188

5506

G³êbokomorskie ska³y 

w potoku Leœnianka w Lipowej 

Lokalizacja: 

województwo œl¹skie 

powiat ¿ywiecki 

gmina Lipowa 

miejscowoœæ  Lipowa

Region geograficzny: 

Zewnêtrzne Karpaty Zachodnie 

Beskidy Zachodnie 

Kotlina ¯ywiecka

Jednostka geologiczna: 

Zewnêtrzne Karpaty fliszowe

okno tektoniczne ¯ywca 

p³aszczowina œl¹ska i podœl¹ska

4362

4364

¯ywiec

Dolina potoku Leœnianka w miejscowoœci Lipowa nale¿y 

do miejsc najlepiej dokumentuj¹cych budowê geologiczn¹ 

po³udniowo-zachodniej czêœci Kotliny ¯ywieckiej. Wzd³u¿ 

jego  koryta  ods³aniaj¹  siê  nie  tylko  utwory  jednostki 

podœl¹skiej i œl¹skiej, ale równie¿ strefa kontaktu miêdzy 

nimi. Poszczególne stanowiska geologiczne wystêpuj¹ na 

d³ugoœci ok. 2 km. Ze wzglêdu na to, i¿ ods³aniaj¹cy siê profil 

jest niemal¿e ci¹g³y, stanowi on doskona³¹ podstawê do ob-

serwacji tych stanowisk. Od mostu ³¹cz¹cego miejscowoœci 

Lipowa  i  Twardorzeczka  przechodzimy  wzd³u¿  potoku 

Leœna w górê od ujœcia potoku Twardorzeczka. Pierwszy 

punkt zlokalizowany jest ok. 400 m poni¿ej tego ujœcia, a 

ostatnie – ok. 200 m powy¿ej jazu. 

Bezpoœrednio  poni¿ej  ujœcia  Twardorzeczki  do 

Leœnianki rozpoczyna siê profil piaskowców glaukonito-

wych z Radziechowych. S¹ to szarozielone utwory cienko- i 

œrednio³awicowe o wyraŸnym uziarnieniu frakcjonalnym, 

a  miejscami  przechodz¹  w  soczewkowate  zlepieñce;  na 

sp¹gach warstw wystêpuj¹ nieliczne bioglify. Ogniwo to jest 

wieku dolno-eoceñskiego (56 – 49 mln lat).

Powy¿ej ujœcia Twardorzeczki, w górê potoku Leœnianka, 

ods³aniaj¹ siê tzw. warstwy z Lipowej – cienko³awicowy flisz 

z³o¿ony z jasnoszarych i zielonobrunatnych ³upków ilastych 

oraz niebiesko-stalowo-szarych piaskowców drobnoziar-

nistych. £upki tworz¹ charakterystyczne, naprzemianleg³e 

smugi,  natomiast  piaskowce  wykszta³cone  s¹  w  postaci 

cienkich ³awic o mi¹¿szoœci 4-8 cm, laminowanych równo-

legle z widocznymi na powierzchniach sp¹gowych bioglifami 

i hieroglifami pr¹dowymi. Ten kompleks utworów datowany 

jest na ni¿szy dolny eocen (56 – 53 mln lat)i widoczny jest 

wzd³u¿ Leœnianki na d³ugoœci ok. 400 m.

Mniej wiêcej 350 m powy¿ej mostu ³¹cz¹cego Lipow¹  

z Twardorzeczk¹ ods³ania siê kolejny, mocno zaburzony 

tektonicznie pakiet szarozielonych i szarych ³upków i margli 

oraz piaskowców glaukonitowych. Kompleks tych utworów 

wyznacza kontakt tektoniczny pomiêdzy utworami serii 

podœl¹skiej a nasuniêt¹ jednostk¹ œl¹sk¹.

Jednostka œl¹ska rozpoczyna siê silnie zaburzonym pakie-

tem utworów, które pocz¹tkowo maj¹ charakter brekcji, a 

nastêpnie przechodz¹ stopniowo w mniej stektonizowane 

serie typowych ³upków cieszyñskich górnych. Wiek tych 

utworów okreœlono na doln¹ kredê. Ogniwo ods³ania siê 

na d³ugoœci ponad 110 m. Powy¿ej wystêpuje seria ³upków 

wierzowskich, zawieraj¹cych cienkie ³awice drobnoziarni-

stych piaskowców oraz wk³adki niewapnistych syderytów. 

£upki maj¹ barwê szar¹ i czarn¹, a ich wiek okreœlono na 

œrodkow¹ czêœæ dolnej kredy (130 – 125 mln lat).

W odleg³oœci ok. 580 m od mostu znajduje siê pakiet 

³upków wierzowskich z licznymi laminami mu³owców oraz z 

typowymi sferosyderytami dolomitycznymi, które wystêpuj¹  

nie tylko w korycie potoku, ale tak¿e w ods³oniêtych skar-

pach. Ich œrednica waha siê od kilkunastu cm do ponad 1 

m. Mi¹¿szoœæ ³upków wierzowskich wynosi ok. 25-30 m. 

Równie¿ w tym miejscu pojawia siê kilka grubszych (15 

cm) ³awic piaskowców drobnoziarnistych i syderytycznych.  

W ich stropowych czêœciach wystêpuje licznie „strza³ka 

kalcytowa”. To w³aœnie na tej wysokoœci (ok. 30 m od koryta 

potoku i ok. 7 m ponad jego dnem), w prawej krawêdzi 

erozyjnej potoku, usytuowany jest wapienny blok znany 

pod nazw¹ „ska³ka z Leœnej”. Jest to fragment du¿ego bloku 

wapiennego o wys. 6 m. To piaszczysty, twardy wapieñ orga-

nodetrytyczny, zawieraj¹cy fragmenty ma³¿y i g³owonogów 

oraz  krynoidy.  Charakterystyczn¹  cech¹  wapienia  jest 

jego u³awicenie, podkreœlone przez materia³ terygeniczny 

– g³ównie kwarcowy, frakcji ¿wirowej.

Dwadzieœcia metrów od tego miejsca wystêpuj¹ warstwy 

grodziskie, które pod wzglêdem litologicznym podzielone 

s¹ na dwa ogniwa. Pierwsze charakteryzuje siê dominacj¹ 

piaskowców i zlepieñców, natomiast drugie – przewag¹ 

pakietów ³upkowych, przy czym przejœcie pomiêdzy tymi 

Buczkowice

1

2

189

Wybrana literatura: 44, 82, 139, 140, 

262, 307, 391, 444

Lipowa

Autor karty stanowiska dokumentacyjnego: 

T. S³omka (2005)

Autor fotografii: M. Doktor

ogniwami jest p³ynne – stopniowo zwiêksza siê iloœæ ³upków. 

Wystêpuj¹ce tu œrednio³awicowe (50-70 cm) piaskowce 

zawieraj¹  przewa¿nie  materia³  egzotyczny,  liczne  ziarna 

glaukonitu oraz fragmenty wêgla kamiennego. W stropach 

cieñszych ³awic, jak i na powierzchniach oddzielnoœci, wi-

doczna jest mika. Miejscami na zwietrza³ych powierzchniach 

mo¿na  te¿  zaobserwowaæ  szcz¹tki  mszywio³ów,  ma³¿y 

i  belemnitów,  a  na  sp¹gach  –  liczne  hieroglify  pr¹dowe  

i wleczeniowe. £upki s¹ szare, rozpadaj¹ce siê na blaszki, 

silnie wapniste (wiek datowany na barem-apt). Powy¿ej 

tego wydzielenia ponownie pojawiaj¹ siê ciemne ³upki wie-

rzowskie, niezaburzone tektonicznie, z nieznaczn¹ iloœæi¹ 

cienkich, drobnoziarnistych piaskowców.

Nieco dalej w kierunku zachodnim widoczna jest strefa 

kontaktu tych utworów z górnymi ³upkami cieszyñskimi, któ-

re wystêpuj¹ w ods³oniêciach a¿ do jazu wodnego, powy¿ej 

którego ods³aniaj¹ siê wapienie cieszyñskie widoczne w 

korycie potoku oraz w ma³ym ³omie gospodarskim zlokali-

zowanym na szczycie wzniesienia. Wiek wapieni okreœlono 

na doln¹ kredê (145 – 140 mln lat). (15 cm)

Potok Leœna (Leœnianka), ze wzglêdu na siln¹ erozjê 

wg³êbn¹, nale¿y do potoków najlepiej dokumentuj¹cych 

budowê geologiczn¹ po³udniowo-zachodniej czêœci Kotliny 

¯ywieckiej.

Urozmaicona rzeŸba terenu i bogata szata roœlinna two-

rzy bardzo dobre tereny dla turystyki, rekreacji i ró¿nych 

form czynnego wypoczynku. Wokó³ gminy rozmieszczone 

s¹ oœrodki turystyczne: Szczyrk, Wis³a, Ustroñ, ¯ywiec. 

Bliskie s¹siedztwo Jeziora ¯ywieckiego stwarza mo¿liwoœci 

uprawiania sportów wodnych oraz wêdkarstwa. 

The deep-sea flysch sediments  

in the Leœnianka Stream in Lipowa

The outcrop is located in the Leœnianka Stream valley, 

close to Lipowa village. The almost continuous succession 

is about 2 kilometers long and represents the Sub-silesian 

and the Silesian units, and their contact. 

In the immediate vicinity of the Twardorzeczka Stream 

mouth the Radziechowa sandstones are exposed. These 

are greyish-green, thin- and medium-bedded, glauconitic 

sandstones with distinct graded bedding and rare track fos-

sils at the bottom surfaces. The sequence is of Paleocene 

age. Above the Twardorzeczka confluence, the thin-bedded 

flysch is exposed along 400 meters, comprising light-grey 

and grey, clayey shales and bluish-grey, fine-grained sand-

stones (so-called Lipowa Beds) with sedimentary structures: 

parallel lamination, track fossils and tool marks. The rocks 

belong to the Eocene.

About  350  meters  upstream  from  the  road  bridge 

greyish-green and grey shales and marls with glauconitic 

sandstones can be observed. Rocks are strongly tectonically 

disturbe as they represent the tectonic contact between the 

Sub-silesian Unit and the overthrusted Silesian Unit.

The Silesian Unit sequence begins with breccia followed 

by typical, Upper Cieszyn Shales. About 580 meters up-

stream from the road bridge 25-30-meters-thick series 

of  the  Wierzowa  Shales  occurs.  These  are  shales  with 

mud  laminae  and  typical,  dolomitic  spherosiderites  of 

diameters from a dozen of centimeters up to over 1 me-

ter. About 30 meters aside and 7 meters over the stream 

bed, in the right bank, the limestone block occurs, know 

as “the Leœna Rock”. This is a hard, sandy, organodetrital 

limestone  with  fragments  of  bivalves,  cephalopods  and 

crinoids. Typical features are bedding plains underlain by 

clastic material (quartz gravel). Some 20 meters from the 

rock the Grodziszcze Beds appear. Farther to the west, 

the contact between the Grodiszcze Beds and the Cieszyn 

Shales can be observed.

The natural wealths of this area are forests and sce-

nic views. Diversified morphology and dense vegetation 

provides perfect conditions for tourism and recreation. In 

the area there are several tourist centers: Szczyrk, Wis³a, 

Ustroñ, ¯ywiec. Also the nearby ¯ywiec reservoir provides 

additional, all-year recreation opportunities.

1

2