Konspekt lekcji dla klasy I gimnazjum. 

 

Temat: O sposobach odŜywiania się organizmów.  
 
CELE DYDAKTYCZNE 
 

1.

 

Wiadomości 

Uczeń zna:  
- cel odŜywiania się,  
- podział sposobów odŜywiania się na heterotroficzne i autotroficzne,  
- podział organizmów cudzoŜywnych na biofagi, saprobionty oraz pasoŜyty i półpasoŜyty,  
- organizmy, które zaliczane są do powyŜej przytoczonych grup,  
- sposoby odŜywiania się organizmów samoŜywnych (fotosynteza, chemosynteza), 
- pojęcie i budowę chloroplastu oraz jego rolę,  
- czynniki wpływające na intensywność fotosyntezy.  

 

2.

 

Umiejętności:  

Uczeń potrafi:  
- wytłumaczyć, po co potrzebne jest organizmom odŜywianie się,  
- podzielić organizmy na heterotroficzne i autotroficzne,  
- przydzielić organizmy do określonych grup osobników cudzoŜywnych,  
- napisać schemat równania fotosyntezy,  
- opisać proces fotosyntezy i chemosyntezy,  
- rozpoznać chloroplast w komórce roślinnej,  
- wyjaśnić budowę i rolę chloroplastu,  
- określić, kiedy fotosynteza zachodzi najintensywniej.  

 

3.

 

Postawy:  

- konieczność dokarmiania ptaków w okresie zimowym,  
- wybieranie odpowiednich miejsc w domu dla roślin doniczkowych,  

 

4.

 

Strategie:  

- asocjacyjna  
- organizacyjna.  

 
5.

 

Metody:  

- pogadanka,  
- elementy wykładu,  
- obserwacja.  

 

6.

 

Formy pracy:  

- zbiorowa,  
- grupowa.  

 

7.

 

Ś

rodki dydaktyczne:  

- foliogramy, 
- fotografie,  
- podręcznik,  
- krata pracy ucznia,  
- tablica, kreda,  
- słoik, lampka, woda, gałązka moczarki kanadyjskiej.  

 

8.

 

Czas realizacji: 2 godziny lekcyjne.  

 

PRZEBIEG LEKCJI 
 
I.

 

FAZA WSTĘPNA  

 

1.

 

Sprawdzenie listy obecności.  

 

II.

 

FAZA REALIZACYJNA  

 

1.

 

Zapisanie tematu lekcji na tablicy.  

 
2.

 

Uczniowie wspólnie z nauczycielem próbują wyjaśnić, dlaczego odŜywianie się jest 
tak waŜną czynnością dla kaŜdego organizmu. Tworzą wspólnie mapę mentalną na 
tablicy, rysując ją równocześnie w zeszycie.  

 

3.

 

Nauczyciel prowadzi krótki wykład na temat podziału organizmów na autotrofy i 
heterotrofy, w swojej wypowiedzi zawiera:  

- pojęcie, charakterystykę i przykłady organizmów heterotroficznych,   
- pojęcie, charakterystykę i przykłady organizmów autotroficznych,  
 

 

 

Podczas swojej prezentacji nauczyciel opiera się na foliogramach.  

 

4.

 

Nauczyciel rozdaje uczniom teksty źródłowe, dotyczące biofagów, saprobiontów oraz 
pasoŜytów. Uczniowie mają 10 min na przeczytanie tekstu i wypisanie 
najwaŜniejszych informacji, czyli:  

- co to są saprobionty, jakie znaczenie mają w przyrodzie, jakie organizmy 
zaliczane są do tej grupy organizmów cudzoŜywnych? Czym są saprofity i 
saprofagi; przykłady?   
- co to są biofagi, jakie organizmy zaliczamy do biofagów, jakie grupy 
wyróŜniamy wśród biofagów,  jakie znaczenie mają one w przyrodzie?  
- co to są pasoŜyty, w jaki sposób moŜemy podzielić pasoŜyty, jakie mają 
znaczenie w przyrodzie te organizmy?  

 

5.

 

Po zakończeniu ćwiczenia, nauczyciel rysuje na tablicy, a uczniowie w zeszycie 
tabelę:  

Grupa 
organizmów  

Czym są dane 
organizmy?  

Przykłady 
organizmów danej 
grupy.  

Jakie miejsce 
zajmują w  
przyrodzie?  

Jakie podgrupy 
zaliczamy w danej 
grupie?  

Saprobionty 

 

 

 

 

Biofagi  

 

 

 

 

PasoŜyty i 
półpasoŜyty  

 

 

 

 

 
 
6.

 

Uczniowie uzupełniają tabelę w czasie sprawdzania ćwiczenia. Nauczyciel pokazuje 
uczniom zdjęcia, foliogramy, filmy, które pokazują organizmy związane z daną grupą.    

 

7.

 

Nauczyciel rozdaje uczniom zadania utrwalające dotychczasowo poznaną wiedzę.  

         (koniec lekcji pierwszej)  

 

8.

 

Nauczyciel sprawdza zadania utrwalające wiedzę uczniów o organizmach 
cudzoŜywnych.  

 
9.

 

Nauczyciel prowadzi krótki wykład o sposobach odŜywiania się autotrofów, w którym 
omawia następujące kwestie:  

- co to jest chemosynteza, jakie organizmy produkują pokarm w ten sposób?  

- chloroplast- budowa, funkcje,  
- co to jest fotosynteza, ogólny zapis procesu fotosyntezy,  
- co się dzieje w fazie ciemnej i jasnej fotosyntezy.  

 

 

 

Uczniowie zapisują jednocześnie najwaŜniejsze informacje w zeszycie.   

 

10.

 

Nauczyciel dzieli uczniów na grupy badawcze. KaŜda grupa dostaje projekt 
badawczy, na którego wykonanie ma 20 minut. Nauczyciel kontroluje pracę uczniów 
w grupach .  

Tematy projektów badawczych to:  

- wpływ światła na intensywność fotosyntezy,  
- wpływ dwutlenku węgla na intensywność fotosyntezy,  
- wpływ temperatury na intensywność fotosyntezy. 

 

11.

 

Nauczyciel sprawdza wraz z uczniami wyniki ich pracy.  

Uczniowie zapisują notatkę do zeszytu:  
 

Na szybkość fotosyntezy wpływa:  

 

 

- natęŜenie światła- wraz ze wzrostem natęŜenia intensywność fotosyntezy  
rośnie, ale tylko do pewnego momentu.  
- dwutlenek węgla- nadmiar CO

2

 przy duŜym naświetleniu, powoduje wzrost 

intensywności fotosyntezy.  
- temperatura- fotosynteza ma najwyŜszą intensywność w przedziale 
temperatur 20-30

o

C, przy wyŜszych temperaturach intensywność gwałtownie 

spada, a przy 40

o

C fotosynteza nie zachodzi.  

- sole mineralne i woda.  
 

III.

 

FAZA PODSUMOWUJĄCA  
 
1.

 

Uczniowie uzupełniają tabelę „Porównanie procesu chemosyntezy i fotosyntezy”. 

 
2.

 

Zadanie domowe.  

Wyjaśnij, jak na intensywność fotosyntezy wpływają woda i sole mineralne.  
 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 

 

BIOFAGI 

Biofagi- to organizmy odŜywiające się tkankami lub, rzadziej, całymi organizmami, 

dlatego teŜ są one zmuszone do ciągłego poszukiwania lub chwytania innych organizmów. 
Do biofagów naleŜą zwierzęta roślinoŜerne, mięsoŜerne i wszystkoŜerne.  

RoślinoŜercy zjadają rośliny, które mogą być dla nich głównym lub wyłącznym 

pokarmem. Zwierzęta te stanowią drugie ogniwo łańcucha pokarmowego- są konsumentami 
pierwszego rzędu.  

Wśród mięsoŜerców wyróŜniamy drapieŜców, chwytających i zabijających ofiarę, 

oraz padlinoŜerców, zjadających resztki pozostawione przez drapieŜców. W sieci zaleŜności 
pokarmowych mięsoŜercy pełnią funkcję konsumentów II i wyŜszych rzędów.  

Do biofagów zaliczamy równieŜ rośliny owadoŜerne, najczęściej występujące w 

ś

rodowisku ubogim w sole mineralne (np. torfowiska wysokie). Przeprowadzają one 

fotosyntezę, a niedobór azotu w podłoŜu uzupełniają, trawiąc ciała wabienia, chwytania i 
trawienia złapanych zwierząt- to pułapki działające aktywnie (rosiczki) lub biernie 
(dzbaneczniki).  

Briofagami są równieŜ zwierzęta wszystkoŜerne, odŜywiające się pokarmem 

roślinnym i zwierzęcym. Zazwyczaj potrafią rozróŜnić smak i zapach pokarmu, co pozwala 
im spośród róŜnorodnego poŜywienia wybrać ulubiony lub potrzebny rodzaj.   
 
Pytania do tekstu 

1.

 

Co to są biofagi?  

2.

 

Jakie grupy organizmów wyróŜniamy wśród biofagów?  

3.

 

Podaj przykłady organizmów, naleŜących do wymienionych przez Ciebie grup w 
zadaniu powyŜej.  

4.

 

Jakie jest znaczenie biofagów w przyrodzie?   

 

SAPROBIONTY 

Grupę organizmów cudzoŜywnych stanowią saprobionty, których pokarmem są 

szczątki organiczne znajdujące się w glebie, mule wodzie, ściółce leśnej. Saprofity (roztocza), 
do których naleŜą bakterie i grzyby, wydzielają enzymy trawienne na zewnątrz komórki, do 
ś

rodowiska, a następnie wchłaniają produkty trawienia. W wyniku ich działalności złoŜone 

związki organiczne ulegają rozkładowi na związki prostsze, (…). W ten sposób destruenci 
mają ogromne znaczenie w krąŜeniu  materii, gdyŜ z odpadów organicznych i obumarłych 
organizmów uwalniają do obiegu zawarte w nich składniki.  

Do saprobiontów naleŜą równieŜ saprofagi- drobne organizmy bezkręgowe (jak np. 

larwy owadów, nicienie, pierścienice, skorupiaki, małŜe) Ŝyjące w glebie, ściółce leśnej, 
wodach, mułach zbiorników wodnych. Zjadają martwą materię organiczną o róŜnej formie i 
róŜnym stopniu rozdrobnienia. Są przede wszystkim konsumentami I rzędu w ekosystemach, 
gdzie takiej materii jest duŜo. Saprofagi ułatwiają działanie saprofitom, gdyŜ zjadając martwą 
materię organiczną, powodują jej rozdrabnianie. W poszukiwaniu pokarmu przekopują i 
przewietrzają podłoŜe, a takŜe roznoszą szczątki roślinne i zwierzęce, stwarzając dogodne 
warunki Ŝycia bakteriom i grzybom. Wśród saprofagów, w zaleŜności od rodzaju pobieranego 
pokarmu, spotykamy zwierzęta odŜywiające się glebą- gleboŜerców (np. dŜdŜownica), 
mułem- mułoŜerców (np. rureczniki) lub szczątkami organicznymi znajdującymi się w kale- 
kałoŜerców (np. Ŝuk gajowy)  
 
Pytania do tekstu 

1. Co to są saprobionty i na jakie grupy je dzielimy? Podaj przykłady.  
2. Jak dzielimy saprofagi?  
3. Jakie znaczenie w przyrodzie mają saprobionty?  

PASOśYTY 

Organizmy cudzoŜywne stanowią pasoŜyty i półpasoŜyty, których miejscem 

bytowania i zdobywania pokarmu są inne organizmy Ŝywe. Wiele z nich jest pasoŜytami 
zewnętrznymi zarówno roślin, jak i zwierząt. Za pomocą przyssawek lub innych narządów 
czepnych oraz lepkich substancji przytwierdzają się do skóry Ŝywiciela i pobierają z jego 
ciała płyny ustrojowe zawierające pokarm. Jako przykłady moŜna wymienić znane Wam juŜ 
pijawki, kleszcze, wszy, pchły, komary, huby (grzyby), kaniankę (roślina) i półpasoŜyta- 
jemiołę.  
 

PasoŜyty wewnętrzne odŜywiają się komórkami i tkankami organizmu Ŝywicielskiego 

lub wchłaniają przez cienki nabłonek juŜ strawiony pokarm, tak jak bytujące w jelicie 
cienkim tasiemce, które utraciły układ pokarmowy. Czy wiecie, Ŝe wśród ok. 40 000 
gatunków zwierząt Ŝyjących w Europie Środkowej 25% stanowią pasoŜyty?  
 
Pytania do tekstu 

1.

 

Jakie organizmy nazywamy pasoŜytami?  

2.

 

Jak dzielimy pasoŜyty? Podaj przykłady do kaŜdej grupy.  

3.

 

Dlaczego jemioła jest półpasoŜytem?  

4.

 

Na podstawie wiedzy ze szkoły podstawowej i tekstu źródłowego, podaj trzy 
przystosowania tasiemca do pasoŜytniczego trybu Ŝycia.  

 
 
 
 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

KARTA PRACY 

Sposoby rozmnaŜania się organizmów 

Zadanie 1.  
Podane grupy organizmów zamaluj odpowiednimi kolorami.  

wszystkoŜercy 

saprobionty 

organizmy przeprowadzające fotosyntezę 

mięsoŜercy 

roślinoŜercy 

organizmy przeprowadzające proces chemosyntezy 

A

U

T

O

T

R

O

F

Y

 

pasoŜyty 

H

E

T

E

R

O

T

R

O

F

Y

 

 
Zadanie 2.  
Zielonym kolorem zamaluj nazwy zwierząt roślinoŜernych, Ŝółtym- mięsoŜernych, 
niebieskim- wszystkoŜernych.  

wróbel           gepard          dzik           niedźwiedź            zebra           jaszczurka  

 

 
Zadanie 3.  
Uzupełnij tabelę. Do sposobów pobierania pokarmu dopisz po jednym przykładzie 
organizmu, który odŜywia się w opisany sposób.  

Sposób odŜywiania 

Przykład organizmu 

Związki organiczne wytwarza z dwutlenku 
węgla i wody. Energię niezbędną do 
przebiegu tej reakcji pobiera z utleniania 
substancji nieorganicznych, takich jak 
siarkowodór lub amoniak.  

 

Związki organiczne pobiera z otoczenia i 
trawi je wewnątrz swojego organizmu.  

 

Związki organiczne pobiera z otoczenia i 
trawi je na zewnątrz swojego organizmu.  

 

Związki organiczne pobiera z innego, 
Ŝ

ywego organizmu roślinnego.  

 

Związki organiczne pobiera z innego, 
Ŝ

ywego organizmu zwierzęcego.  

 

 
Zadanie 4.  
Uzupełnij tabelę, wpisując w odpowiednie miejsca podane określenia.  

ś

wiatło, woda, związki organiczne, rośliny, utlenianie związków nieorganicznych, protisty, 

bakterie, dwutlenek węgla 

Proces 

Fotosynteza 

Chemosynteza 

Związki wykorzystywane w 
procesie  

 

 

Ź

ródło energii  

 
 

 

Związki powstające w 
procesie  

 

 

Przykładowe organizmy  

 
 

 

 

Liczba 
pęcherzyków 
gazu 

PROJEKT BADAWCZY 

WPŁYW ŚWIATŁA NA INTENSYWNOŚĆ FOTOSYNTEZY 

 
Potrzebne będą: przezroczyste naczynie- szklanka lub słoik, gałązka moczarki kanadyjskiej, 
woda, lampka.  
 
Wykonanie:  

1.

 

Do przezroczystego naczynia wlej chłodną wodę i umieść w niej gałązkę moczarki 
kanadyjskiej.  

2.

 

Postaw szklankę lub słoik z moczarką w odległości ok.90 cm od włączonej lampki. Po 
upływie 3 minut rozpocznij liczenie pęcherzyków gazu wydzielanego przez roślinę. 
Licz je przez pięć minut. Wynik zapisz w drugiej kolumnie tabeli. Następnie przesuń 
naczynie na odległość około 60 cm od lampki. Po trzech minutach licz pęcherzyki 
przez kolejne 5 minut. Po zapisaniu wyników, postawa szklankę lub słoik 30cm od 
lampki. Ponownie po upływie 3 minut licz przez 5 minut wydzielane pęcherzyki gazu.  

 

Wyniki:  

Odległość rośliny od źródła 

ś

wiatła w cm 

Liczba wydzielanych 

pęcherzyków gazu 

Intensywność fotosyntezy 

90 cm 

 

 

60 cm 

 

 

30 cm 

 

 

 
Na podstawie wyników zapisanych  
w drugiej kolumnie tabeli sporządź  
wykres obrazujący zaleŜność ilości  
wydzielanego gazu od odległości  
rośliny od źródła światła.  
 
Wnioski:  
Uzupełnij tekst:  
Wydzielany przez roślinę gaz to ………………….. 
Jest on wytwarzany w procesie …………………… 
Na podstawie tempa wydzielania się pęcherzyków  
tego gazu moŜna wyciągnąć wnioski dotyczące  
intensywności przeprowadzenia przez roślinę tego  
procesu.  
 
Uzupełnij ostatnią kolumnę tabeli, uŜywając słów: duŜa, średnia, mała.  
 
Wykreśl w zdaniach błędne stwierdzenia:  
NatęŜenie  światła  wpływa/  nie  wpływa  na  intensywność  fotosyntezy.  Przy  większym/ 
mniejszym  natęŜeniu  światła  proces  fotosyntezy  zachodzi  bardziej  intensywnie  niŜ  przy 
większym/ mniejszym natęŜeniu światła.  
 
 
 
 
 
 

Odległość rośliny 
od źródła światła  

Liczba 
pęcherzyków 
gazu 

PROJEKT BADAWCZY 

WPŁYW DWUTLENKU WĘGLA NA INTENSYWNOŚĆ FOTOSYNTEZY 

 
Potrzebne będą: przezroczyste naczynie- szklanka lub słoik, trzy gałązki moczarki 
kanadyjskiej, woda destylowana, 0,1% oraz 0,2% roztwór NaHCO

3

, lampka 

 
Wykonanie:  

1.

 

Przygotuj trzy szklanki: pierwszą z wodą destylowaną, drugą z 0,1% roztworem 
wodorowęglanu sodu, trzecią z 0,2% roztworem wodorowęglanu sodu.  

2.

 

WłóŜ do pierwszej szklanki gałązkę moczarki kanadyjskiej. Oświetlaj ją światłem 
lampki. . Po upływie 3 minut rozpocznij liczenie pęcherzyków gazu wydzielanego 
przez roślinę. Licz je przez pięć minut. Wynik zapisz w tabeli. 

3.

 

WłóŜ do drugiej szklanki gałązkę moczarki kanadyjskiej. Oświetlaj ją światłem 
lampki. Po upływie 3 minut rozpocznij liczenie pęcherzyków gazu wydzielanego 
przez roślinę. Licz je przez pięć minut. Wynik zapisz w tabeli. 

4.

 

WłóŜ do trzeciej szklanki gałązkę moczarki kanadyjskiej. Oświetlaj ją światłem 
lampki. Po upływie 3 minut rozpocznij liczenie pęcherzyków gazu wydzielanego 
przez roślinę. Licz je przez pięć minut. Wynik zapisz w tabeli. 

 
Wyniki:  

Roztwór 

Liczba wydzielanych 

pęcherzyków gazu 

Intensywność fotosyntezy 

Woda destylowana 

 

 

NaHCO

3

 (0,1%) 

 

 

NaHCO

3

 (0,2%) 

 

 

 

Na podstawie wyników zapisanych  
w drugiej kolumnie tabeli sporządź  
wykres obrazujący zaleŜność ilości  
wydzielanego gazu od odległości  
rośliny od źródła światła.  
 
Wnioski:  
Uzupełnij tekst:  
Wydzielany przez roślinę gaz to ………………….. 
Jest on wytwarzany w procesie …………………… 
Na podstawie tempa wydzielania się pęcherzyków  
tego gazu moŜna wyciągnąć wnioski dotyczące  
intensywności przeprowadzenia przez roślinę tego  
procesu.  
 
Uzupełnij ostatnią kolumnę tabeli, uŜywając słów: duŜa, średnia, mała.  
 
Wykreśl w zdaniach błędne stwierdzenia:  
StęŜenie dwutlenku węgla  wpływa/ nie wpływa na intensywność fotosyntezy. Przy większym/ 
mniejszym  stęŜeniu  dwutlenku  węgla  proces  fotosyntezy  zachodzi  bardziej  intensywnie  niŜ 
przy większym/ mniejszym stęŜeniu dwutlenku węgla.  

 
 
 

Odległość rośliny 
od źródła światła  

Liczba 
pęcherzyków 
gazu 

PROJEKT BADAWCZY 

WPŁYW TEMPERATURY NA INTENSYWNOŚĆ FOTOSYNTEZY 

 

Potrzebne będą: przezroczyste naczynie- szklanka lub słoik, dwie gałązki moczarki 
kanadyjskiej, woda, lampka, termometr, zapalniczka.  
 
 

 

 

 

 

Bądź ostroŜny, wykonując poniŜsze doświadczenie! 

Wykonanie:  

1.

 

Do przezroczystego naczynia wlej chłodną wodę i umieść w niej gałązkę moczarki 
kanadyjskiej. Zmierz temperaturę wody, a kolejno odczekaj 3 minuty. . Po upływie 3 
minut rozpocznij liczenie pęcherzyków gazu wydzielanego przez roślinę. Licz je przez 
pięć minut. Wynik zapisz w tabeli. 

2.

 

Korzystając z zapalniczki lub palnika podgrzej szklankę z wodą i moczarką do 
temperatury w przedziale 20-30

O

C. Po upływie 3 minut rozpocznij liczenie 

pęcherzyków gazu wydzielanego przez roślinę. Licz je przez pięć minut. Wynik zapisz 
w tabeli. 

3.

 

Korzystając z zapalniczki lub palnika podgrzej szklankę z wodą i moczarką do 
temperatury  powyŜej 35

o

C.  Po upływie 3 minut rozpocznij liczenie pęcherzyków 

gazu wydzielanego przez roślinę. Licz je przez pięć minut. Wynik zapisz w tabeli. 

 
Wyniki:  

Temperatura wody 

Liczba wydzielanych 

pęcherzyków gazu 

Intensywność fotosyntezy 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Na podstawie wyników zapisanych  
w drugiej kolumnie tabeli sporządź  
wykres obrazujący zaleŜność ilości  
wydzielanego gazu od odległości  
rośliny od źródła światła.  
 
Wnioski:  
Uzupełnij tekst:  
Wydzielany przez roślinę gaz to ………………….. 
Jest on wytwarzany w procesie …………………… 
Na podstawie tempa wydzielania się pęcherzyków  
tego gazu moŜna wyciągnąć wnioski dotyczące  
intensywności przeprowadzenia przez roślinę tego  
procesu.  
 
Uzupełnij ostatnią kolumnę tabeli, uŜywając słów: duŜa, średnia, mała.  
 
Wykreśl w zdaniach błędne stwierdzenia:  
Temperatura  wpływa/  nie  wpływa  na  intensywność  fotosyntezy.    Proces  ten  ma  najwyŜszą/ 
najniŜszą  intensywność  w  przedziale  temperatur  20-30

o

C,  a  przy  wyŜszych  temperaturach 

intensywność  fotosyntezy  gwałtownie  spada/  rośnie,  by  przy  temperaturze  40

o

C  ulec, 

znacznemu  wzrostowi/  zahamowaniu.  W  niskich  temperaturach  fotosynteza  równieŜ  ulega 
zahamowaniu/ wzrostowi. 

Odległość rośliny 
od źródła światła