EPIDEMIOLOGIA 

RYS HISTORYCZNY I DEFINICJA 

Epidemiologia - definicja 

             ("epi" 

– na ,"demos" – lud, "logos" – słowo, nauka ), 

 
             

dział medycyny, nauka o przyczynach 

             

i prawach powstawania oraz szerzenia się          

 

  

wszystkich chorób w populacji. 

 

 
 
 
Epidemia 

– to masowe występowanie jakiegokolwiek 

zjawiska np. epidemia grypy. 
 
Epidemia chorób zakaźnych – terminu tego używa się, gdy 
na danym terenie równocześnie lub w krótkim odstępie 
czasu, dojdzie do wielu zachorowań na określoną chorobę 
zakaźną.  
 
Pandemia 

– czyli epidemie, o bardzo dużym zasięgu 

terytorialnym, najczęściej kontynentalnym lub nawet 
światowym chorób zakaźnych. 

Endemia 

–  gdy na danym terenie określona choroba 

występuje mniej więcej w takiej samej liczbie przypadków w 
ciągu roku. 

wg prof. Jana Kostrzewskiego ( 

prezes Międzynarodowego 

Towarzystwa Epidemiologów w latach 1977–1981) 
 
 

Epidemiologię należy rozumieć jako naukę o 

rozpowszechnianiu, czyli o częstości występowania i 
rozmieszczenia chorób, inwalidztwa, zgonów oraz 
ewentualnych innych zjawisk biologicznych w populacji 
ludzkich, czynnikach wpływających na ich rozmieszczenie 
lub warunkujących ich pojawienie się. 
 
 

 

Dyscyplina ta ma swój udział w rozszerzaniu 

wiedzy medycznej, określając czynniki etiologiczne oraz 
służąc ocenie wyników działalności leczniczej i 
profilaktycznej. 

Cywilizacje przechodziły różne epidemie a nawet 
pandemie, do których należą: 
 
• trąd, malaria 
• dżuma 
• kiła 
• ospa prawdziwa 
• cholera 
• gruźlica 
• grypa hiszpanka, „azjatycka” 
• AIDS. 

 

W medycynie za podstawowe działy uważa się: 
 
1.

Epidemiologię ogólną 

2.

Epidemiologię szczegółową 

3.

Epidemiologię chorób zakaźnych i inwazyjnych 

4.

Epidemiologię zakażeń łączących się z pobytem 
chorego w szpitalu 

5.

Epidemiologię chorób zawodowych i parazawodowych 

6.

Epidemiologię chorób i wypadków związanych z pracą 

7.

Epidemiologię katastrof 

8.

Geografię epidemiologiczną 

9.

Epidemiologię środowiskową 

Podział epidemiologii jest podziałem sztucznym, 
przydatnym do celów dydaktycznych i do organizacji badań. 
Obecnie wyróżniamy 16 dużych działów. 

 

Podział ze względu na działalność praktyczną: 

 

1.

Sanometria 

– metody pomiaru zdrowia społeczeństwa, z 

uwzględnieniem metod demograficznych 
 

2.

Profilaktyka 

– analizowane i opracowywane są teoretyczne 

podstawy metod zapobiegania i zwalczania chorób  

3.

Promocja zdrowia 

–  wg WHO: „działania informacyjne 

prowadzone przez pracowników służby zdrowia umożliwiające 
zwiększenie kontroli nad swoim zdrowiem (…), aż do osiągnięcia w 
pełni dobrego samopoczucia” 
 

4.

Organizacja służb sanitarnych i przeciwepidemicznych – 
struktura organizacyjna 

określajaca zakresy działania i 

wyposażenie umożliwiające wykonanie zadań stojących przed 
higienicznymi i sanitarnymi działami publicznej służby zdrowia 
 

5.

Polityka zdrowotna 

– ocena zdrowia, potrzeb diagnostycznych i 

leczniczych, strategii działań profilaktycznych; ustalenie prawne 

HIGIENA A EPIDEMIOLOGIA 

Higiena  
 
 

 

nauka badająca wpływ środowiska na zdrowie 

 

ludności w celu ustalenia związków przyczynowych  

 

pomiędzy czynnikami środowiskowymi a zdrowiem i 

 

opracowania na tej 

podstawie metod i środków 

 

profilaktycznych 

 

Do oceny stanu zdrowia i wykrywania związków 

przyczynowych  

higiena posługuje się metodami epidemiologicznymi. 

Metody badań epidemiologicznych 
  
•      opisowa 
•      analityczna 
•      eksperymentalna 
 

METODY BADAŃ EPIDEMIOLOGICZNYCH 

Jak rozwijała się epidemiologia 

Okres I

 – istnieje tylko potocznie 

•związany z nadnaturalnymi przyczynami, które wpływają 
na zdrowie 
•kończy się wraz z poglądami Hipokratesa . 

 

Początki epidemiologii sięgają ponad 2000 lat w 

przeszłość, kiedy to Hipokrates i inni wyrazili pogląd,że 
czynniki środowiskowe mogą wpływać na występowanie 
choroby. Nie poczyniono jednak nic w tym wzglądzie aż do 
XX w., kiedy zaczęto intensywnie badać zjawiska 
rozpowszechniania się choroby w określonych populacjach. 

Jak rozwijała się epidemiologia 

Okres II

 

– epidemiologia środowiskowa, idea przewodnia 

przewodnia brzmiała: „zdrowie człowieka zależy od środowiska „  
 

• 

Hipokrates (470 - 400 p.n.e) – w swoim dziele „O powietrzu, 

wodach i okolicach” pisze, że na ogólna zależność zdrowia nie 
wpływa magia, ale szereg naturalnych czynników zewnętrznych 

 

• Fracastorius – XVI określił  3 drogi szerzenia się chorób 
zakaźnych: przedmioty, bezpośredni kontakt, powietrze  

 

•Jenner – XIXw – angielski lekarz wiejski – do szczepienia przeciw 
ospie prawdziwej użył wirusa krowianki  

 

• John Snow – XIXw – ojciec epidemiologii – przeciwdziałanie 
epidemiom cholery w Londynie 

 

• Panum – odporność gospodarza – populacje, które miały 
styczność z odrą  przy kolejnej epidemii demonstrowały lżejszy 
przebieg choroby  

Jak rozwijała się epidemiologia 

Okres III – epidemiologia bakteryjna, szukano we 
wszystkim etiologii bakteryjnej  
 
• Pasteur, Koch (ok. 1890r.) - wykrycie bakterii  

Koch opracował zasady klasyfikowania drobnoustrojów 
chorobotwórczych jako czynników etiologicznych chorób 
zakaźnych. Zasady te noszą nazwę triady postulatów Kocha: 
 
• zarazek powinien być stwierdzony w każdym przypadku danej 
choroby; 
• zarazek ten można wyhodować na sztucznym podłożu; 
• daną chorobę można ponownie wywołać przez doświadczalne 
zakażenie ustroju hodowlą tego zarazka. 

Początek XX w 
przesunięto zainteresowanie ze środowiska na bakterie oraz 
inne czynniki biologiczne, a zbyt mało uwagi poświęcono roli 
środowiska i odporności gospodarza; poszukiwanie czynników 
etiologicznych  
 
Lata powojenne - wpływ różyczki w I trymestrze ciąży, niedobór 
fluoru – próchnica, papierosy a rak oskrzeli  
 
Koniec XX w  
powrót do problematyki zakaźnej: AIDS, WZW  
 
Okres IV – Współcześnie skupia się uwagę na współdziałaniu 
trzech głównych elementów: gospodarza, czynnika 
chorobotwórczego i odporności gospodarza 

Jak rozwijała się epidemiologia 

Dziękuję, za uwagę.