Czynność gruczołu tarczowego
Umiejscowienie gruczołu tarczowego na szyi
Czynność gruczołu tarczowego
Umiejscowienie gruczołu tarczowego na szyi
Jednostką funkcjonalną tarczycy jest
pęcherzyk tarczycy
wypełniony koloidem (tyreoglobuliną).
Tarczyca wychwytuje i gromadzi jod, który potrzebny jest do
syntezy hormonów.
Gromadzenie jodków odbywa się przy udziale transportu
czynnego zwanego
pompą jodkową- wbrew gradientowi
stężeń (zagęszczenie jodków jest 25-50 razy większe niż w
osoczu).
Tarczyca otrzymuje jod:
•
z pokarmów (jest resorbowany z jelit jako jon jodkowy (I-)
•
wykorzystuje też jod uwolniony z tarczycy w ilości ok. 60
µg/d w procesie odhodowania jodotyrozyn
c.d.
Jod krążący we krwi oprócz tarczycy jest też wychwytywany
przez:
-
gruczoły ślinowe
-
gruczoły błony śluzowej żołądka
-
ciałko rzęskowe w oku, splot naczyniówkowy, gruczoły
sutkowe
Czynność gruczołu tarczowego związana jest z:
•
wychwytywaniem z krwi jodu nieorganicznego i
aminokwasu tyrozyny przez komórki nabłonka
pęcherzyków tarczycy,
•
syntezą T3 (trijodotyroniny) i T4 (tyroksyny) wewnątrz
komórek pęcherzyków tarczycy,
•
magazynowaniem T3 i T4 wewnątrz pęcherzyków w
postaci związanej z tyreoglobuliną,
•
uwolnieniem do krwi T3 i T4 przez odczepienie od
tyreoglobuliny.
Zawartość hormonów w koloidzie (tyreoglobulinie)
wystarcza na
około 3 miesiące, gdyby nie zachodziła
synteza.
Do wytworzenia hormonów tarczycy konieczny jest
jod w ilości
około 500 µg/dobę.
Synteza hormonów tarczycy
W komórkach nabłonka jod jest utleniany i wbudowany do
cząsteczki
tyrozyny
-
aminokwasu wchodzącego w skład
tyreoglobuliny.
W wyniku wbudowania jodu do tyrozyny powstaje
monojodotyrozyna- MIT;
Jod + tyrozyna → MIT
MIT po przyłączeniu drugiego atomu jodu zamienia się w
dijodotyrozyna
– DIT;
MIT + jod → DIT
Z dwóch cząsteczek DIT i odłączeniu alaniny powstaje T4
(tyroksyna);
DIT + DIT (
– alanina) → T4
Z połączenia MIT i DIT powstaje trijodotyronina (T3) ;
MIT + DIT → T3.
Jodowanie tyrozyn odbywa się przy udziale enzymu-
jodazy
tyrozynowej
, która jest pobudzana przez TSH.
Wydzielanie hormonów tarczycy
W procesie proteolizy z tyreoglobuliny uwalniają się:
T3 i T4 oraz
nieaktywne jdotyrozyny
– MIT i DIT.
MIT I DIT pod wpływem dejodaz odłączają jodki, które
podlegają recyrkulacji i są zużywane do syntezy nowych
hormonów tarczycy.
Wydzielanie hormonów tarczycy c.d.
Tarczyca wydziela w ciągu doby:
-
80 µg T4
-
4 µg T3
-
2 µg rT3 (rewers T3)
c.d.
Znaczna część T3 i rT3 powstaje z T4 w wyniku
odjodowania
w tkankach,
gdyż tylko w bardzo niewielkiej ilości są one
wydzielane przez tarczycę.
Odjodowanie w tkankach T4 → T3
↓
r T3 ( dużo powstaje w stanach
chorobowych).
Tworzenie rT3 działa hamująco na powstawanie T3 i T4.
c.d.
T4 uwalnia się do krwi 20 razy więcej niż T3,
ale T3 wykazuje 10 krotnie silniejsze powinowactwo do
receptorów niż T4.
Transport hormonów tarczycy
Hormony tarczycy wiąże się we krwi z białkami:
-
globuliną,
-
prealbuminą,
-
albuminą
Działanie biologiczne hormonów tarczycy
1.
T3 i T4 regulują przemiany metaboliczne w organizmie.
Duże ilości T4 zwiększają podstawową przemianę materii
o
60-100%.
Początek działania występuje po upływie godzin lub dni.
Szczyt po 12 dniach.
Wcześniej po zastosowaniu T3 niż T4.
•
Hormony tarczycy zwiększając przemianę materii
zwiększają wytwarzanie ciepła.
2.
T3 i T4 wpływają na przemianę węglowodanową:
•
zwiększają wchłanianie glukozy i galaktozy z jelit.
•
zwiększają rozpad glikogenu w wątrobie prowadząc do
przejściowej hiperglikemii.
3.
T3 i T4 wzmagają metabolizm tłuszczów.
•
↑ lipolizę
zamieniając triacylglicerole do glicerolu i
wolnych kwasów tłuszczowych.
Kwasy tłuszczowe to źródło energii.
•
↓stężenie cholesterolu w osoczu (↑ syntezę i rozpad
cholesterolu w kom. wątrobowych i wychwytują
cholesterol z krwi).
4.
↑ wydzielanie hormonu wzrostu
Hormony tarczycy działają synergistycznie z:
- hormonem wzrostu,
- glikokortykoidami,
- aminami katecholowymi.
c.d.
5.
T3 i T4 w tkankach
wzmagają syntezę białka u młodych
osób
, pobudzają wydzielanie hormonu wzrostu i
przyspieszają wzrost.
Nadmiar T3 i T4 w młodym wieku
hamuje wzrost.
Niedobór w młodym wieku powoduje
upośledzony rozwój
umysłowy
– kretynizm.
Hormony tarczycy są niezbędne do prawidłowego
rozwoju i dojrzewania układu nerwowego.
Wpływają na
rozwój synaps i prawidłową mielinizację włókien
nerwowych.
Regulacja wydzielania
Podwzgórze – TRH (hormon uwalniający hormon
↓ tyreotropowy – tyreoliberyna)
Przedni płat przysadki – TSH (hormon tyreotropowy)
↓
Tarczyca - T3 i T4
↓
Tkanki
Nadmiar T3 i T4 - hamuje wydzielanie TRH i TSH
Wahania TRH i TSH są sezonowe – więcej wydziela się zimą,
znacznie mniej latem.
www.tarczyca.friko.pl/sprzezenie
Zwiększa wydzielanie hormonów tarczycy:
-
TSH
(
↑ wychwytywanie J przez tarczycę, wiązanie J z
białkiem i przyspiesza proteolizę tyreoglobuliny),
-
Zimno
(
pobudzone pod wpływem zimna termodetektory w
podwzgórzu zwiększają wydzielanie TRH, który zwiększa
wydzielanie TSH z przysadki),
-
długotrwałe stany emocjonalne,
- sen,
-
AVP, NA i inne hormony działające na naczynia-
początkowo zwiększają, a następnie zmniejszają
wydzielanie
Hamuje wydzielanie hormonów tarczycy:
-
ciepło
-
stres
-
↑ T3 i T4
-
niedobór jodu w pokarmach poniżej 20 µg/d
-
nadmiar jodu
– 10 x więcej
-
ACTH
-
glikokortykoidy
-
związki egzogenne blokujące wiązanie jodu z tyrozyną i
powstawanie MIT i DIT