1
Zadania i kompetencje
samorządu terytorialnego
3. Typologia
zadań i kompetencji
Zadania własne i zadania zlecone
Formy prawne realizacji zadań
Podział zdań na szczeblu gminnym i ponadgminnym
1
Gmina
wspólnota samorządowa obywateli zamieszkujących
pewne terytorium
wykonująca zadania publiczne w imieniu własnym i na
własną odpowiedzialność
posiadająca osobowość prawną, której samodzielność
podlega ochronie sądowej
ustrój gminy określa jej statut
W Polsce mamy 2478 gmin
2
Powiat
lokalna wspólnota samorządowa
jednostka zasadniczego podziału terytorialnego państwa
obejmuje obszar graniczących ze sobą gmin (powiaty
ziemskie - 314) albo obszar miasta na prawach powiatu
(powiat grodzki - 65)
posiada osobowość prawną
samodzielność powiatu podlega ochronie sądowej
3
Samorząd województwa
regionalna wspólnota samorządowa
posiada osobowość prawną
samodzielność podlega ochronie sądowej
4
2
Kompetencje i zadania
Ustawodawca pod pojęciem zadania samorządu wskazuje w
ogólny sposób cele, które ma osiągnąć w swej działalności
samorząd, lub też określa kierunki działań, mając na uwadze
zakres rzeczowy spraw należących do samorządu.
Zadania samorządu to zadania publiczne, wykonywane w
interesie publicznym, rozumiane jako zaspokajanie potrzeb
zbiorowych określonych społeczności lokalnych,
ponadgminnych, wojewódzkich; zaspokajanie potrzeb wspólnoty
samorządowej;
5
Na kompetencje gminy składają się:
Zadania publiczne, które nie są zastrzeżone ustawami na rzecz
administracji rządowej
Wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym nie
zastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów (zasada
domniemania kompetencji)
Zadania własne związane z zaspokajaniem potrzeb zbiorowych
wspólnoty gminnej
Zadania zlecone z zakresu administracji rządowej nałożone na
gminy przez ustawy; mogą też wynikać z porozumienia gminy z
organami administracji rządowej
6
Formy prawne realizacji zadań
Formy prawne realizacji zadań samorządu to w
świetle prawa ustrojowego samorządu określone
zespoły praw i obowiązków organu, obejmujące
działania głównie o charakterze władczym, czyli
stanowienia aktów normatywnych, aktów planowania,
wydawanie decyzji indywidualnych, wykonywanie
zadań w formach prawa cywilnego.
7
Klasyfikacji zadań stawianych przed samorządem
terytorialnym można dokonać według rozmaitych
kryteriów:
Podział na zadania
własne
oraz zadania
zlecone
, to podział główny
wynikający wprost z przepisów ustaw.
Wśród
zadań własnych
wyodrębnić można zadania
obowiązkowe
(obligatoryjne), które muszą być obowiązkowo realizowane, oraz
zadania
dobrowolne
(fakultatywne), które są przez samorządy
realizowane wówczas gdy zachodzi potrzeba i wystarcza środków
finansowych. Zadania własne służą zaspokajaniu potrzeb wspólnoty
samorządowej. Gmina, powiat czy województwo realizują je z własnych
środków i na własną odpowiedzialność. To ustawy gwarantują
samodzielność w realizacji tych zadań
Zadania zlecone
z zakresu administracji rządowej podzielić można na
zadania przekazane przez ustawy oraz zadania wykonywane na
podstawie porozumień. Dotyczą one wykonywania zadań między innymi
administracyjnych i socjalnych. Na realizację zadań zleconych środki
finansowe na mocy ustaw zobowiązane są zapewnić organy
administracji rządowej. Wydatkowanie środków przekazanych na
zadania zlecone podlega kontroli pod względem legalności, celowości i
gospodarności ich wykorzystania.
8
3
Zadania realizowane przez samorządy podzielić można, również
według kryterium zadań o charakterze publicznym
(administracyjnym), społecznym i gospodarczym:
Zadania publiczne (administracyjne) i społeczne są zadaniami
własnymi obligatoryjnymi lub zleconymi.
Do zadań gospodarczych, oprócz działalności gospodarczej,
której zakres wyznaczają ustawy, zaliczyć można wszelkie
przedsięwzięcia inwestycyjne. Zadania gospodarcze mogą być
zadaniami własnymi, obligatoryjnymi lub fakultatywnymi
9
Zgodnie z ustawą do zadań gminy zaliczyć można następujące
dziedziny:
z zakresu administracji spraw wewnętrznych – sprawy ochrony porządku
publicznego,
sprawy z zakresu administracji oświaty, kultury fizycznej,
sprawy z zakresu administracji pomocy społecznej i ochrony zdrowia,
sprawy ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami i ochrony
środowiska (w tym, kanalizacji, utrzymania czystości, urządzeń
sanitarnych, itp.), gminnego budownictwa, zieleni komunalnej i
zadrzewienia, sprawy cmentarzy gminnych,
sprawy gminnych dróg, ulic, transportu lokalnego,
sprawy wodociągów, dostawy energii elektrycznej i cieplnej,
utrzymania obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, targowisk, hal
sportowych,
zapewnienie kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej,
sprawy promocji gminy, współpracy z organizacjami porządkowymi,
upowszechniania idei samorządowej,
współpraca ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw
10
Przykłady zadań zleconych gminy
rejestracja stanu cywilnego
prowadzenie meldunków i ewidencji ludności
wydawanie dowodów osobistych
prowadzenie rejestru mieszkańców podejmujących
działalność gospodarczą
udzielanie zasiłków osobom w trudnej sytuacji życiowej
11
Zadania powiatu
Powiat wykonuje zadania o charakterze ponadgminnym,
Zdania powiatu nie mogą naruszać zakresu działania
gmin; na wniosek zainteresowanej gminy powiat może
przekazać część swoich zdań na warunkach ustalonych w
porozumieniu
Do zadań powiatu należy wykonywanie zadań
powiatowych służb, inspekcji i straży
12
4
edukacji, szkolnictwa licealnego, szkół specjalnych,
z zakresu ochrony zdrowia, szpitale czy specjalistyczne poradnie medyczne,
z zakresu pomocy społecznej, polityki prorodzinnej, wspierania osób
niepełnosprawnych,
transportu zbiorowego i dróg publicznych,
kultury i ochrony dóbr kultury,
turystyki, kultury fizycznej,
geodezji, kartografii i katastru,
gospodarki nieruchomościami, administracji architektoniczno-budowlanej,
gospodarki wodnej,
ochrony środowiska i przyrody,
rolnictwa, leśnictwa,
porządku publicznego, bezpieczeństwa obywateli ochrony przeciwpowodziowej,
przeciwpożarowej, zapobiegania innym nadzwyczajnym zagrożeniom życia i
zdrowia ludzi oraz środowiska,
przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy,
ochrony praw konsumenta,
utrzymania powiatowych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, obiektów
administracyjnych,
obronności, promocji powiatu i współpracy z organami pozarządowymi.
Zadania powiatu to zadania w zakresie:
13
Zakres działania samorządu województwa nie
narusza samodzielności powiatu i gminy
Samorządowe województwa realizują zadania o charakterze
wojewódzkim określone ustawami, w szczególności w zakresie:
edukacji publicznej, w tym szkolnictwa wyższego,
promocji i ochrony zdrowia,
kultury i ochrony jej dóbr,
pomocy społecznej, polityki prorodzinnej,
modernizacji terenów wiejskich, zagospodarowania przestrzennego,
ochrony środowiska, gospodarki wodnej, w tym ochrony
przeciwpowodziowej,
transportu zbiorowego i dróg publicznych,
kultury fizycznej i turystyki,
ochrony praw konsumentów,
obronności, bezpieczeństwa publicznego,
przeciwdziałania bezrobociu i aktywizacji lokalnego rynku pracy
14
Samorządowe województwa, są podmiotami polityki
regionalnej. W tym zakresie do ich zadań należy:
prowadzenie polityki rozwoju regionalnego,
opracowywanie i uchwalanie strategii rozwoju regionu
podejmowanie współpracy z innymi jednostkami terytorialnymi w
celu realizacji określonych w strategii kierunków rozwoju,
udział w realizacji zadań planowanych w polityce regionalnej
państwa,
prowadzenie negocjacji w sprawach warunków realizacji
projektów,
zawierania z rządem kontraktów regionalnych umożliwiających
gwarantowanie środków na ich realizację,
realizacja programów Unii Europejskiej.
15
Na politykę rozwoju województwa,
składa się między innymi:
-
tworzenie warunków rozwoju gospodarczego, w tym kreowanie rynku
pracy,
-
utrzymanie, rozbudowa infrastruktury społecznej i technicznej o
znaczeniu wojewódzkim,
-
pozyskiwanie i łączenie środków finansowych publicznych oraz
prywatnych, w celu realizacji zadań z zakresu użyteczności publicznej.
-
prowadzenie działań na rzecz podnoszenia poziomu wykształcenia
obywateli,
-
racjonalne korzystanie z zasobów przyrody oraz kształtowanie
środowiska naturalnego,
-
wspieranie rozwoju nauki, współpracy między sferą nauki i gospodarki,
-
popieranie postępu technologicznego,
- wspieranie rozwoju kultury oraz ochrona i racjonalne wykorzystywanie
dziedzictwa kulturowego,
-
promocja walorów województwa.
16