Dr n. med. Małgorzata Karolczak-Kulesza 

Jaskra (glaucoma) 

Definicja 

• Zespół chorób charakteryzujący się uszkodzeniem siatkówkowych włókien nerwowych 

także w obrębie tarczy nerwu wzrokowego powodujący odpowiednie ubytki w polu 
widzenia. 

Czynniki mające wpływ na postęp jaskry 

• ciśnienie śródgałkowe (norma 10 - 22 mm Hg) 
• naczyniowe - zaburzenia perfuzji w tylnym odc. oka 
• wiek 
• rasa czarna 
• rodzinne obciążenie 
• krótkowzroczność 
• ? ciśnienie tętnicze, akcja serca, poziom lipidów we krwi 

Klasyfikacja i terminologia jaskry (wg European Glaucoma Society) 

Pierwotna 

• wrodzona 
• dziecięca 
• młodzieńcza 
• otwartego kąta: 

− z wysokim ciśnieniem 
− z niskim ciśnieniem 

• towarzysząca wrodzonym anomaliom 

Jaskra wrodzona 

• patologia kąta 
• buphthalmus 
• łzawienie, światłowstręt, 
• obrzęk nabłonka, linie Haaba, 
• zwiększenie średnicy rogówki, postępująca myopia 
• leczenie: operacyjne! (goniotomia, trabekulotomia) 

Jaskra otwartego kąta (POAG) 

• najczęstsza forma jaskry po 40 r.ż, genetycznie uwarunkowana 
• kąt przesączania prawidłowy 
• przebieg podstępny, długo bezobjawowy 
• z niskim ciśnieniem śródgałkowym NTG (migrena, zimne ręce i stopy, niskie ciśnienie 

tętnicze) 

Jaskra towarzysząca wrodzonym anomaliom 

• anirydia 

– częściowa 
– całkowita 

• zespół Petersa 
• zespół Riegera 

Wtórna w schorzeniach oka 

• w przebiegu zespołu rzekomego złuszczania (PEX) 
• barwnikowa 
• związana z patologią soczewki 
• związana z krwotokiem wewnątrzgałk. 
• w zapaleniu błony naczyniowej 
• towarzysząca guzom wewnątrzgałk. 

1



 / 4



 

• związana z odwarstwieniem siatkówki 
• pourazowa 

Jaskra w zespole pseudoexfoliacji 

• Występowanie: po 50 r.ż, często w Polsce i krajach skandynawskich, materiał 

pseudoexfoliacyjny w kącie przesączania utrudnia odpływ 

Jaskra barwnikowa 

• występowanie: m:k = 5:1; 30 - 50 r.ż., myopia 
• wrzeciona Kruckenberga, transiluminacja tęczówki 
• wklęsła konfiguracja kąta 
• leczenie: krople, ALT, YAG-irydotomia, operacyjne 

Jaskra związana z patologią soczewki 

• fakolityczna: proteiny przejrzałej zaćmy makrofagi blokujące beleczkowanie 
• fakomorficzna: pęczniejąca zaćma blok źreniczny i zamknięcie kąta 
• dyslokacja soczewki : pourazowa, zesp. Marfana 

Wtórna jatrogenna 

• spowodowana kortykosterydami 
• spowodowana zabiegiem chirurgicznym lub laserowym 

Wtórna spowodowana chorobami pozagałkowymi 

• wytrzeszcz endokrynny 
• guz w oczodole 
• zapalenie żył oczodołu 
• przetoka opony twardej 
• przetoka tętniczo-żylna w obrębie oczodołu lub czaszki 
• zespół Sturge-Webera 
• znamię Ota 
• zakrzep zatoki jamistej 
• zablokowanie żył szyjnych (np. po radykalnych zabiegach chirurgicznych na szyi) 
• zablokowanie żyły czczej górnej 
• zablokowanie żył płucnych 
• formy idiopatyczne 
• pierwotna zamkniętego kąta: 

– ostra 
– podostra 
– przewlekła 

• stan po ostrym ataku jaskry zamkniętego kąta 
• wtórna zamkniętego kąta 

–  pęczniejąca soczewka, 
– zespół Marfana, 
–  neowaskularna w przebiegu retinopatii cukrzycowej lub po zakrzepie żyły centralnej 

siatkówki 

Monitorowanie jaskry 

• ostrość wzroku do dali 
• pole widzenia 
• ciśnienie wewnątrzgałkowe (metodą aplanacyjną) 
• odcinek przedni 
• gonioskopia 
• odcinek tylny

2



 / 4



 

Badania wysoko specjalistyczne 

• Zdjęcie dna w świetle bezczerwiennym 
• HRT, OCT 
• badania elektrofizjologiczne (PERG) 
• laserowa scanningowa tomografia, polarymetria 
• RVA (retinal vessel analyzer) 
• genetyczne 

Leczenie indywidualne 

• Obniżenie ciśnienia do poziomu ciśnienia docelowego 
• wyeliminowanie czynników ryzyka 
• poprawa perfuzji 
• ? terapia genowa 

Leczenie farmakologiczne 

• Miejscowe: β-blokery: leki 1-szego wyboru inhibitory anhydrazywęglanowej 

prostaglandyny L-adrenergiczni antagoniści miotyki 

• Ogólne: hyperosmotyki 
• Neuroprotekcyjne: blokery kanału wapniowego, magnez, blokery kwasu 

glutaminowego? 

Leczenie laserem 

• YAG irydotomia: jaskra zamykającego się kąta, jaskra barwnikowa, 
• Trabekuloplastyka (ALT, SLT), irydoplastyka 

Leczenie operacyjne 

• trabekulektomia 
• implanty: Schocketa i Molteno 
• cyklokryoterapia / cyklofotokoagulacja

3



 / 4



 

Dr n. med. Małgorzata Karolczak-Kulesza 

Patologia nerwu wzrokowego 

Ocena tarczy n.II 

• wielkość (nadwzroczność, krótkowzroczność) 
• kształt tarczy i pierścienia nerwowo-siatkówkowego 
• położenie przestrzenne w stosunku do otaczającej siatkówki 
• zagłębienie (ratio cup/disc) 
• pęczek naczyniowy 

Zaburzenia rozwojowe 

• szczelina tarczy 
• druzy tarczy 
• włókna rdzenne 

Uszkodzenia nabyte – neuropatie obraz tarczy 

• neuritis anterior 
• stasis papillae n. optici 
• neuritis retrobulbaris 

Neuropatia zapalna pozagałkowa 

• objawy: jak w papillitis, dodatkowo bóle pozagałkowe przy poruszaniu gałką 
• tarcza n.II prawidłowa  
• VEP - obniżenie amplitudy i przedłużenie czasu latencji P100 
• etiologia: ?, demielinizacja włókien, SM 
• charakter nawracający,  skroniowe zblednięcie tarczy n.II 

Tarcza zastoinowa 

• wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego 
• stadia: 

− początkowa (różnicowanie z nadwzrocznością, druzami tarczy) 

 

− rozwinięta (nieznaczne obniżenie ostrości wzroku) 

 

− pozastoinowy zanik n.II 

Neuropatia niedokrwienna przednia (AION) ostra 

• przyczyny: arterioskleroza, olbrzymiokomórkowe zapalenie t. skroniowej 
• objawy: gwałtowne zaniewidzenie, (ch. Hortona: ból w skroni, OB trzy- cyfrowe, pod 

wpływem sterydów poprawa) 

Neuropatia toksyczna 

• polekowa: leki przeciwprątkowe, przeciwpasożytnicze, antykoncepcyjne, antybiotyki 
• alkoholowa, nikotynowa 
• metale ciężkie (ołów, arsen, tal) 

Zanik nerwu wzrokowego 

• niedokrwienny (arterioskleroza, jaskra, niewydolność tt.szyjnej wewnętrznej, anemia) 
• poobrzękowy (tarcza zastoinowa, nadciśnienie tętnicze IV st., choroba Hortona, choroba 

Lebera) 

• pourazowy 
• następczy w stosunku do innych chorób oka zator tt. centralnej siatkówki, zwyrodnienie 

barwnikowe siatkówki) 

• guz nerwu wzrokowego (glejak, oponiak i inne) 
• genetycznie uwarunkowany 

4



 / 4