plik

str. 3

ZAGADNIENIA WPROWADZAJĄCE DO TEMATYKI ZWIĄZANEJ

Z OCHRONĄ PRZECIWPOŻAROWĄ LASÓW

Lasy na świecie pokrywają ok. 1/3 powierzchni lądowej (29 %).

Lasy w Europie pokrywają obecnie ok. 1/3 powierzchni lądowej (31,1 %).
- Skandynawia aż 59 %, a półn-zach część Europy tylko 11 %),
- lasy naturalne w Europie to 4 % wszystkich lasów (płn Skandynawii, płn. Europejskiej
Rosji, Alpy, region bałkański),

Lasy UE zajmują powierzchnię ok. 177 mln ha (40 % powierzchni lądowej UE),

Lasy w Polsce pokrywają obecnie prawie 1/3 powierzchni lądowej (29,1 %).
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Własność lasów w Europie – 60 % lasy prywatne, a 40 % lasy publiczne.

(w Szwecji lasy państwowe to tylko 14 % powierzchni leśnej kraju, a prywatne 86 %)

Lasy w Polsce:
ok.

81,5

% to lasy publiczne (ok.

77,5 %

LP, ok. 2 % PN, ok. 1 % inne SP, ok. 1 % gmin)

ok.

18,5

% to lasy nie stanowiące własności Skarbu Państwa, czyli lasy prywatne

(w Niemczech lasy państwowe stanowią 66 % powierzchni leśnej kraju, a prywatne 44 %)

Najwięcej lasów prywatnych w woj.: małopolskim (43,3 %), mazowieckim i lubelskim.
Najmniej lasów prywatnych w woj.: lubuskim (1,3 %), zachodniopomorskim i dolnośląskim.

Powierzchnia 9,3 mln ha, w tym 7,6 mln ha LP
Lesistość: XVIII w. ok. 40 %, 1945 r. – ok. 21 %, 1970 r. - 27 %, 2010 r. - 29,1 %, 2020 r. -
30 %, 2050 r. – 33 %)

Lesistość w woj. w roku 2012:
lubuskie  (48,8  %),  podkarpackie  (36,8  %),  pomorskie  (36,0  %),  zachodniopomorskie  (34,9
%), śląskie (31,8 %), podlaskie (30,3 %), warmińsko-mazurskie (30,2 %), dolnośląskie (29,5
%), małopolskie (28,5 %), świętokrzyskie (27,8 %), wielkopolskie (25,6 %), opolskie (25,5
%),  kujawsko-pomorskie  (23,3  %),  lubelskie  (22,8  %)  mazowieckie  (22,6  %),  łódzkie  (21,0
%).

Ponad  60  %  powierzchni  leśnej  niezależnie  od  własności  porośnięta  jest  borami  lub  borami
mieszanymi na ubogich siedliskach z ponad 60 % udziałem sosny na wyżynach i nizinach lub
świerka w górach. Najbardziej żyzne siedliska z olsami i łęgami to ok. 3 %.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Średni wiek drzewostanu w Polsce wynosi prawie 60 lat,
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Liczba pożarów lasów w woj. w roku 2009:
mazowieckie  (2027),  śląskie  (819),  łódzkie  (798),  świętokrzyskie  (762),  lubuskie  (666),
wielkopolskie  (632),  dolnośląskie  (630),  kujawsko-pomorskie  (584),  podkarpackie  (484),
pomorskie  (388),  podlaskie  (305),  warmińsko-mazurskie  (261),  zachodniopomorskie  (260),
opolskie (205), lubelskie (201), małopolskie (139).

str. 4

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Spalona powierzchnia przez pożary lasów w Europie kształtuje się wokół wartości 440 tys.
ha rocznie (w szczególności lasy w regionie śródziemnomorskim)

Spalona powierzchnia leśna w woj. w roku 2009 w [ha]:
mazowieckie (987), podlaskie (560), śląskie (521), świętokrzyskie (470), łódzkie (376),
podkarpackie (284), dolnośląskie (256), wielkopolskie (201), warmińsko-mazurskie (174),
kujawsko-pomorskie

(149),

lubelskie

(111),

pomorskie

(104),

lubuskie

(63),

zachodniopomorskie (52), małopolskie (48), opolskie (44).

W  myśl  art. 3 ustawy  o  ochronie  przeciwpożarowej  –  „osoba  fizyczna,  osoba  prawna,
organizacja  lub  instytucja  korzystające  ze  środowiska,  budynku,  obiektu  lub  terenu  (w  tym
terenu  leśnego)  są  obowiązane  zabezpieczyć  je  przed  zagrożeniem  pożarowym  lub  innym
miejscowym zagrożeniem”, a ponadto „właściciel, zarządca lub użytkownik budynku, obiektu
lub  terenu  (w  tym  terenu  leśnego),  a  także  podmioty,  o których  mowa  wyżej,  ponoszą
odpowiedzialność  za  naruszenie  przepisów  przeciwpożarowych,  w  trybie  i  na  zasadach
określonych w innych przepisach”.

Przepisy ustawy o lasach stosuje się do lasów, bez względu na formę ich własności, czyli
zarówno w stosunku do lasów publicznych, jak i niepublicznych (prywatnych).

WŁAŚCICIEL LASU to

- osoba fizyczna lub prawna będącą właścicielem albo użytkownikiem wieczystym lasu,
-  osoba  fizyczna,  osoba  prawna  lub  jednostka  organizacyjna  nie  posiadającą  osobowości
  prawnej będącą posiadaczem samoistnym, użytkownikiem, zarządcą lub dzierżawcą lasu.

UŻYTKOWANIE WIECZYSTE - polega na oddaniu w użytkowanie gruntów stanowiących
własność  Skarbu  Państwa,  gminy  lub  związku  gmin  osobie  fizycznej  lub  prawnej  na  czas
określony – 99 lat (wyjątkowo krócej, lecz nie mniej niż 40 lat); jest to forma specyficzna dla
prawa polskiego, wprowadzona w roku 1961.

LASEM JEST GRUNT

1) o zwartej powierzchni co najmniej 0,10 ha (1 000 m

), pokryty roślinnością leśną

(uprawami leśnymi) — drzewami i krzewami oraz runem leśnym — lub przejściowo jej
pozbawiony:
a) przeznaczony do produkcji leśnej lub
b) stanowiący rezerwat przyrody lub wchodzący w skład parku narodowego albo
c) wpisany do rejestru zabytków;
2) związany z gospodarką leśną, zajęty pod wykorzystywane dla potrzeb gospodarki leśnej:
budynki i budowle, urządzenia melioracji wodnych, linie podziału przestrzennego lasu, drogi
leśne, tereny pod liniami energetycznymi, szkółki leśne, miejsca składowania drewna, a także
wykorzystywany na parkingi leśne i urządzenia turystyczne.

Por. ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 81, poz. 351 z późn. zm.).

Por. ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. Nr 101, poz. 444 z późn. zm.).

Tamże.

str. 5

NADZÓR NAD GOSPODARKĄ LEŚNĄ sprawują

1) minister właściwy do spraw środowiska — w lasach stanowiących własność Skarbu
Państwa;
2) starosta — w lasach niestanowiących własności Skarbu Państwa.

Lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne
Lasy Państwowe, zwane „Lasami Państwowymi”, oprócz lasów

1) będących w zarządzie parków narodowych;
2)  wchodzących  w  skład  Zasobu  Własności  Rolnej  Skarbu  Państwa;  w  lasach  będących  w
użytkowaniu wieczystym, określone w ustawie prawa i obowiązki Agencji Własności Rolnej
Skarbu Państwa wykonuje użytkownik wieczysty.
3) będących w użytkowaniu wieczystym na mocy odrębnych przepisów.

W  celu  zapewnienia  powszechnej  ochrony  lasów  właściciele  lasów  są  obowiązani  do
kształtowania  równowagi  w  ekosystemach  leśnych,  podnoszenia  naturalnej  odporności
drzewostanów,  a  w  szczególności  do  „wykonywania  zabiegów  profilaktycznych  i
ochronnych zapobiegających powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów”.

Właściciele lasów są obowiązani do trwałego utrzymywania lasów i zapewnienia ciągłości ich
użytkowania, a w szczególności do „ponownego wprowadzania roślinności leśnej (upraw
leśnych) w lasach w okresie do 5 lat w razie szkód wywołanych przez pożary” oraz do
„pielęgnowania i ochrony lasu, w tym również ochrony przeciwpożarowej”.

W przypadku braku możliwości ustalenia sprawcy szkody w lasach, powstałej w przypadku
pożarów lub innych zdarzeń zagrażających trwałości lasów, koszty zagospodarowania i
ochrony związane z odnowieniem lub przebudową drzewostanu finansowane są z budżetu
państwa.

PLAN URZĄDZENIA LASU — podstawowy dokument gospodarki leśnej opracowywany
dla określonego obiektu, zawierający opis i ocenę stanu lasu oraz cele, zadania i sposoby
prowadzenia gospodarki leśnej.

UPROSZCZONY PLAN URZĄDZENIA LASU — plan opracowywany dla lasu o obszarze co
najmniej 10 ha, stanowiącego zwarty kompleks leśny, zawierający skrócony opis lasu i gruntów
przeznaczonych do zalesienia oraz podstawowe zadania dotyczące gospodarki leśnej.

TYPY SIEDLISKOWE LASU
Typ  siedliskowy  lasu  (siedlisko)  to  jednostka  określająca  warunki  rozwoju  roślinności
(drzewostanów) uwzględniająca: żyzność i wilgotność gleby oraz położenie geograficzne.

Rodzaje  wilgotności  gleb:  suche  (skrajnie  suche,  suche);  świeże  (umiarkowanie  świeże,  silnie
świeże);  wilgotne  (umiarkowanie  wilgotne,  silnie  wilgotne);  bagienne  (dość  mokre  odwodnione,
mokre, bardzo mokre);  łęgowe (słabo wilgotne, wilgotne, silnie wilgotne). Największą powierzchnię
leśną zajmują bory (ok. 60 %), a połowa z nich to bory świeże (ok. 30 %).

Tamże.

str. 6

Typy  nizinnych  siedlisk  leśnych  zajmują  ok.  90  %  wszystkich  siedlisk  w  Polsce,  typy  wyżynnych
siedlisk leśnych zajmują ok. 4 % wszystkich siedlisk, a typy górskich siedlisk leśnych zajmują ok. 6 %
wszystkich siedlisk.

Regiel  górny  –  to  piętro  lasów  usytuowane  pomiędzy  1250  -  1550  m  n.p.m.  (aż  po  górną  granicę
lasu), w którym panuje klimat chłodny, a dominującym gatunkiem jest świerk.

Regiel  dolny  -  w  klimacie  umiarkowanie  chłodnym  jest  to  piętro  lasów  występujące  w  górach  na
wysokościach  poniżej  1250  m  n.p.m,  gdzie  dominującym  gatunkiem  jest  świerk,  rzadziej  buk  lub
jodła.

KLASY WIEKU DRZEWOSTANU zmieniają się co 20 lat i oznacza się je następująco:
I klasa wieku (1 – 20 lat), w tym podklasa Ia (1 – 10 lat) i podklasa Ib (11-20 lat),
II klasa wieku (21 – 40 lat), w tym podklasa IIa (21 – 30 lat) i podklasa IIb (31-40 lat),
itd.

Halizna jest zjawiskiem niepożądanym w gospodarce leśnej – to powierzchnia leśna, która nie została
odnowiona,  obsadzona  (sztucznie  lub  naturalnie),  w  ciągu  2  lat  od  wycięcia  drzewostanu.  Halizną
można  również  nazwać  kilkuletnią  uprawę  leśna lub młodnik  o  zadrzewieniu  poniżej  0,5 lub  słabej
jakości.

Płazowina  jest  zjawiskiem  niepożądanym  w  gospodarce  leśnej  –  to  powierzchnia  leśna  z
drzewostanem II klasy wieku o zadrzewieniu do 0,3 włącznie, albo drzewostanem III i wyższych klas
wieku o zadrzewieniu do 0,2 włącznie, który z różnych powodów uległ nadmiernemu przerzedzeniu.

Pożarzysko – zgliszcza terenu (np. lasu) w końcowej fazie dogaszania pożaru (dozorowania miejsca
pożaru  zapobiegającego  możliwości  powstania  wtórnego  zapalenia  materiałów  palnych),  a  także
miejsce po pożarze, na którym występują niedopalone resztki materiałów palnych.

Ostatnim etapem działań gaśniczych przed całkowitym ugaszeniem pożaru, a więc po zlokalizowaniu
(opanowaniu) pożaru (niedopuszczeniu do jego dalszego rozwoju i rozprzestrzeniania się) – jest dozór
pożarzyska jako element dogaszania mogących jeszcze wystąpić sporadycznie płonących, żarzących
lub  tlących  się  materiałów  palnych,  który  powinien  trwać  do  czasu  zupełnego  wygaśnięcia  ognia
gwarantującego  całkowity  zanik  zarzewi  ognia  celem  zapobieżenia  możliwości  powstania  wtórnego
zapalenia materiałów palnych na pożarzysku.

str. 7

Typy siedlisk nizinnych

Żyzność

Wilgotność

Bory

Bory mieszane

Lasy mieszane

Lasy

Suche

Bór suchy (Bs)

Świeże

Bór świeży

(Bśw)*

Bór mieszany

świeży (BMśw)

Las mieszany

świeży (LMśw)

Las świeży (Lśw)

Wilgotne

Bór wilgotny

(Bw)

Bór mieszany

wilgotny (BMw)

Las mieszany

wilgotny (LMw)

Las wilgotny (Lw)

Las łęgowy (Lł)

Bagienne

Bór bagienny

(Bb)

Bór mieszany

bagienny (BMb)

Las mieszany

bagienny (LMb)

Ols (Ol)

Ols jesionowy (OlJ)

Źródło: Gołos P. i inni: Poradnik dla właścicieli lasów prywatnych, IBL Sękocin Stary 2009, s. 243.

Typy siedlisk wyżynnych

Żyzność

Wilgotność

Bory

Bory mieszane

Lasy mieszane

Lasy

Świeże

Bór mieszany

wyżynny świeży

(BMwyżśw)

Las mieszany

wyżynny świeży

(LMwyżśw)

Las wyżynny świeży (Lwyżśw)

Wilgotne

Bór mieszany

wyżynny

wilgotny

(BMwyżw)

Las mieszany

wyżynny

wilgotny

(LMwyżw)

Las wyżynny wilgotny (Lwyżw)

Las łęgowy wyżynny (Lłwyż)

Ols jesionowy wyżynny

(OlJwyż)

Źródło: Gołos P. i inni: Poradnik dla właścicieli lasów prywatnych, IBL Sękocin Stary 2009, s. 243.

Typy siedlisk górskich

Żyzność

Wilgotność

Bory

Bory mieszane

Lasy

mieszane

Lasy

regle

Świeże

górny

Bór wysokogórski

świeży (BWGśw)

dolny

Bór górski świeży

(BGśw)

Bór mieszany
górski świeży

(BMGśw)

Las mieszany

górski świeży

(LMGśw)

Las górski świeży

(LGśw)

Wilgotne

górny

Bór wysokogórski

wilgotny

(BWGw)

dolny

Bór górski

wilgotny (BGw)

Bór mieszany

górski wilgotny

(BMGw)

Las mieszany

górski

wilgotny

(LMGw)

Las górski wilgotny

(LGw)

Las łęgowy górski

(LłG)

Ols jesionowy górski

(OlJG)

Bagienne

górny

Bór wysokogórski

bagienny
(BWGb)

dolny

Bór górski

bagienny (BGb)

Bór mieszany

górski bagienny

(BMGb)

Źródło: Gołos P. i inni: Poradnik dla właścicieli lasów prywatnych, IBL Sękocin Stary 2009, s. 243.

str. 8

Rys. Struktura własności lasów w Polsce

Źródło: Raport o stanie lasów w Polsce 2012, s. 9.

W 1924 r. powołano przedsiębiorstwo Polskie Lasy Państwowe. Przed wojną LP
gospodarowały terenem o pow. 3,3 mln ha, dziś 7,6 mln ha na ponad 9 mln ha lasów w
Polsce.

KORZYSTANIE Z LASU I ZASADY ZACHOWANIA SIĘ W LESIE

Zasady korzystania z lasu oraz zachowania się w lesie pod względem jego ochrony przed
pożarami regulują m. in. następujące przepisy prawa:

Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 81, poz. 351 z
późn. zm.):
art. 3.

1. Osoba  fizyczna,  osoba  prawna,  organizacja  lub  instytucja  korzystające  ze  środowiska,
budynku, obiektu lub  terenu  są obowiązane zabezpieczyć je  przed zagrożeniem pożarowym
lub innym miejscowym zagrożeniem.
2. Właściciel,  zarządca  lub  użytkownik  budynku,  obiektu  lub  terenu,  a  także  podmioty,
o których  mowa  w  ust.  1,  ponoszą  odpowiedzialność  za  naruszenie  przepisów
przeciwpożarowych, w trybie i na zasadach określonych w innych przepisach.
art. 4.

1. Właściciel budynku, obiektu budowlanego lub terenu, zapewniając ich ochronę
przeciwpożarową, jest obowiązany:

1) przestrzegać przeciwpożarowych wymagań techniczno-budowlanych, instalacyjnych i
technologicznych;

2) wyposażyć  budynek,  obiekt  budowlany  lub  teren  w  wymagane  urządzenia
przeciwpożarowe i gaśnice;
3) zapewnić  konserwację  oraz  naprawy  urządzeń  przeciwpożarowych  i  gaśnic  w  sposób
gwarantujący ich sprawne i niezawodne funkcjonowanie;
4) zapewnić  osobom  przebywającym  w  budynku,  obiekcie  budowlanym  lub  na  terenie,
bezpieczeństwo i możliwość ewakuacji;
5) przygotować budynek, obiekt budowlany lub teren do prowadzenia akcji ratowniczej;

6) zapoznać pracowników z przepisami przeciwpożarowymi;

str. 9

7) ustalić sposoby postępowania na wypadek powstania pożaru, klęski żywiołowej lub
innego miejscowego zagrożenia.

art. 9.
Kto  zauważy  pożar,  klęskę  żywiołową  lub  inne  miejscowe  zagrożenie,  jest  obowiązany
niezwłocznie  zawiadomić  osoby  znajdujące  się  w  strefie  zagrożenia  oraz:  centrum
powiadamiania  ratunkowego  lub  jednostkę  ochrony  przeciwpożarowej  albo  Policję  bądź
wójta albo sołtysa.
art. 13.

1. Minister właściwy do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, sposoby i
warunki ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
2. W rozporządzeniu, o którym mowa w ust. 1, uwzględnia się:

1) czynności, których wykonywanie w obiektach budowlanych oraz na terenach

przyległych do nich jest zabronione ze względu na możliwość spowodowania pożaru
lub jego rozprzestrzeniania się albo możliwość wystąpienia utrudnień w prowadzeniu
działań ratowniczych lub ewakuacji;

2) sposób, w jaki właściciele, zarządcy lub użytkownicy obiektów budowlanych lub

terenów powinni spełniać swoje obowiązki w zakresie ochrony przeciwpożarowej;

3) sposoby

postępowania

przy

używaniu

lub

przechowywaniu

materiałów

niebezpiecznych;

4) odpowiednie warunki ewakuacji oraz warunki, w których użytkowany budynek

istniejący uznaje się za zagrażający życiu ludzi;

5) wymagania, jakie powinny spełniać instalacje wodociągowe przeciwpożarowe;
6) zakres obligatoryjnego stosowania w obiektach budowlanych stałych urządzeń

gaśniczych, systemów sygnalizacji pożarowej obejmujących urządzenia sygnalizacyjno-
alarmowe oraz dźwiękowych systemów ostrzegawczych i gaśnic;

7) wymagania, jakie powinny spełniać instalacje i urządzenia techniczne w obiektach

budowlanych;

8) sposoby prowadzenia prac niebezpiecznych pod względem pożarowym i oceny

zagrożenia wybuchem;

9) sposoby zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów;

10) sposoby zabezpieczenia przeciwpożarowego zbioru palnych płodów rolnych, ich

transportu i składowania.

Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. Nr 101, poz. 444 z późn. zm.)

art. 9. 1. W celu zapewnienia

powszechnej ochrony lasów

właściciele lasów są obowiązani

do kształtowania równowagi w ekosystemach leśnych, podnoszenia naturalnej odporności
drzewostanów, a w szczególności do:

1) wykonywania zabiegów profilaktycznych i ochronnych zapobiegających powstawaniu i

rozprzestrzenianiu się pożarów;

2) zapobiegania,

wykrywania

zwalczania

nadmiernie

pojawiających

rozprzestrzeniających się organizmów szkodliwych;

3) ochrony gleby i wód leśnych.
2. W przypadku niewykonania obowiązków, o których mowa w ust. 1, w lasach

niestanowiących własności Skarbu Państwa zadania właścicieli lasów określa, w drodze
decyzji, starosta.

3. Minister właściwy do spraw środowiska w porozumieniu z ministrem właściwym do

str. 10

spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia,

szczegółowe zasady zabezpieczenia

przeciwpożarowego lasów

art. 11.
Jednostka organizacyjna, osoba fizyczna lub prawna odpowiedzialna za powstanie szkody w
lasach jest obowiązana do jej naprawienia według zasad określonych w Kodeksie cywilnym.
art. 26.
1. Lasy stanowiące własność Skarbu Państwa, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, są udostępniane dla

ludności.

2. Stałym zakazem wstępu objęte są lasy stanowiące:

1) uprawy leśne do 4 m wysokości,
2) powierzchnie doświadczalne i drzewostany nasienne,
3) ostoje zwierząt,
4) źródliska rzek i potoków,
5) obszary zagrożone erozją.

3. Nadleśniczy wprowadza okresowy zakaz wstępu do lasu stanowiącego własność Skarbu

Państwa, w razie gdy:
1) wystąpiło zniszczenie albo znaczne uszkodzenie drzewostanów lub degradacja runa
leśnego,

2) występuje duże zagrożenie pożarowe,

wykonywane są zabiegi gospodarcze związane

z hodowlą,

ochroną lasu

lub pozyskaniem drewna.

4. Lasy objęte stałym lub okresowym zakazem wstępu, z wyjątkiem przypadków określonych

w  ust.  2  pkt  1,  oznacza  się  tablicami  z  napisem  „zakaz  wstępu”  oraz  wskazaniem
przyczyny  i  terminu  obowiązywania  zakazu.  Obowiązek  ustawiania  i  utrzymywania
znaków  ciąży  na  nadleśniczym  w  stosunku  do  lasów  będących  w  zarządzie  Lasów
Państwowych oraz na właścicielach pozostałych lasów.

5. Minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, wzór znaku

zakazu wstępu do lasu oraz zasady jego umieszczania.

(rozporządzenie  Ministra  Ochrony  Środowiska,  Zasobów  Naturalnych  i  Leśnictwa  z  dnia  6
stycznia  1998  r.  w  sprawie  określenia  wzoru  znaku  zakazu  wstępu  do  lasu  oraz  zasad  jego
umieszczania (Dz. U. Nr 11, poz. 39).
art. 29
1.  Ruch pojazdem silnikowym, zaprzęgowym i motorowerem w lesie dozwolony jest jedynie

drogami publicznymi, natomiast drogami leśnymi jest dozwolony tylko wtedy, gdy są one
oznakowane drogowskazami dopuszczającymi ruch po tych drogach. Nie dotyczy to
inwalidów poruszających się pojazdami przystosowanymi do ich potrzeb.

2. Postój pojazdów, o których mowa w ust. 1, na drogach leśnych jest dozwolony wyłącznie

w miejscach oznakowanych.

3. Przepisy ust. 1 oraz art. 26 ust. 2 i 3, a także art. 28, nie dotyczą wykonujących czynności

służbowe lub gospodarcze:
1) pracowników nadleśnictw;
2) osób nadzorujących gospodarkę leśną oraz

kontrolujących jednostki organizacyjne

Lasów Państwowych

;

osób zwalczających pożary oraz ratujących życie lub zdrowie ludzkie

;

4) właścicieli lasów we własnych lasach;
5) osób użytkujących grunty rolne położone wśród lasów;

4. Imprezy sportowe oraz inne imprezy o charakterze masowym organizowane w lesie

wymagają zgody właściciela lasu.

art. 30

str. 11

3. W lasach oraz na terenach śródleśnych, jak również w odległości do 100 m od granicy
lasu, zabrania się działań i czynności mogących wywołać niebezpieczeństwo, a w
szczególności:

1) rozniecania ognia poza miejscami wyznaczonymi do tego celu przez właściciela lasu
lub nadleśniczego,
2) korzystania z otwartego płomienia,
3) wypalania wierzchniej warstwy gleby i pozostałości roślinnych.

4. Przepisy ust. 3 nie dotyczą działań i czynności związanych z gospodarką leśną

pod

warunkiem, że czynności te nie stanowią zagrożenia pożarowego

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 98 poz. 880 z późn. zm.)
art. 15.
1. W parkach narodowych oraz w rezerwatach przyrody zabrania się:

10) palenia ognisk i wyrobów tytoniowych oraz używania źródeł światła o otwartym
płomieniu, z wyjątkiem miejsc wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego,
a w rezerwacie przyrody — przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska;

art. 124. Zabrania  się  wypalania  łąk,  pastwisk,  nieużytków,  rowów,  pasów  przydrożnych,
szlaków kolejowych oraz trzcinowisk i szuwarów.

art. 131.
12)  kto  wypala  łąki,  pastwiska,  nieużytki,  rowy,  pasy  przydrożne,  szlaki  kolejowe,
trzcinowiska lub szuwary podlega karze aresztu albo grzywny.

art. 132.
Orzekanie w sprawach, o których mowa w art. (…) 131, następuje na podstawie przepisów
Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 86, poz. 789 z późn.

zm.).

art. 17.
1. Zarządcy  i  przewoźnicy  kolejowi  oraz  użytkownicy  bocznic  kolejowych  są  zobowiązani
spełniać warunki techniczne i organizacyjne zapewniające:
  1) bezpieczne prowadzenie ruchu kolejowego;
  2) bezpieczną eksploatację pojazdów kolejowych;

3) ochronę przeciwpożarową i ochronę środowiska.

art. 54. Minister  właściwy  do  spraw  transportu  w  porozumieniu  z  ministrem  właściwym  do
spraw  środowiska  oraz  ministrem  właściwym  do  spraw  wewnętrznych  określi,  w  drodze
rozporządzenia, wymagania w zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie
drzew  i  krzewów,  elementów  ochrony  akustycznej  i  wykonywania  robót  ziemnych  w
sąsiedztwie  linii  kolejowej,  a  także  sposobu  urządzania  i  utrzymywania  zasłon  odśnieżnych

oraz pasów przeciwpożarowych

, biorąc pod uwagę zapewnienie bezpieczeństwa ruchu

kolejowego.

art. 55.
1. Zarządca ma prawo na sąsiadujących z linią kolejową gruntach, za odszkodowaniem:
  1) ustawiać zasłony odśnieżne;
  2) zakładać żywopłoty;

3) urządzać i utrzymywać pasy przeciwpożarowe.

str. 12

2. Ustalenie odszkodowania za ustawianie zasłon odśnieżnych, zakładanie żywopłotów,

urządzanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych

następuje w drodze umowy stron.

3. Jeżeli posadzenie drzew lub krzewów,

powodujące potrzebę urządzenia pasów

przeciwpożarowych

, nastąpiło po wybudowaniu linii kolejowej, koszty związane z

urządzeniem i utrzymaniem tych pasów obciążają właścicieli gruntów.

Art. 56.
1. W  razie  potrzeby  usunięcia  drzew  lub  krzewów  utrudniających  widoczność  sygnałów  i
pociągów lub eksploatację urządzeń kolejowych albo powodujących zaspy śnieżne, starosta,
na  wniosek  zarządcy,  wydaje  decyzję  o  usunięciu  drzew  lub  krzewów.  Decyzję  wykonuje
zarządca.
2. Ustalenie  odszkodowania  za  drzewa  i  krzewy  oraz  za  ich  usunięcie  następuje  w  drodze
umowy stron.
3. Odszkodowania,  o  których  mowa  w  ust.  2  i

art. 55 ust. 1

, ustala, w przypadku braku

umowy  stron,  starosta,  z  zastosowaniem  zasad  przewidzianych  przy  wywłaszczaniu
nieruchomości.
4. Odszkodowanie nie przysługuje, jeżeli:
  1) posadzenie drzew lub krzewów nastąpiło po wybudowaniu linii kolejowej z naruszeniem
przepisów ustawy;
  2) drzewa  lub  krzewy  przy  skrzyżowaniach  z  drogami  w  poziomie  szyn  utrudniają
użytkownikom  tych  dróg  dostrzeżenie  nadjeżdżającego  pociągu  lub  sygnałów  dla  nich
przeznaczonych.

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.)
art. 163.
§ 1. Kto  sprowadza  zdarzenie,  które  zagraża  życiu  lub  zdrowiu  wielu  osób  albo  mieniu  w
wielkich rozmiarach, mające postać:

1) pożaru,
(…)
3) eksplozji materiałów wybuchowych lub łatwopalnych albo innego gwałtownego
wyzwolenia

energii, rozprzestrzeniania się substancji trujących, duszących

lub parzących, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

art. 172.
Kto przeszkadza działaniu mającemu na celu zapobieżenie niebezpieczeństwu dla życia lub
zdrowia wielu osób albo mienia w wielkich rozmiarach, podlega karze pozbawienia wolności
od 3 miesięcy do lat 5.

Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. Nr 12, poz. 114 z późn. zm.)

Art. 82.

§ 1. Kto dokonuje czynności, które mogą spowodować pożar, jego rozprzestrzenianie się,

utrudnienie prowadzenia działania ratowniczego lub ewakuacji, polegających na:
1) niedozwolonym używaniu otwartego ognia, paleniu tytoniu i stosowaniu innych czynników

mogących zainicjować zapłon materiałów palnych,

2) wykonywaniu prac niebezpiecznych pod względem pożarowym bez ich wymaganego

zabezpieczenia,

3) używaniu instalacji, urządzeń i narzędzi niepoddanych wymaganej kontroli lub

niesprawnych technicznie albo użytkowaniu ich w sposób niezgodny z przeznaczeniem

str. 13

lub warunkami określonymi przez producenta, jeżeli może się to przyczynić do powstania
pożaru, wybuchu lub rozprzestrzeniania ognia,

4) napełnianiu gazem płynnym butli na stacjach paliw, stacjach gazu płynnego i w innych

obiektach nieprzeznaczonych do tego celu,

5) nieprzestrzeganiu zasad bezpieczeństwa przy używaniu lub przechowywaniu materiałów

niebezpiecznych pożarowo, w tym gazu płynnego w butlach,

6) garażowaniu pojazdu silnikowego w obiektach i pomieszczeniach nieprzeznaczonych do

tego celu z nieopróżnionym zbiornikiem paliwa i nieodłączonym na stałe zasilaniem
akumulatorowym,

7) składowaniu materiałów palnych na drogach komunikacji ogólnej służących ewakuacji lub

umieszczaniu przedmiotów na tych drogach w sposób zmniejszający ich szerokość albo
wysokość poniżej wymaganych wartości,

8) składowaniu materiałów palnych na nieużytkowych poddaszach lub na drogach

komunikacji ogólnej w piwnicach,

9) składowaniu materiałów palnych pod ścianami obiektu bądź przy granicy działki, w sposób

naruszający zasady bezpieczeństwa pożarowego,

10) uniemożliwianiu lub ograniczaniu dostępu do urządzeń przeciwpożarowych, gaśnic,

urządzeń  uruchamiających  instalacje  gaśnicze  i  sterujących  takimi  instalacjami  oraz
innymi  instalacjami  wpływającymi  na  stan  bezpieczeństwa  pożarowego  obiektu,
wyłączników  i  tablic  rozdzielczych  prądu  elektrycznego,  kurków  głównej  instalacji
gazowej, a także wyjść ewakuacyjnych oraz okien dla ekip ratowniczych,

11) uniemożliwianiu lub ograniczaniu dostępu do źródeł wody do celów przeciwpożarowych,

podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany.

§ 2. Kto, będąc obowiązany na podstawie przepisów o ochronie przeciwpożarowej do

zapewnienia warunków ochrony przeciwpożarowej obiektu lub terenu, nie dopełnia
obowiązków polegających na:
1) zapewnieniu osobom przebywającym w obiekcie lub na terenie odpowiednich warunków

ewakuacji,

2) wyposażaniu obiektu lub terenu w urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice,
3) utrzymywaniu urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic w stanie pełnej sprawności

technicznej i funkcjonalnej,

4) umieszczeniu w widocznych miejscach instrukcji postępowania na wypadek pożaru wraz z

wykazem telefonów alarmowych oraz wymaganych informacji,

5) oznakowaniu obiektu odpowiednimi znakami bezpieczeństwa,
6) utrzymywaniu dróg pożarowych w stanie umożliwiającym wykorzystanie tych dróg przez

pojazdy jednostek ochrony przeciwpożarowej,

7) zapewnieniu usuwania zanieczyszczeń z przewodów dymowych i spalinowych,
8) zachowaniu pasa ochronnego o szerokości minimum 2 m i nawierzchni z materiałów

niepalnych lub gruntowej oczyszczonej, wokół placów składowych, składowisk przy
obiektach oraz przy obiektach tymczasowych o konstrukcji palnej,

9) przestrzeganiu zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego podczas zbioru, transportu lub

składowania palnych płodów rolnych,

10) zapobieganiu powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów w lesie poprzez

wykonywanie wymaganych zabiegów ochronnych,
podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany.

§ 3. Kto na terenie lasu, na terenach śródleśnych, na obszarze łąk, torfowisk i wrzosowisk,

jak również w odległości do 100 m od nich roznieca ogień poza miejscami wyznaczonymi do

str. 14

tego celu albo pali tytoń, z wyjątkiem miejsc na drogach utwardzonych i miejsc
wyznaczonych do pobytu ludzi,

podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany.

§ 4. Kto wypala trawy, słomę lub pozostałości roślinne na polach w odległości mniejszej

niż 100 m od zabudowań, lasów, zboża na pniu i miejsc ustawienia stert lub stogów bądź w
sposób powodujący zakłócenia w ruchu drogowym, a także bez zapewnienia stałego nadzoru
miejsca wypalania,

podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany.

§ 5. Kto w inny sposób nieostrożnie obchodzi się z ogniem,
podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany.

§ 6. Kto zostawia małoletniego do lat 7 w okolicznościach, w których istnieje

prawdopodobieństwo wzniecenia przez niego pożaru,

podlega karze grzywny albo karze nagany.

Art. 82a.
§  1.  Kto  w  razie  powstania  pożaru  nie  dopełnia  obowiązku  określonego  w  przepisach  o
ochronie przeciw-pożarowej oraz Państwowej Straży Pożarnej w postaci:
1)  niezwłocznego  zawiadomienia  osób  znajdujących  się  w  strefie  zagrożenia  oraz:  centrum

powiadamiania ratunkowego lub jednostki ochrony przeciwpożarowej albo Policji bądź
wójta albo sołtysa,

2) podporządkowania się zarządzeniu kierującego działaniem ratowniczym,
3) udzielenia niezbędnej pomocy kierującemu działaniem ratowniczym, na jego żądanie,

podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany.

§ 2. Tej samej karze podlega, kto utrudnia prowadzenie działań ratowniczych, a w

szczególności utrudnia dojazd do obiektów zagrożonych jednostkom ochrony
przeciwpożarowej, prowadzącym działania ratownicze.

§ 3. Kto uniemożliwia lub utrudnia przeprowadzenie czynności kontrolno-

rozpoznawczych z zakresu ochrony przeciwpożarowej przez uprawnionego strażaka
Państwowej Straży Pożarnej,
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.

Rozdział XIX

Szkodnictwo leśne, polne i ogrodowe

Art. 148. § 1. Kto:

1) dokonuje w nienależącym do niego lesie wyrębu gałęzi, korzeni lub krzewów, niszczy je lub uszkadza albo

karczuje pniaki,

2) zabiera z nienależącego do niego lasu wyrąbane gałęzie, korzenie lub krzewy albo wykarczowane pniaki,

podlega karze grzywny.

§ 2. Jeżeli czyn godzi w mienie osoby najbliższej, ściganie następuje na żądanie pokrzywdzonego.
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia można orzec nawiązkę do wysokości 500 złotych.
Art. 149. Kto nabywa gałęzie, korzenie, krzewy lub pniaki wiedząc o tym, że pochodzą one z wykroczenia

określonego w art. 148, lub pomaga do ich zbycia albo w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przyjmuje je lub
pomaga do ich ukrycia,

podlega karze grzywny.
Art. 150. § 1. Kto uszkadza nienależący do niego ogród warzywny, owocowy lub kwiatowy, drzewo

owocowe lub krzew owocowy,

podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny do 1500 złotych.
§ 2. Ściganie następuje na żądanie pokrzywdzonego.

str. 15

§ 3. W razie popełnienia wykroczenia orzeka się nawiązkę do wysokości 1500 złotych.
Art. 151. § 1. Kto pasie zwierzęta gospodarskie na nienależących do niego gruntach leśnych lub rolnych albo

przez takie grunty w miejscach, w których jest to zabronione, przechodzi, przejeżdża lub przegania zwierzęta
gospodarskie,

podlega karze grzywny do 500 złotych albo karze nagany.
§ 2. Jeżeli grunt jest zaorany, zasiany lub obsadzony, znajduje się w stanie sztucznego zalesienia,

naturalnego odnowienia lub stanowi młodnik leśny do lat 20, sprawca

podlega karze grzywny.
§ 3. Karze określonej w § 2 podlega również ten, kto przejeżdża lub przegania zwierzęta gospodarskie przez

wodę zamkniętą i zarybioną.

§ 4. Ściganie następuje na żądanie pokrzywdzonego.
§ 5. W razie popełnienia wykroczenia określonego w § 1, 2 lub 3 można orzec nawiązkę do wysokości 1500

złotych.

Art. 152. § 1. Kto niszczy lub użytkuje kosodrzewinę znajdującą się na siedliskach naturalnych w górach lub

na torfowiskach,

podlega karze grzywny do 1000 złotych albo karze nagany.
§ 2. W razie popełnienia wykroczenia można orzec nawiązkę do wysokości 500 złotych.
Art. 153. § 1. Kto w nienależącym do niego lesie:

1) wydobywa żywicę lub sok brzozowy, obrywa szyszki, zdziera korę, nacina drzewo lub w inny sposób je

uszkadza,

2) zbiera mech lub ściółkę,
3) zbiera gałęzie, korę, wióry, trawę, wrzos, szyszki lub zioła albo zdziera darń,
4) zbiera grzyby lub owoce leśne w miejscach, w których jest to zabronione, albo sposobem niedozwolonym,

podlega karze grzywny do 250 złotych albo karze nagany.

§ 2. Jeżeli czyn godzi w mienie osoby najbliższej, ściganie następuje na żądanie pokrzywdzonego. Dziennik

Ustaw – 30 – Poz. 482

Art. 154. § 1. Kto na nienależącym do niego gruncie leśnym lub rolnym:

1) wydobywa piasek, margiel, żwir, glinę lub torf,
2) niszczy lub uszkadza urządzenia służące do utrzymania zwierząt lub ptaków,
3) (uchylony),
4) kopie dół lub rów,

podlega karze grzywny do 1000 złotych albo karze nagany.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wyrzuca na nienależący do niego grunt polny kamienie, śmieci, padlinę lub

inne nieczystości.

§ 3. Jeżeli czyn godzi w mienie osoby najbliższej, ściganie następuje na żądanie pokrzywdzonego.
Art. 155. § 1. Kto na gruncie leśnym lub rolnym niszczy lub uszkadza urządzenia melioracyjne,
podlega karze grzywny.
§ 2. W razie popełnienia wykroczenia można orzec obowiązek zapłaty równowartości wyrządzonej szkody

lub obowiązek przywrócenia do stanu poprzedniego.

Art. 156. § 1. Kto na nienależącym do niego gruncie leśnym lub rolnym niszczy zasiewy, sadzonki lub

trawę,

podlega karze grzywny do 500 złotych albo karze nagany.
§ 2. Jeżeli czyn godzi w mienie osoby najbliższej, ściganie następuje na żądanie pokrzywdzonego.
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia można orzec nawiązkę do wysokości 500 złotych.
Art. 157. § 1. Kto wbrew żądaniu osoby uprawnionej nie opuszcza lasu, pola, ogrodu, pastwiska, łąki lub

grobli,

podlega karze grzywny do 500 złotych lub karze nagany.
§ 2. Ściganie następuje na żądanie pokrzywdzonego.
Art. 158. § 1. Właściciel lub posiadacz lasu, który dokonuje wyrębu drzewa w należącym do niego lesie albo

w inny sposób pozyskuje z tego lasu drewno niezgodnie z planem urządzenia lasu, uproszczonym planem
urządzenia lasu lub decyzją określającą zadania z zakresu gospodarki leśnej albo bez wymaganego pozwolenia,

podlega karze grzywny.
§ 2. W razie popełnienia wykroczenia określonego w § 1 orzeka się przepadek pozyskanego drewna.
Art. 159. Kto, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi w zakresie ochrony lasów, nie wykonuje zabiegów

zapobiegających, wykrywających i zwalczających nadmiernie pojawiające się i rozprzestrzeniające się
organizmy szkodliwe,

podlega karze grzywny.
Art. 160. § 1. Kto, działając bez wymaganego zezwolenia, zmienia las na uprawę rolną,
podlega karze grzywny.

str. 16

§ 2. W razie popełnienia wykroczenia określonego w § 1 można orzec obowiązek przywrócenia do stanu

poprzedniego.

Art. 161. Kto, nie będąc do tego uprawniony albo bez zgody właściciela lub posiadacza lasu, wjeżdża

pojazdem silnikowym, zaprzęgowym lub motorowerem do nienależącego do niego lasu w miejscu, w którym
jest to niedozwolone, albo pozostawia taki pojazd w lesie w miejscu do tego nieprzeznaczonym,

podlega karze grzywny.
Art. 162. § 1. Kto w lasach zanieczyszcza glebę lub wodę albo wyrzuca do lasu kamienie, śmieci, złom,

padlinę lub inne nieczystości, albo w inny sposób zaśmieca las,

podlega karze grzywny albo karze nagany.
§ 2. Jeżeli czyn sprawcy polega na zakopywaniu, zatapianiu, odprowadzaniu do gruntu w lasach lub w inny

sposób składowaniu w lesie odpadów, sprawca

podlega karze aresztu albo grzywny.
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego w § 1 można orzec nawiązkę, a w razie popełnienia

wykroczenia określonego w § 2 orzeka się nawiązkę – do wysokości równej kosztom rekultywacji gleby,
oczyszczenia wody, wydobycia, wykopania, usunięcia z lasu, a także zniszczenia lub neutralizacji odpadów.

Art. 163. Kto w lesie rozgarnia ściółkę i niszczy grzyby lub grzybnię,
podlega karze grzywny albo karze nagany.
Art. 164. Kto wybiera jaja lub pisklęta, niszczy lęgowiska lub gniazda ptasie albo niszczy legowiska, nory

lub mrowiska znajdujące się w lesie albo na nienależącym do niego gruncie rolnym,

podlega karze grzywny albo karze nagany.
Art. 165. Kto w lesie, w sposób złośliwy, płoszy albo ściga, chwyta, rani lub zabija dziko żyjące zwierzę,

poza czynnościami związanymi z polowaniem lub ochroną lasów, jeżeli czyn z mocy innego przepisu nie jest
zagrożony karą surowszą,

podlega karze grzywny albo karze nagany.
Art. 166. Kto w lesie puszcza luzem psa, poza czynnościami związanymi z polowaniem,

podlega karze grzywny albo karze nagany.

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r.
w sprawie ochrony przeciwpożarowej  budynków, innych obiektów  budowlanych i  terenów
(Dz. U. Nr 109, poz. 719):
§ 1.2. W przypadkach szczególnie uzasadnionych uwarunkowaniami lokalnymi, wskazanymi
w  ekspertyzie  technicznej  rzeczoznawcy  do  spraw  zabezpieczeń  przeciwpożarowych,
dopuszcza  się,  w  uzgodnieniu  z  właściwym  miejscowo  komendantem  wojewódzkim
Państwowej  Straży  Pożarnej,  stosowanie  rozwiązań  zamiennych  w  stosunku  do
wymienionych w § 19, § 23, § 24 i § 25 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz w § 27 ust. 1 i 2, § 28 ust. 1, § 29
ust.  1  i

§ 38 ust. 1

, zapewniających niepogorszenie warunków ochrony przeciwpożarowej

obiektu.

§ 2. 1. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o:
2)

pasie przeciwpożarowym

- należy przez to rozumieć system drzewostanów różnej

szerokości poddanych specjalnym zabiegom gospodarczym i porządkowym lub powierzchni
wylesionych i oczyszczonych do warstwy mineralnej;

§ 38. 1. Lasy  położone  przy  obiektach  mogących  stanowić  zagrożenie  pożarowe  dla  lasu
oddziela  się  od  tych  obiektów  pasami  przeciwpożarowymi,  utrzymywanymi  w  stanie
zapewniającym ich użyteczność przez cały rok.
2. Rodzaje oraz sposoby wykonywania pasów przeciwpożarowych przez podmioty określone
jako  właściwe  do  ich  wykonania  i  utrzymywania  w:  ustawie  z  dnia  28  września  1991  r.  o
lasach (Dz. U. z 2005 r. Nr 45, poz. 435, z późn. zm.

), ustawie z dnia 28 marca 2003 r. o

transporcie kolejowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 16, poz. 94, z późn. zm.

) oraz ustawie z dnia 24

sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej określają:
1) rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych
zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405 i Nr 82, poz. 573);
2) rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie wymagań w
zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów, elementów

str. 17

ochrony  akustycznej  i  wykonywania  robót  ziemnych  w  sąsiedztwie  linii  kolejowej,  a  także
sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych (Dz.
U. Nr 153, poz. 955).
3. Przepis ust. 2 nie dotyczy:
  1) lasów zaliczonych do III kategorii zagrożenia pożarowego;
  2) drzewostanów  starszych  niż  30  lat  położonych  przy  drogach  publicznych  i  parkingach
oraz  drzewostanów  położonych  przy  drogach  o  nawierzchni  nieutwardzonej,  z  wyjątkiem
dróg poligonowych i międzypoligonowych;
  3) lasów o szerokości mniejszej niż 200 m.
4. Zaliczenia obszarów leśnych do kategorii zagrożenia pożarowego dokonuje się w planach
urządzenia  lasu,  uproszczonych  planach  urządzenia  lasu  i  planach  ochrony  parków
narodowych.

§ 39. 1. W odległości mniejszej  niż 30 m  od skraju  toru kolejowego lub  drogi  publicznej,  z
wyjątkiem  drogi  o  nawierzchni  nieutwardzonej,  pozostawianie  w  szczególności  gałęzi,
chrustu, nieokrzesanych ściętych drzew i odpadów poeksploatacyjnych jest zabronione.
2. Właściciele, zarządcy lub użytkownicy lasów, których lasy samoistnie lub wspólnie tworzą
kompleks leśny o powierzchni ponad 300 ha:
  1) organizują  obserwację  i  patrolowanie  lasów  w  celu  wykrywania  pożarów  oraz
alarmowania  o  ich  powstaniu,  zgodnie  z  przepisami  o  zabezpieczeniu  przeciwpożarowym
lasów;
  2)   zapewniają i utrzymują źródła wody do celów przeciwpożarowych;
  3) utrzymują dojazdy pożarowe wyznaczone w planie urządzenia lasu zgodnie z przepisami
w sprawie zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów;
  4) oznaczają  stanowiska  czerpania  wody  znakami  zgodnymi  z  Polskimi  Normami
dotyczącymi znaków bezpieczeństwa;
  5) urządzają  i  utrzymują  w  miejscach  wyznaczonych,  w  porozumieniu  z  właściwymi
miejscowo  komendantami  powiatowymi  (miejskimi)  Państwowej  Straży  Pożarnej,  bazy
sprzętu  do  gaszenia  pożarów  lasów,  zgodnie  z  przepisami  o  zabezpieczeniu
przeciwpożarowym lasów;
  6) uzgadniają  projekt  planu  urządzenia  lasu,  projekt  uproszczonego  planu  urządzenia  lasu
oraz  projekt  planu  ochrony  parku  narodowego,  w  części  dotyczącej  ochrony
przeciwpożarowej, z właściwym miejscowo komendantem wojewódzkim Państwowej Straży
Pożarnej, dla lasów I i II kategorii zagrożenia pożarowego.
3. Źródło  wody  do  celów  przeciwpożarowych  w  lasach  powinno  zapewnić  możliwość
pobierania wody z głębokości nie większej niż 4 m, licząc między lustrem wody a poziomem
stanowiska  czerpania  wody,  i  być  wyposażone  w  stanowisko  czerpania  wody  wraz  z
dojazdem.
4. Źródła wody do celów przeciwpożarowych w lasach, które samoistnie lub wspólnie tworzą
kompleks o powierzchni ponad 300 ha, zapewnia się w postaci nie więcej niż 2 zbiorników w
obrębie  chronionej  powierzchni  zawierających  łącznie  co  najmniej  50  m

wody, hydrantów

zewnętrznych lub cieku wodnego o stałym przepływie wody nie mniejszym niż 10 dm

/s przy

najniższym stanie wód, z zapewnieniem najbliższego stanowiska czerpania wody w terenie o
promieniu:
  1) nieprzekraczającym 3 km w lasach I kategorii zagrożenia pożarowego;
  2) nieprzekraczającym 5 km w lasach II kategorii zagrożenia pożarowego;
  3) uzgodnionym  z  właściwym  miejscowo  komendantem  powiatowym  (miejskim)
Państwowej Straży Pożarnej w lasach III kategorii zagrożenia pożarowego.
5. Właściciel  lub  zarządca  lasu  umieszcza  tablice  informacyjne  i  ostrzegawcze  dotyczące
zabezpieczenia  przeciwpożarowego  lasu  przy  wjazdach  do  lasów  oraz  przy  parkingach

str. 18

leśnych,  w  uzgodnieniu  z  właściwym  miejscowo  komendantem  powiatowym  (miejskim)
Państwowej Straży Pożarnej.
§ 40.
1.  W lasach i na terenach śródleśnych, na obszarze łąk, torfowisk i wrzosowisk, jak również

w odległości do 100 m od granicy lasów, nie jest dopuszczalne wykonywanie czynności
mogących wywołać niebezpieczeństwo pożaru, w szczególności:
1) rozniecanie ognia poza miejscami wyznaczonymi do tego celu przez właściciela lub

zarządcę lasu;

2) palenie tytoniu, z wyjątkiem miejsc na drogach utwardzonych i miejsc wyznaczonych

do pobytu ludzi.

2. Przepis ust. 1 pkt 1 nie dotyczy czynności związanych z gospodarką leśną oraz

wykonywaniem robót budowlanych i eksploatacji kopalin w porozumieniu z właścicielem
lub zarządcą lasu.

§ 42.
2. Przy ustawianiu stert, stogów i brogów należy zachować co najmniej następujące
odległości:

pkt. 5. od lasów i terenów zalesionych - 100 m.

§ 43.
Wypalanie słomy i pozostałości roślinnych na polach jest zabronione.

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia  22 marca 2006 r.  w sprawie szczegółowych
zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405 z późn. zm.):
§ 12.
Zakaz wstępu do lasu wprowadza się przy 3. stopniu zagrożenia pożarowego lasu, jeżeli przez
kolejnych 5 dni wilgotność ściółki mierzona o godzinie 9

będzie niższa od 10%.

Rozporządzenie ministra infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków
technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U Nr 75, poz. 690
z późn. zm).
§ 266.
4. Między wylotem przewodu spalinowego i dymowego a najbliższym skrajem korony drzew
dorosłych  należy  zapewnić  zachowanie  odległości  co  najmniej  6  m,  z  zastrzeżeniem  §  271
ust. 8.

§ 271.
8. Najmniejszą  odległość  budynków  ZL,  PM,  IN  od  granicy  lasu  należy  przyjmować,  jak
odległość  ścian  tych  budynków  od  ściany  budynku  ZL  z  przekryciem  dachu
rozprzestrzeniającym ogień.

(12 m)

Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 24 lipca 2009 r.
w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz. U. Nr
124, poz. 1030)
§ 4.2. Wymagana ilość wody do celów przeciwpożarowych może być określona odrębnie dla
dzielnicy i osiedla w jednostce osadniczej, pod warunkiem

oddzielenia ich od innych dzielnic

i osiedli pasami niezabudowanego terenu o szerokości co najmniej 100 m, na których
dopuszcza się drzewostan liściasty lub mieszany składający się co najmniej w 50% z drzew
liściastych.

str. 19

Instrukcja ochrony przeciwpożarowej lasu, CILP Warszawa 2012, s. 21-22.

Posługiwanie  się  otwartym  ogniem  w  lesie  lub  w  odległości  mniejszej  niż  100  m  od  jego
granicy  może  nastąpić  w  miejscach  wyznaczonych  do  tego  celu  przez  właściciela  lub
zarządcę lasu po uprzednim technicznym zagospodarowaniu tych miejsc mającym na celu nie
dopuszczenie  do  powstania  pożaru.  Wyznaczanie  stałych  miejsc  do  rozniecania  ognia
dokonuje się tylko do celów gospodarczych oraz turystyczno-wypoczynkowych i nie powinno
obejmować  terenów  na  glebach  torfowych,  w  młodnikach  i  drzewostanach,  w  których
wysokość koron drzew znajduje się poniżej 10 m od ziemi oraz na powierzchniach leśnych
porośniętych  trzcinnikiem,  wysokimi  trawami  i  wrzosem.  Palenie  ognisk  nie  może  być
wykonywane  bliżej  niż  6  m  od  stojących  drzew,  a  wysokość  płomienia  nie  powinna
przekraczać 2,0 m. Przed przystąpieniem do palenia ognisk, wykonywania robót budowlano-
montażowych przy użyciu płomienia należy dookoła usunąć pokrywę do gleby mineralnej na
szerokości  około  1-3  m,  zależnie  od  wysokości  i  palności  runa,  z  wyłączeniem  okresu
zalegania pokrywy śnieżnej,

PRZECIWDZIAŁANIE WYPALANIU GRUNTÓW ROLNYCH

Ustawa 18 grudnia 2003 r. o płatności bezpośrednich do gruntów rolnych
Art. 2
Rozporządzenie  ministra  rolnictwa  i  rozwoju  wsi  z  7  kwietnia  2004  r.  w  sprawie
minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej (Dz. U. Nr
65, 600 z późn. zm.)
§ 1; § 3 – łąki, pastwiska i ścierniska nie powinny być wypalane.

Rozporządzenie  ministra rolnictwa i  rozwoju  wsi  z  6 sierpnia 2004 r.  w sprawie wzoru
wniosku  o  przyznanie  płatności  z  tytułu  realizacji  przedsięwzięć  rolno-środowiskowych  i
poprawy dobrostanu zwierząt oraz zawartości planu tego działania (Dz. U. nr 181, poz. 1878
z póżn. zm.)
§  2  (załącznik  nr  5)  –  zakaz  wypalania  roślinności  na  łąkach,  pastwiskach,  nieużytkach,
rowach, pasach przydrożnych, szlakach kolejowych lub  w  strefie oczeretów i  trzcin,  a także
ściernisk, słomy oraz resztek pożniwnych.

Rozporządzenie  Rady  Ministrów  z  14  kwietnia  2004  r.  w  sprawie  szczegółowych
warunków  i  trybu  udzielania  pomocy  finansowej  na  wspieranie  działalności  rolniczej  na
obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów
wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657)
§  3  –  (załącznik  nr  1)  –  zakaz  wypalania  roślinności  na  łąkach,  pastwiskach,  nieużytkach,
rowach, pasach przydrożnych, szlakach kolejowych lub  w strefie oczeretów i  trzcin,  a także
ściernisk, słomy oraz resztek pożniwnych.

POGODA  POŻAROWA  –  zbiór  kilku  elementów  występujących  jednocześnie
zwiększających poziom prawdopodobieństwa zaistnienia pożaru lasu w danym czasie, takich
jak:

1) wilgotność ściółki wynosząca poniżej12%;

2) temperatura powietrza powyżej 24°C;

3) wilgotność względna powietrza poniżej 40%,

4) zachmurzenie poniżej 2

w skali od 0 do 8;

str. 21

TEMAT NR 1:

ZAGROŻENIE POŻAROWE LASÓW

ZAGADNIENIE NR 1 DO TEMATU NR 1:
ŹRÓDŁA ZAGROŻEŃ POŻAROWYCH W LASACH

ZAGROŻENIE POŻAROWE W LASACH kształtuje:
 możliwość pojawienia się bodźca energetycznego wytwarzającego ciepło (punktowego

źródła ciepła), np. płomienia zapałki, żarzącej końcówki papierosa, iskry mechanicznej
lub pochodzącej ze zwarcia elektrycznego albo od wyładowania atmosferycznego –
zdolnego do inicjacji procesu spalania.

 materiał palny - skład gatunkowy i wiek drzewostanu oraz jego zwarcie, ilość i

rozmieszczenie na pokrywie gleby (obciążenie ogniowe biomasy), a także wilgotność w
szczególności martwych składników podyktowana warunkami meteorologicznymi
(zdolność nasiąkania i przesychania), skład chemiczny,

 pogoda, której stan określa m. in. temperatura powietrza, wilgotność powietrza, natężenie

promieniowania słonecznego (insolacja), prędkość i kierunek wiatru, zachmurzenie i
rodzaj chmur, opady i osady atmosferyczne - ich rodzaj i wielkość oraz zjawiska
atmosferyczne np. wyładowania atmosferyczne.

MOŻLIWOŚĆ  POJAWIENIA  SIĘ  W  LESIE  BODŹCA  ENERGETYCZNEGO
WYTWARZAJĄCEGO  CIEPŁO  (punktowego  źródła  ciepła)  związana  jest  ze  zjawiskiem
naturalnym  takim  jak  wyładowanie  atmosferyczne  lub  samozapłon  biologiczny  albo  z
działalnością  człowieka  taką  jak  m.  in.  przebiegające  przez  las  lub  w  jego  bezpośrednim
sąsiedztwie  drogi  publiczne,  drogi  dojazdowe  niebędące  drogami  publicznymi  do  zakładu
przemysłowego  lub  magazynowego,  drogi  poligonowe,  linie  kolejowe  na  których
prowadzony jest ruch, napowietrzne linie energetyczne oraz występujące w lesie lub w jego
bezpośrednim  sąsiedztwie  parkingi,  obiekty  magazynowe,  obiekty  użyteczności  publicznej,
obiekty  na  terenie  poligonów  wojskowych,  zakłady  przemysłowe,  grunty  rolne,  osady
ludzkie, składowiska materiałów niebezpiecznych, obszary zalegania niewybuchów, rurociągi
i  gazociągi  oraz  miejsca  masowego  wypoczynku  itp.  Bodźce  energetyczne  wytwarzające
ciepło (punktowe źródła ciepła) o temperaturze powyżej 260 °C są zdolne zainicjować proces
spalania materiałów leśnych.

MATERIAŁ PALNY to głównie rodzaj gleby (torfowe, torfowo-murszowe) i jej pokrywa –
sucha  trawa,  runo  leśne,  krzewy,  trzcinowiska,  wrzosowiska,  szuwary,  podrost  szczególnie
iglasty (młode, nie w pełni wyrośnięte jeszcze drzewka o wysokości ponad 0,5 m stanowiące
zarodek gatunku głównego drzewostanu), podszyt szczególnie iglasty (krzewy i niskie drzewa
znoszące  ocienienie,  które  nigdy  nie  wyrastają  ponad  wysokość  4  m  stanowiąc  środkowe
piętro  lasu),  drzewa  żywe  (szczególnie  iglaste)  i  martwe,  a  także  leżące  na  pokrywie  gleby
suche  gałęzie,  chrust,  nieokrzesane  ścięte  lub  powalone  drzewa  i  odpady  poeksploatacyjne.
Mchy  i  porosty  działają  opóźniająco  na  rozprzestrzenianie  się  procesu  spalania.  Ściółka  o
wilgotności  powyżej  30  % nie  gwarantuje powstania pożaru  od punktowych źródeł  ciepła i
jego rozprzestrzeniania. Im wilgotność ściółki mniejsza tym prawdopodobieństwo powstania
pożaru lasu większe.

str. 22

ZAGADNIENIE NR 2 DO TEMATU NR 1:
SPOSÓB ZALICZANIA LASÓW DO KATEGORII ZAGROŻENIA POŻAROWEGO LASÓW

ZABEZPIECZENIE PRZECIWPOŻAROWE LASÓW dostosowuje się do kategorii i stopni
zagrożenia  pożarowego  lasów. Kategoria  zagrożenia  pożarowego  lasów  (KZPL)  obejmuje
lasy  o  podobnym  poziomie  podatności  na  pożar,  ustalonym  na  10  lat  na  podstawie
częstotliwości  występowania  pożarów,  warunków  klimatycznych  i  drzewostanowych  (wiek,
typ  siedliskowy,  gatunek)  i  czynników  antropogenicznych. Właściciele,  zarządcy  lub
użytkownicy  lasów  uzgadniają  projekt  planu  urządzenia  lasu,  projekt  uproszczonego  planu
urządzenia lasu oraz projekt planu ochrony parku narodowego, w części dotyczącej ochrony
przeciwpożarowej, z właściwym miejscowo komendantem wojewódzkim Państwowej Straży
Pożarnej, dla lasów I i II kategorii zagrożenia pożarowego.

KATEGORIE ZAGROŻENIA POŻROWEGO LASÓW

  I KZPL — duże zagrożenie;
  II KZPL — średnie zagrożenie;
  III KZPL — małe zagrożenie.

ZALICZENIA  LASÓW  DO  KZPL  dokonuje  się  dla  obszaru  każdego  nadleśnictwa  albo
parku  narodowego  w  planach  urządzenia  lasu,  uproszczonych  planach  urządzenia  lasu  albo
planach ochrony parku narodowego, na podstawie sumy punktów odpowiadających



średniej rocznej liczbie pożarów lasu w okresie ostatnich 10 lat przypadających na 10 km

powierzchni leśnej;



udziałowi procentowemu powierzchni drzewostanów rosnących na siedliskach boru
suchego, boru świeżego, boru mieszanego świeżego, boru wilgotnego, boru mieszanego
wilgotnego i lasu łęgowego;



średniej wilgotności względnej powietrza (pomiar z wysokości 0,5 m) i procentowego
udziału dni z wilgotnością ściółki mniejszą od 15 % o godzinie 9

;



średniej liczbie mieszkańców przypadających na 0,01 km

powierzchni leśnej.

ZAGADNIENIE NR 3 DO TEMATU NR 1:
METODA OZNACZANIA STOPNIA ZAGROŻENIA POŻAROWEGO LASÓW

STOPIEŃ ZAGROŻENIA POŻAROWEGO LASÓW (SZPL) jest to poziom
prawdopodobieństwa zaistnienia pożaru w danym dniu, w zależności od dynamicznych zmian
pogodowych i wilgotności ściółki. Ustala się następujące SZPL dla lasów zaliczonych do I i II
KZPL, gdyż dla lasów zaliczonych do III KZPL nie jest wymagane oznaczanie SZPL

  0. SZPL — brak zagrożenia;
  1. SZPL — małe zagrożenie;
  2. SZPL — średnie zagrożenie;
  3. SZPL — duże zagrożenie.
Przy 3. SZPL, jeżeli przez kolejnych 5 dni wilgotność ściółki mierzona o godzinie 9

będzie

niższa od 10%, wprowadza się zakaz wstępu do lasu. Poza tym właściciel lub zarządca lasu
jest obowiązany do umieszczenia przy wjazdach do lasów oraz przy parkingach leśnych, w

Por. rozporządzenie ministra środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad

zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405 z późn. zm.).

Tamże.

str. 23

uzgodnieniu z właściwym miejscowo komendantem powiatowym (miejskim) PSP, tablic
informacyjnych i ostrzegawczych dotyczących zabezpieczenia przeciwpożarowego lasu.

UPROSZCZONY SCHEMAT WZORU ZNAKU ZAKAZU WSTĘPU DO LASU

Źródło: Rozporządzenie ministra ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa z dnia 6 stycznia
1998 r. w sprawie określenia wzoru znaku zakazu wstępu do lasu oraz zasad jego umieszczania (Dz. U. Nr 11,
poz. 39).

SZPL oznacza się dla strefy prognostycznej. Strefa prognostyczna jest to obszar nadleśnictwa
albo grupy nadleśnictw wraz z parkami narodowymi, wyznaczany na podstawie
następujących kryteriów

a) KZPL,
b) występowania dużych zwartych obszarów leśnych na terenie strefy,
c) warunków przyrodniczoleśnych,
d) jednorodności pod względem klimatycznym,

Por. Por. rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie

ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719).

Por. rozporządzenie ministra środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad

zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405 z późn. zm.).

str. 25

wyżej. Pomocnicze punkty pomiarowe są to miejsca wyznaczone w każdej strefie
prognostycznej, gdzie dokonuje się pomiaru parametrów wymienionych wyżej jako lit. b) i c),
a w miarę możliwości również pomiaru parametru wymienionego wyżej jako lit. a). Pomiaru
parametrów wymienionych wyżej dokonuje się codziennie o godz. 9

i o godz. 13

, od dnia

1 marca, jednak nie wcześniej niż po ustąpieniu pokrywy śnieżnej, do dnia 30 września.

Zadania i przedsięwzięcia ochronne realizowane przez jednostki organizacyjne LP

w zależności od stopnia zagrożenia pożarowego lasu

Lp.

Rodzaj czynności

SZPL

Utrzymywanie dyżuru w PAD RDLP

Utrzymywanie dyżuru w PAD nadleśnictwa

–

Wprowadzenie dyżuru (w tym także domowego) dla osoby
wyznaczonej do wzmocnienia obsady PAD na potrzeby
organizowania akcji ratowniczo-gaśniczych

–

Wykonywanie zadań przez pełnomocnika nadleśniczego

–

Dyżurowanie obserwatorów w stałych punktach obserwacji
naziemnej

–

Patrolowanie w rejonach szczególnie zagrożonych pożarem
– wg oddzielnego planu nadleśnictwa

–

Uruchomienie patroli lotniczych – wg oddzielnego planu
RDLP

–

Wprowadzenie stanu pogotowia dla usługodawców, do
bezzwłocznego użycia sprzętu mechanicznego i
gospodarczego wraz z obsługą

–

Wprowadzenie okresowego zakazu wstępu do lasu – wg
kryteriów wynikających z obowiązujących przepisów i
opracowanych zasad

–

10.

Wprowadzenie stanu pogotowia dla całego składu
osobowego nadleśnictwa – wg oddzielnego planu
nadleśnictwa

–

11.

Stopień gotowości startowej** dla gaśniczych statków
powietrznych [min]

–

12.

Koordynacja wszystkich działań przez RDLP

Objaśnienia do tabeli:

x – oznacza wykonywanie czynności od godz. 9

do zachodu słońca,

–

nadleśnictwo może – w porozumieniu z RDLP – ustalić inne godziny dyżurowania lub od niego

odstąpić,

** – stopień gotowości startowej – to czas (w minutach) od zadysponowania statku powietrznego do

wykonania startu.

Źródło: Por. Instrukcja ochrony przeciwpożarowej lasu, CILP Warszawa 2012, s. 62.

Tamże.

str. 26

TEMAT NR 2:

DOKUMENTACJA ZWIĄZANA Z ZABEZPIECZENIEM PRZECIWPOŻAROWYM

LASÓW

ZAGADNIENIE NR 1 DO TEMATU NR 2:
„SPOSOBY POSTĘPOWANIA NA WYPADEK POWSTANIA POŻARU LASU”

Ustawa  z  dnia  24  sierpnia  1991  r.  o  ochronie  przeciwpożarowej  (Dz.  U.  Nr  81,  poz.  351,  z
późn.  zm.),  zgodnie  z  przepisami  w  niej  zawartymi  (art.  4.1.7),  nakłada  na  właścicieli,
zarządców  lub  użytkowników  terenu  leśnego  obowiązek  ustalenia  „sposobów  postępowania
na wypadek powstania pożaru lasu”. Wiąże się to z opracowaniem przez tychże właścicieli,
zarządców lub użytkowników dokumentu, którego treść stanowią:

 informacja ogólna o danym terenie leśnym,
 charakterystyka pożarowa terenu leśnego (przynależność danego terenu leśnego do

określonej kategorii zagrożenia pożarowego lasu oraz lokalizacja w lesie miejsc o
szczególnym - największym potencjalnie zagrożeniu pożarowym) ,

 dane organizacyjno-techniczne ochrony przeciwpożarowej (wykazy elementów

organizacyjno-technicznego przygotowania obszarów leśnych przez ich właścicieli,
zarządców lub użytkowników do gaszenia pożarów lasu,

 materiały kartograficzne (mapy).

Opracowane „sposoby postępowania na wypadek powstania pożaru lasu” są

praktycznie opracowywane tylko przez nadleśnictwa, parki narodowe i komendy poligonu, a
ich  dwa  egzemplarze  powinny  być  dostępne  –  jeden  w  punkcie  alarmowo-dyspozycyjnym
nadleśnictwa lub parku narodowym, a drugi egzemplarz we właściwej miejscowo komendzie
powiatowej  (miejskiej)  PSP.  „Sposoby  postępowania  na  wypadek  powstania  pożaru  lasu”
powinny  uwzględniać  możliwości  właściciela,  zarządcy  lub  użytkownika  danego  terenu
leśnego  w  zakresie  wczesnego  wykrycia  pożaru,  zawiadomienia  o  jego  powstaniu,  a  także
podjęcia działań ratowniczych. „Sposoby postępowania na wypadek powstania pożaru lasu”
podlegają corocznej  aktualizacji do dnia 14 lutego i  powinny być uzgodnione z właściwym
miejscowo komendantem powiatowym (miejskim) PSP. Części składowe wyżej określonego
dokumentu przedstawia poniższa tabela.

Tabela 1

Części składowe „sposobów postępowania na wypadek powstania pożaru lasu”

Lp.

Główne części

składowe „sposobów

postępowania ...”

Szczegółowe części składowe „sposobów postępowania ...”

Informacje ogólne
o gruntach leśnych
w kompleksach
leśnych:

1) adres właściciela, zarządcy lub użytkownika gruntów leśnych oraz

sprawującego nadzór nad gruntami leśnymi w kompleksach leśnych oraz
numer telefonu kontaktowego i adres e-mail;

2) przynależność administracyjna gruntów leśnych (kompleks leśny, gmina,

powiat, województwo),

3) właściciele, zarządcy lub użytkownicy gruntów leśnych oraz inni

sprawujący nadzór nad gruntami leśnymi - sąsiadujący z gruntami
leśnymi w ramach tego samego kompleksu leśnego.

Charakterystyka
pożarowa gruntów
leśnych w kompleksach
leśnych:

1)  kategoria zagrożenia pożarowego gruntów leśnych,
2)  powierzchnia gruntów leśnych w kompleksach leśnych,
3)  lokalizacja  obiektów  stwarzających  zagrożenie  pożarowe,  wybuchowe

i obiektów cennych z punktu widzenia, np. przyrodniczego, zabytkowego,
archeologicznego itp.

4) dodatkowe informacje związane z ochroną przeciwpożarową gruntów

leśnych, np. rodzaj pokrywy gleby, typy siedliskowe, rodzaj drzewostanu,
średni wiek drzewostanu, zwarcie drzewostanu itp.

str. 27

Dane organizacyjno-
techniczne ochrony
przeciwpożarowej
gruntów leśnych
w kompleksach
leśnych:

1) lokalizacja stałych punktów obserwacji naziemnej (wieże obserwacyjne

lub stanowiska obserwacyjne), których pole obserwacji obejmuje grunty
leśne w kompleksach leśnych,

2) trasy naziemnych patroli przeciwpożarowych lub patroli lotniczych,
3) lokalizacja i wyposażenie najbliższych baz sprzętu do gaszenia pożarów

lasów,

4)  lokalizacja dróg publicznych w sąsiedztwie gruntów leśnych,
5)  lokalizacja dojazdów pożarowych i innych dróg leśnych,
6)  lokalizacja linii kolejowych w sąsiedztwie gruntów leśnych,
7)  lokalizacja linii energetycznych przebiegających na gruntach leśnych,
8)  lokalizacja i wymiary przeciwpożarowych stanowisk czerpania wody

przy źródłach wody do celów przeciwpożarowych i innych źródeł wody
na gruntach leśnych oraz źródeł wody oddalonych od gruntów leśnych
na odległość do 1,5 km wraz z określeniem sposobu poboru wody,
pojemności zbiorników wody, przepływu w ciekach wodnych
przy najniższym stanie wód, wydajności hydrantów zewnętrznych,
w tym wykaz miejsc poboru (czerpania) wody przez śmigłowce gaśnicze,

9)  przebieg naturalnych i sztucznych linii obrony,
10)  przebieg pasów przeciwpożarowych,
11)  lokalizacja, wyposażenie i telefon kontaktowy najbliższych „leśnych baz

lotniczych” oraz lokalizacja lotnisk, lądowisk i innych miejsc startów
i lądowań dla samolotów i śmigłowców gaśniczych,

12) lokalizacja najbliższych meteorologicznych punktów pomiarowych

wraz z podaniem sposobu uzyskania danych.

Mapy

celów

operacyjno-
ratowniczych:

1) mapa topograficzna w skali 1:25 000 z podziałem administracyjnym kraju

z naniesionymi elementami organizacyjno-technicznymi ochrony
przeciwpożarowej gruntów leśnych,

2) kilka czystych map w skali 1:10 000 dla kierującego działaniami

ratowniczymi na potrzeby akcji ratowniczej.

Inne

załączniki

wg potrzeb:

Źródło: Por. Instrukcja ochrony przeciwpożarowej lasu, CILP Warszawa 2012, s. 65.

„Sposoby postępowania na wypadek powstania pożaru lasu” powinny być materiałem

wyjściowym do opracowania przez komendy powiatowe (miejskie) Państwowej Straży
Pożarnej „Planu działań ratowniczych w kompleksach leśnych na terenie powiatu, które
powinny stanowić załącznik do „Powiatowych planów ratowniczych”. Części składowe wyżej
wymienionego dokumentu w postaci propozycji (projektu) przedstawia poniższa tabela.

Podstawową mapą do opracowywania „sposobu postępowania na wypadek powstania

pożaru lasu” powinna być mapa ochrony przeciwpożarowej w skali 1:25 000 (na bazie mapy
topograficznej) odzwierciedlająca część opisową planu urządzania lasu (ochrony parku
narodowego), zawierająca m. in. współrzędne geograficzne, podział administracyjny itd.

„PLAN DZIAŁAŃ RATOWNICZYCH W KOMPLEKSACH LEŚNYCH NA TERENIE
POWIATU”

„Sposoby postępowania na wypadek powstania pożaru lasu” są materiałem wyjściowym do
opracowania  przez  komendy  powiatowe  (miejskie)  Państwowej  Straży  Pożarnej  „Planów
działań  ratowniczych  w  kompleksach  leśnych  na  terenie  powiatu,  które  powinny  stanowić
podobnie  jak  „Sposoby  postępowania  na  wypadek  powstania  pożaru  lasu”  załącznik  do
„Powiatowych  planów  ratowniczych”.  Części  składowe  wyżej  wymienionego  dokumentu
przedstawia poniższa tabela.

Tabela 6

str. 28

Części składowe „Planu działań ratowniczych w kompleksach leśnych na terenie powiatu”

Lp.

Główne części

składowe

„Planu działań

ratowniczych

w kompleksach

leśnych

na terenie

powiatu”

Szczegółowe części składowe „Planu działań ratowniczych w kompleksach leśnych

na terenie powiatu”

Założenia
ogólne:

1) „Plan działań ratowniczych w kompleksach leśnych na terenie powiatu” sporządza

się dla kompleksów leśnych o powierzchni powyżej 300 ha,

2) „Plan działań ratowniczych w kompleksach leśnych na terenie powiatu” opracowuje

się

podstawie

danych

zawartych

„Sposobach

postępowania

na  wypadek  powstania  pożaru  lasu”,  które  sporządzają  właściciele,  zarządcy
lub  użytkownicy  gruntów  leśnych  oraz  sprawujący  nadzór  nad  gruntami  leśnymi
w kompleksach leśnych,

3) „Plan działań ratowniczych w kompleksach leśnych na terenie powiatu” powinien

być elementem (załącznikiem) do „Powiatowego planu ratowniczego”,

4) „Plan działań ratowniczych w kompleksach leśnych na terenie powiatu”

z  uwzględnieniem  możliwych do zadysponowania  sił ratowniczych dla  kompleksu
leśnego,  którego  powierzchnia  wykracza  poza  teren  powiatu  opracowują  wspólnie
właściwi  dla  danej  powierzchni  kompleksu  leśnego  komendanci  powiatowi
(miejscy) PSP.

Treść „Planu
działań
ratowniczych
w kompleksach
leśnych
na

terenie

powiatu”:

1) wykaz numerów telefonów i adresów e-mailowych właścicieli, zarządców

lub użytkowników gruntów leśnych oraz innych sprawujących nadzór nad gruntami
leśnymi w kompleksach leśnych,

2) lokalizacja kompleksów leśnych,
3) lokalizacja stałych punktów obserwacji naziemnej (wieże obserwacyjne

lub stanowiska obserwacyjne), których pole obserwacji obejmuje grunty leśne
w kompleksach leśnych,

trasy naziemnych patroli przeciwpożarowych lub patroli lotniczych,

lokalizacja i wyposażenie najbliższych baz sprzętu do gaszenia pożarów lasów,

lokalizacja dróg publicznych w sąsiedztwie gruntów leśnych,

lokalizacja dojazdów pożarowych i innych dróg leśnych,

lokalizacja linii kolejowych w sąsiedztwie gruntów leśnych,

lokalizacja linii energetycznych przebiegających na gruntach leśnych ,

10)

lokalizacja i wymiary przeciwpożarowych stanowisk czerpania wody

11)

przy źródłach wody do celów przeciwpożarowych i innych źródeł wody

na gruntach leśnych oraz źródeł wody oddalonych od gruntów leśnych na odległość
do 1,5 km wraz z określeniem sposobu poboru wody, pojemności zbiorników
wody, przepływu w ciekach wodnych przy najniższym stanie wód, wydajności
hydrantów zewnętrznych, w tym wykaz miejsc poboru (czerpania) wody
przez śmigłowce gaśnicze,

12)

przebieg naturalnych i sztucznych linii obrony,

13)

przebieg pasów przeciwpożarowych,

14)

lokalizacja, wyposażenie i telefon kontaktowy najbliższych „leśnych baz

lotniczych” oraz lokalizacja lotnisk, lądowisk i innych miejsc startów i lądowań
dla samolotów i śmigłowców gaśniczych,

15)

lokalizacja najbliższych meteorologicznych punktów pomiarowych

wraz z podaniem sposobu uzyskania danych.

16)

lokalizacja obiektów o stwarzających zagrożenie pożarowe, wybuchowe i

obiektów cennych z punktu widzenia, np. przyrodniczego, zabytkowego,
archeologicznego itp,

17)

dodatkowe informacje związane z ochroną przeciwpożarową gruntów leśnych,

np. rodzaj pokrywy gleby, typy siedliskowe, rodzaj drzewostanu, średni wiek
drzewostanu, zwarcie drzewostanu itp.,

18)

wykaz konsultantów i specjalistów z zakresu ochrony przeciwpożarowej lasów

oraz Ich adres i numery telefonów do Nich,

19)

zasady zorganizowania łączności na terenie działań gaśniczych,

20)

zasady organizowania i pracy sztabu działań ratowniczej (SDR);

str. 29

21)

inne dokumenty wg ustalonych lokalnie potrzeb.

Siły
ratownicze
w

„Planie

działań
ratowniczych
w kompleksach
leśnych
na

terenie

powiatu”:

plany alarmowania:
a) sił ratowniczych jednostek ochrony przeciwpożarowej KSRG zgodnie
z zasadami dysponowania do poszczególnych kompleksów leśnych,
b) sił ratowniczych jednostek ochrony przeciwpożarowej nie będących w KSRG,
c) sił służb leśnych, policyjnych, medycznych, wojskowych itp.,

2) rzuty sił ratowniczych:

a)  rzut I – siły ratownicze z terenu powiatu,
b)  rzut  II  –  siły  ratownicze  z  powiatów  sąsiednich  przewidziane  do  gaszenia
pożarów lasu we wspólnych kompleksach leśnych,
c)  rzut III – siły ratownicze wojewódzkiego odwodu operacyjnego KSRG,

Załączniki:

1)  schemat organizacyjny SDR,
2)  schemat łączności na potrzeby działań ratowniczych,
3)  mapy:

a) mapa topograficzna w skali 1:50 000 z podziałem administracyjnym kraju

oraz podziałem administracyjnym LP i parków narodowych z naniesionymi
obszarami chronionymi JRG KP(M) PSP; na mapę topograficzną należy
także nanieść kompleksy leśne i elementy zawarte w pkt 2.2-2.16,

b) kilkanaście czystych map w skali 1:25 000 dla kierującego działaniami

ratowniczymi na potrzeby akcji ratowniczej.

ZAGADNIENIE NR 3 DO TEMATU NR 2:
„PLAN

OCHRONY

PRZECIWPOŻAROWEJ

OBSZARÓW

LEŚNYCH”

DLA POLIGONÓW I PLACÓW ĆWICZEŃ

PLAN  OCHRONY  PRZECIWPOŻAROWEJ  OBSZARÓW  LEŚNYCH  (POPOL)  poligonu
stanowi  1  z  14  załączników  do  Planu  ochrony  przeciwpożarowej  i  działań  ratowniczych
(POPiDR) jednostki wojskowej (JW).

POPOL  opracowuje  się  wspólnie  z  jednostkami  organizacyjnymi  LP,  komendantami
wojewódzkimi  PSP  i  właściwymi  terytorialnie  delegaturami  WOP.  POPOL  powinny
obejmować w szczególności następujące elementy:

1) informacje ogólne o terenie zawierające m. in.:

a)  miejsce stacjonowania dowództwa JW,
b)  położenie administracyjne JW (województwo, powiat, gmina),
c)  podporządkowanie pod RDLP i nadleśnictwo,
d)  charakterystykę pożarową lasów;

2) zasady organizacji ochrony przeciwpożarowej na poligonie;
3) plan alarmowania sił i środków:

a)  własnych,
b)  nadleśnictwa,
c)  JW współdziałających,
d)  KP(M) PSP,
e)  KSRG;

4)  zasady dysponowania sprzętem będącym w dyspozycji JW;
5)  wykaz baz sprzętu do gaszenia pożarów lasów z wyszczególnieniem wyposażenia;
6)  wykaz  przeciwpożarowych  stanowisk  czerpania  wody  oraz  punktów  poboru  (czerpania)

wody przy źródłach wody do celów przeciwpożarowych w lasach wraz z określeniem
ich pojemności (zbiorniki wody) lub ich przepływu (cieki wodne) przy najniższym stanie
wód;

Instrukcja o ochronie przeciwpożarowej w resorcie obrony narodowej, WOP MON Warszawa 2008.

str. 30

7)  wykaz pobliskich lotnisk i lądowisk;
8)  wykaz miejsc poboru (czerpania) wody przez śmigłowce gaśnicze;
9)  wykaz punktów uzyskiwania informacji meteorologicznych;
10) dane dotyczące dojazdów pożarowych i pasów przeciwpożarowych;
11) zasady  organizowania  współpracy  z  organami  LP,  administracji  publicznej

i samorządowymi;

12) kategorie zagrożenia pożarowego lasów;
13) szczegółową instrukcję na wypadek powstania pożaru;
14) zasady organizowania i pracy sztabu działań ratowniczej (SDR);
15) harmonogram (procedury) postępowania podczas akcji ratowniczej;
16) załączniki:

4)  schemat organizacyjny SDR,
5)  wykaz kryptonimów radiowych i numerów telefonów,
6)  uzgodnienia z współdziałającymi JW.,
7)  arkusz uzgodnień POPOL,
8)  mapę  w  skali  1  :  50 000  zawierającą  m.  in.  sieć  pasów  przeciwpożarowych,

dojazdy pożarowe, drogi poligonowe okresowo nieprzejezdne), przeciwpożarowe
stanowiska czerpania wody i punkty poboru (czerpania) wody przez samochody
gaśnicze i pompy pożarnicze oraz śmigłowce gaśnicze, rejony prawdopodobnego
wystąpienia niewybuchów, niewypałów, przedmiotów niebezpiecznych, tras lotów
i wysokości przelotów patrolowych statków powietrznych służących do
wczesnego wykrycia pożarów lasów.

POPOL opracowuje inspektor ochrony przeciwpożarowej lub osoba wskazana przez dowódcę
przy  współudziale  osób  funkcyjnych  JW.  POPOL  zatwierdza  dowódca  po  uprzednim
uzgodnieniu  z  właściwymi  terenowo  organami  LP,  właściwym  terytorialnie  szefem
delegatury WOP i komendantem wojewódzkim PSP.

POPOL  wykonuje  się  w  tylu  egzemplarzach  by  otrzymały  go  podmioty  właściwe  dla
obszarów leśnych poligonu: komenda poligonu lub placu ćwiczeń (2 egz.), nadleśnictwo, KW
PSP, RDLP i delegatura WOP.

PLAN ZABEZPIECZENIA PRZECIWPOŻAROWEGO ĆWICZENIA WOJSK (PZPĆW) w
warunkach poligonowych opracowuje się w przypadku, gdy siły i środki określone w POPOL
poligonu
są  niewystarczające  do  zabezpieczenia  ćwiczenia  wojsk.  PZPĆW  obejmuje  wszystkie
elementy POPOL, a ponadto winien uwzględniać:

1)  miejsce prowadzenia ćwiczenia oraz trasy przemarszów wojsk;
2)  liczbę ćwiczących wojsk i ich zgrupowanie w obozowiskach;
3)  zakres

(charakter) prowadzonych działań oraz scenariusz terenowo-czasowy

(bombardowanie, strzelanie artyleryjskie, rodzaje stosowanych pocisków, środków
minerskich, środków pozoracji itp.);

4) możliwości taktyczne i sprzętowe WSP oraz sił i środków przewidzianych do

zabezpieczenia ćwiczenia;

5) zabezpieczenie przeciwpożarowe obozowisk;
6) możliwości

(zasady) zapewnienia bezpiecznych działań jednostkom KSRG,

nadleśnictwom, gaśniczym statkom powietrznym w polu roboczym i poza nim.

PZPĆW opracowuje zespól autorski, w skład którego wchodzą przedstawiciele WOP.
PZPĆW zatwierdza kierownik ćwiczenia. Mapa ochrony przeciwpożarowej obszarów leśnych
stanowi 1 z 14 załączników do POPiDR JW.

str. 31

Tereny leśne położone w granicach poligonu (placu ćwiczeń) należy dodatkowo zabezpieczyć
przed pożarem. Zabezpieczenie to powinno polegać na:

1) założeniu i utrzymaniu w stanie zmineralizowanym pasów przeciwpożarowych

oddzielających  poszczególne  części  poligonu  (pola  robocze,  rejony  upadku  pocisków,
strzelnice,  czołgowiska  oraz  pasy  ćwiczeń  taktycznych)  od  zwartego  drzewostanu  oraz
pól  uprawnych  i  nieużytków  porośniętych  wyschniętą  roślinnością.  Szerokość  i
rozmieszczenie pasów przeciwpożarowych oraz terminy ich wykonania ustalają jednostki
LP w porozumieniu z komendantami ośrodków;

2) systematycznym oczyszczaniu pasów (o szerokości określonej w umowach zawieranych

pomiędzy nadleśnictwem a dowódcą) z suchych gałęzi, pozostałości roślinnych i innych
łatwopalnych materiałów;

3) założeniu i utrzymaniu (w porozumieniu z nadleśnictwem), wzdłuż dróg leśnych

przeznaczonych dla pojazdów gąsienicowych, pasów przeciwpożarowych, w rejonach
szczególnego zagrożenia pożarem;

4) opracowaniu wspólnie z jednostkami organizacyjnymi LP i właściwymi terytorialnie

delegaturami WOP oraz komendantami wojewódzkimi PSP POPOL zawierających
informacje oraz ustalenia organizacyjne określone dla tych planów;

5) utrzymaniu w stałej gotowości operacyjnej WSP na poligonach (placach ćwiczeń), a w

czasie realizowanego szkolenia lub prowadzonych ćwiczeń, wyznaczenie pododdziałów
przeciwpożarowych przez ćwiczące JW, wyposażonych w środki przewozu, łączności i
sprzęt do gaszenia pożaru;

6) utrzymaniu w stałej przejezdności dojazdów pożarowych;
7) przygotowaniu i utrzymaniu w stałej gotowości przeciwpożarowych stanowisk czerpania

wody i punktów poboru (czerpania) wody;

8) zachowaniu szczególnej ostrożności przeciwpożarowej i utrzymanie stałej obserwacji lub

patrolowania lasów w zależności od SZPL w czasie ćwiczeń, przejazdu kolumn
wojskowych i po ich zakończeniu;

9) przeszkoleniu dowódców i stanów osobowych pododdziałów w zakresie ochrony

przeciwpożarowej lasów przed rozpoczęciem ćwiczenia na poligonie i placach ćwiczeń,
w oparciu o POPOL;

10) ustalaniu SZPL przed planowanym szkoleniem JW (działanie taktyczne, strzelanie,

bombardowanie);

11) oznakowaniu w porozumieniu z nadleśnictwem znakami umownymi miejsc objętych

zakazami np. dojazdy pożarowe, uprawy i młodniki;

12) przestrzeganiu następujących zasad postępowania w zależności od SZPL:

a) brak zagrożenia i małe zagrożenie (0. i 1. SZPL) – prowadzenie zajęć, ćwiczeń i

strzelań bez ograniczeń rodzaju stosowanej amunicji, przy zachowaniu ogólnie
obowiązujących warunków bezpieczeństwa pożarowego,

b) zagrożenie średnie (2. SZPL) – prowadzenie zajęć, ćwiczeń i szkoleń bez

wykorzystania amunicji smugowej, zapalającej, dymnej, oświetlającej, sygnałowej
oraz bomb zapalających i oświetleniowych,

c) zagrożenie duże (3. SZPL):

-  przy  wilgotności  ściółki  od  10  do  20  %  -  prowadzenie  zajęć,  ćwiczeń  i
strzelań  jak  przy  2.  SZPL,  a  ponadto  bez  użycia  rakiet;  zintensyfikowanie
obowiązujących przedsięwzięć zapobiegających powstaniu i rozprzestrzenianiu
się pożarów, szczególnie podczas działań taktycznych,
Przy  wilgotności  ściółki  do  10  %,  ogłoszone  w  trybie  alarmowym  –
zaniechanie wszystkich zajęć, ćwiczeń i strzelań, z wyłączeniem strzelań z lądu
na morze prowadzonych ze specjalnie przygotowanych stanowsik.

str. 33

TEMAT NR 3:

PASY PRZECIWPOŻAROWE W LASACH. OBSERWACJA I PATROLOWANIE

LASÓW. DOJAZDY POŻAROWE W LASACH

ZAGADNIENIE NR 1 DO TEMATU NR 3:
RODZAJE ORAZ SPOSOBY WYKONYWANIA PASÓW PRZECIWPOŻAROWYCH W
LASACH

PAS  PRZECIWPOŻAROWY  —  to  system  drzewostanów  różnej  szerokości  poddanych
specjalnym  zabiegom  gospodarczym  i  porządkowym  lub  powierzchni  wylesionych  i
oczyszczonych  do  warstwy  mineralnej.  Lasy  zaliczone  do  I  i  II  KZPL  położone  przy
obiektach  mogących  stanowić  zagrożenie  pożarowe  dla  lasu  oddziela  się  od  tych  obiektów
pasami przeciwpożarowymi, utrzymywanymi w stanie zapewniającym ich użyteczność przez
cały rok.

PODMIOTY  JAKO  WŁAŚCIWE  DO  WYKONANIA  I  UTRZYMYWANIA  PASÓW
PRZECIWPOŻAROWYCH  SĄ  OKREŚLONE  W:  ustawie  z  dnia  28  września  1991  r.  o
Lasach  (Dz.  U.  z  2005  r.  Nr  45,  poz.  435,  z  późn.  zm.),  ustawie  z  dnia  28  marca  2003  r.  o
transporcie kolejowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 16, poz. 94, z późn. zm.) oraz w ustawie z dnia 24
sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej określają

 rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych

zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405 z późn. zm.),

 rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie wymagań w

zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów,
elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii
kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów
przeciwpożarowych (Dz. U. Nr 153, poz. 955).

Tymi podmiotami najczęściej są:
 kierownicy lub właściciele zakładów przemysłowych, obiektów magazynowych i

użyteczności publicznej;

  właściciele linii kolejowych;
  komendanci poligonów;
  właściciele lub zarządcy lasów położonych przy drogach publicznych;
  właściciele dróg zakładowych.

BRAK OBOWIĄZKU UTRZYMYWANIA PASÓW PRZECIWPOŻAROWYCH

 lasy zaliczone do III KZPL;
 drzewostany starsze niż 30 lat położone przy drogach publicznych i parkingach oraz

drzewostany położone przy drogach o nawierzchni nieutwardzonej, z wyjątkiem dróg
poligonowych i międzypoligonowych;

  lasy o szerokości mniejszej niż 200 m.
Mimo  zwolnienia  z  obowiązku  utrzymywania  pasów  przeciwpożarowych  w  wyżej
wymienionych przypadkach, to w odległości mniejszej niż 30 m od skraju dwóch obiektów o
szczególnym  zagrożeniu  pożarowym  (toru  kolejowego  lub  drogi  publicznej,  z  wyjątkiem

Por. rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony

przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719).

Tamże.

str. 34

drogi o nawierzchni nieutwardzonej) pozostawianie w szczególności gałęzi, chrustu,
nieokrzesanych ściętych drzew i odpadów poeksploatacyjnych jest nadal zabronione.

PODSTAWOWE RODZAJE PASÓW PRZECIWPOŻAROWYCH I SPOSOBY ICH
WYKONYWANIA

 pas przeciwpożarowy typu A — oddzielający las od dróg publicznych, dróg dojazdowych

niebędących drogami publicznymi do zakładu przemysłowego lub magazynowego,
obiektów magazynowych i użyteczności publicznej pas gruntu o szerokości 30 m,
przyległy do granicy pasa drogowego albo obiektu, pozbawiony martwych drzew,
leżących gałęzi i nieokrzesanych ściętych lub powalonych drzew;

 pas przeciwpożarowy typu B — oddzielający las od parkingów, zakładów przemysłowych

i dróg poligonowych pas gruntu o szerokości 30 m, przyległy do granicy obiektu albo
drogi, pozbawiony martwych drzew, leżących gałęzi i nieokrzesanych ściętych lub
powalonych drzew, z tym że w odległości od 2 do 5 m od granicy obiektu albo drogi
zakłada się bruzdę o szerokości 2 m oczyszczoną do warstwy mineralnej; bruzdę może
stanowić inna powierzchnia pozbawiona materiałów palnych;

 pas przeciwpożarowy typu C — oddzielający las od obiektów na terenach poligonów

wojskowych pas gruntu o szerokości od 30 do 100 m, przyległy do granicy obiektu,
pozbawiony martwych drzew, leżących gałęzi i nieokrzesanych ściętych lub powalonych
drzew, z tym że bezpośrednio przy obiekcie zakłada się bruzdę o szerokości od 5 do 30 m
oczyszczoną do warstwy mineralnej; szczegółowych ustaleń dotyczących wykonania
pasów przeciwpożarowych typu C dokonują zarządcy lasów w uzgodnieniu z właściwymi
terytorialnie kierownikami jednostek podległych i nadzorowanych przez Ministra Obrony
Narodowej;

 pas przeciwpożarowy typu D — rozdzielający duże zwarte obszary leśne (o powierzchni

powyżej 10 000 ha) pas gruntu o szerokości od 30 do 100 m, pozbawiony martwych
drzew, leżących gałęzi i nieokrzesanych ściętych lub powalonych drzew z bruzdą o
szerokości od 3 do 30 m oczyszczoną do warstwy mineralnej; pasy rozdzielające zwarte
obszary leśne zakłada się wzdłuż wytypowanych dróg, umożliwiających tworzenie miejsc
do prowadzenia działań ratowniczych, a drzewostany na tym pasie muszą mieć udział
ponad 50% gatunków liściastych; szczegółowych ustaleń dotyczących wykonania pasów
przeciwpożarowych typu D dokonują zarządcy lasów w uzgodnieniu z właściwym
miejscowo komendantem wojewódzkim PSP.

PAS PRZECIWPOŻAROWY W SĄSIEDZTWIE LINII KOLEJOWEJ, NA KTÓREJ
PROWADZONY JEST RUCH KOLEJOWY

Pasy  przeciwpożarowe  w  sąsiedztwie  linii  kolejowej,  na  której  prowadzony  jest  ruch
kolejowy,  powinny  być  urządzane  i  utrzymywane  jako  jedna  równoległa  do  linii  kolejowej
bruzda  o  szerokości  co  najmniej  4  m  usytuowana  w  odległości  od  2  m  do  5  m  od  dolnej
krawędzi  nasypu  lub  górnej  krawędzi  przekopu  linii  kolejowej,  a  w  razie  występowania
rowów  bocznych  –  od  zewnętrznej  krawędzi  tych  rowów.  Bruzda,  o  której  mowa  wyżej,
powinna  być  oczyszczona  z  wszelkiej  roślinności  do  warstwy  mineralnej,  a  na  gruntach

Tamże.

Por. Rozporządzenie ministra środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad

zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405 z późn. zm.).

Por. rozporządzenie ministra infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie wymagań w zakresie

odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów, elementów ochrony akustycznej i
wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania
zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych (Dz. U. Nr 153, poz. 955 z późn. zm. -

poz. 435)

rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 15 marca 2013 r.

str. 37

Rys. 1. Pas przeciwpożarowy typu „K” w sąsiedztwie linii kolejowej, na której prowadzony
jest ruch kolejowy z bruzdą o szerokości co najmniej 4 m usytuowaną w odległości minimum
2 m od dolnej krawędzi nasypu linii kolejowej

Źródło: Zarzycki J.: Odchudzone pasy, „Przegląd Pożarniczy” 2013, nr 5, s. 32.

Rys. 2. Pas przeciwpożarowy typu „K” w sąsiedztwie linii kolejowej, na której prowadzony
jest ruch kolejowy z bruzdą o szerokości co najmniej 4 m usytuowaną w odległości
maksimum 5 m od dolnej krawędzi nasypu linii kolejowej

Źródło: Zarzycki J.: Odchudzone pasy, „Przegląd Pożarniczy” 2013, nr 5, s. 32.

Rys. 3. Pas przeciwpożarowy typu „K” w sąsiedztwie linii kolejowej, na której prowadzony
jest ruch kolejowy z bruzdą o szerokości co najmniej 4 m usytuowaną w odległości minimum
2 m od górnej krawędzi przekopu linii kolejowej

Źródło: Zarzycki J.: Odchudzone pasy, „Przegląd Pożarniczy” 2013, nr 5, s. 32.

minimum 21 m

30 m

bruzda oczyszczona z wszelkiej roślinności do warstwy mineralnej

dolna krawędź nasypu linii kolejowej

minimum

4 m

maksimum

5 m

minimum

4 m

30 m

minimum

2 m

minimum 24 m

bruzda oczyszczona z wszelkiej roślinności do warstwy mineralnej

górna krawędź przekopu linii kolejowej

minimum

4 m

minimum

2 m

minimum 24 m

30 m

bruzda oczyszczona z wszelkiej roślinności do warstwy mineralnej

dolna krawędź nasypu linii kolejowej

str. 38

Rys. 4. Pas przeciwpożarowy typu „K” w sąsiedztwie linii kolejowej, na której prowadzony
jest ruch kolejowy z bruzdą o szerokości co najmniej 4 m usytuowaną w odległości
maksimum 5 m od górnej krawędzi przekopu linii kolejowej

Źródło: Zarzycki J.: Odchudzone pasy, „Przegląd Pożarniczy” 2013, nr 5, s. 33.

Rys. 5. Pas przeciwpożarowy typu „K” w sąsiedztwie linii kolejowej, na której prowadzony
jest ruch kolejowy z bruzdą o szerokości co najmniej 4 m usytuowaną w odległości minimum
2 m od zewnętrznej krawędzi rowu bocznego

Źródło: Zarzycki J.: Odchudzone pasy, „Przegląd Pożarniczy” 2013, nr 5, s. 33.

Rys. 6. Pas przeciwpożarowy typu „K” w sąsiedztwie linii kolejowej, na której prowadzony
jest ruch kolejowy z bruzdą o szerokości co najmniej 4 m usytuowaną w odległości
maksimum 5 m od zewnętrznej krawędzi rowu bocznego

Źródło: Zarzycki J.: Odchudzone pasy, „Przegląd Pożarniczy” 2013, nr 5, s. 33.

minimum

4 m

30 m

minimum

2 m

minimum 24 m

bruzda oczyszczona z wszelkiej roślinności do warstwy mineralnej

zewnętrzna krawędź rowu bocznego

minimum

4 m

30 m

maksimum

5 m

minimum 21 m

bruzda oczyszczona z wszelkiej roślinności do warstwy mineralnej

górna krawędź przekopu linii kolejowej

minimum

4 m

30 m

maksimum

5 m

minimum 21 m

bruzda oczyszczona z wszelkiej roślinności do warstwy mineralnej

zewnętrzna krawędź rowu bocznego

str. 39

Rys. 7. Pas przeciwpożarowy typu „K” w sąsiedztwie linii kolejowej, na której prowadzony
jest ruch kolejowy

Źródło: Zarzycki J.: Odchudzone pasy, „Przegląd Pożarniczy” 2013, nr 5, s. 33.

W wypadkach szczególnego zagrożenia pożarowego dla lasów można urządzać inne rodzaje
pasów  przeciwpożarowych,  zgodnie  z  zasadami  gospodarki  leśnej,  gdyż  dopuszcza  się
stosowanie rozwiązań zamiennych w stosunku do pasów przeciwpożarowych w przypadkach
szczególnie  uzasadnionych  lokalnymi  uwarunkowaniami,  w  uzgodnieniu  z  właściwym
miejscowo  komendantem  wojewódzkim  PSP,  wskazanych  w  ekspertyzie  technicznej
rzeczoznawcy  do  spraw  zabezpieczeń  przeciwpożarowych,  jeżeli  zapewnią  one
niepogorszenie warunków ochrony przeciwpożarowej lasu.

ZAGADNIENIE NR 2 DO TEMATU NR 3:
SPOSOBY OBSERWACJI I PATROLOWANIA LASÓW W CELU WCZESNEGO WYKRYCIA
POŻARU

Właściciele,  zarządcy  lub  użytkownicy  lasów,  których  lasy  samoistnie  lub  wspólnie  tworzą
kompleks  leśny  o  powierzchni  ponad  300  ha, zaliczonych  do  I  lub  II  KZPL  w  okresach
oznaczonego dla tych lasów 1., 2. lub 3. SZPL organizują obserwację i patrolowanie lasów w
celu  wykrywania  pożarów  oraz  alarmowania  o  ich  powstaniu,  zgodnie  z  przepisami  o

Por. rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony

przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719).

dolna krawędź nasypu, górna krawędź przekopu lub zewnętrzna krawędź rowu bocznego

linia kolejowa

2-5 m

bruzda oczyszczona z wszelkiej roślinności do warstwy mineralnej,

a na gruntach torfiastych – posypana warstwą piasku o grubości od 0,01 m do 0,02 m;

bruzdę może stanowić inna powierzchnia pozbawiona materiałów palnych

ło

śc

i mn

jsz

iż

gó

ośc

i g

ał

ęz

esa

ści

ęt

dó

ksp

co najmniej 4 m

oł

oż

sąs

i k

usy

ło

śc

iż

str. 40

zabezpieczeniu przeciwpożarowym lasów.

SPOSOBY OBSERWACJI I PATROLOWANIA LASÓW

  ze  stałych  punktów  obserwacji  naziemnej  (wież  obserwacyjnych  lub  stanowisk
obserwacyjnych);
  przez naziemne patrole przeciwpożarowe;
  przez patrole lotnicze.
Stałe  punkty  obserwacji  naziemnej  usytuowane  na  obiektach  lub  wzniesieniach,  powinny
pozwalać na prowadzenie obserwacji w promieniu co najmniej 10 km.

WYPOSAŻENIE STAŁYCH PUNKTÓW OBSERWACYJI NAZIEMNEJ

  urządzenia umożliwiające wykrycie pożaru oraz ustalenie miejsca i czasu jego powstania;
  środki łączności;
  książkę meldunków o zauważonych pożarach i o powiadamianiu o nich;
  instrukcję postępowania dla osoby prowadzącej obserwację, wskazującą w szczególności

sposób postępowania w razie wykrycia pożaru oraz obowiązki podczas prowadzenia
obserwacji.

Położenie stałych punktów obserwacji naziemnej w lasach zaliczonych do I KZPL powinno
zapewniać możliwość prowadzenia obserwacji lasu co najmniej z dwóch stałych punktów
obserwacji naziemnej w celu ustalenia miejsca powstania pożaru. Jeżeli obserwacja lasu jest
prowadzona przez naziemne patrole przeciwpożarowe lub przez patrole lotnicze, wówczas nie
jest wymagane prowadzenie obserwacji ze stałych punktów obserwacji naziemnej lasów o
powierzchni do

  1 000 ha — zaliczonych do I KZPL;
  2 000 ha — zaliczonych do II KZPL.
Prowadzenie  obserwacji  lasów  przez  naziemne  patrole  przeciwpożarowe  jest  wymagane  w
razie nieprowadzenia obserwacji ze stałych punktów obserwacji naziemnej  lub przez patrole
lotnicze. W  uzasadnionych  wypadkach,  w  lasach  zaliczonych  do  III  KZPL  prowadzi  się
obserwację  przez  naziemne  patrole  przeciwpożarowe  lub  przez  patrole  lotnicze,
uzgodnionymi z właściwym miejscowo komendantem wojewódzkim PSP;  w odniesieniu do
lasów  użytkowanych  przez  jednostki  organizacyjne  podległe  albo  nadzorowane  przez
Ministra  Obrony  Narodowej  —  powiadamia  się  wojskową  ochronę  przeciwpożarową
(WOP).

UWAGA (rok 2013) !!!
W LP jest:

1)  494 metalowych wież obserwacyjnych i stanowisk obserwacyjnych;
2)  147 murowanych wież obserwacyjnych i stanowisk obserwacyjnych;
3)  14 drewnianych wież obserwacyjnych i stanowisk obserwacyjnych.

RAZEM: 655 wież obserwacyjnych i stanowisk obserwacyjnych, w tym 226 z kamerami TV

Por. rozporządzenie ministra środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad

zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405 z późn. zm.).

Tamże.

str. 41

ZAGADNIENIE NR 3 DO TEMATU NR 3:
ZASADY TWORZENIA DOJAZDÓW POŻAROWYCH W LASACH ORAZ ICH PARAMETRY
TECHNICZNE

Właściciele,  zarządcy  lub  użytkownicy  lasów,  których  lasy  samoistnie  lub  wspólnie  tworzą
kompleks  leśny  o  powierzchni  ponad  300  ha,  utrzymują  dojazdy  pożarowe  wyznaczone  w
planie  urządzenia  lasu  zgodnie  z  przepisami  w  sprawie  zasad  zabezpieczenia
przeciwpożarowego lasów.

Drogi  leśne,  to  drogi  położone  w  lasach  nie  będące  drogami  publicznymi  w  rozumieniu
przepisów  o  drogach  publicznych.  Drogi  leśne,  wykorzystywane  jako  dojazdy  pożarowe,
powinny być oznakowane i utrzymane w sposób zapewniający ich przejezdność.

MAKSYMALNE ODLEGŁOŚCI POMIĘDZY DOWOLNYM PUNKTEM POŁOŻONYM
W LESIE A NAJBLIŻSZYM DOJAZDEM POŻAROWYM

  750 m — dla lasów zaliczonych do I KZPL;
  1 500 m — dla lasów zaliczonych do II lub III KZPL.

PARAMETRY  TECHNICZNE  BUDOWANYCH  LUB  PRZEBUDOWYWANYCH
DOJAZDÓW POŻAROWYCH W LASACH

  nawierzchnia gruntowa lub utwardzona o nośności co najmniej 10 ton i nacisku osi 5 ton;
  promienie zewnętrzne łuków o długości co najmniej 11 m;
  odstęp pomiędzy koronami drzew o szerokości co najmniej 6 m, zachowany do wysokości

4 m od nawierzchni jezdni;

 jezdnia o szerokości co najmniej 3 m;
 plac manewrowy o wymiarach co najmniej 20 x 20 m — w przypadku drogi bez

przejazdu;

 mijanki o szerokości co najmniej 3 m i długości 23 m, położone w odległości nie większej

niż 300 m od siebie, z zapewnieniem z nich wzajemnej widoczności — w przypadku dróg
jednopasmowych.

Tamże.

str. 42

TEMAT NR 4:

ŹRÓDŁA WODY DO CELÓW PRZECIWPOŻAROWYCH W LASACH. BAZY

SPRZĘTU DO GASZENIA POŻARÓW LASÓW ORAZ TZW. „LEŚNE BAZY

LOTNICZE”

ZAGADNIENIE NR 1 DO TEMATU NR 4:
WYZNACZANIE

ŹRÓDEŁ

WODY

CELÓW

PRZECIWPOŻAROWYCH

ORAZ PRZECIWPOŻAROWYCH STANOWISK CZERPANIA WODY W LASACH

Właściciele,  zarządcy  lub  użytkownicy  lasów,  których  lasy  samoistnie  lub  wspólnie  tworzą
kompleks leśny o powierzchni  ponad 300 ha zapewniają i  utrzymują źródła wody do celów
przeciwpożarowych  oraz oznaczają  stanowiska  czerpania  wody  znakami  zgodnymi  z
Polskimi Normami dotyczącymi znaków bezpieczeństwa.

Źródło  wody  do  celów  przeciwpożarowych  w  lasach  powinno  zapewnić  możliwość
pobierania wody z głębokości nie większej niż 4 m, licząc między lustrem wody a poziomem
stanowiska  czerpania  wody,  i  być  wyposażone  w  stanowisko  czerpania  wody  wraz
z dojazdem.

Źródła wody do celów przeciwpożarowych w lasach powinny być zapewnione w postaci nie
więcej  niż  dwóch  zbiorników  w  obrębie  chronionej  powierzchni  zawierających  łącznie  co
najmniej  50  m

wody, hydrantów zewnętrznych lub cieku wodnego o stałym przepływie

wody nie mniejszym niż 10 dm

/s przy najniższym stanie wód, z zapewnieniem najbliższego

stanowiska czerpania wody w terenie o promieniu

  nieprzekraczającym 3 km w lasach I KZPL;
  nieprzekraczającym 5 km w lasach II KZPL;
  uzgodnionym  z  właściwym  miejscowo  komendantem  powiatowym  (miejskim)  PSP  w
lasach III KZPL.

PRZECIWPOŻAROWE  STANOWISKO  CZERPANIA  WODY  to  miejsce  do  ustawienia
pomp pożarniczych (motopomp lub autopomp) służących do poboru wody ze źródła wody do
celów  przeciwpożarowych  (ze  zbiornika  wody  lub  cieku  wodnego).  Zaleca  się,  aby
przeciwpożarowe  stanowisko  czerpania  wody  miało  wymiary  co  najmniej  20  x  20  m  o
nawierzchni  gruntowej  lub  utwardzonej  oraz  nośności  i  nacisku  osi  nie  mniejszych  jak  dla
dojazdów  pożarowych,  a  także  posiadało  spadek  umożliwiający  odwodnienie.
Przeciwpożarowe  stanowisko  czerpania  wody  powinno  znajdować  się  w  odległości  nie
większej  niż  3  m  od  punktu  poboru  wody  ze  źródła  wody  do  celów  przeciwpożarowych.
Każde  przeciwpożarowe  stanowisko  czerpania  wody  powinno  być  wyposażone  w
minimum  dwa  rurowe  przewody  ssawne.

Gdy przeciwpożarowe stanowisko czerpania

wody  ma  być  usytuowane  w  pobliżu  istniejącej  drogi  –  w  miejscu  tym  należy  przewidzieć
poszerzenie  tej  drogi  w  taki  sposób,  aby  uzyskać  niezbędną  powierzchnię  na  urządzenie
przeciwpożarowego  stanowiska  czerpania  wody.

Przy przeciwpożarowym stanowisku

czerpania wody powinna być ustawiona tablica informacyjna w postaci znaku zgodnego z
Polskimi Normami dotyczącymi znaków bezpieczeństwa.

Por. rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony

przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719).

Por. Polska norma PN-82/B-02857 Przeciwpożarowe zbiorniki wodne.

str. 43

PUNKT  POBORU  WODY  to  miejsce  wyprowadzenia  ze  źródła  wody  do  celów
przeciwpożarowych  (ze  zbiornika  wody  lub  z  cieku  wodnego)  przewodów  ssawnych
przeznaczonych  do  poboru  wody  pompami  pożarniczymi  (motopompami  lub  autopompami
albo pompami stacjonarnymi). Przewód ssawny powinien być wykonany z rur o nominalnej
średnicy co najmniej 100 mm. Dolny koniec przewodu powinien znajdować się w odległości
minimum 20 cm nad dnem źródła wody do celów przeciwpożarowych (zbiornika wody lub
cieku  wodnego)  w  miejscu  czerpania  wody  i  powinien  być  zabezpieczony  koszem
chroniącym przed zassaniem zanieczyszczeń mechanicznych znajdujących się w wodzie. Na
wlocie  do  przewodu  ssawnego  powinien  być  zainstalowany  zawór  zwrotny.  Górna  część
przewodu  powinna  być  wyprowadzona  na  wysokość  co  najmniej  35  cm  nad  poziom
przeciwpożarowego  stanowiska  czerpania  wody  i  zakończona  poziomym  odcinkiem  rury
zaopatrzonym w nasadę 110 mm i pokrywę nasady 110 mm. Przewód ssawny powinien być
szczelny  na  podciśnienie  równe  co  najmniej  0,07  MPa,  a  dopuszczalny  spadek  wielkości
podciśnienia w ciągu 1 min nie powinien przekroczyć 0,01 MPa. Przewód ssawny powinien
być zabezpieczony przed działaniem korozyjnym wody i czynników atmosferycznych.

Niespełnienie minimalnych parametrów źródeł wody do celów przeciwpożarowych w

kompleksach  leśnych  dotyczących  pojemności  zbiorników  z  wodą,  przepływu  w  ciekach
wodnych, wydajności hydrantów zewnętrznych, odległości między lustrem wody a poziomem
stanowiska czerpania wody, brak przeciwpożarowego stanowiska czerpania wody przy źródle
wody do celów przeciwpożarowych czy brak dojazdu do niego  - nie powinno kwalifikować
takiego  źródła  wody  do  celów  przeciwpożarowych  w  kompleksach  leśnych  jako  źródło
podstawowe od którego można wyznaczać obręb chronionej powierzchni leśnej o określonym
promieniu,  a  jedynie  takie  źródło  może  być  zakwalifikowane  jako  źródło  dodatkowe
(pomocnicze).

Przeciwpożarowe stanowisko czerpania wody to nic innego jak miejsce (plac) do

ustawienia  pompy  pożarniczej,  za  pomocą  której  możliwy  jest  pobór  wody  ze  zbiornika  z
wodą  lub  z  cieku  wodnego.  Pompą  pożarniczą  może  być  motopompa  lub  autopompa.  W
przypadku ustawienia autopompy musimy mieć na myśli ustawienie pojazdu pożarniczego, w
którym  znajduje  się  na  stałe  zabudowana  autopompa.  Aby  można  było  manewrować  na
stanowisku czerpania wody pojazdem gaśniczym z autopompą, zaleca się, aby stanowisko to
miało  wymiary  co  najmniej  20  x  20  m,  czyli  takie  wymiary,  jakie  powinien  posiadać  plac
manewrowy  w  lesie  na  końcu  dojazdu  pożarowego  bez  przejazdu,  który  również  służy  do
manewrowania pojazdem gaśniczym w celu zawrócenia i jazdy powrotnej.

Warto oznaczać zbiorniki z wodą lub cieki wodne będące źródłami wody do celów

przeciwpożarowych w lasach, z których możliwy jest pobór wody przez śmigłowce gaśnicze

Tamże.

str. 44

z  podczepianymi  do  nich  zbiornikami  na  środek  gaśniczy.  Śmigłowce  gaśnicze  pobierające
wodę  ze  zbiorników  z  wodą  lub  cieków  wodnych  naturalnych  lub  ogólnie  dostępnych  nie
powinny  wykorzystywać  własnych  podczepianych  zbiorników  zanieczyszczonych  wodnym
roztworem  środka  pianotwórczego,  gdyż  mogłoby  dojść  do  skażenia  wody  w  zbiorniku  lub
cieku wodnym. W przypadku podawania podczas pożaru przez śmigłowiec gaśniczy środka
gaśniczego  w  postaci  wodnego  roztworu  pianotwórczego,  z  którego  można  uzyskać  środek
gaśniczy  zwilżający  („zwilżacz”)  lub  nawet  pianę,  wówczas  zanurzanie  zbiornika
podczepionego do śmigłowca może odbywać się tylko w rozstawionym  zbiorniku do takich
potrzeb  przez  naziemny  zastęp  gaśniczy  w  miejscu  dogodnym  do  obniżania  się  śmigłowca
gaśniczego nad takim zbiornikiem.

Jeżeli źródłem wody do celów przeciwpożarowych jest w szczególności hydrant

zewnętrzny  umieszczony  wzdłuż  drogi  (ulicy)  lub  przy  skrzyżowaniach  dróg  (ulic),  od
którego  to  hydrantu  wyznaczony  jest  obręb  chronionej  powierzchni  leśnej  o  określonym
promieniu  i  którego  średnica  nominalna  wynosi  DN  100  lub  DN  150  oraz  który  został
zainstalowany  na  sieci  wodociągowej  o  średnicy  nominalnej  nie  mniejszej  niż  DN  250,
wówczas  dla  zapewnienia  możliwości  intensywnego  czerpania  wody  do  celów
przeciwpożarowych,  przy  takim  hydrancie  należy  przewidzieć  poszerzenie  tej  drogi  w  taki
sposób,  aby  uzyskać niezbędną powierzchnię na urządzenie przeciwpożarowego stanowiska
czerpania wody o wymiarach zapewniających swobodny dostęp do hydrantu oraz po to, żeby
nie  blokować  ruchu  pojazdów  poruszających  się  po  drodze  (ulicy)  w  czasie  napełniania
zbiornika samochodu gaśniczego lub zbiornika rozstawionego przy hydrancie, z którego woda
będzie przepompowywana lub przetłaczana na znaczne odległości za pomocą rozstawionych
pomp  pożarniczych  w  pewnych  odległościach  od  siebie.  Stanowisko  czerpania  wody  przy
takim  wytypowanym  hydrancie  zewnętrznym  powinno  być  oznaczone  znakiem  zgodnym  z
Polskimi  Normami  dotyczącymi  znaków  bezpieczeństwa  oraz  dodatkowo  należy  umieścić
znak zakazu parkowania. Hydrant taki powinien być również oznaczony znakiem zgodnym z
Polską  Normą  do  oznaczania  hydrantu  wraz  z  podaniem  na  znaku  dodatkowym  wielkości
charakterystycznych hydrantu.

Zaleca się, aby przy wszystkich hydrantach zewnętrznych wytypowanych jako

podstawowe źródła wody do celów przeciwpożarowych w kompleksach leśnych, od których
wyznaczony  jest  obręb  chronionej  powierzchni  leśnej  o  określonym  promieniu  były
urządzone  przeciwpożarowe  stanowiska  czerpania  wody  o  wymiarach  zapewniających
swobodny  dostęp  do  hydrantu,  a  hydranty  i  stanowiska  oznaczone  odpowiednimi  znakami
zgodnymi z Polskimi Normami.

W planowaniu działań gaśniczych podczas pożarów lasu w danym kompleksie leśnym

warto uwzględniać źródła wody występujące poza kompleksem leśnym w odległości do 1,5
km.  Źródła  wody  znajdujące  się  w  takiej  odległości  od  lasu  są  cenne  ze  względu  na
organizowanie  zaopatrzenia  wodnego  w  przypadku  gaszenia  pożarów  gruntów  nieleśnych
sąsiadujących  z  lasami,  grożącymi  przedostaniem  się  pożaru  na  teren  leśny,  jak  też  w
przypadku  gaszenia  pożarów  lasu  powstałych  w  odległości  kilku  kilometrów  od  takiego
źródła wody.

SPOSOBY DOSTARCZANIA WODY DO POŻARU:

SPOSÓB  PRZETŁACZANIA  –  przesyłanie  wody  przez  kilka  pomp  rozstawionych  w
odpowiednich odległościach między sobą, gdzie z nasady tłocznej poprzedniej pompy woda
jest tłoczona wężami tłocznymi do nasady ssawnej następnej pompy.

SPOSÓB PRZEPOMPOWYWANIA – przesyłanie wody przez kilka pomp rozstawionych w
odpowiednich odległościach między sobą, gdzie z nasady tłocznej poprzedniej pompy woda

str. 45

jest tłoczona wężami tłocznymi do zbiornika pośredniego znajdującego się przy następnej
pompie, z którego woda jest zasysana wężami ssawnymi przez następną pompę i tłoczona do
następnego zbiornika ustawionego przy kolejnej pompie.

SPOSÓB DOWOŻENIA – dostarczanie wody ze źródeł wody do pożaru za pomocą
pojazdów pożarniczych wyposażonych w zbiorniki na wodę.

SPOSÓB MIESZANY - dostarczanie wody ze źródeł wody do pożaru za pomocą dwóch lub
więcej systemów.

ZAGADNIENIE NR 2 DO TEMATU NR 4:
DYSPONOWANIE SIŁ GAŚNICZYCH DO POŻARU LASU ORAZ ZASADY TWORZENIA
I WYPOSAŻANIA BAZ SPRZĘTU DO GASZENIA POŻARÓW LASÓW

Właściciele,  zarządcy  lub  użytkownicy  lasów,  których  lasy  samoistnie  lub  wspólnie  tworzą
kompleks  leśny  o  powierzchni  ponad  300  ha urządzają  i  utrzymują  w  miejscach
wyznaczonych,  w  porozumieniu  z  właściwymi  miejscowo  komendantami  powiatowymi
(miejskimi) Państwowej Straży Pożarnej, bazy sprzętu do gaszenia pożarów lasów, zgodnie z
przepisami o zabezpieczeniu przeciwpożarowym lasów. Zasada jest taka, że na każde 10 000
ha  lasu  lub  dla  nadleśnictwa  albo  parku  narodowego  organizuje  się  co  najmniej  jedną  bazę
sprzętu do gaszenia pożarów lasów.

Dysponowanie sił gaśniczych do pożaru lasu

Działania gaśnicze podczas pożarów lasu może podjąć właściciel, zarządca lub

użytkownik lasu takimi siłami, jakie posiada. Państwowa Straż Pożarna (PSP) jest formacją
przeznaczoną m. in. do gaszenia pożarów, w tym pożarów lasu, a jednym z jej podstawowych
zadań jest organizowanie i prowadzenie akcji ratowniczych w czasie pożarów, także pożarów
lasu.  Aby  działania  gaśnicze  podczas  pożarów  lasu  zostały  szybko,  sprawnie,  skutecznie  i
bezpiecznie  przeprowadzone,  bardzo  ważne  jest  szybkie  zadysponowanie  do  pożaru  lasu  w
ramach  pierwszego  rzutu  minimalnej  liczby  sił  gaśniczych  nie  tylko  jednostek
organizacyjnych  PSP,  czy  sił  pozostałych  podmiotów  krajowego  systemu  ratowniczo-
gaśniczego  (KSRG),  ale  również  pozostałych  sił  jednostek  ochrony  przeciwpożarowej.
Powstałe  w  roku  2010  ramowe  wytyczne  Komendanta  Głównego  PSP  służące  do
opracowania  „Zasad  dysponowania  sił  jednostek  ochrony  przeciwpożarowej  oraz  zasad
doraźnego  zabezpieczenia  operacyjnego  terenu  powiatu  po  zadysponowaniu  zasobów
ratowniczych”  ,  po  dokonanych  w  lipcu  2013  r.  ostatnich  zmianach  w  ich  treści,  stanowią
nadal, że do pożaru lasu (nie dotyczy lasów dla których opracowano „Sposoby postępowania
na  wypadek  powstania  pożaru  lasu”)  należy  zadysponować  minimalną  liczbę  sił  jednostek
ochrony  przeciwpożarowej,  których  wielkość  zależy  od  powierzchni  objętej  przez  pożar  i
wyliczonego  stopnia  zagrożenia  pożarowego  lasów  w  chwili  przyjmowania  zgłoszenia  o
pożarze lasu. Jeżeli ze zgłoszenia nie wynika powierzchnia pożaru, wówczas należy przyjąć,
że jest to powierzchnia pożaru do 1 ha.

Tabela 1

Dysponowanie minimalnych sił jednostek ochrony przeciwpożarowej do pożarów lasów,

dla których nie opracowano „Sposobów postępowania na wypadek powstania pożaru lasu”

Por. rozporządzenie ministra środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad

zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405 z późn. zm.).

str. 46

Lp.

Powierzchnia

pożaru lasu

w [ha]

Gaśnicze pojazdy samochodowe i ich obsada osobowa

Standardowo

Dodatkowo

(w przypadku występowania 2. lub

3. stopnia zagrożenia pożarowego

lasów

w strefie prognostycznej, w której

powstał pożar lasu)

liczba i rodzaj

gaśniczego

pojazdu

samochodowego

pod względem

MMR

obsada osobowa

gaśniczego

pojazdu

samochodowego

w [osobach]

liczba i rodzaj

gaśniczego

pojazdu

samochodowego

pod względem

MMR

obsada osobowa

gaśniczego

pojazdu

samochodowego

w [osobach]

≤ 1

średni i ciężki

ciężki

> 1

dwa średnie

i ciężki

średni* i ciężki

* pojazd samochodowy co najmniej kategorii 2 (uterenowiony)
MMR  (maksymalna  masa  rzeczywista  pożarniczego  pojazdu  samochodowego)  –  masa  pojazdu  łącznie  z
kierowcą  (75  kg)  oraz  wszystkimi  materiałami  i  sprzętem  niezbędnym  do  obsługi  samochodu,  z  pełnymi
zbiornikami cieczy chłodzącej,  paliwa  i oleju oraz całym  wyposażeniem  na  stałe  zamontowanym  w pojeździe
powiększona  o  masę  pozostałych  członków  załogi,  dla  których  samochód  został  zaprojektowany  oraz  masę
środków  gaśniczych  i  masę  pozostałego  przewożonego  wyposażenia  (masę  każdego  członka  załogi  i  jego
wyposażenia  oszacowano  na  90  kg  oraz  dodatkowo  15  kg  na  wyposażenie  kierowcy)  –  PN-EN  1846-2:2005
Samochody pożarnicze Część 2: Wymagania ogólne. Bezpieczeństwo i parametry z września 2005 r.
Wg. Normy PN-EN 1846-1:2000 Samochody pożarnicze. Podział i oznaczenie, z czerwca 2000 r. zmienionej w
październiku  2011  r.  (PN-EN  1846-1:2011)    –  klasy  pojazdów  samochodowych  w  zależności  od  MMR  są
następujące: lekkie (3 t < MMR ≤ 7,5 t); średnie (7,5 t < MMR ≤ 16 t); ciężkie (MMR > 16 t).

W związku ze zwiększaniem się maksymalnej masy rzeczywistej nowo

produkowanych pożarniczych pojazdów samochodowych, następowało również przesuwanie
granic między pojazdami samochodowymi lekkimi, średnimi i ciężkimi, co przedstawia
poniższa tabela.

Tabela 2

Maksymalne masy rzeczywiste pożarniczych pojazdów samochodowych wg trzech norm

Norma

Klasa

PN- PN-79/M-51300

PN-EN 1846-1:2000

PN-EN 1846-1:2011

Lekkie (L)

MCS≤ 3,5 t)

(2 t < MMR ≤ 7,5 t)

(3 t < MMR ≤ 7,5 t)

Średnie (M)

(3,5 t < MCS ≤ 12 t)

(7,5 t < MMR ≤ 14 t)

(7,5 t < MMR ≤ 16 t)

Ciężkie (S)

(MCS > 12 t)

(MMR > 14 t)

(MMR > 16 t)

MCS - masa całkowita samochodu
MMR - maksymalna masa rzeczywista pożarniczego pojazdu samochodowego

str. 47

Pożarniczy pojazd samochodowy o MMR wynoszącej dla przykładu 13 t - do czerwca

2000 r. był pojazdem ciężkim, a po czerwcu 2000 r. stał się pojazdem średnim, podobnie jak
pożarniczy pojazd samochodowy o MMR wynoszącej dla przykładu 15 t - do października
2011 r. był pojazdem ciężkim, a po październiku 2011 r. stał się pojazdem średnim. W klasie
lekkiej i średniej pod względem MMR zaszły też zmiany kwalifikujące pożarnicze pojazdy
samochodowe od roku 1979 do 2000, w latach 2000-2011 i po roku 2011.

Wg Normy PN-EN 1846-1:2000 Samochody pożarnicze. Podział i oznaczenie, z

czerwca 2000 r. zmienionej w październiku 2011 r. (PN-EN 1846-1:2011) kategorie
pożarniczych pojazdów samochodowych w zależności od zdolności do poruszania się w
różnych warunkach terenowych są następujące:
1) kategoria 1 – miejskie (pojazdy samochodowe przeznaczone do poruszania się po drogach

o twardej nawierzchni);

2) kategoria 2 – uterenowione (pojazdy samochodowe zdolne do poruszania się po

wszystkich drogach o twardej nawierzchni i w ograniczonym zakresie poza tymi drogami);

3) kategoria 3 – terenowe (pojazdy samochodowe zdolne do poruszania się po wszystkich

drogach i bezdrożach).

Parametrami decydującymi o zdolności do pokonywania przeszkód przez pożarnicze

pojazdy samochodowe są m. in.:
1) kąt natarcia (α);
2) kąt zejścia (β);
3) kąt rampowy (γ);
4) prześwit (d);
5) prześwit pod osią (h).

Dla lasów, dla których opracowano „Sposoby postępowania na wypadek powstania

pożaru  lasu”  dysponowanie  powinno  odbywać  się  zgodnie  z  ich  treścią  w  przedmiotowym
zakresie.  Obowiązek  sporządzenia  i  posiadania  „Sposobów  postępowania  na  wypadek
powstania pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia” wynika z treści art.
4 ust 1, pkt 7 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. Nr  81, poz.
351 z późn. zm.). „Sposoby postępowania na wypadek powstania pożaru, klęski żywiołowej lub
innego  miejscowego  zagrożenia”  powinny  być  dokumentem  zawierającym  procedury  i
niezbędne informacje dot. postępowania i sprawnego zorganizowania akcji ratowniczej przez
właścicieli,  zarządców  lub  użytkowników  i  osób  im  podległych  w  stosunku  do  terenów,  na
których może zaistnieć niebezpieczne zdarzenie, takie jak pożar, klęska żywiołowa lub inne
miejscowe zagrożenie.

Warto przy tej okazji przypomnieć, że jeżeli lesistość danego powiatu wynosi powyżej

27 % i lasy zostały zaliczone do I kategorii zagrożenia pożarowego lasu, to dodatkowo na
wyposażeniu komendy powiatowej (miejskiej) [KP(M) PSP] powinna być co najmniej jedna
cysterna wodna o poj. minimum 15 m

na każde 650 km

powierzchni powiatu oraz pompy

dużej  wydajności,  a  napęd  terenowy  powinny  posiadać  te  samochody  gaśnicze,
które  stanowią  wyposażenie  KP(M)  PSP  posiadających  tereny  o  przewadze  dróg
nieutwardzonych  lub  w  obszarze  działania  których  znajduje  się  co  najmniej
30 % obszarów leśnych zaliczonych do I kategorii zagrożenia pożarowego lasu albo obszarem
działania są tereny górskie.

Samochody patrolowo-gaśnicze, którymi dysponują nadleśnictwa i parki narodowe w

ramach wyposażenia własnych baz sprzętu  do gaszenia pożarów lasów są bardzo przydatne
podczas  organizowania  i  prowadzenia  akcji  ratowniczych  w  czasie  pożarów  lasu.
Przeznaczone  są  one  zarówno  do  patrolowania  kompleksów  leśnych  w  ramach  naziemnych
patroli  przeciwpożarowych,  ale  także  do  samodzielnego  gaszenia  małych  powierzchniowo

str. 48

pożarów, dogaszania i dozorowania pożarzysk, jak również do pilotowania średnich i ciężkich
pojazdów gaśniczych jednostek ochrony przeciwpożarowej.

Prawo nakazuje, aby na każde 10 000 ha lasu lub dla nadleśnictwa albo parku

narodowego była zorganizowana co najmniej jedna baza sprzętu do gaszenia pożarów lasów.
W związku z alternatywnym charakterem wyrazu (słowa) „lub”, częściej jedna „baza” jest w
nadleśnictwie  niż  jedna  „baza”  przypadająca  na  każde  10 000  ha  lasu  zarządzanego  przez
nadleśnictwo lub park narodowy. Minimalne wyposażenie bazy sprzętu do gaszenia pożarów
lasów stanowią w szczególności:
1) w nadleśnictwach i parkach narodowych zarządzających lasami zaliczonymi do I kategorii
zagrożenia  pożarowego  —  10  gaśnic  lub  hydronetek  plecakowych,  30  łopat,  20  tłumic,  2
pługi  do  wyorywania  pasów  przeciwpożarowych,  samochód  patrolowo-gaśniczy  albo
przyczepa  ze  zbiornikiem  na  wodę  o  pojemności  minimum  400  dm

z możliwością

podawania środka gaśniczego;
2) w nadleśnictwach i parkach narodowych zarządzających lasami zaliczonymi do II kategorii
zagrożenia pożarowego — 10 gaśnic lub hydronetek plecakowych, 20 łopat, 10 tłumic, pług
do wyorywania pasów przeciwpożarowych, samochód patrolowo-gaśniczy albo przyczepa ze
zbiornikiem na wodę o pojemności co najmniej 200 dm

;

3) w  nadleśnictwach  i  parkach  narodowych  zarządzających  lasami  zaliczonymi  do  III
kategorii  zagrożenia  pożarowego  —  10  gaśnic  lub  hydronetek  plecakowych,  10  łopat,  10
tłumic, pług do wyorywania pasów przeciwpożarowych.
Samochody  i  sprzęt  stanowiący  wyposażenie  jednej  „bazy”  może  być  rozmieszczony  w
więcej  niż  jednym  miejscu  na  terenie  nadleśnictwa  lub  parku  narodowego,  najczęściej  w
poszczególnych leśnictwach.

UWAGA (2013 r.) !!!
W LP jest:

1)  373 lekkich samochodów patrolowo-gaśniczych;
2)  15 średnich samochodów patrolowo-gaśniczych;
3)  2 ciężkie samochody patrolowo-gaśnicze.

RAZEM: 390 samochodów patrolowo-gaśniczych

ZAGADNIENIE NR 3 DO TEMATU NR 4:
ZASADY STOSOWANIA STATKÓW POWIETRZNYCH DO WYKRYWANIA I GASZENIA
POŻARÓW LASÓW FUNKCJONUJĄCYCH W RAMACH TZW. „LEŚNYCH BAZ
LOTNICZYCH”

W PGL LP dużym wsparciem dla naziemnych sił gaśniczych są gaśnicze statki

powietrzne stacjonujące na lądowiskach bazowych tzw. „leśnych baz lotniczych”. Aby
efektywnie wykorzystać lotniczy potencjał gaśniczy podczas gaszenia pożarów lasu,
konieczne jest tworzenie lądowisk operacyjnych, w szczególności w dużych powierzchniowo
kompleksach leśnych z drzewostanami zaliczonymi do I kategorii zagrożenia pożarowego.

Dyrektorzy regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych corocznie zgodnie z decyzją

dyrektora  generalnego  Lasów  Państwowych,  na  potrzeby  ochrony  przeciwpożarowej  lasów
zarządzanych przez siebie angażują siły lotnicze zorganizowane w postaci tzw. „leśnych baz
lotniczych”.  Do  wykrywania  i  gaszenia  pożarów  lasu  stosuje  się  samoloty  i  śmigłowce
właścicieli  aeroklubów  lub  innych  firm  czy  przedsiębiorstw  świadczących  usługi  lotnicze,
którzy  posiadają  aktualny  certyfikat  Urzędu  Lotnictwa  Cywilnego  oraz  pozytywną  opinię  o
przydatności  ich  statków  powietrznych  w  ochronie  przeciwpożarowej  lasu,  wydaną  przez
Instytut  Badawczy  Leśnictwa.  W  Polsce  do  patrolowania  lotniczego  lasów  stosuje  się

str. 49

najczęściej lekkie samoloty oraz lekkie śmigłowce. Do gaszenia pożarów lasu od wielu lat w
Polsce używane są najczęściej samoloty gaśnicze typu Dromader M-18 (pojemność zbiornika
na środki gaśnicze - 2550 dm

) i rzadziej An-2 (pojemność zbiornika na środki gaśnicze -

1700 dm

). Obecnie tzw. „leśne bazy lotnicze” dysponują łącznie ok. 40 samolotami i

śmigłowcami  zarówno  patrolowymi,  jak  i  gaśniczymi  (8  patrolowych,  27  gaśniczych  i  7
śmigłowców; w roku 2012 wykryły 78 pożarów i 157 zagrożeń; uczestniczyły w gaszeniu
512 pożarów i 115 zagrożeń, wykonując 2787 zrzutów wody). Śmigłowce typu Mi-2 i PZL
„Sokół”  są  najczęściej  stosowanymi  śmigłowcami  zarówno  w  lotach  patrolowych  jak  i
gaśniczych  z  doczepianym  zbiornikiem  na  środek  gaśniczy  typu  „bambi  bucket”  o
pojemnościach uzależnionych od udźwigu danego rodzaju śmigłowca (Mi-2 – 545 dm

, PZL

„Sokół” – 1590 dm

). Podstawowymi (bazowymi) lądowiskami dla samolotów z tzw.

„leśnych  baz  lotniczych”  są  najczęściej  lotniska  właścicieli  firm  lotniczych.  Leśna  baza
lotnicza może być również zorganizowana na lądowiskach bazowych należących do  Lasów
Państwowych,  które  od  innych  lądowisk  bazowych  charakteryzują  się  dogodniejszą
lokalizacją  terenową  z  uwagi  na  centralne  usytuowanie  w  stosunku  do  chronionych
kompleksów  leśnych,  czy  też  bardziej  efektywniejszym  zaopatrzeniem  w  wodę  do  celów
gaśniczych.  Drugim  rodzajem  lądowisk  poza  bazowymi  są  lądowiska  operacyjne,  których
położenie  na  obszarach  leśnych  umożliwia  przebazowanie  załóg  i  sprzętu  lotniczego.  Sieć
lądowisk  operacyjnych  uzależniona  jest  od  kategorii  zagrożenia  pożarowego  lasu  danej
regionalnej  dyrekcji  Lasów  Państwowych.  Dolot  z  lądowisk  operacyjnych  do  każdego
miejsca  chronionego  terenu  leśnego  danej  regionalnej  dyrekcji  Lasów  Państwowych  zależy
od jej kategorii zagrożenia pożarowego lasu i powinien wynosić:
 dla lasów regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych zaliczonych do I KZPL - do 10 min.,
 dla lasów regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych zaliczonych do II KZPL - do 15 min.,
 dla  lasów  regionalnych  dyrekcji  Lasów  Państwowych  zaliczonych  do  III  KZP  –  według
potrzeb.
Jedynym dysponentem statków powietrznych są Lasy Państwowe. Co roku, w prawie 30 tzw.
„leśnych  bazach  lotniczych”  gromadzonych  jest  ok.  10  samolotów  patrolowych,  ok.  25
samolotów  gaśniczych  i  ok.  5  śmigłowców  pełniących  rolę  patrolową  i  gaśniczą.  Zasady
współdziałania  statków  powietrznych  podczas  akcji  ratowniczo  –  gaśniczych  na  terenach
leśnych (państwowych i innych), jak również poza terenami leśnymi, powinny być ustalane w
trybie  roboczym  pomiędzy  poszczególnymi  rdLP  a  komendantami  wojewódzkimi
Państwowej Straży Pożarnej.

RODZAJE LOTÓW

LOTY PATROLOWE – wykonywane są w celu: wykrycia pożaru lasu, określenia

miejsca  i  powierzchni  objętej  pożarem  oraz  podania  charakterystyki  wykrytego  pożaru
(rodzaju  pożaru,  kierunku  jego  rozprzestrzeniania  się,  najbardziej  zagrożonych  obszarów
lasu).  Loty  patrolowe  wykonuje  się  na  ustalonych  trasach  i  w  godzinach  określonych  przez
PAD RDLP.

Loty te wykonuje się z użyciem różnych typów samolotów i śmigłowców o dobrej

widoczności z kabiny pilota, z obserwatorem lub bez. W przypadku stosowania samolotów
patrolowo-gaśniczych loty patrolowe wykonywane są z połową ładunku środków
gaśniczych. Odstąpienie od tej zasady wymaga zgody PAD RDLP.

LOTY ROZPOZNAWCZE – wykonywane są samolotami lub śmigłowcami bezpośrednio

w określony rejon kompleksów leśnych celem rozpoznania sytuacji. Loty samolotami
patrolowo-gaśniczymi wykonywane są z pełnym ładunkiem środków gaśniczych.

Por. Instrukcja ochrony przeciwpożarowej lasu, CILP Warszawa 2012, s. 75-76.

str. 50

LOTY GAŚNICZE – wykonywane są w celu przetransportowania środków gaśniczych i

wykonania ich zrzutu w określone miejsce pożaru. Loty gaśnicze są taktycznymi działaniami
prowadzonej akcji ratowniczo-gaśniczej.

ZRZUTY GAŚNICZE

Rozróżnia  się  trzy  rodzaje  zrzutów  gaśniczych  w  zależności  od  miejsca  ich  wykonania
względem pożaru i zamiaru taktycznego:
ZRZUT  IZOLUJĄCY  (pośredni)  –  zrzut  środka  gaśniczego  przed  frontem,  na  boki  lub  tył
pożaru;  ma  on  na  celu  stworzenie  zapór  uniemożliwiających  rozprzestrzenianie  się  pożaru
oraz  ograniczenie  jego  powierzchni;  stosować  przy  wszystkich  pożarach,  niezależnie  od  ich
wielkości;
ZRZYT  BEZPOŚREDNI  –  zrzut  środka  gaśniczego  bezpośrednio  na  pożar  lub  jego  części
objęte spalaniem, jeszcze nie zlokalizowany (opanowany); ma on na celu doprowadzenie do
zlokalizowania (opanowania) pożaru; stosować przy pożarach małych (do 1 ha) lub w sytuacji
możliwości przejścia pożaru pokrywy gleby w pożar całkowitego drzewostanu;
ZRZUT  DOGASZAJĄCY  –  zrzut  środka  gaśniczego  na  już  zlokalizowany  (opanowany)
pożar bezpośrednio  na jego powierzchnię lub  na jego obrzeża celem całkowitego ugaszenia
pożaru;  zrzut  taki  może  być  również  wykonany  bezpośrednio  na  powierzchnię  pożarzyska
celem nie dopuszczenia do jego powtórnego zapalenia w przypadku niewystarczającej liczby
naziemnych sił gaśniczych przeznaczonych na dogaszanie.

W  celu  zmniejszenia  zagrożenia  pożarowego  lasów  poza  obowiązkowymi  sposobami
zabezpieczenia przeciwpożarowego zalecane jest ponadto:

•  przy projektowaniu iglastych oddziałów leśnych przestrzegać zasadę:
- podziału  oddziału  leśnego wielorzędowymi pasami gatunków  liściastych i  lub  wprowadzać
gatunki liściaste domieszkowo,
- wprowadzania  w  głąb  oddziału  leśnego  gatunków  liściastych  w  formie  co  najmniej
dwurzędowej,  tworzącej  w  przyszłości  sieć  szlaków  technologicznych  (zrywkowych)
umożliwiających rozwijanie linii gaśniczych do środka oddziału leśnego;
- podziału oddziału leśnego na tzw. powierzchniowe trójkąty liściaste i iglaste.
-  tworzyć  linie  obrony  oparte  na  sztucznych  liniowych  obszarach  niezadrzewionych  w
szczególności  o  kierunku  północ-południe  w  sąsiedztwie  których  równolegle  powinien  być
urządzony  pas gruntu o szerokości powyżej 50 m z udziałem co najmniej 50 % drzewostanów
liściastych,  czyli  pasy  gruntu  wzdłuż  np.  dróg  publicznych,  dojazdów  pożarowych,
przejezdnych  linii  podziału  powierzchniowego,  innych  dróg  leśnych,  linii  kolejowych,
napowietrznych  linii  wysokiego  napięcia,  ropociągów,  gazociągów,  a  także  wokół
przeciwpożarowych stanowisk czerpania wody;

• powierzchnie  pod  napowietrznymi  liniami  wysokiego  napięcia  na  terenach  leśnych,  tam
gdzie  to  celowe,  zagospodarować  jako  poletka  łowieckie  lub  uprawy  rolne,  ewentualnie
zadrzewiać i zakrzewiać niskimi gatunkami liściastymi;

•  utrzymywać strefy ekotonowe na granicy pole-las w postaci pasów krzewów, niskich drzew
i małego zwarcia drzewostanu;

• utrzymać  odpowiednie  zagęszczenie  i  udrożnienie  dróg  leśnych  innych  niż  dojazdy
pożarowe;

Por. tamże, s. 84.

str. 51

TEMAT NR 5:

RODZAJE POŻARÓW LASÓW

ZAGADNIENIE NR 1 DO TEMATU NR 5:
RODZAJE POŻARÓW LASÓW W ZALEŻNOŚCI OD MIEJSCA I POWIERZCHNI
SPALANIA

POŻAR  LASU  -  niekontrolowany  w  czasie  i  przestrzeni  samopodtrzymujący  się  proces
spalania  roślinnych  i  glebowych  elementów  środowiska  leśnego  (reakcja  egzotermiczna
materiału  palnego  z  utleniaczem)  charakteryzujący  się  emisją  cieplną  i  dymu  (produktów
rozkładu termicznego) oraz któremu towarzyszą zazwyczaj płomienie (strefa spalania w fazie
gazowej  z  emisją  światła  widzialnego),  wywołujący  na  ogół  straty  w  środowisku
ekologicznym i mieniu, a także zagrażający życiu i zdrowiu ludzi oraz zwierząt.

PODSTAWOWE GRUPY POŻARÓW:
POŻAR RUCHOMOŚCI – pożar pojazdu, urządzenia, sprzętu lub przedmiotu.
POŻAR NIERUCHOMOŚCI:
1)  pożar  wewnętrzny  (budynku  lub  obiektu  budowlanego),  czyli  pożar  w  przestrzeni
ograniczonej przegrodami poziomymi (sufitem) i poprzecznymi (ścianami).
2)  pożar  zewnętrzny  (terenu,  w  tym  terenu  leśnego),  czyli  pożar  w  przestrzeni
nieograniczonej przegrodami poziomymi (sufitem) i poprzecznymi (ścianami).

POŻARY ZEWNĘTRZNE:
POŻAR  ZEWNĘTRZNY  POJEDYNCZY  -  pożar  obejmujący  mały  teren  (w  tym  teren
leśny).
POŻAR PRZESTRZENNY TERENU – pożar obejmujący znaczny teren (w tym teren leśny),
w tym pożary tzw. „plamiste” – pojawienie się w tym samym czasie wielu ognisk pożarów w
danym kompleksie leśnym o znacznej powierzchni.
BURZA  OGNIOWA  (POŻOGA  LUB  NAWAŁNICA  OGNIA)  TERENU  (w  tym  terenu
leśnego) – pożar przestrzenny terenu z szybko przesuwającą się linią ognia, charakteryzujący
się dużą intensywnością spalania, któremu mogą towarzyszyć wiry ogniowe.
POŻAR  LASU  JAKO  KLĘSKA  ŻYWIOŁOWA  to  pożar  stanowiący  katastrofę  naturalną
powstały za przyczyną działania sił natury (w szczególności wyładowania atmosferycznego)
lub  awarii  technicznej  przy  występowaniu  korzystnych  warunkach  do  jego  rozwoju  i
rozprzestrzeniania  podyktowanych  długotrwałym  występowaniem  ekstremalnych  temperatur
dodatnich  i  susz,  którego  skutki  zagrażają  środowisku  na  znacznych  obszarach,  mieniu  w
wielkich rozmiarach albo życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, a pomoc i ochrona mogą być
skutecznie  podjęte  tylko  przy  zastosowaniu  nadzwyczajnych  środków,  we  współdziałaniu
różnych  organów  i  instytucji  oraz  specjalistycznych  służb  i  formacji  działających
pod  jednolitym  kierownictwem.  Do  powstania  pożaru  jako  klęski  żywiołowej  może  dojść
również w wyniku działania terrorystycznego.

RODZAJE POŻARÓW LASU ze względu na miejsce spalania

  pożary podpowierzchniowe (torfowe, torfowo-murszowe),
  pożary pokrywy gleby (korzeni, ściółki, leżaniny, runa leśnego, podrostów),
  pożary  całkowite  drzewostanu  (cały  przekrój  pionowy  drzewostanu  –  pnie  i  korony

drzew),

 pożary pojedynczych drzew.

Por. tamże, s. 39.

str. 52

RODZAJE POŻARÓW LASU ze względu na ukształtowanie terenu:
 pożary horyzontalne (pożary lasu rozprzestrzeniające się na terenach równinnych),
 pożary wstępujące (pożary lasu rozprzestrzeniające się na terenie górskim po zboczu góry

w kierunku jej szczytu – „z dołu na górę”),

 pożary zstępujące (pożary lasu rozprzestrzeniające się na terenie górskim po zboczu góry

w kierunku jej podnóża – „z góry na dół”).

Wykaz przyczyn powstania pożarów i ich kodów cyfrowych

Lp.

Kod

cyfrowy

przyczyny

powstania

pożaru

Przyczyna powstania pożaru

NOD przy posługiwaniu się ogniem otwartym, w tym papierosy, zapałki

NOD przy wypalaniu pozostałości roślinnych na polach

NOD przy posługiwaniu się substancjami łatwo palnymi i pirotechnicznymi

NOD przy prowadzeniu prac pożarowo - niebezpiecznych

NOD w pozostałych przypadkach

NON przy posługiwaniu się ogniem otwartym, w tym papierosy, zapałki

NON przy wypalaniu pozostałości roślinnych na polach

NON przy posługiwaniu się substancjami łatwo palnymi i pirotechnicznymi

NON przy prowadzeniu prac pożarowo niebezpiecznych

10.

NON w pozostałych przypadkach

11.

wady urządzeń i instalacji elektrycznych, w szczególności przewody, osprzęt
oświetlenia, odbiorniki bez urządzeń grzewczych

12.

nieprawidłowa eksploatacja urządzeń i instalacji elektrycznych

13.

wady elektrycznych urządzeń ogrzewczych, w szczególności piece, grzałki,
kuchnie

14.

nieprawidłowa eksploatacja elektrycznych urządzeń ogrzewczych

15.

wady urządzeń ogrzewczych na paliwo stałe

16.

nieprawidłowa eksploatacja urządzeń ogrzewczych na paliwo stałe

17.

wady urządzeń ogrzewczych na paliwo ciekłe

18.

nieprawidłowa eksploatacja urządzeń ogrzewczych na paliwo ciekłe

19.

wady urządzeń ogrzewczych na paliwo gazowe

20.

nieprawidłowa eksploatacja urządzeń ogrzewczych na paliwo gazowe

21.

wady urządzeń mechanicznych

22.

nieprawidłowa eksploatacja urządzeń mechanicznych

23.

wady procesów technologicznych

24.

nieprzestrzeganie reżimów technologicznych

25.

nieprawidłowe magazynowanie substancji niebezpiecznych

26.

wady środków transportu

27.

nieprawidłowa eksploatacja środków transportu

28.

samozapalenia biologiczne

29.

samozapalenia chemiczne

30.

wyładowania atmosferyczne

31.

wady konstrukcji budowlanych

32.

nieprawidłowa eksploatacja konstrukcji budowlanych

33.

elektryczność statyczna

34.

podpalenia umyślne, w tym akty terroru

35.

pożary jako następstwo innych miejscowych zagrożeń

36.

inne przyczyny

37.

nieustalone

str. 53

NOD – nieostrożność osób dorosłych; NON – nieostrożność osób nieletnich
Źródło: Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie
szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz. U. Nr 46, poz. 239).

Klasyfikacje pożarów w zależności od ich wielkości

Wielkość

pożarów

Pożary, w wyniku których zostały spalone lub zniszczone

obiekty lub ich części,

ruchomości, składowiska

materiałów, maszyny,

urządzenia, surowce, paliwa itp.

lasy, uprawy,

trawy, torfowiska

i nieużytki

odwierty naftowe,

rurociągi gazowe

lub paliwowe, urządzenia

technologiczne

poza budynkami itp.

powierzchnia

]

objętość

]

powierzchnia [ha]

liczba podanych prądów

gaśniczych, bez względu

na ich rodzaj i wielkość

małe

do 70

do 350

do 1 ha

do 4

średnie

71 – 300

351 – 1 500

1,01 – 10,00

5 – 12

duże

301 – 1 000

1 501 – 5 000

10,01 – 100,00

13 – 36

bardzo

duże

ponad 1 000

ponad 5 000

ponad 100

ponad 36

Uwaga: pożar zalicza się do większych zdarzeń po przekroczeniu wielkości granicznej tylko jednego z dwóch
parametrów, tzn. powierzchni lub kubatury; w przypadku spalenia się budynku lub jego części wraz z ruchomościami
znajdującymi się poza budynkiem przyjmuje się łączną ich powierzchnię lub objętość.

Uwaga: w Instrukcji ochrony przeciwpożarowej lasu (wyd. CILP, Warszawa 2012) na s. 41
występuje nieco inna klasyfikacja grup wielkości pożarów lasu w zależności od powierzchni
objętej przez ogień niż ta obowiązująca w jednostkach ochrony przeciwpożarowej:

a)  ugaszone w zarodku – do 0,05 ha,
b)  małe – od 0,06 ha do 1 ha,
c)  średnie – od 1,01 ha do 10 ha,
d)  duże – od 10,01 ha do 100 ha,
e)  bardzo duże – od 100,01 ha do 500 ha,
f)  katastrofalne – ponad 500 ha.

POŻARY PODPOWIERZCHNIOWE
Uciążliwe  gaszenie  ze  względu  na  trudność  dostarczenia  środków  gaśniczych  do  strefy
spalania.  Określanie  granic  obwodu  pożaru  za  pomocą  metody  termowizji  lub  mniej
bezpieczną metodą dotykową. Gasić poprzez otoczenie strefy  spalania głębokimi wykopami
za  pomocą  koparki  melioracyjnej  i  ich  zalaniu  wodą  lub  wodą  ze  środkiem  zwilżającym.
Gaszenie  może  być  również  realizowane  przy  użyciu  lanc  gaśniczych  o  długości  1-1,5  m
wbijanych w torfowisko, przez które tłoczy się środek gaśniczy.

POŻARY POKRYWY GLEBY
Gaszenie głównie  z frontu ze względu na małą prędkość rozprzestrzeniania się linii obwodu
pożaru  na  froncie.  Stosować  głównie  pianę,  wodę  ze  środkiem  zwilżającym  lub  ostatecznie
wodę. Używać hydronetek, tłumic, gałęzi lub pługów do wyorywania pasów zaporowych w
postaci  mineralizacji  gleby  albo  łopat  do  zasypywania  ziemią  lub  piaskiem.  Przy  prędkości
rozprzestrzeniania się linii obwodu pożaru powyżej  3 m/min stosować na froncie pas piany
ciężkiej o szerokości 2-3 m o dawce 3 dm

. Można zastosować również pianę średnią lub

wodę w postaci prądów kroplistych. Dopuszczać linię spalania do linii obrony. Przy znacznej
prędkości wiatru stosować obronę dalszą zwaną osłoną do likwidacji przerzutów tzw. „ogni
lotnych”.

str. 54

POŻARY CAŁKOWITE
Głównie  prowadzić  działania  obronne  na  froncie  pożaru,  a  gdy  jest  to  niemożliwe  na
skrzydłach lub tyle pożaru. Pas zaporowy przed frontem pożaru w odległości kilkuset metrów
o szerokości pozwalającej na zatrzymanie pożaru, najlepiej przy istniejącej już linii obrony po
której  mogą  poruszać  się  pojazdy  gaśnicze  kładące  pianę  na  całej  wysokości  ściany
drzewostanu  przed  i  za  linią  obrony.  W  przypadku  braku  linii  obrony  należy  stworzyć
przerwę  w  drzewostanie  ciężkim  sprzętem  mechanicznym  oraz  piłami.  Przy  znacznej
prędkości wiatru stosować obronę dalszą zwaną osłoną do likwidacji przerzutów tzw. „ogni
lotnych”.  Można  stosować  metodę  wypalania  lub  użyć  środków  wybuchowych  przez
specjalistów.  Używać  gaśniczych  statków  powietrznych  w  liczbie  co  najmniej  trzech.  Gdy
brak  jest  odpowiedniej  liczby  sił  gaśniczych,  opóźnić  działania  do  chwili  zgromadzenia
odpowiedniej  liczby  sił  gaśniczych  gwarantujących  zatrzymanie  pożaru,  głównie  na
skrzydłach pożaru zawężając go w kierunku frontu i tyłu pożaru.

POŻARY POJEDYNCZYCH DRZEW
Gasić  pianą,  wodą  ze  środkiem  zwilżającym  lub  ostatecznie  wodą  mineralizując  glebę  w
odległości 2-3 m od pnia drzewa, a następnie pokrywając ten pas środkiem gaśniczym.
ORIENTACJI  TERENU  POŻARU  LASU  dokonuje  się  zgodnie  z  kierunkiem  panującego
wiatru, który najczęściej jest zgodny z kierunkiem rozprzestrzeniania się pożaru lasu.
FRONTEM  POŻARU  LASU  (czołem  pożaru  lasu)  jest  linia  spalania  (zazwyczaj  ognia),
która  przesuwa  się  najszybciej  w  stosunku  do  pozostałych  linii  obwodu  pożaru  i  zgodnie  z
kierunkiem  panującego  wiatru.  Front  pożaru  lasu  (czoło  pożaru  lasu)  i  tył  pożaru  lasu  są
liniami spalania (zazwyczaj ognia) prostopadłymi do kierunku rozprzestrzeniania się pożaru.
TYŁEM POŻARU LASU jest linia spalania (zazwyczaj ognia), która przesuwa się najwolniej
spośród pozostałych linii obwodu pożaru i przeciwnie do kierunku panującego wiatru.
SKRZYDŁA POŻARU LASU (boki pożaru lasu – prawe i lewe) to linie spalania (zazwyczaj
ognia) równoległe do kierunku panującego wiatru.
Określenie  prawego  i  lewego  skrzydła  pożaru  lasu,  frontu  i  tyłu  pożaru  lasu  dokonuje  się
stając przodem do frontu pożaru lasu, a tyłem do tyłu pożaru lasu. Wówczas prawe skrzydło
pożaru lasu będzie po naszej prawej stronie, a lewe po lewej naszej stronie.

SCHEMAT GRAFICZNY ORIENTACJI POŻARU LASU

Źródło: Zarzycki J. – opracowanie własne.

Krawędź (obwód)

pożaru lasu

Lewe skrzydło (bok)

pożaru lasu

Prawe skrzydło (bok)

pożaru lasu

Front (czoło)

pożaru lasu

Kierunek wiatru

Kierunek

rozprzestrzeniania się

pożaru lasu

Tył

pożaru

lasu

Oś pożaru

lasu

str. 55

TEMAT NR 6:

METODY, WARIANTY I FORMY DZIAŁAŃ GAŚNICZYCH PODCZAS POŻARÓW

LASÓW

ZAGADNIENIE NR 1 DO TEMATU NR 6:
METODY DZIAŁAŃ GAŚNICZYCH STOSOWANE PODCZAS POŻARÓW LASÓW

ROZKAZY przekazywane przez KDR dowódcom pododdziałów ratowniczych (do kompanii
ratowniczej włącznie) lub dowódcy oddziału ratowniczego (batalionu ratowniczego) powinny
zawierać m. in. metody działań gaśniczych.
ORGANIZOWANIE DZIAŁAŃ GAŚNICZYCH w zakresie gaszenia pożarów lasów
obejmuje planowanie, organizowanie i realizację działań gaśniczych niezbędnych do
ugaszenia pożaru lasu, a także do zmniejszenia lub likwidacji zagrożenia pożarowego.

Działania gaśnicze podczas pożarów lasów obejmują w szczególności

1) rozpoznanie i identyfikację zagrożenia;
2) zabezpieczenie strefy działań gaśniczych, w tym wyznaczenie i oznakowanie strefy
zagrożenia;
3) likwidację czynników mogących obniżyć bezpieczeństwo zagrożonego terenu leśnego oraz
bezpieczeństwo strażaków;
4) priorytetowe wykonanie czynności umożliwiających:

a) dotarcie  do  zagrożonych  lub  poszkodowanych  osób  przez  pożar  lasu,  wraz  z
udzieleniem im kwalifikowanej pierwszej pomocy i ewakuację poza strefę zagrożenia,
b) przygotowanie dróg ewakuacji zagrożonych lub  poszkodowanych osób oraz strażaków
otoczonych przez pożar lasu,
c) zapewnienie bezpieczeństwa zagrożonym lub poszkodowanym osobom oraz strażakom;

5) ewakuację i ratowanie osób, a następnie zwierząt oraz ratowanie środowiska i mienia przed
skutkami pożaru lasu;
6) ocenę rozmiarów zagrożenia pożarowego i prognozowanie jego rozprzestrzeniania;
7) dostosowanie sprzętu i pojazdów pożarniczych oraz technik i środków gaśniczych, a także
innych środków ratowniczych do rodzaju, skali i miejsca pożaru lasu;
8) likwidację, ograniczenie lub zwiększenie strefy zagrożenia;
9) uruchamianie dodatkowych sił ratowniczych podmiotów KSRG;

Działania gaśnicze podczas pożarów lasów w ramach KSRG są prowadzone

1) siłami i środkami podmiotów KSRG właściwymi ze względu na miejsce powstania pożaru
lasu;
2) pododdziałami  lub  oddziałami  odwodów  operacyjnych  na  obszarze  województwa  lub
centralnego odwodu operacyjnego.

ROZPOZNANIE  jest  elementem  procesu  podjęcia  decyzji  przez  KDR  i  obejmuje  ocenę
sytuacji i ocenę możliwości (kalkulację sił i środków niezbędnych do szybkiego, sprawnego,
skutecznego  i  bezpiecznego  ugaszenia  pożaru).  Rozpoznanie  to  celowo  zorganizowane  i
kontynuowane przez cały czas trwania akcji ratowniczej działanie prowadzące do uzyskania

Por. rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie

szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz. U. Nr 46, poz. 239).

Tamże.

str. 56

jak  najwięcej  informacji  dotyczących  sytuacji  zdarzenia.  Dobrze  przeprowadzone
rozpoznanie  ma  decydujący  wpływ  na  powodzenie  całej  akcji  ratowniczej.  W  zestawie
rozpoznania podczas pożaru lasu można wyodrębnić cztery podstawowe grupy informacji:
1) informacja o zaistniałym pożarze lasu,
2) informacja o prognozowaniu rozprzestrzeniania się pożaru lasu,
3) informacja o siłach ratowniczych i siłach wsparcia działań ratowniczych,
4) informacja  o  operacyjno-technicznych  elementach  przygotowania  terenu  leśnego  do
prowadzenia działań gaśniczych podczas pożaru lasu.

Pakiet informacji o zaistniałym pożarze lasu jest bardzo ważny jeszcze przed dojazdem na

miejsce pożaru lasu. W tej grupie informacji powinna znaleźć się odpowiedź na następujące pytania:
1)  w lasach którego kompleksu leśnego powstał pożar?
2)  w którym oddziale leśnym danego kompleksu leśnego powstał pożar (jeżeli jest to możliwe należy
również podać pododdział leśny w danym oddziale leśnym)?
3)  jaki  jest  rodzaj  pożaru  lasu  ze  względu  na  tzw.  „piętro  spalania”  (podpowierzchniowy,  pokrywy
gleby, całkowity drzewostanu czy pojedynczego drzewa)?
4)  jaki  jest  pożar  lasu  ze  względu  na  ukształtowanie  terenu  (horyzontalny  na  nizinach  i  równinach,
czy wstępujący lub zstępujący na terenach podgórskich i górskich)?
5)  ile wynosi powierzchnia leśna (w ha) objęta spalaniem w chwili zgłoszenia pożaru?
6)  w którym kierunku rozprzestrzenia się front (czoło) pożaru (na oddziały leśne o jakich numerach)?

Pakiet informacji o prognozowaniu rozprzestrzeniania się pożaru lasu jest bardzo ważny po

dojeździe  na  miejsce  pożaru  lasu.  W  tej  grupie  informacji  powinna  znaleźć  się  odpowiedź  na
następujące pytania:
1)  czy  płomienie  lub  zadymienie  pochodzące  od  pożaru  lasu  bezpośrednio  zagrażają  osobom
przebywającym  w  obiektach  (np.  w  zakładach  pracy,  w  magazynach,  w  obiektach  użyteczności
publicznej,  na  parkingach  leśnych,  w  osadach,  na  wieżach  obserwacyjnych  -  czy  występuje
konieczność  ewakuacji)  położonych  w  lasach  kompleksu  leśnego  lub  w  jego  sąsiedztwie  lub  też
osobom  podróżującym  drogą  lub  linią  kolejową  przebiegającą  przez  dany  kompleks  leśny  (czy
występuje konieczność wstrzymania ruchu w komunikacji lądowej)?
2)  jaki jest kierunek i prędkość wiatru?
3)  czy  powstają  tzw.  „ognie  lotne”,  a  jeśli  tak,  to  na  jaką  odległość  następuje  ich  przerzut
wymuszający zastosowanie obrony dalszej, czyli osłony?
4)  jaki rodzaj powierzchni sąsiaduje z linią obwodu pożaru (jaki rodzaj drzewostanu, w jakim wieku i
w jakim stopniu zwarcia lub inna powierzchnia) i na jakim kierunku jego rozprzestrzeniania?
5)  czy  linia  obwodu  pożaru  napotka  na  danym  kierunku  rozprzestrzeniania  przeszkody  naturalne
zatrzymujące  lub  znacznie  ograniczające  rozprzestrzenianie  pożaru,  a  jeśli  tak  to  jakie  (np.  rzekę,
jezioro) lub sztuczne (np. drogę, linię kolejową) i na jakiej długości?
6)  czy  w  danym  kompleksie  leśnym  znajdują  się  miejsca  lub  obiekty  szczególnie  zagrożone  i
niebezpieczne (np. stacje paliw, ropociągi, gazociągi, miejsca składowania lub zalegania materiałów
niebezpiecznych), a jeśli tak, to gdzie?
7)  jakie  ukształtowanie  terenu  sąsiaduje  z  powierzchnią  objętą  spalaniem  (teren  równinny  czy  z
wzniesieniami lub przeszkodami utrudniającymi prowadzenie działań gaśniczych)?
8)  jaka  jest  prognoza  meteorologiczna  na  kolejną  godzinę,  w  szczególności  kierunek  i  prędkość
wiatru?

Pakiet informacji o siłach ratowniczych jest również bardzo ważny po dojeździe na miejsce

pożaru lasu. W tej grupie informacji powinna znaleźć się odpowiedź na następujące pytania:
1)  ilu ratowników  i ile pojazdów  gaśniczych  z  jednostek  ochrony  przeciwpożarowej jest  na  miejscu
pożaru?
2)  jakie siły z podmiotów innych niż jednostki ochrony przeciwpożarowej są na miejscu pożaru i w
jakiej liczbie?
3)  czy  intensywność  i  charakter  spalania  wymusza  zadysponowanie  kolejnych  sił  ratowniczych  i
innych sił wsparcia działań gaśniczych na miejsce pożaru?
4)  czy  wielkość  sił  ratowniczych,  powierzchnia  pożaru  oraz  prędkość  jego  rozprzestrzeniania  się
pozwala na utworzenie odwodu taktycznego?

str. 57

5)  ile wody i środka pianotwórczego jest zgromadzonych łącznie w zbiornikach pojazdów gaśniczych
na miejscu pożaru?
6)  jaki rodzaj napędu posiadają pojazdy gaśnicze?
7)  na ilu i gdzie utworzonych odcinkach gaśniczych będą prowadzone działania gaśnicze?
8)  czy  w  każdym  pojeździe  gaśniczym  i  operacyjnym  znajduje  się  mapa  z  numerami  oddziałów
leśnych danego kompleksu leśnego?

Pakiet informacji o operacyjno-technicznych elementach przygotowania terenu leśnego do

prowadzenia działań gaśniczych podczas pożaru lasu jest także bardzo ważny po dojeździe na miejsce
pożaru lasu. W tej grupie informacji powinna znaleźć się odpowiedź na następujące pytania:
1)  w  których  oddziałach  leśnych  danego  kompleksu  leśnego  znajdują  się  przeciwpożarowe
stanowiska  czerpania  wody  przy  podstawowych  źródłach  wody  do  celów  przeciwpożarowych  (w
jakiej odległości od linii obwodu pożaru)?
2)  jakie  inne  dodatkowe  źródła  wody  znajdują  się  w  lasach  danego  kompleksu  leśnego  lub  w  ich
sąsiedztwie w odległości do 1,5 km od ich granic?
3)  jakim  sposobem  będzie  dostarczana  woda  na  odcinki  gaśnicze  i  z  których  przeciwpożarowych
stanowisk czerpania wody?
4)  przez  które  lub  pomiędzy  którymi  oddziałami  leśnymi  przebiegają  dojazdy  pożarowe  lub  inne
drogi leśne?
5)  które  dojazdy  pożarowe  lub  inne  drogi  leśne  będą  stanowiły  drogi  dojazdu  do  poszczególnych
odcinków gaśniczych, a które drogi odwrotu?
6)  jakie  metody  i  formy  działań  gaśniczych  zostaną  zastosowane  na  poszczególnych  odcinkach
gaśniczych?
7)  gdzie znajduje się najbliższa leśna baza lotnicza i jakie jest jej wyposażenie w statki powietrzne?
8)  czy istnieje możliwość prowadzenia rozpoznania z wykorzystaniem statku powietrznego?
9)  gdzie  znajdują  się  lądowiska  operacyjne  dla  samolotów  lub  śmigłowców  w  pobliżu  danego
kompleksu leśnego?
10)  z których źródeł wody do celów przeciwpożarowych w lasach (otwartych zbiorników wody lub
cieków wodnych) istnieje możliwość poboru wody przez śmigłowce gaśnicze?
11)  gdzie będzie utworzony punkt przyjęcia sił ratowniczych odwodu operacyjnego?
12)  gdzie  będzie  utworzony  rejon  koncentracji  sił  ratowniczych  w  przypadku  zaangażowania  w
działania gaśnicze sił ratowniczych odwodu operacyjnego?
13)  gdzie będzie miejsce pracy sztabu ratowniczego?

MATODY DZIAŁAŃ GAŚNICZYCH PODCZAS POŻARÓW LASÓW

1) tłumienie pożaru za pomocą tłumicy lub gałęzi poprzez zbijanie płomieni z

jednoczesnym zagarnianiem palących się materiałów do środka pożaru (stosować
podczas pożarów pokrywy gleby jako metodę uzupełniającą),

2) tłumienie pożaru - zasypywanie ziemią (glebą mineralną, ale nie torfową) strefy spalania

pokrywy dna lasu oraz bezpośrednio przed linią obwodu pożaru (stosować podczas
pożarów pokrywy gleby jako metodę uzupełniającą),

3) wyorywanie pasa zaporowego (tzw. przerwy ogniowej) poprzez mineralizację gleby jak

najbliżej linii obwodu pożaru; wyorany pas powinien stanowić dodatkową drogę
komunikacyjną dla zastępów gaśniczych (stosować podczas pożarów pokrywy gleby,
płytkich pożarów murszowych i do zabezpieczania pożarzysk),

4) wypalanie, czyli kontrolowane spalanie pasa pokrywy gleby, głównie na froncie pożaru

oraz po zlokalizowaniu na całym obwodzie pożaru w celu prostowania linii pożarzyska
(stosować podczas dużych pożarów pokrywy gleby i pożarów całkowitego drzewostanu),

5) gaszenie wodą stosować w natarciu lub obronie głównie w postaci kroplistych

(rozpylonych lub mgłowych) strug gaśniczych; zwarte strugi gaśnicze stosować tylko w
przypadku konieczności podawania wody na dalszą odległość do miejsc intensywnego
spalania (stosować podczas każdego rodzaju pożarów lasów i do zabezpieczania

Por. tamże, s. 43-44.

str. 58

pożarzysk),

6) gaszenie środkami chemicznymi:

a) pianą ciężką podczas każdego rodzaju pożarów lasu i do zabezpieczania pożarzysk,

w szczególności pożarów całkowitych drzewostanu, np. młodników na froncie
pożaru,

b) pianą średnią podczas pożarów bardzo palnej pokrywy gleby, np. traw, wrzosy,

upraw) ze względu na większą wydajność objętościową,

c) hydrożelem (wodą z zagęszczaczem) podczas każdego rodzaju pożarów lasu i do

zabezpieczania pożarzysk ze względu na dobrą przyczepność i długotrwałą
skuteczność, w szczególności do ochrony cennych obiektów znajdujących się w
strefie pożaru,

ZAGADNIENIE NR 2 DO TEMATU NR 6:
WARIANTY DZIAŁAŃ GAŚNICZYCH STOSOWANE PODCZAS POŻARÓW LASÓW

1) gaszenie frontalne pożaru [z frontu (czoła) pożaru],
2) gaszenie oskrzydlające pożaru [z boków (skrzydeł) pożaru],
3) gaszenie z tyłu pożaru,
4) gaszenie okrążające pożar (na całej linii rozprzestrzenia się pożaru).

GASZENIE Z FRONTU rozpoczyna się na głównym kierunku rozprzestrzeniania się pożaru,
a następnie siły i środki gaśnicze przesuwają się po obu bokach pożaru w kierunku jego tyłu.
Gaszenie  frontalne  jest  najefektywniejszym  rodzajem  działań  gaśniczych,  gdyż  zmierza  do
zatrzymania pożaru na kierunku jego najszybszego rozprzestrzeniania się. Wariant gaszenia z
frontu pożaru, może być stosowany przy wszystkich rodzajach pożarów o ile prędkość frontu
pożaru, intensywność spalania, panujące temperatury, zadymienie oraz ewentualne przerzuty
ognia nie powodują sytuacji niebezpiecznych i zagrażających życiu ludzi biorących udział w
akcji gaśniczej;

GASZENIE Z BOKÓW - W sytuacji, gdy atak frontalny nie może być wykonany z przyczyn
podanych wyżej, akcję gaśniczą rozpoczyna się na bokach pożaru, kierując się do czoła i tyłu
pożaru,  o  ile  jest  wystarczająca  liczba  sił  i  środków  gaśniczych.  Tłumienie  ognia  na  boku
powoduje  stopniowe  zmniejszanie  się  długości  strefy  objętej  spalaniem,  przez  co  następuje
obniżenie  się  intensywności  pożaru  i  jego  prędkości  rozprzestrzeniania  się  na  froncie.
Pozwala  to  na  bezpieczne  skierowanie  sił  i  środków  gaśniczych  na  front  pożaru  i  jego
skuteczne  zatrzymanie.  Gaszenie  z  boku  może  być  stosowane  również,  gdy  front  pożaru
dochodzi  do  naturalnych  przeszkód  stanowiących  skuteczne  zabezpieczenie  przed  dalszym
jego rozprzestrzenianiem;

GASZENIE  Z  TYŁU  -  Wariant  gaszenia  z  tyłu  pożaru  stosuje  się,  gdy  dwa  wcześniej
wymienione  warianty  nie  mogą  być  zastosowane.  Dotyczy  to  przede  wszystkim  pożarów  o
bardzo dużej intensywności spalania, kiedy atak frontalny i z boków jest niebezpieczny i nie

Por. tamże, s. 44.

str. 59

gwarantuje  skuteczności  działania.  W  takiej  sytuacji  siły  i  środki  gaśnicze  rozpoczynają
likwidację  spalania  na  tyle  posuwając  się  wzdłuż  boków  w  kierunku  frontu  pożaru.  Ten
sposób  prowadzenia  akcji  gaśniczej  daje  powolne  rezultaty,  lecz  jest  najbezpieczniejszy  ze
wszystkich trzech wariantów opisanych powyżej.

GASZENIE  OKRĄŻAJĄCE  POŻAR  (NA  CAŁEJ  LINII  ROZPRZESTRZENIANIA  SIĘ
POŻARU  -  OTOCZENIE,  NA  CAŁYM  OBWODZIE  POŻARU)  rozpoczyna  się  na  całej
linii  obwodu  pożaru  pod  warunkiem,  że  liczba  sił  i  środków  gaśniczych  jest  wystarczająca.
Wariant taki może być zastosowany przy pożarach o małych powierzchniach.

ZAGADNIENIE NR 3 DO TEMATU NR 6:
FORMY DZIAŁAŃ GAŚNICZYCH STOSOWANE PODCZAS POŻARÓW LASÓW.

ROZKAZY przekazywane przez KDR dowódcom pododdziałów ratowniczych (do kompanii
ratowniczej włącznie) lub dowódcy oddziału ratowniczego (batalionu ratowniczego) powinny
zawierać m. in. formy działań gaśniczych.

FORMY DZIAŁAŃ GAŚNICZYCH PODCZAS POŻARÓW LASÓW:
  natarcie,
  obrona (bliższa lub dalsza zwana osłoną),
  połączone działanie obrony i natarcia.

NATARCIE  -  to  podstawowa  forma  działania  sił  gaśniczych  podczas  pożarów  lasów
polegająca  na  bezpośrednim  oddziaływaniu  sił  i  środków  gaśniczych  (podaniu  środków
gaśniczych)  na  ogień  przy  dostatecznym  potencjale  gaśniczym,  zmierzające  do  całkowitego
przerwania procesu spalania.

OBRONA  -  to  zachowawcza  forma  działania  sił  gaśniczych  podczas  pożarów  lasów
polegająca na oddziaływaniu sił i środków gaśniczych na obiekty i tereny zagrożone pożarem
w  postaci  podawania  środków  gaśniczych  bezpośrednio  na  te  obiekty  lub  tworzeniu  pasa
izolacyjnego (zaporowego) w pewnej odległości przed linią rozprzestrzeniającego się ognia.
Obronę  wykonuje  się  wtedy,  gdy  potencjał  gaśniczy  zgromadzony  na  terenie  działań  jest
niewystarczający  do  przeprowadzenia  skutecznego  natarcia.  W  stosunku  do  obiektów  lub
terenu zagrożonych bezpośrednio, a więc znajdujących w bliskim sąsiedztwie pożaru stosuje
się tzw. obronę bliższą celem niedopuszczenia do rozprzestrzeniania się pożaru. W przypadku
pożarów  lasu  obrona  bliższa  polega  na  położeniu  środka  gaśniczego  w  postaci  pasa
izolacyjnego (zaporowego) w odległości od kilkunastu do kilkudziesięciu metrów przed linią
rozprzestrzeniającej  się  linii  ognia.  W  stosunku  do  obiektów  lub  terenu  zagrożonych
pośrednio  np.  na  skutek  przerzutów  ogni  lotnych  na  znaczne  odległości  zagrażających  tym
obiektom  lub  terenowi  położonych  w  dalszym  sąsiedztwie  (w  znacznych  odległościach)  od
pożaru, wówczas stosuje się tzw. obronę dalszą celem niedopuszczenia do powstania nowych
ognisk pożaru w znacznych odległościach od pożaru głównego. Obronę dalszą bardzo często
nazywa się osłoną. W przypadku pożarów lasu osłona polega na położeniu środka gaśniczego
w postaci pasa izolacyjnego (zaporowego) lub wyorania przerwy ogniowej albo wycięcia pasa
drzewostanu  o  szerokości  od  kilkunastu  do  nawet  200  m  w  znacznej  odległości  (kilkaset
metrów lub kilka kilometrów) przed frontem lub bokiem pożaru całkowitego drzewostanu.

DZIAŁANIA  POŁĄCZONE  polegają  na  stosowaniu  natarcia  i  obrony  lub  łączeniu  obrony
bliższej i dalszej albo wszystkich działań jednocześnie na wyznaczonych odcinkach bojowych

str. 60

na froncie pożaru lub jego bokach przy niewystarczającym do natarcia potencjale gaśniczym.
Celem stosowania działań połączonych jest zmniejszenie szybkości rozprzestrzeniania się
pożaru i obrona obiektów oraz terenów położonych bezpośrednio przy linii ognia.

ZALECANA LITERATURA DO PRZEDMIOTU

Książkowe pozycje zwarte i artykuły w czasopismach

1.  Bielicki P.: Taktyka działań gaśniczych, KG PSP oraz FEiTR Warszawa 2004.
2.  Bielicki P.: Podstawy taktyki gaszenia pożarów, SA PSP Kraków 1996.
3.  Gołos P. i inni: Poradnik dla właścicieli lasów prywatnych, IBL Sękocin Stary 2009.
4.  Kamiński A.: Sytuacje pożarowe, siły i środki niezbędne w działaniach taktycznych, SGSP

Warszawa 1998.

5. Kamiński A. i inni: Taktyka działań ratowniczych. Zasady postępowania. Działania

gaśnicze, CS PSP Częstochowa 1998.

6. Kamiński A. i inni: Technologia działań ratowniczo-gaśniczych, SGSP, Warszawa 1995.
7. Mizerski A., Sobolewski M., Król B.: Zastosowanie pian do gaszenia pożarów, SGSP

Warszawa 2002.

8.  Willer K, Wcisło P.: Ochrona lasów przed pożarami, CILP, Warszawa 2013.
9.  Wiśniewski W.: Organizacja i technologia gaszenia pożarów lasu, SA PSP Poznań 2001.
10. Zarzycki J.: Odchudzone pasy, Przegląd Pożarniczy Nr 5/2013, s. 32-33.
11. Zarzycki  J.:  Źródła  wody  do  celów  przeciwpożarowych  w  lasach,  [w:]  Lipiński  S.:
  Skuteczne  ratownictwo.  Fachowy  poradnik  dla  służb  ratowniczych  –  Wyd.  Verlag
  Dashofer Warszawa 2013, (2 strony).
12. Zarzycki  J.:  Obserwacja  i  patrolowanie lasów, [w:] Lipiński S.:  Skuteczne ratownictwo.
  Fachowy  poradnik  dla  służb  ratowniczych  –  Wyd.  Verlag  Dashofer  Warszawa  2013,
  (8 stron).
13. Zarzycki  J.:  Pasy  przeciwpożarowe,  [w:]  Lipiński  S.:    Skuteczne  ratownictwo.  Fachowy
  poradnik dla służb ratowniczych – Wyd. Verlag Dashofer Warszawa 2013, (10 stron).
14. Zarzycki  J.:  Zapobieganie  powstawaniu  i  rozprzestrzenianiu  się  pożarów  lasu,
  [w:]  Lipiński  S.:  Skuteczne  ratownictwo.  Fachowy  poradnik  dla  służb  ratowniczych  –
  Wyd. Verlag Dashofer Warszawa 2013, (10 stron).
15. Zarzycki  J.:  Dokumentowanie  zabezpieczeń  przeciwpożarowych  lasów,  Przegląd
  Pożarniczy Nr 10/2012, s. 42-44.
16. Zarzycki J.: Rozpoznanie podczas pożaru lasu, Przegląd Pożarniczy Nr 6/2012, s. 17-19.
17. Zarzycki  J.:  Bezpieczeństwo  pożarowe  lasów  w  powiecie  –  cz.  2,  Przegląd  Pożarniczy
  Nr 3/2012, s. 39-41.
18. Zarzycki  J.:  Bezpieczeństwo  pożarowe  lasów  w  powiecie  –  cz.  1,  Przegląd  Pożarniczy
  Nr 2/2012, s. 26-29.
19. Zarzycki J.: Lasy z góry chronione, Przegląd Pożarniczy Nr 7/2011, s. 32-33.

Ustawy

20. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. Nr 12, poz. 114 z późn. zm.),
21. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 81, poz. 351 z późn.

zm.),

22. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. Nr 88, poz. 400 z

późn. zm.),

23. Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. Nr 101, poz. 444 z późn. zm.),
24. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.),

str. 61

25. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627,

z późn. zm.),

26. Ustawa z kwietnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 z

późn. zm.),

27. Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 86, poz. 789 z późn.

zm.).

Rozporządzenia

28. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 12 listopada 2012 r. w sprawie

szczegółowych warunków i trybu sporządzania planu urządzenia lasu, uproszczonego
planu urządzenia lasu oraz inwentaryzacji stanu lasu (Dz. U. Nr 0, poz. 1302),

29. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 lutego 2011 r. w

sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz.
U. Nr 46, poz. 239),

30. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie wymagań w

zakresie  odległości  i  warunków  dopuszczających  usytuowanie  drzew  i  krzewów,
elementów  ochrony  akustycznej  i  wykonywania  robót  ziemnych  w  sąsiedztwie  linii
kolejowej,  a  także  sposobu  urządzania  i  utrzymywania  zasłon  odśnieżnych  oraz

pasów

przeciwpożarowych

(Dz. U. Nr 153, poz. 955 z późn. zm.

- poz. 435) rozporządzenie

Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 15 marca 2013 r.

31. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r.

w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów
(Dz. U. Nr 109, poz. 719),

32. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych

zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405 z późn. zm.),

33. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 12 maja 2005 r. w sprawie sporządzania

projektu planu ochrony dla parku narodowego, rezerwatu przyrody i parku
krajobrazowego, dokonywania zmian w tym planie oraz ochrony zasobów, tworów i
składników przyrody (Dz. U. nr 94 poz. 794 z dnia 30 maja 2005 r.)

34. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków

technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz.
690 z późn. zm.).

35. Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa

z dnia 6 stycznia 1998 r. w sprawie określenia wzoru znaku zakazu wstępu do lasu
oraz zasad jego umieszczania (Dz. U. Nr 11, poz. 39).

Polskie Normy

36. Norma PN-EN 1846-1 Samochody pożarnicze. Podział i oznaczenie, październik 2011 r.
37.

Polska

norma

PN-N-01256/04:1997;

PN-N-01256-04:1997/Az1:2003

Znaki

bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe.

38. Polska norma PN-82/B-02857 Przeciwpożarowe zbiorniki wodne.

Instrukcje, zarządzenia i decyzje

39. Instrukcja ochrony przeciwpożarowej lasu, CILP, Warszawa 2012.
40. Instrukcja o ochronie przeciwpożarowej w resorcie obrony narodowej, WOP MON Warszawa
2008.
41. Instrukcja urządzania lasu (część dot. ochrony przeciwpożarowej)
42. Zarządzenia Ministra Środowiska w sprawie zadań ochronnych dla (danego) parku narodowego.