1 

 

oprac. Justyna Kowalczyk 

Etyka opisowa  

5 ćwiczenia – 8. XII. 2009 

dr A. Stoiński 

 
 
Tekst: „Rozwój moralny dziecka wg teorii L. Kohlberga” – I. Jakubowska 
 

I.

 

Psychologia moralności  

1.

 

Moralność  to  proces  (cel)  kształtowania  samodzielnego,  rozróżniania  między 
dobrem i złem, czynów swoich i innych.  

2.

 

Proces  samodzielności  –  zależy  od  okoliczności,  jest  oparty  na  wartościach, 
które należy rozróżnić i zaakcentować. 

3.

 

Proces autonomizacji wartości – samodzielne podejmowanie decyzji, ocen itp.; 
uniwersalizacja wartości 

 wyjątek – patologia – obejmuje wszystkie kultury 

4.

 

Psychologia  moralności  –  określa  jaki  jest  czyn  i  jak  jawi  się  w  świadomości; 
przeżywanie wartości; bada struktury oceniania moralnego oraz uwarunkowania 
psychiczne moralnego zachowania;  
- zajmuje się badaniem sumienia, wolności, odpowiedzialności i innych cech; 
- bada funkcjonowanie sankcji moralnych; 
- zajmuje się faktycznym przeżywaniem moralności w sposób – nie normatywny 
(nie wartościujący) 
- nie redukuje zjawisk do sfery psychologicznej lecz jest sferą autonomiczną; 
- nie utożsamia ocen i norm moralnych z uczuciami 
- 

czynniki 

analizujące 

 

temperament; 

uzdolnienia; 

dziedziczność; 

doświadczenia,  uczucia,  wola,  spostrzeganie,  myślenie  itp. 

  wpływa  to  na 

kształtowanie konkretniejszych ocen moralnych 
-  psychologiczne źródła i przejawy moralności: zajmuje się procesami oceniania 
i wartościowania i tym jak one zachodzą w świadomości 
- rozwój moralny zbudowany jest ze stadiów i faz;  
- zajmuje się motywacją zachowań moralnych i przeżyć moralnych – takich jak 
oburzenie, poczucie winy, obowiązek, 
- opisuje pewne fakty a nie ich pożądany przebieg 
-  bada  procesy  wychowania  i  wzajemnego  wpływu  różnych  czynników  w 
poszczególnych procesach 
 
 

II.

 

Główne wyznaczniki rozwoju moralnego wg H. Muszyńskiego 

- dzieli się je na 2 rodzaje: 
1. 

społeczno – kulturalne

 

2

. wewnątrz rozwojowe

 

 

2 

 

1.

 

czynniki  społeczno  –  rozwojowe:

  w  ich  skład  wchodzą:  kulturowa  moralność 

ś

rodowiska;  wzory  postępowania  moralnego;  wyznawanie  wartości;  treść 

wychowania; metody wychowania; 

2.

 

czynniki  wewnątrz  rozwojowe

:  w  ich  skład  wchodzą  zdolności  intelektu, 

wiedza i zrozumienie; doświadczenie społeczne; emotywność; postawy; 

 

Rozwój  moralny  postępujący  od  perswazyjnych  przejawów  w  dzieciństwie  przez 
kształtowanie  się  sądów  i  relacji  (rozumu,  dobra,  zła,  interpretacji  norm)  do  pełni 
rozwoju moralnego 

 jest to proces przebiegający od neutralności moralnej dziecka do 

dorosłości. 
 

 

 

uniwersalne dążenie do empatii, troska o innych i realizowanie sprawiedliwości 

 jako 

równość i wzajemność tych relacji 

 

Teorie  rozwoju  moralnego  =  teorie  poznawczo  –  rozwojowe

  (Piaget,  Kohlerg, 

Muszyński) 
- teorie społecznego poznania i uczenia, 
- teorie psychoanalityczne 
- teorie integracyjno – kognitywistyczne 
 
Rozwój  moralności  –  upowszechnienie  podstawowych  zasad  kulturowych  – 
integralność zasad kulturowych 
1.

 

behawioryzm 

2.

 

emocjonalność 

3.

 

wartościowanie 
 
 

 
 
1.

 

behawioryzm

  –  umiejętność  przystosowania  się,  wynikająca  z  wewnętrznej 

motywacji, prowadzi do zdolności oparcia się pokusom 

 tożsame z zestawem cnót 

danej  kultury;  internalizacja  (proces  przyjmowania  za  własne  poglądów 
narzuconych  z  zewnątrz)  narzucanie  przez  zdolność  opierania  się  pokusom  oraz 
tendencje do łamania zasad nawet wtedy gdy ich złamanie nie może zostać wykryte. 

2.

 

emocjonalne 

–  poczucie  winy  wyrażane  w  samopotępieniu;  wina  potęgowana 

postawą  moralną; 

  dziecko  unika  poczucia  winy  przez  zachowanie  zgodne  z 

normami 

3.

 

aspekt wartościujący 

– umiejętność dokonania oceny wg tej normy i jej wyjaśnienie 

przy zachowaniu aktualności tejże normy w stosunku do siebie i innych. 

3 

 

Moralność  

 proces rozwijania się w określonym kierunku, następuje tu zachowanie i 

regresja – nie jest to jednostkowy proces, lecz suma skoków itp. fazy nakładają się na 
siebie.  Zachowanie  korelacji  między  tym  rozwojem  a  wiekiem  dziecka,  a  rozwój 
poznawczy jest konieczny dla rozwoju dziecka.  
 

III.

 

Fazy, stadia i główne kierunki rozwoju moralnego 
 

Widoczne  są  tu  różne  motywy  leżące  u  podstaw  moralnego  zachowania  w  miarę 
dorastania – H. Muszyński 
 
 

IV.

 

Stadia moralne a typy charakteru – wg H. Muszyńskiego 

1.

 

typ 

– 

amoralny 

– ok. 1 roku 

- dziecko kieruje się instynktami, popędami 
- dziecko jest „centrum świata” 

2.

 

typ 

– 

interesowny

 – wczesne dzieciństwo 

- dziecko ma naturę egoistyczną 
- dziecko przejawia poprawne zachowanie w obecności dorosłych 
- w tym typie pojawiają się 2 charakterystyczne zachowania u dzieci: 
    a.  konformistyczne  (ukierunkowane  na  zachowanie  innych,  poczucie  winy 
związane z oczekiwaniem kary) 
    b.    irracjonalno  –  rumieniowe  (zorientowane  na  kodeks  norm  a  poczucie  winy 
biorące przekonania związane z tym kodeksem) 
 
                                                        
  

najczęściej  te zachowania pojawiają się na przemian 
 

3.

 

typ

 – 

racjonalno – altruistyczny

 

- dziecko przejawia stabilne zasady moralne, stosowane do odpowiedniej sytuacji 

 
 

V.

 

Stadia i fazy rozwoju – wg G. Szumskiego 

Widać tu bardzo orientacyjne okresy 

1.

 

stadium 

– anomii moralnej

  

- wiek niemowlęcy – amoralizm dziecięcy 
-  stadium  przed  moralne,  charakteryzuje  się  brakiem  motywacji  moralnych,  nie 
rozróżnianiem norm moralnych 
 

2.

 

stadium 

– 

heteronomia moralna

  

-

 występuje do około 9 roku życia 

-

 dzieli się na 2 fazy 

4 

 

a.

  egocentryzm  (do  5  roku  życia  –  przejawia  się  niezdolnością  do  rozumienia 

cudzych stanów psychicznych; skłonności do przypisywania innym własnych uczuć i 
dążeń; zorientowanie na własne korzyści) 

b.

  konformizm  (  od  5  roku  życia  –  przejawia  się  wrażliwością,  dziecko  potrafi  już 

odczuwać  poczucie  winy,  przez  potępienie  własnego  zachowania  przez  inne  osoby; 
pojawia się chęć akceptacji przez środowisko)