawie  do  nauki  (art.  26)  czy  prawie  do 
swobodnego uczestniczenia w życiu kulturalnym społeczeństwa (art. 27), 
 
f)  W  1966  r.  Zgromadzenie  Ogólne  ONZ  uchwaliła  traktat  Międzynarodowy  Pakt  Praw 
Osobistych  i  Politycznych,  który  już  ze  względu  na  swoją  nazwę  wprowadza  prawa  osobiste 
i polityczne. 
Część  I  (art.  1)  tego  paktu  nadaje  narodom  prawo  do  samostanowienia  i  decydowania  o  kierunkach 
własnego  rozwoju,  natomiast  część  II  (art.  2-5)  reguluje  zobowiązania  państw  wobec  postanowień 
tego  paktu  i  zapewnienie  praw  osobistych  i  politycznych    kobietom  i  mężczyznom  na  równych 
zasadach.  Dopiero  część  III  (art.  6-27)  wprowadza  katalog  praw  osobistych  i  politycznych,  m.in. 
prawo do życia, zakaz tortur i nieludzkiego traktowania, prawo do posiadania własnych poglądów czy 
prawo do gromadzenia się i tworzenia stowarzyszeń. 
 
g) Również w 1966 r. (w tym samym dniu) Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło kolejny traktat 
Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Socjalnych i Kulturalnych. 
Część  I  (art.  1)  tego  paktu  nadaje  narodom  prawo  do  samostanowienia  i  decydowania  o  kierunkach 
własnego  rozwoju,  natomiast  część  II  (art.  2-5)  określa  zobowiązania  Państw-Stron  do  podjęcia 
odpowiednich  kroków,  przy  wykorzystaniu  maksymalnych  dostępnych  im  środków,  w  celu 
stopniowej,  pełnej  realizacji  praw  wskazanych  w  Pakcie.  Część  III  (art.  6-15)  ustala  katalog  praw 
wymieniając m.in. prawo do pracy, prawo do tworzenia i przystępowania do związków zawodowych, 
prawo do nauki czy prawo do udziału w życiu kulturalnym, korzystania z postępu naukowego. 
 
h)  Prawa  osobiste  podlegają  ochronie  sądowej,  co  znaczy,  że  jednostce  przysługuje  prawo  do 
skargi w razie naruszenia tych praw. 
Ich  przestrzeganie  zapewnione  jest  poprzez  gwarancję  formalną.  Do  praw  osobistych  należą  m.in. 
prawo do dobrego życia, prawo do rzetelnego sądu, prawo do decydowania o swoim życiu, prawo do 
szczęścia. 
 
i) Prawa polityczne również podlegają ochronie sądowej. 

Ich przestrzeganie zapewnione jest poprzez  gwarancję formalną. Do praw politycznych  należą  m.in. 
prawo  do  obywatelstwa,  prawo  do  uczestniczenia  w  życiu  publicznym,  prawo  do  zrzeszania  się  czy 
prawo dostępu do informacji o działaniach władz i osób publicznych. 
 
j) Prawa gospodarcze, socjalne i kulturalne nie mają zapewnionej ochrony sądowej. 
Mamy  tu  do  czynienia  z  gwarancją  materialną  –  traktat  ustanawia  katalog  tych  praw  i  zobowiązuje 
strony do realizacji tych praw, jednak nie zapewnia ochrony formalnej. Do praw gospodarczych należą 
m.in.  prawo  do  pracy,  prawo  do  własności.  Do  praw  socjalnych  nalezą  m.in.  prawo  do  ochrony 
zdrowia,  prawo  do  nauki.  Do  praw  kulturalnych  należą  m.in.  prawo  do  wolności  twórczości 
artystycznej czy prawo do wolności korzystania z dóbr kultury i ich wytwarzania. 
 

3. Zasada jedności, niepodzielności praw człowieka w prawie międzynarodowym. 

1) Zasada  niepodzielności głosi, że żadne z praw człowieka nie jest samo z siebie podrzędne w 
stosunku do innych.  

Prawa gospodarcze, społeczne i kulturowe muszą być przestrzegane, chronione i realizowane w 
równym stopniu co prawa cywilne i polityczne.  Prawa człowieka są niepodzielne niezależnie od swej 
natury stanowią niezbędny elementem ludzkiej godności. Wynika z tego, ze wszystkie prawa mają 
równy status i nie powinno  się ustalać a priori ich hierarchii. 

2) Z zasadą niepodzielności wiąże się zasada współzależności.  Polega ona na tym, że wypełnienie 
jednego prawa często zależy w pełni lub częściowo od realizacji innych praw, np. realizacja prawa do 
zdrowia może w pewnych okolicznościach zależeć od realizacji prawa di edukacji lub prawa do 
informacji. Zasada  współzależności bierze pod uwagę fakt, że trudno jest (a w wielu przypadkach jest 
to niemożliwe) zrealizować wybrane prawo człowieka w oddzieleniu od innych praw.  

3) niepodzielności i współzależności powinny być rozpatrywane razem. Oznaczają, ze powinno się 
realizować wszystkie prawa człowieka razem, ustalając ewentualne priorytety zgodnie z zasadami 
praw człowieka. 

4) Integralne podejście do praw człowieka charakteryzuje zarówno Kartę Narodów zjednoczonych jak 
i  Powszechną Deklarację Praw Człowieka.  

5) W ONZ-owskim systemie ochrony praw człowieka  względów pragmatycznych doszło do 
dwupodziału Międzynarodowych Paktów Praw Człowieka i odrębnego unormowania, z jednej strony 
praw obywatelskich i politycznych(MPPPiO), a z drugiej strony praw gospodarczych, socjalnych i 
kulturalnych(MPPGSiK).  W samych Paktach jednak nie brakuje dowodów na obowiązek 
postrzegania obu generacji praw człowieka w ich jedności i współzależności. Każdy z Paktów w swej 
preambule uznaje, że ideał wolnej istoty ludzkiej może być osiągnięty tylko wówczas, kiedy zostaną 
stworzone warunki pozwalające każdemu na korzystanie z praw obywatelskich i politycznych oraz 
praw gospodarczych, socjalnych i kulturalnych. 

6) Zasada jednolitości i niepodzielności nie uznaje segregacji praw pod względem hierarchicznym, 
ponieważ wszystkie prawa  mają przecież „wspólny korzeń”, znajdując swe źródło i podstawę w 
przyrodzonej godności osoby ludzkiej. Są też współza¬leżne i w jakimś stopniu wzajemnie się 
przenikają. W związku z tym, można doszukać się np. socjalnego wymiaru praw obywatelskich, np. w 
związku z prawem do bezpłatnej pomocy prawnej, stosownie do art. 14 ust. 3 „d” MPPOiP oraz art. 6 
ust. 3 „c” EKPC. Z drugiej strony, można w sposób uprawniony mówić o wolnościowym wymiarze 
praw socjalnych, jak np. w związku z kryterium „wydajnego zatrudnienia na warunkach 

zapewniających jednostce korzystanie z podstawowych wol¬ności politycznych i gospodarczych” (art. 
6 ust. 2 in fine MPPGSiK) 

7) Innym dowodem więzi międzygeneracyjnej mogą być „prawa-łączniki”, a więc prawa lub ich 
wybrane elementy gwarantowane w obszarze zarówno praw obywatelskich i politycznych, jak też 
praw gospodarczych, socjalnych i kulturalnych. Tak np. ochronę rodziny gwarantują zarówno art. 23 
MPPOiP i art. 12 EKPC, jak też art. 10 MPPGSiK i art. 16 EKS. Podobnie będzie z 
zagwarantowaniem wolności rodziców w sferze moralnego i religijnego wychowania ich dzieci 
zgodnie z własnymi przekonaniami (por. art. 18 ust. 4 MPPOiP oraz art. 13 ust. 3 MPPGSiK). Taki też 
charakter przysługuje wolności związkowej, umocowanej w art. 22 MPPOiP (por. art. 11 EKPC) i w 
art. 8 MPPGSiK (por. art. 5-6 EKS) wraz z jednakową też gwarancją jej niewzruszalności stosownie 
do wymagań Konwencji nr 87 MOP o wolności związkowej i ochronie praw związkowych. 

8) Wyraziście zasadzie niepodzielności praw człowieka służy — ujmowane także w kontekście zasady 
niedyskryminacji — prawo do równości wobec prawa i równej ochrony prawnej. Pozwala ono na 
obejmowanie skuteczną ochroną przynależną prawom I generacji także zapewnionych gdzie indziej 
praw II generacji, co potwierdza praktyka Komitetu Praw Człowieka. 

9) W nowszych dokumentach międzynarodowych expressis verbis formułuje się zasadę jedności, 
niepodzielności współzależności wszystkich praw człowieka, nazywaną często także zasadą 
integralności praw człowieka, odpowiadającą założeniu o integralności ludzkiego „Być” i „Mieć”. 

4. 

ZAKAZ 

DYSKRYMINACJI 

JAKO 

ZASADA 

OGÓLNA 

PRAWA 

MIĘDZYNARODOWEGO PRAW CZŁOWIEKA 

 
a)  Dyskryminacja  oznacza  odmienne  traktowanie  różnych  podmiotów,  które  znajdują  się 
w podobnej sytuacji. 
Podobieństwo  sytuacji  opiera  się  w  oparciu  o  obiektywne  i  weryfikowalne,  istotne  okoliczności. 
Wyodrębnienie  takich  okoliczności  zależy  zawsze  od  kontekstu  danej  sprawy.  Przepisy  prawne 
zakazują dyskryminacji ustalając katalog cech (podstaw dyskryminacji), które nie mogą być uznawane 
za te właśnie okoliczności istotne – czyli ze względu na te podstawy nie można odmiennie traktować 
podmiotów będących w podobnej sytuacji. 
 
b)  Doktryna  prawa  rozróżniła  dwa  rodzaje  dyskryminacji  –  dyskryminację  bezpośrednią 
i dyskryminację pośrednią. 
Dyskryminacja  bezpośrednia  ma  miejsce  w  przypadku,  gdy  osoba  była,  jest  lub  mogłaby  być 
traktowana  mniej  korzystnie  niż  inne  osoby  znajdujące  się  w  podobnej  sytuacji.  Dyskryminacja 
pośrednia  ma  miejsce  wtedy,  kiedy  pozornie  neutralny  przepis  lub  działanie,  w  praktyce  powoduje 
niekorzystną  sytuację  dla  osoby  lub  pewnej  grupy  osób,  w  sytuacji,  kiedy  nie  jest  prawnie  i 
obiektywnie  uzasadnione,  a  środki  mające  służyć  osiągnięciu  tego  celu  nie  są  proporcjonalne  i 
konieczne. 
 
c)  Prawo  międzynarodowe  rozróżnia  dodatkowo  dyskryminację  na  dyskryminację  pozytywną 
i negatywną.   
Dyskryminacja  negatywna  to  dyskryminacja  rozumiana  na  ogół  jako  gorsze  traktowanie  grupy 
podmiotów ze względu na pewną cechą, stawianie ich w gorszej sytuacji. Dyskryminacja pozytywna 
oznacza jednak pewnego rodzaju uprzywilejowanie polegające na utrzymaniu czasowych lub stałych 
rozwiązań i środków prawnych mających na celu wyrównanie szans osób i grup dyskryminowanych 
negatywnie. 
 
d)  W  prawie  międzynarodowym  ochrony  praw  człowieka  przyjmuje  się  zakaz  dyskryminacji 
(dyskryminacji negatywnej) jako zasadę ogólną, która towarzyszy praktycznie wszystkim aktom 
prawnym chroniącym prawa człowieka. 

Ta zasada ogólna jednakowoż przyjmuje charakter klauzuli generalnej – co prawda bardzo ważnej dla 
prawidłowego  ujmowania  oraz  dla  właściwej  interpretacji  i  stosowania  praw  człowieka.  Jednak 
oznacza  to,  że  nie  jest  ona  prawem  autonomicznym  (samodzielnym,  jak  np.  prawo  do  nauki)  i  nie 
można  skutecznie  się  powołać  po  prostu  na  zarzut  dyskryminacji.  Zasada  ogólna  zakazu 
dyskryminacji  nie  kreuje  autonomicznego  prawa  i  nie  można  dochodzić  roszczeń  wyłącznie  na 
podstawie  tego  artykułu,  można  powoływać  się  jednak  na  zakaz  dyskryminacji  tylko  w  powiązaniu 
zarzutem naruszenia innych praw człowieka określonych w aktach prawnych. 
 
e)  Zasada  niedyskryminacji  wchodzi  w  grę  wszędzie  tam,  gdzie  prawo  dopuszcza  ograniczenia 
w korzystaniu z praw człowieka. 
Dotyczy to zarówno  limitacji  w korzystaniu z praw człowieka na co  dzień, a więc  określenia granic 
dopuszczalności  ingerencji  władzy  publicznej  w  korzystanie  z  danego  prawa,  jak  też  derogacji 
zobowiązań państwa w dziedzinie praw człowieka. W tym pierwszym zakresie nie jest ona  expressis 
verbis powtarzana i nie zachodzi taka potrzeba, jako że traktuje się to jako sprawę oczywistą. 
 
f)  Już  Karta  Narodów  Zjednoczonych  konsekwentnie  gwarantowała  prawa  człowieka 
i podstawowe wolności „dla wszystkich, bez względu na rasę, płeć, język lub religię”. 
Gwarancję  zakazu  dyskryminacji  wyrażała  ona  w  art.  1  ust.  3  in  fine,  ustalając,  że  celem  ONZ  jest 
doprowadzanie  do  popierania  i  zachęcania  do  poszanowania  praw  człowieka    i  podstawowych 
wolności bez względu na wyrażone wyżej podstawy dyskryminacji. Można więc mówić, że karta NZ 
wyrażała zakaz dyskryminacji w swojej pierwotnej (ograniczonej jeszcze) formie wskazując na cztery 
podstawy wykluczające różnicowanie w korzystaniu z praw człowieka – rasę, płeć, język lub religię. 
 
g)  Znaczącego  kroku  w  przód  dokonała  Powszechna  Deklaracja  Praw  Człowieka  w  art.  2 
gwarantując  zasadę  niedyskryminacji  jako  pełnej,  dynamicznej  i  otwartej  klauzuli 
niedyskryminacji. 
Art. 2 stanowi, iż każdy człowiek posiada wszystkie prawa i wolności zawarte w PDPC bez względu 
na  jakiekolwiek  różnice  rasy,  koloru,  płci,  języka,  wyznania,  poglądów  politycznych  i  innych 
narodowości,  pochodzenia  społecznego,  majątku,  urodzenia  lub  jakiegokolwiek  innego  stanu.  Prócz 
czterech  podstaw  wyrażonych  w  karcie  NZ,  PDPC  wyraża  również  inne  podstawy  dyskryminacji, 
które 

są 

zakazane, 

a  także  sformułowaniem  „jakiegokolwiek  innego  stanu”  otwiera  klauzulę  niedyskryminacji  na 
podstawy nawet niewyrażone bezpośrednio w PDPC, pozwalając na dynamiczne jej postrzeganie. 
 
h) Zakaz dyskryminacji w PDPC wytoczył drogę na przyszłość dla innych traktatów o ochronie 
praw  człowieka,  tworząc  w  ten  sposób  model  wzorcowy,  który  następnie  przez  kolejne  akty 
prawne był powielany lub rozwijany. 
Kolejne  traktaty  praw  człowieka  posługują  się  modelem  wyznaczonym  przez  PDPC,  a  więc 
traktatowo potwierdzają i uświęcają klauzulę niedyskryminacji. MPPOiP wyraża w art. 2 ust. 1 zakaz 
dyskryminacji  podając  podstawy  w  zasadzie  te  same,  co  w  PDPC.  MPPGSiK  wyraża  zakaz 
dykryminacji  w  art.  2  ust.  2.  Inne  akty  natomiast  rozwijają  ten  model,  jak  np.  Konwencja  Praw 
Dziecka  w  art.  2,  która  otwiera  się  na  uwarunkowania  rodzinne  i  wykluczająca  dyskryminację  na 
podstawach dotyczących rodziców, opiekunów prawnych lub członków rodziny. 
 
i) Swoistą specyfikę zakazu dyskryminacji przyjmuje Europejska Konwencja Praw Człowieka w 
art.  14,  która  spośród  reszty  traktatów  wyraźnie  wymienia  dodatkowo  jako  podstawę 
dyskryminacji „przynależność do mniejszości narodowych”. 
W ten  oto sposób EKPC rozwija  model  klauzuli zakazu dyskryminacji  zaproponowany przez PDPC 
dodatkowo  o  „przynależność  do  mniejszości  narodowych”  pośrednio  gwarantując  w  obszarze 
ogólnych gwarancji praw człowieka ochronę praw osób należących do mniejszości. Ponadto protokół 
12 do EKPC zawarł w swoich postanowieniach ogólny zakaz dyskryminacji, powtarzając niejako art. 
14 EKPC, jednak dodając (w ust. 2), iż nikt nie może być dyskryminowany przez jakiekolwiek władze 
publiczne z któregokolwiek powodu wymienionych w tymże zakazie dyskryminacji. 
 

j)  Wszędzie  tam,  gdzie  mamy  do  czynienia  z  sytuacjami  upośledzenia,  deprywacji    czy  rażąco 
uszczuplonych  szans  realizacji  praw  człowieka  przez  daną  osobę  lub  grupę  osób,  wszędzie  tam 
prawo międzynarodowe nie wyklucza tzw. dyskryminacji pozytywnej. 
Stąd  też  pojawiają  się  również  traktaty  taką  dyskryminację  pozytywną  przewidują,  zakazując 
jednocześnie według zasady ogólnej dyskryminacji negatywnej – zazwyczaj ze względu na podstawę 
dyskryminacji,  która  nie  była  bezpośrednio  wyrażona  w  innych  traktatach,  a  pojawia  się  dopiero  w 
tym  określającym  dyskryminację  pozytywną.  Takim  przykładem  jest  Konwencja  o  prawach  osób 
niepełnosprawnych, która wyklucza dyskryminację negatywną ze względu na niepełnosprawność. 
 

 

 

 

5. Współpraca i pomoc międzynarodowa w wykonywaniu przez państwa zobowiązań w sferze 
praw człowieka 

1) Podstawy  współpracy i pomocy międzynarodowej 

Karta ONZ  stanowi umocowanie zobowiązań państw w sferze prawa międzynarodowego. Karta 
narodów zjednoczonych została uroczyście podpisana 26 czerwca 1945 roku, a weszła w życie 24 
października 1945 r. Karta w art. 2 ust 6 wprowadza obowiązek przestrzegania karty w stopniu 
koniecznym do utrzymania pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego. W przypadku jakiś kolizji 
karty z innymi zobowiązaniami pierwszeństwo ma karta. Mowi się ze jest to traktat wszystkich 
traktatów.  Karta promuje społeczeństwo, równouprawnienie kobiet i mężczyzn, a także jest gwarancją 
praw człowieka i podstawowych wolności. 

2) ONZ  odgrywa ważną rolę we wspolpracy w ramach systemu NArodów Zjednoczonych  

Organizacja Narodów Zjednoczonych, która powstała na konferencji w San Francisco w 1945 r., 
postawiła sobie za cel nie tylko utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa na świecie, lecz również rozwój i 
wzmocnienie ochrony praw człowieka. Na realizację tego celu składało się stworzenie szeregu 
standardów z zakresu ochrony praw człowieka o charakterze ponadnarodowym. W wyniku tych 
działań powstała Międzynarodowa Karta Praw Człowieka (ang. „International Bill of Rights”),  

3) Na MKPCZ składa się łącznie 6 aktów  

• 

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka 

• 

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych 

• 

Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych 

• 

I Protokół dodatkowy do MPPOiP w sprawie zawiadomień indywidualnych 

• 

II Protokół dodatkowy do MPPOiP w sprawie kary śmierci 

4) Uchwalenie Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka w 1948 r. dało podstawy do stworzenia 
szeregu konwencji i innych umów międzynarodowych z zakresu wolności i praw człowieka.  

Na początku lat 50-tych XX-tego wieku rozpoczęto prace nad Międzynarodowym Paktem Praw 
Obywatelskich i Politycznych oraz Międzynarodowym Paktem Praw Społecznych, Gospodarczych i 
Kulturalnych. Obydwa Pakty zostały uchwalone przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w dniu 16 grudnia 

1966 r., natomiast weszły w życie w 1976 W 1966 r. została również otwarta do podpisu 
Międzynarodowa Konwencja w sprawie wszelkich form dyskryminacji rasowej, w której 
zdefiniowano pojęcie dyskryminacji rasowej, a państwa – strony tej Konwencji zobowiązały się 
wprowadzić bezzwłocznie i za pomocą wszelkich środków politykę zmierzająca do likwidacji tej 
dyskryminacji we wszystkich jej formach. W następnych latach Zgromadzenie Ogólne ONZ 
uchwalało kolejne konwencje, które ukształtowały międzynarodową ochronę praw i wolności 
człowieka. 

5)Na system kontroli przestrzegania praw człowieka składają się liczne instrumenty prawne 

 Instrumentami kontroli prawnej są miedzy  innymi tzw. ciała traktatowe (ang. „treaty monitoring 
bodies”), czyli specjalne komitety powołane do monitorowania wypełniania przez państwa 
postanowień poszczególnych paktów i konwencji ONZ 

• 

Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z1966 r. 

• 

Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych przyjętego 1966 

r.  

• 

Międzynarodowej Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej 

1966 r 

• 

Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet 1979 r.  

• 

Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego nieludzkiego lub 

poniżającego traktowania albo karania, przyjętej w Nowym Jorku w dniu 1984 

• 

Konwencji o prawach dziecka  1989 r.  

• 

Międzynarodowej Konwencji o ochronie praw wszystkich pracowników migrujących i 

członków ich 1990 r 

• 

Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych 2006 r 

Konwencji w sprawie ochrony wszystkich osób przed wymuszonym zaginięciem 2006 r.  

6. Uniwersalne instrumenty praw człowieka     

1.  Geneza powszechnego (uniwersalnego) systemu ochrony praw człowieka sięga czasów po II WŚ, 

przełomem było utworzenie ONZ 24 października 1945 roku. Był to efekt szoku 
psychologicznego wywołanego doświadczeniami wojny, nastąpił powrót do koncepcji Prawno 
naturalnych.  

System ten jest systemem powszechnym (obejmuje swym zasięgiem cały świat – 193państwa) 
oraz unikalny. W aspekcie aksjologicznym stanowi wspólny system wartości dla całego świata.  

2.  Instrumenty ochrony praw człowieka jest to ogół środków i działań, które służą zapewnieniu i 

realizacji praw człowieka.  

Zapewnienie przestrzegania tych środków należy do zadań państwa. Stworzenie instrumentów praw 
człowieka polega na wykreowaniu kompleksowych i tworzących jednolitą całość uregulowań 
dotyczących praw człowieka. Prawdopodobnie jest to największym osiągnięciem Narodów 
Zjednoczonych na polu praw człowieka, będącym rezultatem wieloletnich wspólnych działań.  

3.  Uniwersalne instrumenty ochrony praw człowieka znajdujemy w systemie ONZ, który został 

oparty przede wszystkim na Karcie Narodów Zjednoczonych (KNZ), Powszechnej Deklaracji 
Praw Człowieka oraz w systemie traktatowym. 

Podstawowymi instrumentami prawnymi jest wcześniej wspomniana Karta Narodów Zjednoczonych, 
podpisana 26.06. 1945 (weszła w życie 24.10.1945). Jej podstawowymi celami jest przede wszystkim 
zasada poszanowania i ochrony praw człowieka. Ochrona praw człowieka została uznana w KNZ za 
jeden z podstawowych celów działalności ONZ, o czym świadczą postanowienia Preambuły i 
poszczególne przepisy KNZ, np. art. 1, czy art. 55. Art. 1 głosi, że jednym z celów ONZ będzie 
dążenie do osiągnięcia międzynarodowej współpracy w „popieraniu praw człowieka oraz zachęcaniu 
do poszanowania tych praw i podstawowych wolności dla wszystkich bez względu na różnice płci, 
radu, języka lub wyznania”. 

4.  Charakter zobowiązań KNZ, czyli przede wszystkim zapewnienie ochrony praw człowieka jest 

wiążący. Treść artykułów KNZ ma moc prawa międzynarodowego, czyli jest dokumentem 
prawnie wiążącym jego strony. 

Strony są zobowiązane wykonywać postanowienia KNZ w dobrej wierze. Istnieje także prymat 
KNZ nad innymi zobowiązaniami państw, zgodnie z art. 103 KNZ.  

5.  Powszechna Deklaracja Praw Człowieka została uchwalona 10.12.1948 r. Jest to dokument 

posiadający ONZ-towski katalog praw człowieka. KNZ formułuje ogólne prawa człowieka, 
dlatego też w grudniu 1947 roku zdecydowano, że międzynarodowa Karta Praw będzie się składać 
z 3 części: PDPC, Paktów Praw Człowieka oraz środków prawnych dotyczących wprowadzenia 
tych paktów. 

Celem PDPC według preambuły jest „wspólne rozumienie” praw człowieka, do których odnosiła 
się KNZ, ma to służyć jako „wspólny cel dla wszystkich ludów i narodów”. Podstawowe 
założenia koncepcyjne to nawiązanie do historycznej koncepcji Bill of Rights w formie deklaracji, 
połączenie koncepcji amerykańskiej i francuskiej, mocny akcent na równość, spójność katalogu 
praw człowieka, zasada powszechności oraz oparcie PDPC na prawie natury, koncepcjach 
naturalnych oraz przyrodzonych, niezbywalnych prawach człowieka 

6.  Pośród instrumentów prawnych ochrony praw człowieka można wyróżnić kilka ich kategorii, 

takich jak instrumenty ogólne i specjalne; instrumenty globalne i regionalne; instrumenty prawnie 
wiążące oraz pozostałe. Instrumenty ogólne zazwyczaj obejmują swoim zakresem szeroko ujęte 
prawa człowieka. Są to instrumenty najbardziej powszechne i obejmujące swym zasięgiem 
najwięcej podmiotów.  

Dokumenty te nie są formalnie częścią istniejących statutów organizacji międzynarodowych 
i instytucji, mają jednak najwyższą rangę prawną i funkcjonują w ramach działań podejmowanych 
przez Narody Zjednoczone czy struktur regionalnych. Dokumenty specjalne natomiast podlegają 
klasyfikacji na poszczególne kategorie, takie jak:  prawo do samostanowienia; przeciwdziałanie 
dyskryminacji; prawa kobiet; prawa dzieci; niewolnictwo itp. Na największą uwagę zasługują trzy 
cele: eliminacja dyskryminacji, ochrona najuboższych oraz walka przeciwko szerzącym się na dużą 
skalę złym praktykom. Instrumenty mające na celu zwalczanie rasizmu oraz rasowej dyskryminacji, 
dyskryminacji kobiet, dyskryminacji bazującej na wyznaniu, dyskryminacji pracowników oraz 
nierównego dostępu do edukacji są niezwykle ważnymi punktami w każdym programie działań ONZ. 
Zwalczaniu takich właśnie form barbarzyństwa mają służyć stworzone instrumenty prawne: 



 

Karta Narodów Zjednoczonych (1945), 



 

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (1948), 



 

Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka (1966), 



 

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, 



 

Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Socjalnych i Kulturowych, 



  Konwencja w sprawie wyeliminowania wszelkich form dyskryminacji rasowej (1966), 



  Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (1979), 



  Konwencja przeciwko torturom i innemu okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu 

lub karaniu (1984), 



  Konwencja o prawach dziecka (1989), 



 

Konwencja o ochronie pracowników migrujących i członków ich rodzin (1990). 
 

7.  Ochrona praw człowieka w systemie ONZ znajduje zastosowanie w działalności Rady Praw 

Człowieka,  która powstała na mocy rezolucji ZO 15 marca 2006 r, która ma za swoje zadania 
m.in. stanowienie form dialogu w przypadku łamania praw człowieka, promowania edukacji w 
tym zakresie czy też dokonywania powszechnych przeglądów okresowych.  

Proceduralnymi środkami ochrony praw człowieka w Radzie Praw Człowieka są procedury 
specjalne (mandaty tematyczna w krajowe w sytuacji naruszeń), zawiadomienia indywidualne w 
przypadku wiarygodnych i udokumentowanych naruszeń praw człowieka, procedura 
Powszechnych Przeglądów Okresowych oraz Komisje Śledcze.  

8.  Traktatowy System ochrony praw człowieka oparty jest na wielostronnych umowach 

międzynarodowych. możemy wyróżnić traktaty generalne i wyspecjalizowane. W systemie ONZ 
na szczególną uwagę zasługują dwa pakty – MPPOiP oraz MPPGSiK. Każdy z tych paktów 
powołuje Komitet, który ma czuwać nad przestrzeganiem praw człowieka. 

Możemy wyróżnić Komitet Praw Człowieka (MPPOiP), jego funkcje to rozpatrywanie 
sprawozdań państw – są ich dwa rodzaje – pierwotne i okresowe, dotyczą art. 40, rozpatrywane są 
na posiedzeniach jawnych, po rozpatrzeniu Komitet wydaje uwagi końcowe i rekomendacje, 
procedura ma charakter jawny; rozpatrywanie zawiadomień indywidualnych (nie jest to skarga – 
termin zarezerwowany dla organów sądowych), orzeczenia nie mają charakteru formalnie 
wiążącego, rozstrzygnięcie – view, brak terminu, nie może być anonimowa, nie może stanowić 
naruszenia prawa do skargi, nie może być niegodna z postanowieniami paktu, nie może być 
rozpatrywana w innej procedurze międzynawowej; rozpatrywanie zawiadomień 
międzypaństwowych (obecnie nie funkcjonuje) oraz interpretacja postanowień paktu. 

9.  Komitet ochrony praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, jest organem traktatowej 

ochrony praw człowieka, ponieważ jest organem kontrolnym jednego z traktatów należących do 
systemu traktatowego ONZ. Jego kompetencje to rozpatrywanie sprawozdań państw 
członkowskich, rozpatrywanie zawiadomień międzypaństwowych, rozpatrywanie zawiadomień 
indywidualnych oraz niezależne śledztwa. 

Sprawozdania państw jest to instytucja o charakterze obligatoryjnym, wyróżniamy sprawozdania 
pierwotne i aktualizujące (co 5 lat),w tym przypadku mamy wspólny dokument traktatowy i 
dokumenty dotyczące danego traktatu. Zawiadomienia indywidualne zawarte są w PD z 2008 r., 
Polska go nie ratyfikowała, efektem końcowym jest pogląd/opinia Komitetu wraz z 
rekomendacjami. Przesłanki – przeciwko państwu str MPPGSiK i PD, wyczerpanie wszystkich 
środków krajowych, w ciągu 1 roku, dotyczy faktów, które miały miejsce po wejściu w życie PD, 

nie może i nie mogły być rozpatrywane w innej procedurze międzynarodowej, zgodne z 
postanowieniami Paktu, forma pisemna, nie może być anonimowa. Zawiadomienia 
międzypaństwowe – zawarte w PD, fakultatywne dla stron, po uznaniu MPPGSiK należy także 
uznać PD. Niezależne śledztwa – podwójna fakultatywność, poufne, w przypadku ciężkich i 
systematycznych naruszeń praw człowieka.  

10.  Najnowsza praktyka pokazuje, że idąc za przykładem Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka 

oraz późniejszych dokumentów międzynarodowych innych niż traktaty - państwa coraz częściej 
skłonne są do wyrażania swojej woli w formie innej niż umowa międzynarodowa, takiej jak: 
deklaracje, zasady postępowania, kodeksy etyczne, wytyczne etc. 

Dokumenty tego typu nie wymagają ratyfikacji (co często powoduje duże opóźnienie momentu 
wejścia w życie takiego aktu) i adresowane są do wszystkich państw członkowskich ONZ oraz do 
innych uczestników społeczności międzynarodowej. Dokumenty te nie tylko zawierają polityczne 
zobowiązania, ale wyrażają podstawowe zasady mające na celu zachowanie poprawności stosunków 
międzynarodowych, ze szczególnym wskazaniem na przestrzeganie praw człowieka 

7. Regionalne traktaty praw człowieka     

1.  W systemie istnieją uniwersalne i regionalne systemy. Uniwersalizm w ochronie praw człowieka 
opiera się na ochronie praw poprzez instrumenty o powszechnym zasięgu obowiązywania. Chodzi tu o 
instrumenty ONZ. Regionalny system ochrony człowieka oznacza, że prawa te SA chronione poprzez 
instrumenty prawne wypracowane przez państwa należące do jednego regionu. 

Regionalny system ochrony praw człowieka - element międzynarodowego systemu praw człowieka, 
uzupełnia uniwersalny system ochrony praw człowieka ONZ w zakresie praw człowieka. Celem jest 
zwiększenie efektywności międzynarodowej ochrony praw człowieka, gdyż państwa danego regionu 
łączy wspólne dziedzictwo kulturowe i historyczne, faktyczna współpraca i gotowość akceptacji 
wspólnych wartości i norm. 

2. System europejski - Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Została 
podpisana 4.11.1950 roku w Rzymie, weszła w życie natomiast 3.09.1953 roku , obecnie wiąże 47 
państw. Rada Europy składa się z 47 państw zatem wszystkie państwa członkowskie są związane 
EKPCz. Polska Konwencją pozostaje związana od 19.01.1993 roku. Europejskiej Konwencji Praw 
Człowieka towarzyszą protokoły dodatkowe, obecnie jest ich 15. Protokoły dodatkowe od strony 
formalnej są jednak są ściśle powiązane z konwencją i samodzielnie nie maja racji bytu . Protokoły 
można podzielić na dwie grupy: 

1.  protokoły o charakterze materialnym , które rozszerzają konwencyjny katalog praw człowieka ( 

protokoły nr  1,4,6,7,12,13) 

2.  protokoły o charakterze proceduralno-organizacyjnym ,które modyfikują mechanizm kontrolny 

(protokoły nr  2,3,5,8,9,10,11,14 oraz 14bis). W odróżnieniu od protokołów materialnych 
protokoły te dla wejścia w życie potrzebują ratyfikowania przez wszystkie strony konwencji, zaś 
po  wejściu w życie przestają funkcjonować jako odrębne traktaty , a ich normy stapiają się z 
postanowieniami Konwencji. Wyjątkiem od reguły powszechnej ratyfikacji są Protokół 9 
(wymagał 10 ratyfikacji) i protokół 14 bis (wymagał 3 ratyfikacji). 

EKPC składa się z 59 artykułów pogrupowanych w trzech rozdziałach . Preambuła i art.1 mówi o 
„obowiązku przestrzegania praw człowieka ‘’ 

  I. ’’Prawa i wolności’’- zawiera katalog praw chronionych oraz postanowienia odnoszące się 

do korzystania i ograniczeń z tych praw. 

  II. Poświęcony został Europejskiemu  Trybunałowi Praw Człowieka  
  III. Zawiera różne postanowienia 

3.  Zakres obowiązywania konwencji  rozpatrywany jest pod katem następujących kryteriów : 

terytorialnego , personalnego, temporalnego  i materialnego. 

Zakres terytorialny- art.56 EKPC. Traktat obowiązuje na całym terytorium państwa strony a zatem 
także  i na terytoriach, za które państwo to ponosi odpowiedzialność.  

Zakres personalny- art. 1 EKPC. Zakres jest bardzo szeroki , dotyczy każdej jednostki podlegającej 
jurysdykcji państwa-strony . Gwarancje obejmują więc nie tylko obywateli państwa-strony ale także 
cudzoziemców a nawet apatrydów. 

Zakres temporalny- wyznaczony jest przez odpowiednie normy prawa traktatów. EKPC obowiązuje 
bezterminowo . 

Zakres materialny- oznacza jakie zobowiązania przyjęło na siebie państwo wiążąc się tym traktatem. 

4.  Europejska Karta Społeczna została podpisana w Podpisana w Turynie 18.10.1961 roku , weszła 

w życie 26.02.1965 roku. Obecnie jej stronami jest 27 krajów  w tym Polska od 1997 roku). 
Karcie towarzyszą 3 protokoły: Protokół dodatkowy z 1988 r. – 1988/1992, protokół zmieniający 
z 1991 r (zwany protokołem Turyńskim – nie wszedł w życie), PD z 1995, przewidujący system 
skarg zbiorowych – 1995/1999. 3 maja 1996 roku podpisano Zrewidowana Europejską Kartę 
Społeczną, która ma zastąpić dotychczasowy traktat z jego protokołami. Weszła w życie w 1999 
roku i wiąże 29 państw w tym Polskę. 

EKS składa się z preambuły ,38 artykułów pogrupowanych w 5 częściach oraz z załącznika 
interpretacyjnego, który stanowi integralną część Karty. 

  Część I- prawa i zasady , które uznane są za deklarację celów , do osiągnięcia których państwo-

strona będzie dążyć przy pomocy wszelkich stosowanych środków. 

  Część II-artykuły, w których rozwinięte są wszystkie punkty z części I. 
  Część III- ‘’zobowiązania ‘’Wyróżniono grupę siedmiu praw stanowiących tzw’’twardy rdzeń’’ z 

których co najmniej 5 państwo ratyfikujące Kartę zobowiązane jest uznać. 

  Część IV-przepisy dotyczące mechanizmów kontrolnych  
  Część V-zawiera przepisy odnoszące się do stosowania traktatu 

 

5.  Pozostałe europejskie traktaty praw człowieka to Europejska Konwencja o zapobieganiu torturom 

oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, Europejska Konwencja o 
przysposobieniu dzieci, Europejska Konwencja o wykonywaniu praw dzieci, Konwencja o 
kontakcie z dziećmi, Konwencja o ochronie dzieci przed wyzyskiem seksualnym oraz 
wykorzystywaniem seksualnym, Konwencja Ramowa o ochronie mniejszości narodowych, 
Konwencja o ochronie osób związanych z automatycznym przetwarzaniem danych osobowych, 
Konwencja o prawach człowieka i biomedycynie, Konwencja o przeciwdziałaniu handlowi 
ludźmi. 

6.  Karta Organizacji Państw Amerykańskich – podpisana w Bogocie 30.04.1948 roku. Do 

organizacji tej należy 35 państw z obu Ameryk. Podpisana 30 kwietnia 1948 r. w Bogocie przez 
wysłanników 21 państw. Weszła ona w życie, gdy 13 grudnia roku 1951 Kolumbia, jako 

czternaste państwo złożyła dokumenty ratyfikacyjne, co sprawiło, że spełniony został warunek 
ratyfikowania Karty OPA przez 2/3 sygnatariuszy. 

Zgodnie ze sformułowaniami Karty Organicznej (zwanej także Kartą OPA lub Kartą z Bogoty) do 
zadań OPA należy: 

  umacnianie pokoju i bezpieczeństwa na kontynencie amerykańskim, 
  wspieranie współpracy gospodarczej, kulturalnej i społecznej, 
  wspólne rozwiązywanie problemów ekonomicznych, społecznych i politycznych regionu, 
  pokojowe regulowanie sporów między państwami członkowskimi. 

 

7.  W tym systemie podstawowymi aktami jest także  Amerykańska Deklaracja Praw i Obowiązków 

Obywatela oraz Amerykańska Konwekcja Praw Człowieka wraz z Protokołami Dodatkowymi.  

ADPiO została podpisana w 1948 roku. Zawiera ona katalog, który obejmuje wolności o charakterze 
indywidualnym, publicznym oraz o charakterze ekonomicznym, socjalnym i kulturalnym. Mamy tutaj 
do czynienia z syntezą 3 pierwszych generacji praw człowieka.  

AKPC została otwarta do podpisu w 1969 roku, zwana jest inaczej Paktem San Jose, jest to 
najważniejszy dokument w systemie OPA, państwa przystępując do AKPC mają obowiązek tym 
samym uznania jurysdykcji Między amerykańskiego Trybunału Praw Człowieka. AKPC ma charakter 
ogólny, a jej PD odnoszą się do praw i obowiązków człowieka danego rodzaju. PD (P. Salwadoski) – 
określa prawa i obowiązki oraz zobowiązuje strony do współpracy w wymienionych dziedzinach, 
nakładając na nie obowiązek składania sprawozdań. 

8.   Istnieje także szereg innych instrumentów prawnych w systemie międzyamerykańskim.W 1985 r. 

Zgromadzenie Ogólne OPA przyjęło Między amerykańską konwencję o zapobieganiu torturom i 
ich karaniu. W 1988 r. podpisano Protokół dodatkowy w sprawie praw gospodarczych, 
społecznych i kulturalnych.  

Na mocy artykułu 19 tego dokumentu państwa- strony zobowiązują się do przedstawiania okresowych 
sprawozdań dotyczących progresywnych środków podjętych w celu zapewnienia przestrzegania praw 
człowieka zawartych w tych dokumentach. Sprawozdania te są przekazywane sekretarzowi 
generalnemu OPA. 

8 czerwca 1990 r. przyjęto Protokół do Między amerykańskiej konwencji praw człowieka dotyczący 
zniesienia kary śmierci, a 9 czerwca 1994 r. nową Między amerykańską konwencję przeciwko 
wymuszanemu znikaniu osób. OPA przyjęła również w 1994 r. Między amerykańską konwencję o 
przemocy wobec kobiet. Państwa- strony powinny włączać do swoich narodowych sprawozdań dla 
Między amerykańskiej Komisji do Spraw Kobiet informacje dotyczące działań podejmowanych w tej 
dziedzinie 

9.  Afrykańska Karta Praw Człowieka i Ludów, została uchwalona na konferencji Organizacji 

Jedności Afrykańskiej w Nairobi 26 czerwca 1981, obowiązuje od 21 października 1986 roku. 
Zawiera katalog praw jednostki wzorowany na wcześniejszych podobnych dokumentach, 
zwłaszcza Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka na którą powołuje się w art. 60. Zakazuje 
zwłaszcza tortur i handlu ludźmi (art. 5), bezpodstawnego uwięzienia (art. 6 i 7), gwarantuje m.in. 
wolność wyznania (art. 8), słowa (art. 9), zrzeszania (art. 10), zgromadzeń (art. 11), azylu (art. 12), 
wolnych wyborów (art. 13), prawo do własności (art. 14), do pracy (art. 15), ochrony zdrowia (art. 

16), do nauki (art. 17), ochronę praw kobiet i dzieci, tak jak jest to przewidziane w 
międzynarodowych deklaracjach i konwencjach (art. 18). 

Artykuł 2 zakazuje dyskryminacji ze względu na rasę, przynależność do grupy etnicznej, kolor skóry, 
płeć, język, przekonania religijne, polityczne lub jakiekolwiek inne, pochodzenie narodowe lub 
społeczne, urodzenie albo inny status. 

W zakresie praw ludów zabrania dominacji jednego ludu nad drugim (art. 19) i zagranicznej 
eksploatacji ekonomicznej (art. 21), ogłasza prawo do samostanowienia (art. 20), rozwoju (art. 22) i 
pokoju (art. 23). 

Wśród obowiązków jednostki wymienia m.in. umacnianie i utrzymywanie rodziny; wykonywanie 
pracy na miarę swoich możliwości i zdolności oraz płacenia podatków nałożonych przez prawo w 
interesie społecznym (art. 29). 

10.  W systemie afrykańskim także istnieje kontrola przestrzegania praw człowieka. Dla kontroli 

powołuje Afrykańską Komisję Praw Człowieka i Ludów (art. 30 - 46). Skargi mogą wnosić rządy 
(art. 47) jak i inne podmioty (art. 55). Skarga powinna być umotywowana (art. 56). Komisja 
będzie korzystać z międzynarodowego prawa praw człowieka i ludów, w szczególności z 
postanowień różnych afrykańskich dokumentów dotyczących praw człowieka i ludów. 

9 czerwca 1998 r. w Wagadugu stolicy Burkina Faso podpisano uzupełniający Kartę Protokół 
tworzący Afrykański Trybunał Praw Człowieka i Ludów (rozpoczął działalność 25 stycznia 2004 
roku, pierwszą sprawę rozpatrzył w grudniu 2009). 

8. Status osób szczególnie narażonych na naruszenia w prawie międzynarodowym praw 
człowieka (dzieci, kobiety , niepełnosprawni) 

1) Status vulnerable persons – definicja 

vulnerable persons -  są to osoby szczególnie narażone na naruszenia ich praw. Do takich osób zalicza 
się kobiety, dzieci, niepełnosprawnych  oraz ludzi w podeszłym wieku. Nie jest to pojęcie definiowane 
przez żaden pakt. 

2) Specjalna ochrona kobiet ze względu na płeć oraz macierzyństwo 

Ze względu na specjalną „rolę” kobiet w okresie ciąży oraz macierzyństwa, kobiety powinny mieć 
zapewnione specjalne prawa: 



 

szczególna opieka nad kobietą w ciąży  w pracy 



 

ochrona kobiet w ciąży przed wypowiedzeniem zatrudnienia aż do ukończenia urlopu 
macierzyńskiego 



 

prawo do urlopu macierzyńskiego  



 

zapewnienie matkom karmiącym czasu wolnego potrzebnego dla nakarmienia dziecka 



 

powstanie nowych regulacji prawnych dotyczących możliwości zatrudnienia w porze nocnej 
kobiet, które urodziły dziecko  oraz matek karmiących 



 

zakaz zatrudnienia takich kobiet w kopalniach pod ziemią oraz przy wszelkiej innej pracy 
niebezpiecznej ,szkodliwej dla zdrowia lub uciążliwej 



 

wprowadzenie stosownych środków ochrony praw kobiet zatrudnionych 

3) Konwencja Praw Osób Niepełnosprawnych – specjalny akt chroniący osoby z niepełno 
sprawnościami 

Konwencja ma na celu ochronę i umożliwienie wszystkim osobom niepełnosprawnym 
nieograniczonego korzystania ze wszystkich praw i wolności człowieka. Zawarte są w niej 
zobowiązania : 



  Negatywne – nienaruszanie praw, zakaz ingerencji: 



  Pozytywne – podejmowanie działań przez państwo 



  Proceduralne – procesowe, gwarancje dostępu do wymiaru sprawiedliwości 

4) Dzieci niepełnosprawne – grupa szczególnie narażona na dyskryminację 

Państwa Strony podejmą wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia pełnego korzystania przez 
niepełnosprawne dzieci ze wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności, na zasadzie 
równości z innymi dziećmi. We wszystkich działaniach dotyczących dzieci niepełnosprawnych należy 
przede wszystkim kierować się najlepszym interesem dziecka. 

Państwa Strony zapewnią niepełnosprawnym dzieciom prawo swobodnego wyrażania poglądów we 
wszystkich sprawach ich dotyczących, przyjmując je z należytą uwagą, odpowiednio do wieku i 
dojrzałości dzieci, na zasadzie równości z innymi dziećmi oraz zapewnią dzieciom pomoc w 
wykonywaniu  tego prawa, dostosowaną do ich niepełnosprawności i wieku. 

5) Obowiązki państwa wobec ochrony niepełnosprawnych dzieci 

- Obowiązek prewencji - środki zapobiegające ukrywaniu, przerzucaniu, zaniedbaniu i segregacji 
dzieci niepełnosprawnych  

- Obowiązek wsparcia - środki wsparcia dla rodzin 

- Obowiązek zapewnienia opieki – państwo musi zapewnić w przypadku niezdolności rodziny do 
opieki nad dzieckiem, w środowisku rodziny 

6) Niepełnosprawne kobiety – grupa szczególnie narażona na WIELOASPEKTOWĄ dyskryminację 

Państwa Strony uznają, że niepełnosprawne kobiety i dziewczęta są narażone na wieloraką 
dyskryminację i, w związku z tym, podejmą środki w celu zapewnienia pełnego i równego korzystania 
przez nie ze wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności. 

Państwa Strony podejmą wszelkie odpowiednie środki, aby zapewnić pełen rozwój, awans i 
wzmocnienie pozycji kobiet, w celu zagwarantowania im możliwości wykonywania  i korzystania z 
praw człowieka i podstawowych wolności ustanowionych w niniejszej konwencji. 

7) Tortury osób niepełnosprawnych 

Osoby niepełnosprawne powinny mieć szczególną PEŁNĄ ochronę przed torturami. Poprzez tortury 
na osobach z niepełno sprawnościami powinno rozumieć się  także okrutne, nieludzkie lub poniżające 
traktowanie, lub karanie. W szczególności, nikt nie będzie poddany, bez swobodnie wyrażonej zgody, 
eksperymentom medycznym lub naukowym. 

8) Ochrona integralności osobistej oraz poszanowania prywatności 

Każda osoba niepełnosprawna ma prawo do poszanowania jej integralności fizycznej 

i psychicznej, na zasadzie równości z innymi osobami. Żadna osoba niepełnosprawna, bez względu na 
miejsce zamieszkania lub warunki życiowe, nie może być narażona na arbitralną lub bezprawną 
ingerencję w życie prywatne, sprawy rodzinne, dom lub korespondencję, czy innego typu komunikację 
międzyludzką, ani też na bezprawne naruszanie jej czci i reputacji. Osoby niepełnosprawne mają 
prawo do ochrony prawnej przed tego rodzaju ingerencjami 

 

9) Prawa i swobody osób niepełnosprawnych 

Osoby z niepełno sprawnościami powinny mieć zapewnioną wolność do przemieszczania się, wyboru 
obywatelstwa a także powinny mieć zapewnioną mobilność oraz swobodę poruszania się – dostęp do 
urządzeń, szkoleń dla pracowników 

10) Kroki jakie może podjąć państwo dla rozwoju osób z niepełno sprawnościami 

Organizowanie szkoleń specjalistycznych dla osób z niepełno. Aby mogły poszerzać swoje 
kompetencje. 

Promowanie zatrudniania osób z niepełno sprawnościami 

Ulgi dla przedsiębiorców zatrudniających osoby z niepeł. 

9. Ochrona rodziny w prawie międzynarodowym praw człowieka 

1) Definicja rodziny jako naturalna i podstawowa komórka społeczeństwa 

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych w art. 23 definiuje Rodzinę jako naturalną 
i podstawową komórką społeczeństwa mającą prawo do ochrony ze strony społeczeństwa i Państwa. 
Podobnie definiuje Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych Socjalnych i Kulturalnych, 
aczkolwiek rozszerza tą definicję w art. 10 o to, że rodzina powinna być szczególnie chroniona przy 
jej zakładaniu i w okresie trwania odpowiedzialności rodziny za opiekę i wychowanie dzieci 
pozostających na jej utrzymaniu. Związek małżeński powinien być zawierany przy swobodnie 
wyrażonej zgodzie przyszłych małżonków. 

2) Rodzina na gruncie Europejskiej Karty Społecznej 

W celu zapewnienia warunków niezbędnych do pełnego rozwoju rodziny, która jest podstawową 
komórką społeczeństwa, umawiające się Strony zobowiązują się popierać ekonomiczną, prawną i 
społeczną ochronę życia rodzinnego, zwłaszcza poprzez takie środki, jak świadczenia społeczne i 
rodzinne, rozwiązania podatkowe, zachęcanie do budowania mieszkań dostosowanych do potrzeb 
rodzin, świadczenia dla młodych małżeństw oraz wszelkie inne stosowne środki. 

3) Szczególna ochrona matki 

Szczególną opieką należy otoczyć matki w rozsądnym okresie przed i po urodzeniu dziecka. W tym 
czasie pracujące matki powinny otrzymywać płatny urlop lub urlop z zapewnieniem odpowiednich 
świadczeń z tytułu zabezpieczenia społecznego 

4) Ochrona matki na gruncie Europejskiej Karty Społecznej 

W celu zapewnienia skutecznego wykonywania prawa matek i dzieci do ochrony społecznej i 
ekonomicznej, Umawiające się Strony zobowiązują się podejmować wszelkie konieczne i 

odpowiednie środki w tym celu, włączając w to ustanowienie lub utrzymywanie odpowiednich 
instytucji lub służb. 

5) Szczególna ochrona dziecka 

Należy podjąć specjalne kroki w celu zapewnienia ochrony i pomocy wszystkim dzieciom i młodzieży 
bez jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na pochodzenie lub inne przyczyny. Należy chronić 
dzieci i młodzież przed wyzyskiem ekonomicznym i społecznym. Zatrudnianie ich przy pracy 
szkodliwej dla ich moralności lub zdrowia bądź niebezpiecznej dla życia lub mogącej przeszkodzić w 
ich normalnym rozwoju powinno być ustawowo karalne. Państwa powinny również ustalić granicę 
wieku, poniżej której płatne zatrudnianie dzieci powinno być ustawowo zakazane i karalne 

6) Szczególna ochrona starszych 

W protokole dodatkowym do ESK z 1988 roku w art. 4 zostały wskazane prawa osób w podeszłym 
wieku do ochrony socjalnej. Oznacza to, że strony EKS zobowiązują się do zapewnienia osobom w 
podeszłym wieku: 



 

Bycia przez te osoby jak najdłużej pełnosprawnymi członkami społeczeństwa 



 

Umożliwienia takim osobom swobodnego wyboru sposobu życia oraz niezależnej egzystencji 
w znanym im środowisku dopóty, dopóki będą sobie tego życzyły oraz będą do tego zdolny 



 

Zapewnienie osobom w podeszłym wieku przebywającym w domach opieki odpowiedniego 
wsparcia, z poszanowaniem ich prywatności oraz zagwarantowanie im swobody decyzji 
dotyczących warunków życia w takiej instytucji 



 

Zapewnienie poziomu życia rodziny 

7) Państwa -  strony zobowiązane są do zapewnienia odpowiedniego poziomu życia rodziny, 
włączając w to wyżywienie, odzież i mieszkanie, oraz do stałego polepszania warunków bytowych. 
Państwa Strony podejmą odpowiednie kroki w celu zapewnienia realizacji tego prawa, uznając w tym 
celu zasadnicze znaczenie współpracy międzynarodowej, opartej na zasadzie dobrowolności. 

8) Ochrona rodziny pracowników migrujących 

Państwa – Strony EKS zobowiązują się do: 



 

ułatwienia wyjazdu, podróży i przyjęcia takich pracowników i ich rodzin oraz zapewnić im, w 
ramach własnej jurysdykcji, odpowiednią opiekę sanitarną i medyczną oraz dobre warunki 
higieniczne w trakcie podróży 



 

ułatwienie rodzinie pracownika migrującego połączenia[nie wyjaśnione jakie ma być to 
połączenie?] z nim 

10. Tryb nadzoru na implementacją przez państwa – strony postanowień Międzynarodowego 
Paktu Praw Gospodarczych, Socjalnych i Kulturalnych.  

1)Instrumenty prawne służące do kontroli przestrzegania praw człowieka. 

Na system kontroli przestrzegania praw człowieka składają się liczne instrumenty prawne, w tym 
między innymi tzw. ciała traktatowe (ang. „treaty monitoring bodies”), czyli specjalne komitety 
powołane do monitorowania wypełniania przez państwa postanowień poszczególnych paktów i 
konwencji ONZ. Komitety te powołane są na mocy postanowień poniższego  traktatu: 

Protokół Fakultatywny do Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i 
Kulturalnych .Protokół ten ustanowił procedurę wnoszenia skarg indywidualnych do komitetu 
czuwającego nad kontrolą implementacji Paktu przez Państwa- Strony.  

2) Przyjęcie protokołu fakultatywnego 

18 czerwca 2008 r. Rada Praw Człowieka ONZ uchwaliła Protokół Fakultatywny do 
Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych  

Protokół ten został następnie przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne ONZ dnia 10 grudnia 2008 r. 
(rezolucja A/RES/63/117 

3)Znaczenie wprowadzenia powyższej procedury  

 To bardzo ważny etap nie tylko w rozwoju uniwersalnego systemu ochrony praw człowieka, ale 
przede wszystkim przełomowe podejście, jeśli chodzi o kontrolę realizacji praw społecznych i 
gospodarczych w ramach systemu ONZ. To również ważne potwierdzenie zasady integralności praw 
człowieka, zgodnie z którą nie ma praw „drugiej kategorii”, za jakie często są uważane prawa 
gospodarcze, społeczne i kulturalne 

4) Procedura skargowa ustanowiona przez Protokół jest zbliżona do już istniejących mechanizmów 
skargowych do pozostałych organów traktatowych( do KPCZ czy do Komitetu ds. Likwidacji 
Dyskryminacji Kobiet) 

 

Procedura wprowadzona przez Radę Praw Człowieka zawiera przy tym nowe elementy świadczące o 
ciągłym rozwoju systemu ONZ-owskiego. 

Legitymację do wnoszenia skarg (ang. communication) do Komitetu Praw Gospodarczych, 
Społecznych i Kulturalnych posiadają jednostki oraz grupy jednostek, które twierdzą iż stały się 
ofiarami naruszenia przez Państwo-stronę praw zawartych w Pakcie. Zakres kognicji Komitetu 
obejmuje badanie naruszeń wszystkich praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych objętych 
Paktem. 

5) Aby organ uznał skargę musza zostać spełnione przesłanki , któe są bardzo zbliżóne do przesłanek 
wymaganych w przypadku skarg do pozostałych organów traktatowych. 

By skarga została uznana za dopuszczalną muszą zostać spełnione łącznie następujące warunki: 

-Należy wyczerpać krajowe środki ochrony prawnej, chyba że nastąpiła nieuzasadniona zwłoka lub 
jest mało prawdopodobne, iż ich zastosowanie przyniesie skuteczną pomoc; 

-Fakty będące przedmiotem skargi muszą mieć miejsce po wejściu w życie Protokołu 
Fakultatywnego w stosunku do danego Państwa-strony (chyba że fakty te trwały nadal po tej dacie); 

-Zakaz ne bis in idem (zakaz badania tej samej sprawy powtórnie przez Komitet lub rozpatrywania 
sprawy, która jest lub była badana w ramach innej międzynarodowej procedury); 

-Skarga nie może być sprzeczna z postanowieniami Paktu; 

-Skarga nie może być oczywiście bezzasadna lub niedostatecznie uzasadniona; 

-Skarga nie może stanowić nadużycia prawa do złożenia skargi; 

-Skarga nie może być anonimowa i musi być złożona na piśmie; 

-Skargę należy wnieść do Komitetu przed upływem roku od chwili wyczerpania wyczerpania 
krajowych środków ochrony prawnej.  

6)Wniesienie skargi jest ograniczone wymogiem zmieszczenia się we wskazanym okresie czasu od 
chwili wyczerpania krajowych środków ochrony . 

Jest to nowe kryterium, jeśli chodzi o skargi indywidualne do komitetów ONZ, bowiem w 
przypadku pozostałych organów traktatowych nie obowiązuje limit czasowy na wniesienie skargi. 
Ten element procedury jest niewątpliwie wzorowany na art. 35 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw 
Człowieka ustanawiającej limit czasowy na wnoszenie skarg do Europejskiego Trybunału Praw 
Człowieka; 

7) Przesłanki odrzucenia skargi  

Komitet może odmówić rozpoznawania skargi, jeśli nie zostanie wykazane iż jej autor poniósł 
wyraźny uszczerbek (clear disadvantage), chyba że Komitet uzna, iż skarga podnosi ważne kwestie o 
ogólnym znaczeniu. To rozwiązanie, także będące nowością w procedurach skargowych do organów 
traktatowych, również można uznać za inspirowanie systemem europejskim, w szczególności 
postanowieniami art. 12 Protokołu nr 14 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka formułującego 
założenia reformy Trybunału w Strasbourgu (protokół nie wszedł w życie). 

8) Charakter postepowania 

Całe postępowanie, podobnie jak w przypadku pozostałych komitetów, oparte jest wyłącznie na 
dokumentach przedstawionych przez skarżącego i Państwo-stronę oraz ew. na dokumentach ONZ 
lub regionalnych systemów kontroli ochrony praw człowieka. Możliwość odwoływania się przez 
Komitet do dokumentów tego typu potwierdza dążenie ONZ do zapewnienia współpracy i 
komplementarności systemu uniwersalnego z systemami regionalnymi.  

9) Postępowanie zakończone jest wydaniem decyzji  

Komitet wydaje decyzje  stwierdzającej czy doszło w danej sprawie do naruszenia postanowień 
Paktu. Decyzja nie jest wyrokiem i nie ma charakteru prawnie wiążącego, jednak obowiązek jej 
realizacji wypływa z faktu związania się przez Państwo postanowieniami Paktu i tym samym 
przyjęcia na siebie obowiązku realizacji praw w nim zawartych. Wykonanie przez Państwo-stronę 
decyzji jest monitorowane w ramach procedury follow-up, która zobowiązuje m.in. do informowania 
Komitetu przez Państwo-stronę o podjętych działaniach oraz także ew. dostarczania odpowiednich 
informacji w sprawozdaniach okresowych do Komitetu 

10) Prócz skargi indywidualnej w systemie OnZ-owskim wyróżniamy także skargę 
międzypaństwową. 

 Protokół Fakultatywny do Paktu ustanawia także instytucję skargi międzypaństwowej oraz 
postępowania wyjaśniającego (dochodzenia). Skarga międzypaństwowa umożliwia podnoszenie 
przez Państwo-stronę wobec innego Państwa-strony zarzutu niewypełniania zobowiązań nałożonych 
przez Pakt. Instrument ten istnieje także w odniesieniu do innych organów traktatowych, m.in. 
Komitetu Praw Człowieka, w praktyce jednak nie jest wykorzystywany przez państwa. 

Co do mechanizmu przeprowadzania dochodzenia w przypadku otrzymania informacji o 
dokonywaniu przez dane Państwo-stronę poważnych lub systematycznych naruszeń praw zawartych 
w Pakcie. Dochodzenie może, za zgodą Państwa-strony, obejmować wizytę członków Komitetu na 
jego terytorium. Dochodzenie jest instrumentem znacząco uzupełniającym procedurę skargową i 
sprawozdawczą, wzorowanym na instytucji postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez 
Komitet przeciwko Torturom, Nieludzkiemu i Poniżającemu Traktowaniu oraz przez Komitet ds. 
Likwidacji Dyskryminacji Kobiet 

12. Prawo do samostanowienia jako prawo człowieka.  

1) Samostanowienie to samodzielne decydowanie o sobie. 

Samostanowienie to reguła wyprowadzona wprost z idei wolności i indywidualizmu. 
Samostanowienie jest równoznaczne z uznaniem, że człowiek ma prawo postępować zgodnie ze swoją 
autonomiczną wolą. Wskazuje to, że jest wolny od przymusu i zewnętrznej ingerencji. 

2) Powstało na forum ONZ, jako proces dekolonizacji.  

Prawo do samostanowienia w systemie ONZ rozwijało się dwutorowo: w procesie dekolonizacji oraz 
poprzez wzmacnianie międzynarodowych gwarancji ochrony praw człowieka. 

3) Prawo do samostanowienia posiadają narody zaś mniejszości narodowe prawo do autonomii. 

Mniejszości nie naruszają integralności i suwerenności. Nie naruszają władztwa terytorialnego i 
suwerenności państw, nawet jeśli w niektórych przypadkach mogą prowadzić do ograniczenia 
władztwa terytorialnego . Samostanowienie narodów może być realizowane tylko przez ludność 
zamieszkującą określony obszar i dominującą na nim, niekoniecznie zaś przez naród w rozumieniu 
etnicznym, a jego realizacja nie może naruszać integralności terytorialnej innych państw; tym samym 
samostanowienie narodów nie jest równoznaczne z prawem do secesji. 

4) Prawo o dużym znaczeniu.   

Prawo narodów do samostanowienia zostało umieszczone w art. 1 zarówno Paktu Praw 
Obywatelskich i Politycznych, jak i Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych, a 
następnie potwierdzone w Deklaracji Wiedeńskiej i Programie Działań, przyjętych na zakończenie II 
Światowej Konferencji Praw Człowieka w 1993 roku. W MPPiO jak i MPPGSiK prawo stanowienia 
znajduje się już na początku tego aktu, w I Części Paktu co oznacza, że prawo to ma duże znaczenie. 

5) Prawo do samostanowienia narodów traktowane jest jako norma bezwzględnie obowiązująca — ius 
cogens — prawa międzynarodowego. 

6) MPPOiP oraz MPPGSiK w art. 1 stanowi, że  wszystkie narody mają prawo do samostanowienia. 
Swobodnie określają swój status polityczny, społeczny i kulturalny. Dysponują swoimi zasobami 
naturalnymi i bogactwami, dbają o rozwój gospodarczy, socjalny i kulturalny. Państwa mają nie 
przeszkadzać, tylko ułatwiać realizację prawa do samostanowienia.  

7) Nie jest samodzielną i wystarczającą przesłanką procesową. Prawo narodów do samostanowienia 
nakłada na państwa ogólne zobowiązania i w konsekwencji nie może być samodzielną przesłanką i nie 
nadaje się do samodzielnego zastosowania. Naród sam nie może złożyć skargi na art.1 Paktów.  

8) Prawo III generacji. Prawa kolektywne, solidarnościowe, czyli uprawnienia przysługujące grupom, 
zbiorowością, narodom, odnoszące się do jakości ich życia Jest jedynym prawem człowieka o 
charakterze zbiorowym, traktowanym jako warunek korzystania z innych praw człowieka. 

9) Deklaracja o przyznaniu niepodległości krajom i ludom kolonialnym (1960)  i Deklaracja zasad 
prawa międzynarodowego (1970). Definiują prawo do samostanowienia tak samo jak w obu Paktach 
oraz porusza problem likwidacji kolonializmu.   

10) Zakres obowiązywania jest ograniczony.  Prawo międzynarodowe uznaje prawo do 
samostanowienia narodu tylko i wyłącznie, jeżeli jest ono zgodne z obowiązującym prawem lokalnym 
(np. z konstytucją) uznanego państwa w którym ma się ustanowić.  

11) Fundamentalne prawo człowieka. Zgromadzenie Ogólne NZ w rezolucji 421.V, przyjętej 2 
grudnia 1950 roku, prawo ludów i narodów do samostanowienia określiło jako "fundamentalne prawo 
człowieka". 

12) Pojęcie ludu jako podmiotu prawa do samostanowienia Wg art. 1 Karty Narodów Zjednoczonych 
narody (ludy) mają prawo do samostanowienia, tym samym mogą być podmiotami prawa 
międzynarodowego niezależnie od tego czy dążą do utworzenia państwa 

13) Sposoby realizacji prawa do samostanowienia. Utworzenie suwerennego i niepodległego państwa. 
Stowarzyszenie lub połączenie się z niepodległym państwem. Swobodne wybranie innego państwa. 
Narody korzystające ze swojego prawa, podejmując działania przeciwko aktom przemocy państw 
pozbawiających je ich prawa do samostanowienia, mają prawo zabiegać o pomoc i ją otrzymać 
zgodnie z celami i zasadami Karty NZ. 

14) Ograniczeniem samostanowienia narodów jest zasada integralności terytorialnej państw. Dopóki 
przestrzegają one zasady równouprawnienia narodów, toteż samostanowienie narodów nie pociąga za 
sobą prawa do secesji grup etnicznych. 

13. Typologia praw społecznych w Europejskiej Karcie Społecznej 

1) Społeczne prawa człowieka dotyczą prawa do pracy, ochrony socjalnej, zdrowia, życia rodzinnego, 
udziału w życiu kulturalnym oraz edukacji. Pod każdym z wymienionych praw kryje się szereg 
innych: prawo kobiet i mężczyzn do równego traktowania i równych szans w zatrudnieniu, prawo 
pracownika do zarabiania na życie swobodnie wybraną pracą, prawo do opieki medycznej, dostęp do 
mieszkań o odpowiednim standardzie, prawo do łączenia się rodzin, prawo obywateli do opuszczenia 
własnego kraju. Mówi o nich Europejska Karta Społeczna − międzynarodowa konwencja Rady 
Europy, przyjęta w Turynie w 1961 r. przez dwadzieścia osiem państw na świecie. W Polsce prawa te 
gwarantuje Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z 1997 r. 

2) Podstawowy dokument Rady Europy. Dotyczący praw społeczno-ekonomicznych obywateli 
otwarty do podpisu 18 października 1961 r. w Turynie. Obowiązuje od 1965 r. Zapewnia prawa oraz 
wolności obywatelskie i polityczne bez dyskryminacji ze względu na rasę, kolor i płeć, religię, 
poglądy polityczne, pochodzenie narodowe lub społeczne. Karta gwarantuje szereg praw i wolności 
dotyczących sfery społecznej. Polska ratyfikowała kartę 10 czerwca 1997 r. 

3) Karta ma charakter dokumentu regionalnego, jest podstawowym traktatem praw społecznych 
.Europejska Karta Społeczna jest to podstawowy Traktat Praw Społecznych. Jest podstawowym 
traktatem miedzynarodowym, który traktuje prawa Społeczne, regulowane przepisami prawa pracy i 
ubezpieczen społecznych. 

Jest Traktatem regionalnym, ma budowę strukturalną podobną do Konwencji Europejskiej 

4) Zbiór traktatów i dokumentów międzynarodowych uchwalonych w latach 61-96 

• 

EKS 1961/1965 

• 

Protokół dodatkowy nr. 1- 1988/1992 

• 

Protokół zmieniający (Turyński) nr. 2- 1991/…(nieuchwalony)  

• 

Protokół dodatkowy nr. 3- 1995/1998 przewidujący system skarg zbiorowych  

• 

Zrewidowana Europejska Karta Społeczna- 1996/1999 

5) Gwarantuje ochronę praw społecznych takich jak(Zakres przedmiotowy) 4 kategorie praw: 

o 

Prawa regulowane przepisami indywidualnego prawa pracy 

o 

Prawa regulowane przepisami zbiorowego prawa pracy 

o 

Prawa regulowane przepisami prawa ubezpieczenia społecznego 

o 

EKS chroni prawa społeczne obywateli innych państw członkowskich RE 

- Prawo do pracy  

- Prawo do odpowiednich warunków pracy 

- Prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy 

- Prawo do zrzeszania się  

- Prawo do pomocy medycznej 

- Prawo do ochrony osób niepełnosprawnych fizycznie lub umysłowo 

- Prawo rodziny do ochrony społecznej, prawnej, ekonomicznej 

- Prawo do prowadzenia działalności gosp na terenie państw umawiających się 

6) Zakres podmiotowy EKS. W tym szczególna ochrona wybranych kategorii osób. 

Wszyscy obywatele państw członkowskich, które ratyfikowały kartę. Osoby korzystające z prawa 
legalnego pobytu w ujętych prawach. Ochrona praw wybranych kategorii podmiotów:  

Art. 7 i 8- dzieci, młodociani oraz pracownice 

Art. 15- os. Niepełnosprawne 

Art. 16- rodziny 

Art. 19- pracownicy migrujący, członkowie ich rodziny 

Art. 17- matki z dziećmi 

Art. 18- obywatele innych państw członkowskic 

7) Prawa społeczne w EKPC i PD: 

- zakaz pracy przymusowej lub obowiązkowej  

- swoboda tworzenia związków zawodowych i przystępowania do nich 

8) Progresywny charakter praw społecznych 

Podział praw człowieka: 

• 

Prawa polityczne, powinny być realizowane bez zbędnej zwłoki 

• 

Prawa społeczne, mogą być urzeczywistniane stopniowo 

Zasada tempa ich realizacji: stopniowa, progresywna 

Charakter progresywny mają prawa : art.12 i 15 EKS 

9) Podobieństwo obowiązków państw w zakresie praw politycznych i społecznych 

EKS: 

• 

Obowiązek negatywny (funkcja obronna praw człowieka): art. 5 EKS 

• 

Obowiązek pozytywny (funkcja ochronna): art. 28 EKS 

• 

Obowiązek proceduralny: art. 24b EKS 

10) Rada Europy aktywnie promuje spójność społeczną. Główne cele organizacji to: 

• 

Zagwarantowanie odpowiedniego poziomu ochrony socjalnej 

• 

Promowanie zatrudnienia, szkolenia zawodowego i praw pracowniczych 

• 

Zapewnienie ochrony najsłabszym grupom społeczeństwa 

• 

Promowanie równych szans 

• 

Przeciwdziałanie marginalizacji społecznej i dyskryminacji 

• 

Wzmacnianie europejskiej współpracy w dziedzinie migracji 

11) PD1 do EKS z 1988r. rozszerza zakres ochrony prawnej o 4 dalsze prawa: 

• 

równość szans- ze względu na płeć 

• 

prawo pracowników do informacji i konsultacji 

• 

prawo do brania udziału i określaniu i polepszaniu warunków pracy i środowiska pracy. 

• 

prawo osób w podeszłym wieku do ochrony socjalnej  

ZEKS-  + 8 kolejnych praw: art. 24-31 

14. Prawa związków zawodowych w prawie międzynarodowym praw człowieka (MPPOiP-
MPPGSiK-EKPC-EKS-PS)  

1) Jeden z fundamentów, na którym opiera się prawo pracy. - Źródłem pojęcia nie jest wola 
ustawodawcy, ale zakorzeniona w prawie naturalnym przyrodzona godność istoty ludzkiej. Jest sferą 
swobód przysługujących jednostce tylko dlatego, że jest człowiekiem, wynikają z godności osoby 
ludzkiej. 

2) Wolność zrzeszania się jest określana w dokumentach międzynarodowych jako prawo – to 
zasadniczo uprawnienie polityczne, a zatem składnik pierwszej rodziny praw człowieka. Jednym z 
istotniejszych komponentów jest wolność tworzenia i przystępowania do związków zawodowych oraz 
związane z tym gwarancje pracownicze, klasyfikowane jako uprawnienia społeczne. 

3) Obowiązki państwa:  w odniesieniu do wolności zrzeszenia się te pozytywne obowiązki powstają 
przede wszystkim w związku z kolizją interesów jednostki z interesami zrzeszania oraz konfliktem 
pracodawca- organizacja pracownicza. Obowiązkiem państwa  jest obrona jednostki przed 
nadużyciami ze strony zrzeszenia, co wiąże się z wkraczaniem w sferę jego autonomii. Po drugie 
chodzi o przeciwstawienie się przejawom antyzwiązkowej dyskryminacji ze strony pracodawcy, która 
może polegać np. na różnych formach represjonowania pracowników zaangażowanych w tworzenie 
związku zawodowego albo prowadzoną w jego ramach działalność. 

4) MPPOiP oraz EKS w ramach ogólnej gwarancji wolności zrzeszania się wymieniają explicite 
prawo tworzenia i przystępowania do związków zawodowych. Aspekt negatywny – oznacza tu 
wolność od zrzeszania się wbrew własnej woli, czyli zagwarantowanie możliwości nie występowania 
bądź występowania ze zrzeszenia. W czasie opracowywania traktatu, część z uczestniczących państw 
dopuszczała bowiem praktyk przymusowego członkostwa w związkach zawodowych, która miała 
służyć wzmocnieniu pozycji tych ostatnich wobec środowiska pracodawców. Trybunał strasburski 
dokonał ewolucji interpretacji art. 11 Konwencji. Odnotowując akceptacje wymiaru negatywnego 
wolności zrzeszania się we współczesnych unormowaniach wewnętrznych wielu państw stron EKPC 
oraz stanowisku różnych organów międzynarodowych. 

5) MPPOiP w art. 22 stanowi, że każdy ma prawo do wolności zrzeszania się, włącznie z prawem do 
wolności tworzenia i przystępowania do związków zawodowych w celu ochrony swych interesów. -
Wolność zrzeszania się została wyprowadzona z przyrodzonej godności istoty ludzkiej oraz równych i 
niezbywalnych praw wszystkich członków wspólnoty ludzkiej. Wolność zrzeszania się należy do 
kategorii praw zarówno osobistych, jak i politycznych. Podobnie bowiem jak w przypadku wolności 
wypowiedzi i zgromadzeń, służy ona nie tylko ochronie jednostki przed arbitralną ingerencją państwa 
w sferę realizacji przez nią własnych zamierzeń i woli zrzeszania się z innymi (aspekt prawa 
osobistego), możliwość korzystania z niej jest również warunkiem niezbędnym do funkcjonowania 
demokratycznego państwa i społeczeństwa (aspekt prawa politycznego) 

6) Art. 8 MPPGSiK rozwija tę dyrektywę, stanowiąc, że wolność każdego w zakresie tworzenia i  
przystępowania do związków zawodowych według własnego wyboru ma być zapewniona przez 
państwa-strony w celu popierania i ochrony interesów gospodarczych i społecznych swoich członków 
- MPPGKiS przewiduje także prawo związków zawodowych do zakładania krajowych federacji lub 
konfederacji, a także prawo do tworzenia bądź przystępowania do międzynarodowych organizacji 
związkowych. Także wykonywanie działalności związkowej jest oparte na swobodzie, która 
ograniczona jest tylko w drodze ustawowej, w zakresie niezbędnym w demokratycznym 
społeczeństwie, w interesie bezpieczeństwa publicznego lub dla ochrony praw i wolności innych osób. 
Związki mają mieć także prawo do strajku, wykonywane zgodnie z ustawodawstwem danego kraju  

7) EKPC – art.11 mówi o wolności zrzeszania się – każdy ma Rawo do swobodnego pokojowego 
zgromadzenia się oraz do swobodnego zrzeszania się włącznie z prawem tworzenia związków 

zawodowych i przystępowania do nich dla ochrony swoich interesów. Wykonywanie tych praw nie 
może podlegać innym ograniczeniom niż te, które określa ustawa i które są konieczne w 
społeczeństwie demokratycznym z uwagi na interesy bezpieczeństwa państwowego lub publicznego, 
ochronę porządku i zapobieganie przestępstwu, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i 
wolności innych osób. Niniejszy przepis nie stanowi przeszkody w nakładaniu zgodnych z prawem 
ograniczeń korzystania z tych praw przez członków sił zbrojnych, policji lub administracji 
państwowej. Prawo to znajduje się w rozdziale I – prawo i wolności 

8) EKS – część I - Wszyscy pracownicy i pracodawcy mają prawo do swobodnego zrzeszania się w 
organizacjach krajowych lub międzynarodowych, w celu ochrony ich interesów gospodarczych i 
społecznych, art. 19 – zapewnienie osobom migrującym takich samych praw jak obywatelom m. in. 
Zapewnienia im możliwości członkostwa w związkach zawodowych i dobrodziejstw układów 
zbiorowych 

9) Na podstawie EKS związki zawodowe mają prawo do skargi zbiorowej. Skarga zbiorowa w 
odróżnieniu do skargi indywidualnej przewidzianej w EKPC różni się tym, że co do przedmiotu, 
Komitet Ekspertów – wcześniejszy – rozpatruje naruszenia zbiorowe. 

10) W sprawie Narodowy Związek Policji Belgijskiej trybunał strasburski potwierdził że z prawa do 
tworzenia i przystępowania do związków zawodowych dla ochrony swoich interesów wynika wolność 
podejmowania akcji związkowych. Akcje te mogą polegać  np. na prowadzeniu rokowań zbiorowych, 
zawieraniu porozumień zbiorowych czy strajku. Nie znaczy to jednak, że  art.11 EKPC gwarantuje 
prawa do rokowań zbiorowych, układów zbiorowych i strajku W strasburskim case law chodzi nie tyle 
o elementy składowe wolności podejmowania akcji związkowych, co raczej o środki jej 
urzeczywistnienia, w zakresie których państwo posiada swobodę wyboru. Tak więc po gwałcenie  
któregoś z nich nie jest równoznaczne z naruszeniem art., 11 EPC jeśli związek zawodowy zachowuje 
realną możliwość obrony interesów pracowniczych za pomocą innych środków. 

11) Jakby komuś było mało to jeszcze dwa ekstra - Dopuszczalne ingerencje państwa – podstawową 
metodą ograniczania wolności zrzeszanie się jest klauzula imitacyjna. Posługuje się nią PDPC, 
MPPOiP – art.22, EKPC art. 11, MPPGSiK art. 8 oraz EKS art.31. W granicach wyznaczonych przez 
te przepisy możliwe są różne postacie ingerencji państwa i to we wszystkich fazach korzystania z 
omawianej wolności. 

12) Pierwsza regulacja traktat wersalski 1919 - Traktat ujmuje je w  kategorii prawa, które ma być 
zagwarantowane wszystkim – zarówno pracownikom, jak i pracodawcom i ma stanowić realizację 
zgodnych z prawem celów. Swoboda zrzeszania się została uznana jako jedna z zasad o wyjątkowym i 
pilnym znaczeniu. Traktat wersalski stanowi o prawie, a nie wolności, które ponadto ma być zgodne z 
celami systemu prawnego. Realizacja tego prawa nie ma charakteru bezwzględnego nakazu, a jedynie 
cel, do jakiego państwa-strony traktatu powinny dążyć, stan, jaki powinny zapewnić, o ile szczególne 
okoliczności na to pozwolą – to jakby było mało 

15. Państwa OPA wobec praw człowieka. Aspekty materialne. 

1)  Organizacja Państw Amerykańskich (OPA, ang. Organization of American States) – utworzona w 
1948 r. na IX Między Amerykańskiej Konferencji w Bogocie jako kontynuacja Unii 
Panamerykańskiej utworzonej w 1910 r. Członkami OPA są wszystkie państwa Ameryki. Jest, obok 
Paktu Rio i Paktu bogotańskiego, jednym z trzech filarów systemu między amerykańskiego. Pewne 
normy odnoszące się do ochrony praw człowieka znajdują się w Karcie OPA, choć dokument ten nie 
posługuje się pojęciem „prawa człowieka”. 

2) OPA stworzyła swój własny regionalny system praw człowieka, dysponujący Między amerykańską 
Komisją Praw Człowieka (powstałą w 1959) i Między amerykańskim Trybunałem Praw Człowieka 
(1979), którego orzecznictwo opiera się na Amerykańskiej Konwencji Praw Człowieka, która weszła 
w życie w 1978 jako uzupełnienie i korektura niepewnych krajowych systemów sądownictwa. 

3)  Między amerykański system ochrony praw człowieka opiera się na Amerykańskiej Konwencji 
Praw Człowieka uchwalonej przez Organizację Państw Amerykańskich. Przyjęta została w San Jose, 
22 listopada 1969r. Konwencja ma gwarantować poszanowanie praw i wolności w niej uznanych oraz 
zapewnić wolne i pełne korzystanie z tych praw bez jakiejkolwiek dyskryminacji. Celem Konwencji 
jest także szeroko pojęta konsolidacja regionu. 

4) Amerykańska Konwencja zawiera zasadniczo postanowienia dotyczące praw I generacji - praw 
obywatelskich i politycznych, które zostały umieszczone w rozdziale II. Co prawda Konwencja 
zawiera także rozdział poświęcony prawom gospodarczym- jednak ogranicza się on do jednego tylko 
artykułu (art. 26) opatrzonego tytułem „stopniowy rozwój”, traktującego o stopniowym osiąganiu 
pełnej realizacji praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych poprzez ustawodawstwo krajowe 
oraz podejmowanie współpracy międzynarodowej. 

5) Katalog praw Amerykańskiej Konwencji Praw Człowieka został jednak uzupełniony przez Protokół 
dodatkowy z San Salvador w 1988 roku. Protokół ten objął ochroną (w szerszym niż dotychczas 
zakresie) prawa gospodarcze, społeczne i kulturalne. Drugi Protokół został przyjęty w sto¬licy 
Paragwaju Asuncion dnia 8.06.1990 r. Dotyczy zniesienia kary śmierci 

6) System ochrony gwarantowany przez Amerykańską Konwencję wraz z jej protokołami wyraża 
więc w pełni zasadę jednolitości i niepodzielności praw człowieka. Stanowi bowiem kompleksowy 
katalog praw(zarówno obywatelskich i politycznych jak i gospodarczych, społecznych i kulturalnych), 
pozostających ze sobą w związku i stanowiących niepodzielną całość, wymagających ciągłej ochrony i 
promocji w celu pełnej ich realizacji.  

7) System ochrony praw człowieka w ramach OPA jest systemem subsydiarnym względem krajowych 
regulacji. Oznacza to, że uprawnienia gwarantowane przez ustawodawstwo krajowe nie mogą być 
ograniczane na podstawie Konwencji lub jej protokołów. W głównym stopniu powinno więc 
obowiązywać prawo krajowe- jedynie w kwestiach przez to prawo nieregulowanych należy 
posiłkować się postanowieniami Konwencji- ma ona charakter pomocniczy. 

8) Protokół dodatkowy z San Salvador zakłada progresywną realizację praw zawartych w protokole.  
Nakazuje Państwom- Stronom podjęcie odpowiednich kroków w celi realizacji praw człowieka w 
takim stopniu, na jaki pozwalają dostępne środki (także legislacyjne) i stopień rozwoju tych państw.  

9) Zarówno AKPCz jak i jej Protokoły zakazują jakiejkolwiek dyskryminacji w korzystaniu z praw w 
nich zawartych ze względu na rasę, kolor skóry, płeć, język, religijne, polityczne lub inne poglądy, 
pochodzenie narodowe lub społeczne, status ekonomiczny, urodzenie lub jakąkolwiek inną sytuację 
społeczną. Przedmiot dyskryminacji nie stanowi  więc katalogu zamkniętego. 

10) Protokół dodatkowy do AKPCz dotyczący praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych 
dopuszcza w pewnym zakresie ograniczenia w korzystaniu z praw w nim zawartych. Ograniczenia 
takie mogą być stosowane jedynie w celu ochrony dobra powszechnego w demokratycznym 
społeczeństwie przy jednoczesnym zachowaniu istoty i zasadniczych celów tych praw. 

11) Katalogu praw zawartych Protokole z san Salvador nie daje się sklasyfikować w sposób 
jednoznaczny. Nie występuje tu bowiem ścisły podział jedynie na prawa indywidualne i zbiorowe lub 

prawa I i II generacji.  Niewątpliwie można jednak stwierdzić, że prawa zawarte  w Protokole 
charakteryzują się wyraźnym aspektem socjalnym. 

16. Prawa człowieka III generacji w Afrykańskiej Karcie Praw Człowieka i Ludów 

1) AKPCiL - Zawiera katalog praw jednostki wzorowany na wcześniejszych podobnych 
dokumentach, zwłaszcza Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka na którą powołuje się w art. 60. - 
Zakazuje zwłaszcza tortur i handlu ludźmi (art. 5), bezpodstawnego uwięzienia (art. 6 i 7), gwarantuje 
m.in. wolność wyznania (art. 8), słowa (art. 9), zrzeszania (art. 10), zgromadzeń (art. 11), azylu (art. 
12), wolnych wyborów (art. 13), prawo do własności (art. 14), do pracy (art. 15), ochrony zdrowia 
(art. 16), do nauki (art. 17), ochronę praw kobiet i dzieci, tak jak jest to przewidziane w 
międzynarodowych deklaracjach i konwencjach (art. 18). 

2) Prawa człowieka trzeciej generacji - Mimo kompleksowości obszarów ochrony praw człowieka 
przyjętych przez Pakty, w latach 60-ch uznano, że postęp cywilizacyjny niejako wymusza konieczność 
odpowiedzi na nowe wyzwania. Przedmiotem dyskusji stała się tzw. trzecia generacja praw człowieka, 
związana ze wzrastającą współzależnością państw w procesach postępującej globalizacji świata i 
antykolonializmem. Zalicza się do niej: prawo do pokoju, prawo do rozwoju, prawo do bezpiecznego 
środowiska, prawo do korzystania ze wspólnego dziedzictwa ludzkości, humanitarnego traktowania.  

3) Prawa trzeciej generacji mogą być urzeczywistniane stopniowo i jedynie wspólnym wysiłkiem 
społeczności międzynarodowej. Są to prawa indywidualne, ale zarazem kolektywne. Narody 
Zjednoczone potwierdziły istnienie tych praw człowieka w różnych rezolucjach i deklaracjach.  

4) Prawa wyniknęły z ruchu antykolonialnego - prawa te wiązały się z utratą kolonii przez wiele 
państw, a z drugiej uzyskaniem niezależnego bytu przez państwa Afryki i niektóre azjatyckie. 
Powołana została w celu pokojowego przeprowadzenia tego procesu Rada Powiernicza przy ONZ. Z 
biegiem lat i w miarę możliwości pokojowym przeprowadzeniem tego procesu straciła na ważności. 
Byłe kolonie dzięki temu ruchowi odzyskały niepodległość. 

5) Preambuła - przekonane, że od tego momentu podstawowe znaczenie ma zwrócenie szczególnej 
uwagi na prawo do rozwoju, i że prawa obywatelskie i polityczne nie mogą być oddzielone od praw 
gospodarczych, socjalnych i kulturalnych, zarówno w ich koncepcji, jak i uniwersalności oraz że 
zapewnienie praw gospodarczych, socjalnych i kulturalnych jest gwarancją korzystania z praw 
obywatelskich i politycznych – jedność i niepodzielność praw 

6) Prawo do korzystania ze wspólnego dziedzictwa ludzkości - Preambuła -  biorąc pod uwagę cechy 
tradycji historycznej i wartości cywilizacji afrykańskiej, które powinny inspirować i kształtować 
koncepcję praw człowieka i ludów. Artykuł 22 - 1. Wszystkie ludy będą miały prawo do swojego 
gospodarczego, społecznego i kulturalnego rozwoju z poszanowaniem własnej wolności i tożsamości 
oraz w równym korzystaniu ze wspólnego dziedzictwa ludzkości. 2. Państwa będą miały obowiązek 
zapewnić, indywidualnie lub zbiorowo, korzystanie z prawa do rozwoju. 

7) Prawo do humanitarnego traktowania - Art. 18 ust. 4 - Osoby w podeszłym wieku oraz 
niepełnosprawne będą miały takie same prawo do szczególnych środków ochrony, stosownie do 
swoich fizycznych i moralnych potrzeb. Są to tzw. Vulnerable persons, bardziej narażone na 
niegodziwość, złe traktowanie i gwałcenie ich praw człowieka. W związku z tym należy im się 
dodatkowa ochrona, jaką zapewnia ten artykuł. Innymi grupami osób na to narażonych są kobiety i 
dzieci. 

8) Prawo do pokoju - Artykuł 23 - 1. Wszystkie ludy będą miały prawo do narodowego i 
międzynarodowego pokoju oraz bezpieczeństwa. Zasady solidarności i przyjaznych stosunków 
potwierdzone bez zastrzeżeń przez Kartę Narodów Zjednoczonych oraz raz jeszcze potwierdzone 
przez Organizację Jedności Afrykańskiej, będą rządziły stosunkami pomiędzy państwami. 2. W celu 
umocnienia pokoju, solidarności i przyjaznych stosunków, Państwa-Strony niniejszej Karty zapewnią, 
że: a) żadna osoba korzystająca z prawa azylu na mocy artykułu 12 niniejszej karty nie będzie 
angażowała się w działalność wywrotową przeciwko krajowi swego pochodzenia lub jakiemukolwiek 
innemu Państwu-Stronie niniejszej Karty; b) ich terytoria nie będą wykorzystywane jako bazy dla 
wywrotowej terrorystycznej działalności przeciwko ludowi jakiegokolwiek innego Państwa-Strony 
niniejszej Karty. 

9) Prawo do bezpiecznego środowiska - Artykuł 24 - Wszystkie ludy będą miały prawo do ogólnie 
zadawalającego środowiska naturalnego, korzystnego dla ich rozwoju. Prawo to jest progresywne i 
osobiste. Pozwala ono na rozwój w odpowiednim, możliwie czystym/zadowalającym do rozwoju 
środowisku naturalnym. 

10) Prawo do samostanowienia – Preambuła - świadome swojego obowiązku osiągania całkowitego 
wyzwolenia Afryki, której ludy ciągle walczą o swoją godność i prawdziwą niepodległość oraz 
zobowiązując się wyeliminować agresywne zagraniczne bazy wojskowe i kolonializm, 
neokolonializm, apartheid, syjonizm. Artykuł 13 -1. Każdy obywatel będzie miał prawo do 
swobodnego udziału w rządzeniu własnym krajem, bezpośrednio lub za pośrednictwem 
przedstawicieli wybranych swobodnie, zgodnie z postanowieniami prawa. 2. Każdy obywatel będzie 
miał prawo równego dostępu do służby publicznej własnego kraju 3. Każda osoba będzie miała prawo 
dostępu do własności publicznej oraz służb, na zasadzie ścisłej równości wszystkich osób wobec 
prawa.