2) A. Okopie

ń-Sławińska: Relacje osobowe w literackiej komunikacji 

 



  informacje stematyzowane i implikowane 

Nie  ma  takiej  wypowiedzi,  kt

óra  by  nie  kryła  w  sobie  jakiś  informacji  o  nadawcy. 

Ka

żda  niesie  o  nim  informacje  implikowaną,  ale  nie  każda  przedstawia  go  w 

spos

ób  stematyzowany.  Informacja  o  postaciach,  występujących  w  tekście  jest 

dwojakiego rodzaju -stematyzowana i implikowana. 

  konflikt informacji 

– 2 zasady rozstrzygające 

Inf. globalna - pe

łen obraz określonego nadawcy wypowiedzi. Opiera się na 

r

óżnicy stopnia autorytatywności informacji stematyzowanej i implikowanej, oraz 

informacji pochodz

ących z róznych poziomów nadawczych tekstu. 

 
2 podstawowe zasady jego dzia

łania: 

1.w  wypadku  konfliktu  mi

ędzy  i.implik  a  i.stemat,  silniejsza  okazuje  się 

implikowana 
2.w  wypadku  konfliktu  mi

ędzy  i.  stematyzowanymi  na  róznych poziomach 

tekstu-silniejsza okazuje si

ę i. pochodząca z poziomu wyższego.  

 

Konflikt  jest  wtedy,  gdy  cechy,  kt

óre przypisuje sobie mówiący, zostają zakwestionowane 

przez  jego  spos

ób  mówienia.  Jeszcze  większy  stopień  komplikacji  ma  miejsce,  gdy 

informacji stematyzowanej wy

ższego poziomu przeczy informacja implikowana na poziomie 

ni

ższym. Np.-sposób werbalnego zachowania bohatera kwestionuje opinie sformuowane o 

bohaterze przez narratora. Np. narrator pisze o Jasiu jako o wielkim prostaku, a tymczasem  
przytacza b

łyskotliwe riposty Jasia na przyjeciu. 

 

 



  naczelna instancja nadawcza w utworze (= podmiot utworu) 

 

podmiot  utworu  a  narrator  /  podmiot  liryczny  (nieto

żsamość;  ograniczone 

kompetencje  narratora  /  podmiotu  lirycznego) 

- 

S

ławińska  uważa,  że  naczelną 

instancj

ą jest podmiot utworu, którego byt jest implikowany przez informacje 

metaj

ęzykową  o pełnej  strukturze  tekstu.  Podmiot  jest  nietożsamy  z 

g

łównym  narratorem  czy  podmiotem  lirycznym,  dokumentują  tą 

nieto

żsamość  np.  brak  zgody  między  formą  narracji  czy  lirycznego 

monologu  a  forma  ostatecznego  przekazu  tekstu.  Narrator  nie  panuje  nad 
sposobem m

ówienia postaci, może tylko przez komentarz zmienić sens słów 

bohatera. Poza jego kompetencj

ą znajduje się inf. implikowana wytworzona 

w  przestrzeni  ca

łego  tekstu  dzieła,  dotycząca  reguł  jego  budowy.  Podmiot 

liryczny znajduje si

ę na jeszcze niższym szczeblu działania.

 

 

 

podmiot  utworu  jako  znaczeniowy  korelat  regu

ł  zrealizowanych  w  utworze  (ale  nie 

dysponent tych regu

ł) 

- 

. Jako wytw

ór reguł bytuje w tekście tylko w określonej przez 

nie postaci. 

 

 

szczeg

ólne  wypowiedzi,  które  można  przypisać  podmiotowi  utworu  (komentarze 

metatekstowe) 

-  W  obr

ębie  utworu  do  podmiotu  nie  przynależy  żadna 

wypowied

ź,  nie  przedstawia  go  tez  żadna  inf.  stematyzowana;  ani 

narrator,  ani  bohaterowie  nic  nie  wiedza  o jego  istnieniu.  Pewne 
szczeg

ólne wypowiedzi wyższego rzędu można mu jednak przypisać, 

np.  komentarze  do  tekstu  g

łównego,  tytuł  utworu,  tytuły  rozdziałów, 

motto,  przypisy  autorskie.  Wszelkie  regu

ły  ostatecznego  zapisu 

tekstu wskazuj

ą na podmiot  utworu. Nawet rodzaj druku, wyróżnienia 

literowe, uk

ład strony, rozczłonkowanie tekstu.

 

 



  nadawca utworu (= podmiot czynno

ści twórczych) 

 

definicja 

- Jedyny zewn

ętrzny nadawca utworu. Jego byt ma charakter 

wy

łącznie  funkcjonalny,  tzn.  zrelatywizowany  do  komunikatu 

(utworu), ale pozbawiony ludzkiej egzystencji. P.cz.t

 

ujawnia si

ę jako 

dysponent  regu

ł  literackich  zaktualizowanych  w tekście,  dobiera  je  i 

aktualizuje  w  mowie;  decyduje  wiec  tez  co  do  tekstu  nie  wesz

ło.  

Podmiot czynno

ści twórczych jest szczególną rolą pisarza realizującą 

si

ę  w  toku  procesu  twórczego  i dokumentowaną  przez  poetykę 

utworu.

 

 

 

nadawca  utworu  a  autor  (nieto

żsamość)

  -  Ca

ła  zaszyfrowana  w  tekście 

świadomość  metajęzykowa  przynależy  do  podmiotu  czynności 
tw

órczych  i  niekoniecznie  jest  tożsama  z  rzeczywista  świadomością 

pisarza,  kt

óry  jak  każdy    użytkownik  tradycji  może  aktualizować  ja  w 

pewnym stopniu bezrefleksyjnie. 

 

  nadawca  utworu  a  podmiot  utworu  (symetryczna  odpowiednio

ść  tych 

instancji) 

 



  naczelna instancja odbiorcza w utworze (= adresat utworu) 

  adresat utworu a adresat narracji / monologu lirycznego 
 
  w

łaściwości adresata utworu (bezosobowość) 

 



  odbi

ór idealny a odbiór rzeczywisty 

  poj

ęcie ekranu interpretacyjnego 

  historyczne znaczenie dzie

ła a nadawanie nowych znaczeń 

 



  schemat  uk

ładu  ról  w  komunikacji  literackiej  (tabelka)  –  instancje  nadawcze  i 

odbiorcze; poziom wewn

ątrztekstowy i zewnątrztekstowy 

Najni

ższy poziom nadawczy-miedzy sobą bohaterowie 

Średni-bohaterowie a odbiorcy 
Najwy

ższy- adresat utworu a adresat narracji (pierwszy nie może posiadac 

zadnych cech osobowych )