2.11. KOPCZEWSKI MARIAN-LIZEGA KRZYSZTOF-KOSCIELNIAK ROBERT.doc

277

Marian KOPCZEWSKI
Krzysztof LIGĘZA
Robert KOŚCIELNIAK
Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni

INTEGRACJA EUROPEJSKA W DZIEDZINIE EDUKACJI

Wstęp
Integracja europejska to proces, który w 1946 roku zapoczątkował Winston

Churchill w Zurychu poprzez przedstawienie propozycji stworzenia Stanów Zjed-
noczonych Europy. Wydarzenie to dało początek stosunkom dyplomatycznym
państw europejskich a w szczególności działaniom zmierzającym w kierunku ujed-
nolicenia prawa oraz zacieśnieniu współpracy pomiędzy tymi państwami. Podpisa-
nie 7 lutego 1992 roku w Maastricht Traktatu o unii europejskiej to formalne zwień-
czenie trwającego pół wieku procesu integracji państw starego kontynentu.

Wyda-

rzenie to jednak nie stanowiło zakończenia tego procesu, wręcz przeciwnie, doszło
jeszcze w ramach Unii Europejskiej do podpisania wielu traktatów, przepisów regu-
lujących aspekty życia gospodarczego i społecznego.

Wspólna polityka oświatowa
Integracja europejska jest procesem złożonym i niezwykle skomplikowanym,

mającym wpływ na wiele aspektów życia obywateli państw w nim uczestniczących.
Przebieg tego procesu zależy od sukcesu wychowania nowej generacji społeczeń-
stwa, Europejczyków w duchu wspólnoty, poszanowania odmienności i współpra-
cy, ponieważ integracja europejska to proces jednoczący społeczeństwa pod wie-
loma względami odmiennymi od siebie.

Trudno jest mówić o wspólnej polityce oświatowej w przypadku Unii Europej-

skiej. Mimo licznych starań na drodze do stworzenia wspólnej polityki edukacyjnej,
państwom  należącym  do  Wspólnot  nie  udało  się  osiągnąć  jednolitego  systemu
kształcenia w UE. System oświatowy każdego z państw członkowskich kształtował
się  przez  wieki,  dostosowano  go  do  określonych  warunków  ekonomicznych,  spo-
łecznych,  ustrojowych  oraz  kulturalnych.  Trudności  w  stworzeniu  wspólnego  sys-
temu  oświatowego  dla  państw  tworzących  UE,  wynikają  z  różnych  administracyj-
nych rozwiązań, odmiennego prawa oświatowego, różnorodności kulturowej i języ-
kowej państw europejskich. W zakresie oświaty Unia Europejska respektuje odpo-
wiedzialność  państw  członkowskich  za  system  kształcenia  i  treść  nauczania.
Wspólna polityka UE  w tej dziedzinie ma na celu rozwój i wspieranie nauczania i
rozpowszechniania  języków  państw  członkowskich,  wymiany  międzyuczelniane
(uznawanie dyplomów i okresów studiów), wymianę doświadczeń, rozwój kształce-
nia  zawodowego,  a  także  wskazywanie  na  podstawowe  przemiany  społeczne  i
technologiczne, które mają wpływ na powstawanie zupełnie nowych zawodów.

Integracja – scalanie, łączenie się kilku elementów w całość; proces ten dotyczy zwłaszcza społe-

czeństwa, gospodarki, polityki i kultury. K.A. Wojtaszczyk (red.): Integracja europejska. Warszawa 2006,
s.13

Edukacja europejska – wspólne tradycje i wzory systemów oświatowych ukształtowane w toku dziejów

w Europie Zachodniej, a następnie upowszechnione w pozostałych częściach kontynentu. W praktyce
dydaktycznej edukacja europejska w Unii Europejskiej jest rozumiana, jako kultywowanie pewnych

278

Polityka kształcenia zawodowego i ustawicznego zgodnie z postanowieniami Rady
Unii  Europejskiej,  powinna  mieć  wymiar  europejski.  Temu  celowi  służą  coraz  po-
wszechniej  wdrażane do  polskiego systemu oświatowego programy Unii  Europej-
skiej.  Ich  podstawowe  cele  zostały  określone  w  Decyzji  Rady  Unii  Europejskiej  z
dnia  6  grudnia  1994  roku  "o  ustanowieniu  programu działania Wspólnot  Europej-
skich w dziedzinie polityki kształcenia i szkolenia zawodowego".

Podstawowym aktem prawnym Wspólnoty Europejskiej podpisanym 25 marca

1957r.  w  Rzymie  jest  Traktat  w  sprawie  utworzenia  Europejskiej  Wspólnoty  Go-
spodarczej /Wspólny Rynek/. Nie poruszył  on kwestii edukacji ani kultury. Traktat
Rzymski w art. 118 i 128 zaleca ścisłą współpracę pomiędzy członkami Wspólnoty
w dziedzinie zagadnień społecznych, a zwłaszcza w sprawach dotyczących kształ-
cenia i doskonalenia zawodowego. Zatem problem edukacji okrojony został w pod-
stawowym  akcie  prawnym  WE  do  życzeniowych  sugestii  wprowadzenia  wspólnej
polityki  w  dziedzinie  kształcenia  zawodowego.  Oświata  –  jak  pokazuje  Traktat
Rzymski – nie była postrzegana, jako priorytetowy obszar działania jednoczących
się państw. Jak wskazują późniejsze akty prawne, nie chciano, by była postrzega-
na na równi z rolnictwem, finansami i polityką celną.

Spory i dyskusje na temat oświaty doprowadziły w listopadzie 1971 roku do

pierwszego spotkania ministrów edukacji. W jego wyniku w 1973 ukazał się raport
sporządzony przez prof. H. Janne /W kierunku europejskiej polityki oświatowej/, nie
zmienił  on  niestety  znacząco  sytuacji  prawnej  w  zakresie  edukacji,  ale  zwrócił
uwagę na to, iż edukacja jest specyficzną dziedziną polityki społecznej wymagają-
cą  oddzielnych  ustaleń  i  decyzji.  W  październiku  1972  roku  w  Paryżu  odbył  się
szczyt szefów państw i rządów, podczas którego zaproponowano stworzenie Unii
Europejskiej,  regulującej  całokształt  stosunków  państw  członkowskich  WE  we
wszystkich dziedzinach gospodarki, ekonomii, kultury i oświaty.

W 1986 roku przy podpisaniu Jednolitego Aktu Europejskiego sytuacja w za-

kresie edukacji powtórzyła się jak przy Traktacie Rzymskim. Również w tym doku-
mencie edukacja czy polityka oświatowa nie znalazły swojego miejsca. Zwrócono
wówczas  jedynie  uwagę  na  problemy  związane  z  badaniami  naukowymi  i  rozwo-
jem technologicznym, jako dziedzin bezpośrednio związanych z rozwojem gospo-
darczym.  W  artykule  130  F  Jednolitego  Aktu  Europejskiego  Wspólnota  poparła
działalność  wszelkich  ośrodków  badawczych,  włączając  w  to  także  badania  pro-
wadzone  przez  szkoły  wyższe.  Dla  ośrodków  akademickich  przewidziano  np.
znaczną pomoc finansową w postaci różnorodnych programów badawczych, takich
jak: ERASMUS, EUREKA, ESPRIT i inne.

Współcześnie Rada Unii Europejskiej, Komisja Europejska oraz Parlament

Europejski  mają  wpływ  na  kształtowanie  się  polityki  oświatowej.  Rada  podejmuje
decyzje  ostateczne  w  sprawie  propozycji  wnoszonych  przez  Komisję  po  skonsul-
towaniu z Parlamentem Europejskim oraz z Komitetem Gospodarczym i Społecz-
nym. Polityka oświatowa w ramach Unii została ograniczona w myśl art. 128 Trak-
tatu rzymskiego wyłącznie do dziedziny kształcenia zawodowego. W uzupełnieniu
Rada  na  wniosek  Komisji  uchwaliła  w  1988  roku  jedyną  dyrektywę  związaną  z
polityką oświatową. Dotyczy ona ogólnych założeń uznania dyplomów szkolnictwa

uniwersalnych wartości, charakterystycznych dla społeczeństw demokratycznych, tj. poszanowania
praw człowieka, kształtowania postaw obywatelskich oraz poczucia tożsamości narodowej, określania
swojego miejsca w kulturze i hierarchii wartości Europy. Ibidem, s.301.

279

wyższego. Na jej podstawie państwa Unii zobowiązały się do wzajemnego uznania
dyplomów na poziomie studiów wyższych, trwających minimum trzy lata.

Komisja Europejska będąca organem wykonawczym Unii, składa się z 23 dy-

rekcji generalnych, z których dwie DG V (zatrudnienie, opieka społeczna i oświata)
oraz DG X (informacja, łączność i kultura) zajmują się problemami szeroko pojętej
oświaty. Ich prace  dotyczą strategii rozwoju, analiz komparatystycznych,  wzajem-
nej  współpracy  europejskich  placówek  edukacyjnych,  kształcenia  zawodowego,
wykorzystania  nowoczesnych  metod  nauczania,  pomocy  przy  wprowadzaniu  pro-
gramów  oświatowych  ERASMUS,  COMETT  itp.)  oraz  planowania  współpracy
z innymi strategicznymi kierunkami polityki gospodarczo-społecznej Unii.

Natomiast Parlament Europejski, który zgodnie z art. 137 Traktatu rzymskie-

go, nadzoruje działalność Rady i Komisji. W latach osiemdziesiątych na wniosek
Komisji, poprzedzony pracami wspomnianych wcześniej DGV i DGX, zaakceptował
siedem aktów dotyczących edukacji:

- 16 września 1980 roku – program EURYD1CE związany z założeniem

operacyjnej, edukacyjnej sieci informacyjnej Wspólnoty;

- 28 lutego 1984 roku – program ESPRIT związany z badaniami i rozwojem

w dziedzinie informatyki;

- 28 czerwca 1985 roku – raport Komitetu L'Europe des citoyens zawierają-

cy 15 rezolucji o roli dzieci i młodzieży w Europie 1992 roku;

- 28 lipca 1986 roku – program COMETT powołany w celu ułatwienia nawią-

zywania współpracy pomiędzy uniwersytetami i różnego rodzaju przedsię-
biorstwami w dziedzinie specjalistycznego kształcenia zawodowego;

- 14 maja 1987 roku – program ERASMUS przeznaczony dla szkolnictwa

wyższego w celu umożliwienia studentom odbywania staży i studiów w in-
nych europejskich szkołach wyższych;

- 24 maja 1988 roku – program MŁODZIEŻ DLA EUROPY opracowany w

celu zorganizowania wymiany młodzieży szkolnej i akademickiej państw
Wspólnoty;

- 2 stycznia 1989 roku – program LINGUA promujący naukę języków obcych

wśród nauczycieli i uczniów.

Dokumenty te świadczą z jednej strony o żywym zainteresowaniu oraz popie-

raniu przez Komisję i Parlament wspólnej polityki oświatowej, a z drugiej strony o
stosowaniu  ostrożnych,  wyłącznie  koniecznych  posunięć,  wspomagających  i  do-
pełniających  współpracę  ekonomiczno-gospodarczą  Unii.  Pomimo  braków  zapi-
sków  traktatowych  mamy  do  czynienia  z  integracją  europejską  w  sferze  polityki
społecznej,  kulturalnej,  swobodnego  przepływu  ludzi  i  informacji,  a  jednocześnie
z  brakiem  uprawnień,  które  pozwalałyby  narzucać  i  wyznaczać  kierunki  rozwoju
oświaty dla państw UE.

Wspólne priorytety w dziedzinie edukacji
Specyficzne uwarunkowania edukacyjne wysoko rozwiniętych państw człon-

kowskich sprawiły, iż integrację na płaszczyźnie oświatowej zaczęto realizować
zgodnie z następującymi priorytetami:

Równość szans edukacyjnych – wiąże się z delikatnym problemem integracji

dzieci emigrantów oraz uczniów niepełnosprawnych w struktury szkolnictwa po-
wszechnego, z walką przeciwko wszelkim formom dyskryminacji ze szczególnym

280

uwzględnieniem dyskryminacji dziewcząt i kobiet, zapobieganiem wtórnemu anal-
fabetyzmowi, a także z propagandą na rzecz ochrony zdrowia i życia uczniów.

1) Emigracja – większość państw członkowskich Unii stojąc przed tym proble-

mem uchwaliła 25 lipca 1977 roku dyrektywę nr 77/486 z mocą prawa wspól-
notowego – zapewniająca:

a. Równość dostępu do nauki i szans edukacyjnych dla dzieci innych

narodowości;

b. Bezpłatną, intensywną naukę języka państwa przyjmującego;
c. Kształcenie i doskonalenie zawodowe nauczycieli pracujących z

dziećmi emigrantów;

d. Zachowanie odrębności językowej i kulturalnej przez zapewnienie

nauki religii i języka ojczystego;

2) Uczniowie niepełnosprawni – jedną z najbardziej popularnych koncepcji jest

idea szkół integracyjnych, gdzie w sposób zupełnie naturalny kieruje się pro-
cesem asymilacji uczniów zdrowych z niepełnosprawnymi. Państwa UE opra-
cowały informacyjny program Piętnastki pod nazwą HELIOS. Program ten
miał służyć za informatyczny bank danych dla niepełnosprawnych na temat:
prawa, kształcenia, zawodów, readaptacji, pomocy społecznej itp.

3) Równouprawnienie - w 1979 roku Rada UE przyjęła jednogłośnie dyrektywę nr

76/207 dot. prawa do jednakowego traktowania kobiet i mężczyzn w zakresie
kształcenia, doskonalenia zawodowego, ubiegania się o pracę, a także wa-
runków wynagrodzenia. W celu wyrównania szans kobiet i mężczyzn w admi-
nistracji oświatowej zobligowano narodowe władze edukacyjne do proporcjo-
nalnego obsadzania wyższych stanowisk szkolnych wg „klucza płci" – 50%
kobiet i 50% mężczyzn.

4) Analfabetyzm – aby wyrównać edukacyjne szansę uczniów UE postanowiono:

a. Na szczeblu wychowania przedszkolnego zwiększyć nacisk na pro-

ces nauki pisania i czytania (Francja, Belgia);

b. Na szczeblu szkolnictwa początkowego zwiększyć liczbę nauczycieli

w rejonach o najwyższym stopniu analfabetyzmu (Belgia, Grecja); po-
łożyć nacisk na indywidualizację procesu dydaktycznego; wprowadzić
bezpłatny dojazd do szkoły oraz zwiększyć liczbę bezpłatnych miejsc
w  Internecie  (Grecja);  wprowadzić  obowiązek  regularnych  wizyt  na-
uczycieli  w  domach  uczniów  (Irlandia);  rozpocząć  badania  nad  no-
wymi  metodami  i  narzędziami  dydaktycznymi  (Wielka  Brytania);  od-
dać uczniów opóźnionych w nauce czytania i pisania pod opiekę dy-
daktyczno-  wychowawczą  kandydatom  na  nauczycieli  w  ramach
obowiązkowych praktyk zawodowych (Luksemburg).

5) Ochrona zdrowia i życia uczniów – dotyczy głównie dzieci i młodzieży uza-

leżnionej, żyjącej w środowiskach o wysokim stopniu zagrożenia społecz-
nego  oraz  młodzieży  zagrożonej  negatywnymi  skutkami  cywilizacji;  mini-
strowie oświaty Unii przyjęli rezolucję na temat edukacji i zdrowia, która ob-
liguje  poszczególne  państwa  do  przygotowań  działań  oświatowych  w  za-
kresie  kształcenia  nauczycieli  i  przygotowania  odpowiednich  pomocy  dy-
daktycznych.

Poprawa jakości życia – istotą tego priorytetu jest doskonalenie procesu edu-

kacyjnego w celu uzyskania lepszej skuteczności, trafności oraz wyższej sprawno-
ści działania. Chodzi o to, by było coraz lepiej osiągnąć wytyczone cele oświaty,

281

zgodnie z potrzebami i oczekiwaniami społecznymi; dąży się do modernizacji sys-
temu  oświaty;  UE  zmierza  do  zredukowania  zjawiska  drugoroczności
i odsiewu szkolnego przez reformę programów nauczania poszczególnych  przed-
miotów; również ważne staje się racjonalne rozłożenie materiału nauczania w po-
szczególnych latach nauki; zwraca się uwagę na usuwanie z podręczników szkol-
nych  nadmiaru  materiału  o  charakterze  encyklopedycznym;  innowacją  stało  się
wprowadzenie  do  systemów  szkolnych  nauki  języka  obcego  oraz  wiedzy  o  życiu
i kulturze innych państw Unii; kolejnym elementem wpływającym na poprawę sku-
teczności kształcenia są zasady promocji z klasy do klasy - celem jest zróżnicowa-
nie tempa nabywania wiedzy przez uczniów zdolnych i mniej zdolnych, co oznacza
różnicowanie  wymagań  programowych  przy  zachowaniu  minimum;  ostatnim  waż-
nym zagadnieniem jest przygotowanie młodzieży do bardziej afektywnego i trefne-
go wyboru zawodu, zgodnie z własnymi aspiracjami życiowymi i potrzebami społe-
czeństwa.

Nowy model nauczyciela - wg polityki oświatowej UE wychowawca młodzieży

powinien mieć wykształcenie akademickie, umieć uczyć się innowacyjnie a równo-
cześnie być zdolnym do kształtowania tej umiejętności u swoich uczniów; powinni
mieć zamiłowanie do swojej pracy oraz ustawicznie doskonalić umiejętności zawo-
dowe;

Europejski ideał wychowania - stała się nim edukacja dla pokoju zgodna

z Europejską konwencją praw człowieka, przyjętą przez Radę Europy w 1950 roku.
Hasła określające współczesny kierunek edukacyjno-wychowawczy to demokracja,
człowiek  i  wspólna  Europa.  Wymiana  młodzieży  i  nauka  języków  obcych  są  pro-
gramami najbardziej popieranymi przez Parlament Europejski. Od 1985 roku, kiedy
to  państwa  UE  podpisały  rekomendacje  Rady  Europy  zatytułowaną  „Nauczanie
i adaptowanie praw człowieka w szkołach", zgodnie z zaleceniami dwunastu mini-
sterstw  edukacji  wszystkie  placówki  oświatowe  zobowiązane  zostały  do  przepro-
wadzenia cyklu zajęć, seminariów i konferencji na temat źródeł nietolerancji, aktów
przemocy, terroryzmu czy ksenofobi. Celem tych działań powinno stać się ukształ-
towanie przyszłego obywatela Europy, jako człowieka w pełni świadomego swoich
praw,  a  także  obywatela  świadomego  zadań  i  kierunków  polityki  zarówno  całej
Unii, jaki i poszczególnych krajów członkowskich.

Programy wspierające badania i edukacyjne
Program Ramowy: szósty program Ramowy Badań, Rozwoju Technicznego i

Prezentacji  UE  obejmuje  lata  2002-2006  i  dysponuje  budżetem  17,5  mld  euro.
Obecnie  realizowany  jest  siódmy  Program  Ramowy  Badań.  W  ramach  tego  pro-
gramu  wspierane  są  prace  badawcze  z  różnych  dziedzin:  biotechnologia  służące
zdrowiu,  technologie  społeczeństwa  informacyjnego,  nanotechnologie,  wielofunk-
cyjne materiały oraz nowe  procesy i  urządzenia produkcyjne, aeronautyka  i prze-
strzeń  kosmiczna,  jakość  i  bezpieczeństwo  żywienia,  zrównoważony  rozwój,  glo-
balne  zmiany  i  ekosystemy  oraz  obywatele  i  system  rządzenia  w  społeczeństwie
oparty na wiedzy. Szósty program określał też działania wspierające infrastrukturę
badawczą oraz oferował stypendia im. Marii Curie dla naukowców na prowadzenie
badań  w  krajach  europejskich  oraz  środki  na  program  „Nauka  i  Społeczeństwo".
Zgłaszane projekty muszą mieć charakter ponadnarodowy. Oznacza, to, że wnio-
ski składać mogą jedynie korporacja badawcze, w których skład wchodzą partne-
rzy z różnych krajów, jednocześnie przyznawane stypendia oraz akcje szkoleniowe

282

wymagają wyjazdu uczestników do innego kraju niż ich kraj pochodzenia lub za-
mieszkania. Sprawy, które nie mają charakteru transgranicznego, nie są rozpatry-
wane.

W czerwcu 1999 roku ministrowie edukacji państw członkowskich Unii oraz 14

innych państw europejskich podpisali Deklarację Bolońską, w której wyrazili dąże-
nie  stworzenia  do  2010r.  Europy  bez  granic  i  barier  w  dziedzinie  edukacji,  czyli
otwartej  przestrzeni  edukacyjnej  w  państwach  UE  i  krajach  stowarzyszonych,  na
wzór  istniejącej  już  otwartej  przestrzeni  ekonomicznej.  Ma  to  być  osiągnięte  po-
przez:

- Wzmocnienie europejskiego wymiaru w edukacji na wszystkich jej poziomach;
- Popularyzowanie koncepcji „uczenia się przez całe życie", w aspekcie kre-

owania europejskiej tożsamości i poczucia jedności wśród mieszkańców zjed-
noczonej Europy;

- Promowanie znajomości języków krajów członkowskich, zwłaszcza tych mniej

popularnych, co ma prowadzić do lepszego zrozumienia i solidarności między
mieszkańcami Unii;

- Promocję współpracy i wymiany w dziedzinie edukacji za pośrednictwem:

- zachęcania do wyjazdów do innych ośrodków edukacyjnych;

- rozwijania nauczania korespondencyjnego;
- wspierania wzajemnego uznawania dyplomów i okresów nauki na

różnych uczelniach;

- wspierania systemów wymiany informacji;

- Wprowadzenie innowacji w systemach nauczania, poszukiwanie wspólnych

rozwiązań zgodnych z założeniami unijnej polityki edukacyjnej z wykorzysta-
niem nowoczesnych technologii.

Program Sokrates
Na podstawie Decyzji Rady Unii Europejskiej i Parlamentu Europejskiego nr

49/95/EC  z  dnia  14  marca  1995r.  została  przyjęta  do  realizacji  pierwsza  edycja
programu pod tą nazwą na lata 1995-1999. Brały w niej udział również kraje stowa-
rzyszone w tym Polska. Druga faza programu pod nazwa SOKRATES II, obejmo-
wała  lata  2000  -  2006,  rozpoczęła  się  na  mocy  Decyzji  Rady  Unii  Europejskiej  i
Parlamentu Europejskiego  nr 235/2000/EC  z  dnia  24  stycznia  2000r. Na finanso-
wanie tego programu przeznaczono 1850 mln euro.

Sokrates – największy program wspólnotowy dotyczący doskonalenia procesu

edukacji dzieci, młodzieży i dorosłych oraz rozszerzenia współpracy europejskiej w
dziedzinie kształcenia. Składają się nań następujące podprogramy:

Comenius – główny cel koncentruje się wokół promocji europejskiego wymiaru

edukacji podstawowej i średniej poprzez: wspieranie działań podnoszących poziom
edukacji szkolnej, rozwijanie międzynarodowej współpracy szkół i podejmowanie
działań zmierzających do podnoszenia kwalifikacji kadry nauczycielskiej, a także
promowanie nauki języków obcych i podniesienie na wyższy poziom świadomości
interkulturowej;

Erasmus – dotyczy współpracy uczelni wyższych; ma na celu wsparcie dzia-

łań podnoszących poziom kształcenia w szkolnictwie wyższym i wzmocnienie jego
europejskiego wymiaru poprzez wspieranie międzynarodowej współpracy uczelni,
promowanie mobilności studentów i nauczycieli akademickich, a także zwiększenie

283

przejrzystości i poprawę sytuacji w zakresie uznawania studiów i kwalifikacji, tak
aby możliwe było kontynuowanie nauki w całej UE;

Erasmus Mundus – celem tego programu jest poprawa jakości europejskiego

szkolnictwa wyższego poprzez wzmocnienie współpracy z krajami trzecimi, tak,
aby przyczynić się do rozwoju zasobów ludzkich oraz do dialogu i zrozumienia
między ludźmi z różnych obszarów kulturowych;

Grundtvig – odnosi się do kształcenia dorosłych i kształcenia ustawicznego;

wspiera działania ukierunkowane na kształcenie dorosłych, promocję innowacji i
oraz rozszerzenie dostępu do różnych form kształcenia dorosłych i podniesienie
poziomu tego kształcenia poprzez współpracę europejską;

Lingua – głównym celem tego programu jest popularyzowanie nauczania ję-

zyków obcych poprzez wspieranie działań służących: utrzymaniu i rozwojowi róż-
norodności językowej w całej UE, podniesieniu poziomu nauczania i uczenia się
języków obcych oraz zapewnieniu szerszego dostępu do różnych form uczenia się
języków obcych przez całe życie;

Minerva – celem jest wspieranie współpracy europejskiej w zakresie kształce-

nia otwartego i kształcenia na odległość oraz stosowania technik informatyczno –
komunikacyjnych  w  edukacji;  UE  w  ramach  tego  programu  finansuje:  działania
uświadamiające  nauczycielom,  osobom  kształcącym  się,  jakie  mają  te  metody
kształcenia; inicjatywy mające zapewnić aspektom dydaktycznym należyte miejsce
w  rozwoju  technik  informatyczno-komunikacyjnych  oraz  w  procesie  opracowania
produktów  i  rozwoju  usług  edukacyjnych  z  wykorzystaniem  środków  multimedial-
nych;

Obserwacje i Innowacje – celem jest ulepszenie jakości i przejrzystości sys-

temów edukacji oraz wspierani innowacyjnych rozwiązań edukacyjnych;

Eurydice - celem podprogramu jest przygotowanie sieci wymiany informacji w

dziedzinie edukacji;

Arion - wspiera wizyty studyjne osób odpowiedzialnych za organizację i kiero-

wanie systemami edukacyjnymi;

Naric - wspiera sieć informatyczną związaną z uznawalnością wykształcenia;

służy  również  działaniom  przyczyniającym  się  do  podniesienia  poziomu  i  zwięk-
szenia  przejrzystości  systemów  edukacji  oraz  do  wprowadzania  innowacji  eduka-
cyjnych w krajach członkowskich poprzez wymianę informacji i doświadczeń, iden-
tyfikację sprawdzanych rozwiązań, analizę porównawczą systemów  i polityki w tej
dziedzinie.

Drugim ważnym programem edukacyjnym jest program LEONARDO DA

VINCI II, ustanowiony Decyzją Rady Unii Europejskiej i Parlamentu Europejskiego
nr  389/99/EC  z  dnia  26  kwietnia  1999r.  Jest  on  kontynuacją  wcześniejszych  pro-
gramów,  program  ten  dotyczy  doskonalenia  procesu  edukacji  dzieci,  młodzieży  i
dorosłych oraz rozszerzenia współpracy europejskiej w tej dziedzinie, został opra-
cowany z myślą o powiązaniach jego działań z innymi programami Wspólnot Euro-
pejskich,  zwłaszcza  programami  SOKRATES  i  „Młodzież  dla  Europy"  przez
uczestniczenie we wspólnych przedsięwzięciach.

Program Leonardo Da Vinci II kładzie nacisk na udzielenie wsparcia

finansowego międzynarodowym projektom z zakresu kształcenia i szkolenia zawo-
dowego, których celem jest: doskonalenie systemów wstępnego kształcenia i szko-
lenia zawodowego na każdym poziomie, umożliwiających dostosowywanie się i
przekwalifikowywanie zgodnie z wymaganiami rynku pracy; poprawa jakości i do-

284

stępu do ustawicznego kształcenia i szkolenia zawodowego; umożliwiającego zdo-
bywanie i doskonalenie umiejętności oraz kwalifikacji przez całe życie; zwiększenie
szans na rynku pracy poprzez promowanie innowacyjności; konkurencyjności i
przedsiębiorczości w kształceniu i szkoleniu zawodowym; wspieranie współpracy
między instytucjami zajmującymi się kształceniem zawodowym, w tym uniwersyte-
tami i przedsiębiorstwami, zwłaszcza małymi i średnimi.

Program „Młodzież dla Europy" został zainicjowany przez Komisję Wspólnot

Europejskich  w  1988r.  Jego  głównym  celem  były  działania  na  rzecz  zwiększenia
aktywności  i  zaangażowania  społecznego  młodzieży.  Program  służył  rozwojowi
działań młodzieży niezwiązanych bezpośrednio z formalnym nauczaniem szkolnym
lub  akademickim.  Miał  na  celu  oferowanie  młodzieży  konkretnego  doświadczenia
obywatelstwa  europejskiego,  a  przez  to  zachęcenie  jej  do  większej  aktywności.
Polska przystąpiła do tego programu już w marcu 1998r. kontynuacją tego progra-
mu jest „Młodzież" zaplanowany na lata 2000-2006, decyzją Rady UE i Parlamentu
nr 1031/2000 w wieku 15-25 lat oraz umożliwienie im zdobycia dodatkowych umie-
jętności poza systemem edukacji, m.in. poprzez udział w międzynarodowej wymia-
nie młodzieży, pracę w charakterze wolontariuszy w innych krajach itp.

Strategia lizbońska
23 i 24 marca 2000 roku w Lizbonie przyjęto Strategię Lizbońską. Strategia

przewiduje m.in. ułatwienie dyfuzji technologii informacyjnych i komunikacyjnych
poprzez:

- przyjęcie przez Radę UE i Parlament Europejski aktów prawnych regulują-

cych zasady handlu elektronicznego, płatności elektronicznych, praw au-
torskich w Internecie, świadczeń usług finansowych przez Internet;

- integrację i liberalizację rynków telekomunikacyjnych, zwiększenie konku-

rencji w zakresie lokalnego dostępu do Internetu;

- podłączenie do Internetu wszystkich szkół w Unii Europejskiej i udzieleniu

pomocy nauczycielom w nabyciu umiejętności korzystania z sieci;

-  zapewnienie ogólnego dostępu do usług publicznych przez Internet;
-  rozwój sieci telekomunikacyjnych na jak najlepszym poziomie.
W  celu  poprawy  innowacyjności  postanowiono  przede  wszystkim  zwiększyć

spójność działalności badawczej i polityki, która ją wspiera poprzez:

-  zmniejszenie kosztów patentowania wynalazków;
-  stworzenie mapy sieci ośrodków osiągających najlepsze wyniki badawcze;
-  opracowanie Europejskiej Karty Poziomu Innowacyjności i zawarcie w niej

wskaźników pozwalających na ocenę i mierzenie rozwoju zasobów ludz-
kich oraz wyników badań;

- zapewnienie warunków do stworzenia transeuropejskiej sieci komunikacji

elektronicznej między ośrodkami naukowymi, w tym bibliotekami, uniwersy-
tetami;

- zachęcanie naukowców do przenoszenia się z kraju do kraju członkow-

skiego oraz poszukiwanie nowych talentów.

W maju 2003r. Urząd Komitetu Integracji Europejskiej wraz z Instytutem Ba-

dań nad Gospodarką Rynkową utworzyły Polskie Forum Strategii Lizbońskiej, któ-
rego cele koncentrują się na dostosowaniu celów Strategii Lizbońskiej do warun-

285

ków polskich. Forum to corocznie publikuje Białą księgę, która przedstawia realiza-
cję założeń Strategii Lizbońskiej i ma charakter rekomendacyjny.

Zakończenie
Oferowanie obywatelom UE możliwości zamieszkania, studiowania, czy też

pracy  w  innych krajach w znacznej mierze przyczyniają się do ich rozwoju osobi-
stego,  intelektualnego,  pogłębiają  porozumienie  międzykulturowe  i  umożliwiają
pełniejsze wykorzystanie potencjału gospodarczego UE. Każdego roku ponad mi-
lion  obywateli  UE  w  różnym  wieku  korzysta  z  finansowanych  przez  Unię  progra-
mów  edukacyjnych,  zawodowych  oraz  obywatelskich.  Każde  państwo  członkow-
skie  UE  samodzielnie  kształtuje  swoją  politykę  edukacyjną,  jakkolwiek  systemy
edukacji  różnią  się  między  sobą,  niektóre  cele  są  wspólne  wszystkim  państwom
członkowskim.  Komisja  Europejska  popularyzuje  ideę  dzielenie  się  wiedzą  oraz
wdrażanie skutecznej i zapewniającej równość szans polityki, która pomoże zreali-
zować unijną strategię na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Szansą na
poprawę konkurencyjnej pozycji Polski w integrującej się Europie i w świecie, jest
rozwój nauki, jako podstawowego instrumentu  zwiększania  zasobów  wiedzy,  wła-
ściwe  wykorzystanie  jej  efektów  oraz  budowanie  społeczeństwa  kreatywnego  i
przedsiębiorczego,  a  w  dalszej  perspektywie  –  społeczeństwa  informacyjnego.
Polityka naukowa naszego państwa, podobnie jak w innych państwach Unii Euro-
pejskiej  powinna  koncentrować  się  na  umocnieniu  już  istniejących  ośrodków  ba-
dawczych w Polsce i na wspieraniu wybitnych indywidualności, naukowców a więc
osób  o  uznanych  pozycjach  na  forum  międzynarodowym.  Ministerstwo  Nauki  i
Szkolnictwa  Wyższego  powinno  aktywnie  działać  na  rzecz  stworzenia  warunków
do  powrotu  do  Polski  wybitnych  uczonych  z  emigracji,  jak  również  propagować
powstawanie  międzynarodowych  instytucji,  placówek,  ośrodków  badawczych  w
kraju  z  licznym  udziałem  cudzoziemców.  Koncentracja  sił  i  środków  na  prioryte-
tach,  centrach  doskonałości  i  wybitnych  jednostkach  wymagać  będzie  radykalnej
zmiany  systemu  finansowania  badań  i  sterowania  pieniędzmi  pochodzącymi  z
budżetu  państwa.  Współpraca  w  dziedzinie  edukacji  polega  na  wspólnym  podej-
mowaniu  wyzwań  przy  równoczesnym  zachowaniu  różnorodności  kulturowej  po-
szczególnych  państw.  Propagowanie  wzajemnego  uznawania  okresów  studiów  i
porównywalności kwalifikacji w dziedzinie szkolnictwa wyższego poprzez wprowa-
dzanie  skoordynowanych  reform,  zgodnych  systemów  i  wspólnych  działań  przy-
czynia się do rozwoju osobistego obywateli i maksymalnego wykorzystania poten-
cjału gospodarczego UE jako całości.

Literatura:
Bratko A., Modelowanie czynności psychicznych. Warszawa 1973
Doliwa – Klapeczki Z., Integracja europejska. Białystok 2005
Dziewulak D., Systemy szkolne Unii Europejskiej. Warszawa 1997
Łastawski K., Od idei do integracji europejskiej. Warszawa 2003
Pachociński R., Oświata XXI wieku. Kierunki przeobrażeń. Warszawa 1999
Wojtaszczyk K.A. (red.), Integracja europejska. Warszawa 2006
Zamkowska A., Systemy kształcenia integracyjnego. Radom 2004
http://www.cie.gov.pl/publikacje/fi/docs/EDUKACJA.PDF
http://www.socrates.org.pl
http://www.youth.org.pl