Kaletnik_744[01].Z1.02

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Maria Molendowska

Stosowanie surowców i materiałów włókienniczych
744[01].Z1.02

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Surowce i półprodukty włókiennicze

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Otrzymywanie i właściwości tkanin

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Dzianiny, włókniny, filc i inne wyroby włókiennicze

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Rodzaje nici. Magazynowanie wyrobów włókienniczych

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Otrzymujesz poradnik, który będzie Ci pomocny w nabywaniu umiejętności

teoretycznych i praktycznych niezbędnych w czasie stosowania surowców i materiałów
włókienniczych.

W poradniku zamieszczono:

1. Wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiedzy, które powinieneś

mieć opanowane, aby przystąpić do realizacji tej jednostki modułowej.

2. Cele kształcenia tej jednostki modułowej, czyli umiejętności, które osiągniesz pozwolą Ci

stosować surowce i materiały włókiennicze do produkcji wyrobów kaletniczych.

3. Materiał nauczania, który umożliwi Ci samodzielne przygotowanie się do wykonania

ćwiczeń i zaliczenia sprawdzianów. Do poszerzenia wiedzy wykorzystaj wskazaną
literaturę oraz inne źródła informacji.

4. Pytania sprawdzające wiedzę potrzebną do wykonania ćwiczeń.
5. Ćwiczenia, które umożliwią Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz opanować

umiejętności praktyczne.

6. Sprawdzian postępów.
7. Zestaw pytań sprawdzających Twoje opanowanie wiedzy i umiejętności z zakresu całej

jednostki modułowej.

8. Literaturę.

Jeżeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela lub

instruktora o wyjaśnienie i ewentualne sprawdzenie czy dobrze wykonujesz daną czynność.
Po przerobieniu materiału spróbuj zaliczyć sprawdzian z zakresu jednostki modułowej.

Jednostka modułowa: Stosowanie surowców i materiałów włókienniczych, której treści

teraz poznasz jest jednym z modułów koniecznych do zapoznania się z surowcami
i materiałami włókienniczymi stosowanymi w produkcji wyrobów kaletniczych.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie pobytu w pracowni musisz przestrzegać regulaminów, przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy oraz instrukcji przeciwpożarowych, wynikających z rodzaju
wykonywanych prac. Przepisy te poznasz podczas trwania nauki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

744[01].Z1

Surowce i materiały

kaletnicze

744[01]. Z1.02

Stosowanie surowców

i materiałów

włókienniczych

744[01]. Z1.03

Stosowanie tworzyw

sztucznych

i materiałów

skóropodobnych

744[01]. Z1.05

Ocenianie jakości

surowców

i materiałów do produkcji

wyrobów kaletniczych

744[01].Z1.01

Stosowanie surowców

skórzanych i skór

wyprawionych

744[01].Z1

Stosowanie materiałów

pomocniczych do produkcji

wyrobów kaletniczych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

definiować podstawowe prawa chemii, fizyki,

–

stosować ocenę organoleptyczną,

–

stosować podstawowe badania laboratoryjne,

–

określać podstawowe związki wielkocząsteczkowe,

–

posługiwać się przyrządami pomiarowymi,

–

organizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii,

–

korzystać z różnych źródeł informacji,

–

przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz
ochrony środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

dokonać klasyfikacji surowców i wyrobów włókienniczych,

–

rozróżnić półprodukty włókiennicze,

–

rozróżnić surowce włókiennicze naturalne roślinne i zwierzęce,

–

dokonać klasyfikacji włókien naturalnych,

–

rozróżnić surowce włókiennicze chemiczne,

–

scharakteryzować fizyczne i chemiczne właściwości włókien roślinnych, zwierzęcych
i mineralnych,

–

wyjaśnić metody otrzymywania włókien z surowców naturalnych i chemicznych,

–

określić wpływ właściwości włókien na jakość gotowych wyrobów włókienniczych,

–

wyjaśnić pojęcia: przędza, skręt przędzy, numeracja przędzy,

–

wyjaśnić metody produkcji tkanin,

–

rozróżnić rodzaje splotów w tkaninach,

–

scharakteryzować właściwości tkanin,

–

rozróżnić wyroby włókiennicze: laminaty, włókniny, filce, dzianiny, plecionki, taśmy,

–

dobrać metody identyfikacji włókien,

–

przeprowadzić badania organoleptyczne włókien,

–

rozróżnić włókna pod mikroskopem,

–

przeprowadzić badania właściwości włókien i tkanin,

–

określić wskaźniki jakości tkanin,

–

określić rodzaje nici, numerację nici, skręty nici, wskaźniki jakości nici,

–

określić warunki magazynowania wyrobów włókienniczych,

–

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz
ochrony środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Surowce i półprodukty włókiennicze

4.1.1. Materiał nauczania

Klasyfikacja włókien

Ze względu na pochodzenie wszystkie włókna dzieli się na dwie zasadnicze grupy:

−

włókna naturalne,

−

włókna chemiczne.

Rys.1. Schemat podziału włókien

Ze względu na budowę chemiczną w każdej z tych grup można wydzielić włókna

pochodzenia organicznego i nieorganicznego. Większe znaczenie przemysłowe maja włókna
organiczne.

Rys.2. Schemat podziały włókien naturalnych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.3. Schemat podziału włókien chemicznych

Włókna naturalne organiczne mogą być pochodzenia roślinnego (np. bawełna) lub

zwierzęcego (np. wełna), a nieorganiczne mineralnego (np. azbest).

Włókna chemiczne są wytwarzane przez człowieka. Grupa włókien chemicznych

pochodzenia organicznego dzieli się na włókna sztuczne i syntetyczne.

Włóknami sztucznymi nazywa się włókna wytwarzane ze związków znajdujących się

w przyrodzie, np. z celulozy uzyskiwanej z drewna. Przykładem może być jedwab
wiskozowy.

Włókna wytwarzane ze związków niewystępujących w przyrodzie, a otrzymywane drogą

syntezy chemicznej z prostych związków organicznych, noszą nazwę włókien syntetycznych.
Włóknem syntetycznym jest np. Stilon.

Włókna chemiczne nieorganiczne to włókna szklane.
Włókna mogą być użytkowane jako luźna masa włókiennicza, przede wszystkim jednak

stanowią  surowiec  do  wytwarzania  nitek,  z  których  otrzymuje  się  różnego  rodzaju  płaskie
wyroby włókiennicze, np. tkaniny, dzianiny, taśmy inne. Przebieg przerobu włókien na wyrób
włókienniczy  zależy  w  dużym  stopniu  od  właściwości  fizycznych  i  chemicznych  włókien.
Właściwości te wpływają  na cechy użytkowe wyrobu włókienniczego. Niektóre właściwości
fizyczne  włókien  dadzą  się  ściśle  określić  za  pomocą  pomiarów  przy  użyciu  odpowiednich
przyrządów  (np.  kształt  włókna,  długość  włókna,  grubość,  wytrzymałość  na  rozciąganie
jednokierunkowe  lub  osiowe,  wydłużenie  włókien,  sprężystość,  gęstość,  izolacyjność,
higroskopijność). Inne  natomiast można  badać tylko metodą organoleptyczną, posługując  się
zmysłami  dotyku,  wzroku  i  powonienia.  Właściwości  chemiczne  włókien  określa  się  na
podstawie  zachowania  się  ich  wobec  podwyższonej  temperatury  oraz  wobec  określonych
odczynników chemicznych.

Wszystkie włókna zarówno naturalne, jak i chemiczne są zbudowane z polimerów, które

są  związkami  wielkocząsteczkowymi.  Włókna  naturalne  są  utworzone  z  polimerów
naturalnych,  powstających  w  organizmach  roślinnych  (celuloza)  i  zwierzęcych  (pewne
rodzaje  ciał  białkowych).Włókna  sztuczne  otrzymuje  się  również  z  polimerów  naturalnych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

w wyniku ich chemicznej obróbki. Włókna syntetyczne natomiast są wytwarzane
z polimerów, które powstają na skutek odpowiednich reakcji chemicznych polimeryzacji,
polikondensacji czy poliaddycji.

Reakcja polimeryzacji polega na łączeniu pewnej liczby jednakowych monomerów bez

wydzielania produktów ubocznych. Masa cząsteczkowa tak uzyskanego polimeru jest, więc
wielokrotnością masy cząsteczkowej użytych monomerów. Rozróżniamy polimeryzację
łańcuchową, rodnikową, jonową, stereospecyficzną.

Z kopolimeryzacją mamy do czynienia wtedy, kiedy w reakcji polimeryzacji bierze udział

dwa lub więcej różnych monomerów, w nazwie tak otrzymanego polimeru uwzględniamy
nazwy wszystkich monomerów biorących udział w reakcji.

Polikondensacja polega na łączeniu wielu cząsteczek substancji wyjściowych przy

jednoczesnym wydzielaniu prostych produktów ubocznych, jak woda, chlorowodór itp.
Jest to reakcja stopniowa, można ją przerwać w określonym stadium, czym różni się od
reakcji polimeryzacji łańcuchowej.

W przebiegu reakcji poliaddycji następuje łączenie się monomerów z przemieszczaniem

atomu wodoru lub grup atomów bez wydzielania produktów ubocznych.

Istnieją również tworzywa sztuczne otrzymywane przez chemiczną przemianę surowca

naturalnego określane jako modyfikowane.

Polimery mogą mieć budowę liniową, rozgałęzioną lub usieciowaną.

Rys. 4.

Struktura polimerów[ 1, s.183]

a - polimer liniowy,

b - polimer rozgałęziony,

c - polimer usieciowany.

Bawełna

Włókien bawełny dostarcza roślina o nazwie bawełnica. Roślina ta znana jest od z góry

trzechtysiecy  lat  przed  nasza  erą.  Za  ojczyznę  jej  uważane  są  powszechnie  Indie
Wschodnie.Uprawiano  ją  również  od  dawna  w  Egipcie.  Bawełna  jest  uprawiana  w  krajach
podzwrotnikowych.  Ogółem  bawełnę  uprawia  się  w  80  krajach  świata.  Główni  producenci
bawełny  to  poczynając  od  najpotężniejszych:  USA,  Chiny,  Indie,  Pakistan,  Uzbekistan,
Brazylia, Turcja, Australia, Turkmenistan i Egipt.
Bawełnica  należy  do  roślin  ślazowatych.  Największe  znaczenie  gospodarcze  ma  bawełnica
krzewiasta(patrz rys.5). Jest to roślina jedno- lub dwuletnia o wysokości od 1 do 3 metrów. Po
przekwitnięciu  kwiatu  powstaje  torebka  owocowa  wielkości  orzecha  włoskiego.  Wewnątrz

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

torebki znajdują się nasiona pokryte delikatnymi włoskami, tj. włóknami bawełnianymi. Gdy
torebka dojrzeje, pęka, a włókna podobne do pęczków waty wydostają się na zewnątrz.

Rys..5.

Pęknięta torebka bawełny

[5, s. 19]

Zbiory  bawełny  –  zbioru  dokonuje  się  ręcznie  lub  za  pomocą  specjalnych  maszyn.  Zbiera
się  dojrzałe  pęczki  włókien  Zbiory  ręczne  trwają  wiele  tygodni,  ale  mają  przewagę
jakościową  nad  zbiorami  maszynowymi.  Zbiór  ręczny  gwarantuje  włókno  czyste,  białe  bez
suchych  liści  i  fragmentów  suchych  torebek.  Zebraną  bawełnę  suszy  się,  sortuje,  odziarnia
(oddziela  włókna  od  nasion)  i  oczyszcza.  Tak  przygotowane  włókna  są  gotowe  do  dalszej
obróbki.

Tab.1.Własciwości użytkowe włókien bawełny [5, s. 12]

Właściwości użytkowe

Izolacyjność

Włókna w stanie rozluźnionym oraz grubsze tkaniny o puszystej
powierzchni wykazują dość dobrą izolacyjność cieplną.
Jednak w czasie użytkowania właściwości izolacyjne ulegają
pogorszeniu

Higroskopijność

Bawełna może przyjąć do 20% wilgoci w postaci pary
z powietrza, nie sprawiając wrażenia mokrej. Schnie powoli

Wrażenia dotykowe
grubość i chwyt

Miękka, miła i bardzo przyjemna w dotyku

Inne ważne właściwości

Wytrzymałość

Wytrzymałość bardzo duża. W stanie mokrym jeszcze wzrasta

Sprężystość

Bawełna jest mało sprężysta. Wyroby z bawełny szybko się
gniotą

Właściwosci
elektrostatyczne

Bawełna prawie się nie elektryzuje, ponieważ jest ciągle
wilgotna

Kształt włókna

widok

wzdłużny

dojrzałego

włókna

bawełny

przekrój poprzeczny

Długość włókna

−

krótkowłóknista – do 10 mm

−

średniowłoknista – do 30 mm

−

długowłoknista – do 60 mm

Spalanie

Bawełna pali się szybko, jasnym płomieniem. Wydziela zapach
palonego papieru. Pozostałością jest jasno – szary popiół

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Właściwości chemiczne.

Ponieważ włókno bawełny jest zbudowane z celulozy, więc jej właściwości chemiczne są

takie jak celulozy.

Merceryzacja – jest to proces polegający na uszlachetnieniu włókien bawełny poprzez

działanie na niestężoną zasadą sodową. W efekcie tego procesu włókna bawełny zwiększają
swą wytrzymałość, zwiększa się ich połysk, rośnie higroskopijność, oraz zwiększa się
powinowactwo do barwników

Zastosowanie
Największą ilość bawełny przerabia się na tkaniny odzieżowe, bieliźniane, pościelowe,
obiciowe, obuwnicze, tasiemki, koronki, watę i gazę lekarską itp.

Len

Len jest jedną z najstarszych roślin uprawnych. Już między 5000 a 4000 lat p.n.e.

uprawiali  go  Egipcjanie,  Babilończycy,  Fenicjanie  i  inne  cywilizacje.  Wiadomo  też,  iż  był
uprawiany  w  starożytnym  Rzymie.  Rzymianie  dokładnie  opisali  metody  obróbki  lnu,  które
w  nieznacznym  stopniu  różnią  się  od  dziś  stosowanych  technik.  Z  Europy  południowej
znajomość  uprawy  lnu  przeniknęła  do  Galii,  Niderlandów,  Germanii  i  stąd  prawdopodobnie
do Polski. W Polsce przemysł lniarski rozwinął się na przełomie XVI i XVII wieku. Uprawa
lnu daje dwojakie korzyści. Z lnu otrzymuje się nie tylko włókno, ale również siemię lniane –
czyli  nasiona  dające  olej  używany  przede  wszystkim  do  wyrobu  pokostu.  Największymi
producentami  lnu  na  świecie  są:  Chiny,  Rosja,  Francja,  Ukraina,  Białoruś,  Egipt,  Litwa,
Czechy, Polska.

Rys.6. Len kwitnący i dojrzały [5, s.14]

Do produkcji włókien uprawia się odmiany o długiej łodydze, kwiatach w kolorze od błękitu
do bieli. Osiągają one wysokość od 80 do 120 cm. Len jest rośliną jednoroczną. Na dojrzałej
roślinie z kwiatów tworzą się torebki wielkości ziarna grochu, zawierające oleiste nasiona.
Zbiory następują w lipcu i sierpniu.

Obróbka lnu:

−

len wyrywa się z korzeniami, a następnie suszy na polu. Aby otrzymać bardziej delikatne
włókno, zbioru dokonuje się wówczas, gdy łodyga jest jeszcze zielonożółta,

−

odziarnianie – usuwanie torebek nasiennych,

−

roszenie – moczenie słomy lnianej w basenie z ciepłą wodą w celu rozpuszczenia
substancji sklejających tzw. pektyn,

−

lamanie i trzepanie – wyroszoną i wysuszoną słomę lnianą poddaje się międleniu, czyli

łamaniu i kruszeniu zdrewniałych części łodygi w celu ich usunięcia w procesie trzepania.

−

czesanie

–

wyczesywanie łyka, aż do momentu powstania wiązki włókien nadających się

do przędzenia

(

patrz zdjęcie

W wyniku czesania uzyskuje się: len czesany, wyczeski

lniane tzw. pakuły.

Pojedyncze włókno lniane wydobyte z łodygi stanowi włókno techniczne. Włókno

techniczne składa się z wielu pęczków krótkich i cienkich włókienek elementarnych. Włókna

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

elementarne są ze sobą sklejone klejem roślinnym (pektyną)i stanowią pęczki włókien. Na ich
powierzchni znajdują się widoczne pod mikroskopem rysy i zgrubienia. Przekrój poprzeczny
pęczka włókien ma kształt zbliżony do wieloboku. Długość włókna technicznego wynosi
20÷140cm, długość włókien elementarnych średnio 16÷30mm,a grubość przeciętnie 7÷20µm.
Wytrzymałość włókien na rozciąganie jest bardzo duża, a wytrzymałość mokrych włókien
jeszcze wzrasta. Wydłużenie względne przy rozciąganiu jest bardzo małe i wynosi 1,5÷4%.

Tab.2.Właściwości fizyko-mechaniczne lnu [5,s.16]

Sztywność włókien lnu jest
ich charakterystyczną
cechą, zauważalną
szczególnie
w tkaninach niebielonych.
Wyroby z tkanin lnianych
mają skłonność do
gniecenia się gdyż
sprężystość włókien
Izolacyjność

Tkaniny lniane charakteryzują się małą izolacyjnością. Materiały
lniane sprawiają wrażenie chłodu, które wzmaga się po jej
wymaglowaniu

Higroskopijność

Duża – szybko nasiąka wodą i szybko schnie..

Wrażenia dotykowe
grubość i chwyt

W skutek zawartości kleju roślinnego len jest sztywny i szorstki.
Na skutek pęczkowej budowy poszczególnych włókien przędza
lniana wykazuje nierówności, które nadają tkaninie lnianej
ziarnisty wygląd powierzchni

Barwa i połysk

Zależy od gatunku, najczęściej bywa szarosrebrzysta.Trudno się
barwi. Włókna mają naturalny matowy połysk

Inne ważne właściwości

Wytrzymałość

Wytrzymałość lnu i jego odporność na zniszczenia jest bardzo
duża. W stanie mokrym jeszcze wzrasta

Sprężystość

Len jest mało sprężysty, dlatego mocno się gniecie, tkaniny
lniane po zgnieceniu nie powracają do poprzedniego kształtu

Właściwosci
elektrostatyczne

Len prawie się nie elektryzuje, ponieważ jest ciągle jest
wilgotny

Kształt włókna

widok wzdłużny – wiązka (włókno

techniczne) i włókna elementarne

przekrój poprzeczny, zbliżony do wieloboku – patrz czerwone
kółko

Spalanie

Len pali się szybko, jasnym płomieniem. Wydziela zapach
palonego papieru. Pozostałością jest jasno - szary popiół

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Właściwości chemiczne
Ponieważ włókno lnu jest zbudowane z celulozy, więc jej właściwości chemiczne są takie jak
celulozy. W porównaniu do bawełny w swym składzie posiada więcej klejów roślinnych.
Len znalazł zastosowanie do produkcji tkanin pościelowych, dekoracyjnych odzieżowych itp.
Konopie są obok  lnu główną włóknodajną rośliną pozyskiwaną z  łodyg. Roślina ta wymaga
cieplejszego  klimatu  niż  len.  Główni  producenci  to:  Rosja, b.  Jugosławia,  Węgry,  Rumunia,
Algieria  i  Hiszpania.  Konopie  należą  do  rodziny  pokrzywowatych  i  są  rośliną
jednoroczną.  Wysokość  łodygi  konopi  środkowoeuropejskich  dochodzi  do  2,5  m,
a  południowoeuropejskich  do  4  m.  Zbioru  dokonuje  się  przez  koszenie  łodyg.  Wydobycie
włókien  odbywa  się  jak  przy  włóknach  lnu.  Włókno  techniczne  jest  grubsze  i  mocniejsze
od

lnu,

jest

też

bardziej

zdrewniałe,

więc

sztywniejsze

twardsze.

Rys.7. Konopie [5, s.17]

Rys.8.Włókna konopi [5, s. 17]

Właściwości  włókien  –  są  odporne  na  działanie  wody  zwykłej  i  morskiej  (stąd  ich
zastosowanie  w  przemyśle  powroźniczym).Barwa  włókien  jest  jasnożółta,  zielonkawa  lub
szara, a połysk słabszy niż włóka lnu

Juta, pochodzenie – Indie, Bangladesz, Pakistan.
Włókna juty są zdrewniałe i niejednorodne. Juta charakteryzuje się ostrym zapachem, nie jest
odporna  na  gnicie.  Ich  rozciągliwość  i  elastyczność  jest  porównywalna  z  tymi  samymi
cechami  lnu.  Stosuje  się  ją  do  produkcji  pasów,  jako  osnów  do  produkcji  dywanów,  tkanin
podkładowych do wykładzin.

Ramia
Pochodzenie – Kraje Dalekiego Wschodu, kraje b. ZSRR, USA.
Włókna  ramii  są  wysokowartościowymi,  bardzo  wytrzymałymi  włóknami.  Są  gładkie
i jednorodne, o trwałym połysku, łatwo poddają się barwieniu i są odporne na światło. Ramia
dobrze wchłania wodę. Wytwarza się z nich lekką, trwałą tkaninę na pościel, obrusy, tasiemki
i sznurki. Krótkich włókien używa się do produkcji banknotów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.9. Włókna ramii [5, s.17]

Sizal
Sizal  to  nazwa  handlowa  włókna  twardego  wydzielanego  przez  liście  agawy  (Agawe
rigida).Agawa jest uprawiana w Meksyku, Brazyli, Indonezji oraz Afryce Wschodniej.
Włókna sizalu  są  odporne  na  działanie  wilgoci, rozrywanie  i  wycieranie.  Łatwo  poddaja  się
barwieniu ponieważ ich kolor jest jasny.

Rys.10. włókna sizalu [5, s. 17]

Kokos jest drzewem pochodzącym z Indii, Indonezji, Sri Lanki. Surowcem włókienniczym są
włókna okrywające skorupę orzecha kokosowego.
Włókna kokosowe – są odporne na tarcie i niszczenie, charakteryzują się dobrą sprężystością,
są odporne na zabrudzenia i dobrze izolują.
Włókien kokosowych używa się przede wszystkim do produkcji wyrobów przemysłu
powroźniczego, materacy i szczotek, a także latawców i wykładzin.

Rys. 12. Włókno kokosa [5, s. 17]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Włókna zwierzęce

Włókna zwierzęce dzieli się na dwie grupy:

−

włókna stanowiące uwłosienie zwierząt,

−

włókna które są wydzieliną gruczołów gąsienic owadów.

Spośród  włókien  pochodzących  z  uwłosienia  zwierząt  największe  znaczenie  ma  wełna.
Potocznie  pod  nazwą  „wełna”  rozumiemy  wełnę  owczą;  inne  rodzaje  wełen  są  określane
przez  dodanie  nazwy  zwierzęcia,  z  którego  pochodzi  wełna,  np.  wełna  kozia,  wełna
wielbłądzia  itp.  Podstawowym  składnikiem  włókien  zwierzęcych  są  białka,  które  są
związkami  wielkocząsteczkowymi  powstałymi  przez  polikondensację  aminokwasów.
Makrocząsteczki  białka  składają  się  z  węgla,  wodoru,  tlenu,  azotu,  siarki  itp.  Łańcuchy
cząsteczkowe  tworzą  fibryle,  które  łączą  się  w  związki.  Podstawowym  białkiem  uwłosienia
ssaków  jest  keratyna.  Włókna  jedwabiu  są  zbudowane  z  dwóch  rodzajów  białek  fibroiny
i  serycyny.  Niektóre  białka  są  rozpuszczalne  w  wodzie(białko  jaja  kurzego,  żelatyna),  inne
natomiast  rozpuszczają  się  w  roztworach  niektórych  zasad,  soli  i  kwasów.  Podczas
ogrzewania  i  pod  wpływem  działania  alkoholu  białko  ulega  ścięciu,  czyli  przechodzi  w  stan
nierozpuszczalny.
Substancje,  które  wchodzą  w  skład  białka,  barwią  się  pod  wpływem  stężonego  kwasu
azotowego  na  żółto.  Reakcja  ta,  zwana  reakcją  ksantoproteinową,  służy  do  identyfikacji
włókien zwierzęcych.
Wełna owcza
Główni  producenci  wełny:  Australia,  Nowa  Zelandia,  Chiny,  Argentyna,  Urugwaj,  RPA,
Wielka Brytania, Hiszpania,Turcja, Gruzja.
Wełnę  z  jagniąt otrzymuje  się  po  sześciu  miesiącach,  natomiast  dorosłe  osobniki  strzyże  się
raz w roku. Wełna żywa pozyskiwana jest z żywego, zdrowego zwierzęcia;  natomiast wełna
martwa  z  owiec  ubitych  ze  względu  na  zły  stan  zdrowia.  Owce  strzyże  się  ręcznie  lub  za
pomocą elektrycznych postrzygarek, otrzymując spójne runo. Runo po strzyżeniu dzieli się na
cztery grupy pod względem jakościowym, biorąc pod uwagę grubość, karbikowatość, długość
włókien, zanieczyszczenia i kolor.
Pranie  –  nieprane  runo  z  jednej  owcy  waży  od  1  do  6  kg.  Około  40%  tej  masy  stanowią
lanolina i zanieczyszczenia. Brud i znaczna część lanoliny zostaje usunięta podczas prania.
Karbonizacja,  jeżeli  istnieje taka potrzeba, zanieczyszczenia roślinne usuwa się, działając  na
runo kwasem siarkowym.
Dzięki swojej budowie włókno wełny jest bardzo elastyczne. We wnętrzu włókna splatają się
ze  sobą  spiralnie  dwie  różnorodne  części  o  różnym  składzie  chemicznym.  Karbikowatość
wełny wynika z  niejednorodnej struktury  włókien. Oddziaływanie wilgoci i  ciepła powoduje
różne pęcznienie obu części włókna, stąd wełnę bardzo łatwo prasuje się i formuje. W wyniku
ddziaływania  ciepła,  wilgoci  i  procesów  mechanicznych  łuski  włókna  wełny  zahaczają
o siebie, powodując jej spilśnianie(filcowanie).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tab.3. Właściwości wełny [5, s. 20]

Właściwości użytkowe

Izolacyjność

Wyroby wełniane charakteryzują się bardzo dobrą izolacyjnością
cieplną. Gładkie, ścisłe materiały wełniane izolują mniej niż
materiały o luźniejszej strukturze

Higroskopijność

Duża - potrafi przyjąć ilość pary wodnej odpowiadającą 1/3jej
własnej masy, nie sprawiając wrażenia wilgotnej w dotyku

Wrażenia dotykowe -
grubość i chwyt

Miękkość włókien zależy od ich grubości. Cienka wełna
merynosowa jest miękka natomiast gruba wełna może podrażniać
skórę

Barwa i połysk

Zależy od gatunku i rasy owcy. Kolor najczęściej bywa kremowy
lub jasnoszary

Odporność biologiczna

Włókna wełny atakowane są przez larwy moli

Inne ważne właściwości

Wytrzymałość

Jest wytrzymała, jednak mniej niż inne surowce włókiennicze.
Po zmoczeniu traci na wytrzymałości o 30%

Sprężystość

Jest bardzo duża. Wyroby wełniane po zgnieceniu szybko się
rozprostowują

Właściwości
elektrostatyczne

Elektryzują się w niewielkim stopniu, gdyż stale zawierają
wilgoć

Kształt włókna

widok wzdłużny - łuski są ułożone dachówkowato
przekrój poprzeczny - okrągły

Karbikowatość

wełna cienka - bardzo
i średnio łukowata

wełna średnia - łukowata
wełna gruba - lekko i mało łukowata

Spalanie

Pali się małym, gasnącym płomieniem, wydziela zapach
palonych włosów. Pozostawia ciemny dający się rozetrzeć popiół

Ze względu  na  właściwości  wełnę  stosuje  się  przede wszystkim  do  wyrobu tkanin  i dzianin
odzieżowych. Poza tym wyrabia się  z niej tkaniny dekoracyjne, dywany, filce i koce. Wełna
podobnie jak bawełna, staje się surowcem luksusowym. Obecnie coraz częściej produkuje się
wyroby  wełniane  z  domieszką  włókien  chemicznych.  Wyroby  te  noszą  nazwę
wełnopodobnych.

Wełna kozia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wełny koziej dostarczają kozy kaszmirskie i angorskie.

Kozy  kaszmirskie  żyją  w  Mongolii  i  Himalajach  na  wysokości  do  5000  m.  Warunki  życia,
wykształciły u nich delikatną warstwę wełny spodniej. Wyroby wykonane z tych włókien, np.
szaliki,  tkaniny  sukienkowe,  są  cienkie,  miękkie,  lekkie  i  przyjemne  w  dotyku.  Kaszmir
należy do najdroższych włókien naturalnych.
Kozy  angorskie  żyją  w  Teksasie,  RPA  i  Turcji.  Wełna  tych  kóz  ma  długie  włókno,  lekko
kręcone i jedwabiście połyskujące, ma kolor biały, łatwo poddaje się farbowaniu i niemal się
nie  spilśnia.  Znalazła  zastosowanie  w  produkcji  tkanin  zwanych  „alpaka”,  pluszów,  imitacji
futer, jak również modnych tkanin i dzianin zwanych „mohair”.
Wełna wielbłądzia

Wełny tej dostarczają wielbłądy jednogarbne hodowane w Afryce Północnej i wielbłądy

dwugarbne  hodowane  w  Azji.  Wełna  porastająca  skórę  wielbłąda,  składa  się  z  włókien
grubych  i  długich  oraz  z  włókien  krótkich,  cienkich,  bardzo  miękkich,  lekkich
i  wytrzymałych  na  rozciąganie.  Włókna  krótkie  są  cennym  surowcem  do  wyrobu  tkanin  na
płaszcze, podpinki, swetry, pledy itp.
Jedwab naturalny

Ojczyzną jedwabiu są Chiny. To tam prawdopodobnie przed około 5000 lat

zaobserwowano  oprzędzającą  się  gąsienicę  jedwabnika.  Za  czasów  rzymskich,  Rzymianie
wymieniali  jeden  funt  chińskiego  jedwabiu  na  funt  złota.  To  z  Chin  przemycono  jajeczka
jedwabników  do  Europy,  początkując  jednocześnie  produkcje  jedwabiu  na  obszarach
śródziemnomorskich.
Obecnie  najważniejszymi  krajami  produkującym  jedwab  są:  Japonia,  Chiny,  Indie,  Kraje
b. ZSRR, Korea, oraz w Europie: Włochy, Francji, Polsce

Jedwabnikiem  hodowlanym  jest  jedwabnik  morwowy.  Gąsienica  owada  odżywia  się  liśćmi
drzewa  morwowego.  Po  około  30  dniach  zaczyna  się  przekształcać  tworząc  oprzęd,  który
może  mieć  długość  około  3000  m.  Oprzęd  nazywa  się  kokonem.  Po  około  14  dniach
gąsienica  przeobraża  się  w  motyla.  Przy  hodowli  nie  dopuszcza  się  do  przeobrażenia
poczwarki w motyla i przedziurawienia kokonu.
Zebrane  kokony  poddaje  się  zamorzaniu  traktując  gorącą  parą  lub  gorącym  powietrzem.

Gąsienica formuje oprzęd Kokon z oplątem

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 13. Pozyskiwanie jedwabiu naturalnego [5, s. 23]

Nić  jedwabna  zbudowana  jest  z  białka  zwanego  fibroiną,  które  połączone  są  substancją
klejącą  zwaną  serycyną.  Serycyna  rozpuszcza  się  w  wodzie,  nadaje  ona  kokonowi  naturalna
barwę.
W  celu  rozpuszczenia  serycyny  kokony  wrzuca  się  do  gorącej  wody,  odnajduje  się  końce
włókien,  a  następnie  rozwija  się  kokony.  Ze  względu  na  to,  że  pojedyncze  nitki  są  zbyt
cienkie rozwinięte nitki z 7 – 10 kokonów łączy się tworząc greżę. Greża – jest to jedwab ze
środkowej  części  kokonu  o  długości  około  1000  metrów.  Jedwab  szapowy  –  są  to  dłuższe
włókna  z  tej  części  kokonu,  która  nie  da  się  rozwinąć.  Bureta  –  są  to  krótkie  włókna
odpadowe  pozostałe  po  tworzeniu  przędzy  szapowej.  Fryzon  –  cienka  splątana  warstwa
włókien zdjęta z początku i końca kokonu.

Rys.14. Rozmotywanie oprzędów [5, s. 24]

Uwolniony z kokonu motyl Kokon na jedwabnej tkaninie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tab.4.Właściwości fizyko - mechaniczne jedwabiu [5, s. 25]

Właściwości użytkowe

Izolacyjność

Jedwab jest chłodny w dotyku, a zarazem zatrzymuje ciepło

Higroskopijność

Podobnie jak wełna może przyjąć ilość pary odpowiadającą 1/3
własnej masy, nie sprawiając wrażenia wilgotnego

Wrażenia dotykowe
grubość i chwyt

Jedwab  jest  bardzo  przyjemny  w  dotyku  ze  względu  na  jego
cienkość  i  miękkość.  Najważniejszymi  cechami  jedwabiu
pozbawionego  substancji  kleistych  są:  jedwabny  połysk,
cienkość włókien i przyjemne wrażenie w dotyku

Barwa i połysk

Ładny połysk, tzw. "jedwabisty". Barwa zależy od rasy
jedwabnika, przeważnie bywa biała, kremowa lub żółta

Inne ważne właściwości

Wytrzymałość

Wytrzymałość, bardzo duża

Sprężystość

Jedwab jest bardzo sprężysty, dzięki temu wyroby wykonane
z jedwabiu nie gniotą się

Właściwosci
elektrostatyczne

Jedwab prawie się nie elektryzuje, ponieważ jest ciągle wilgotny

Kształt włókna

widok wzdłużny

przekrój poprzeczny, zbliżony do trójkąta – patrz czerwone kółko

Spalanie

Jedwab pali się powoli, małym, gasnącym płomieniem. Wydziela
zapach palonych włosów (rogów)

Jedwab naturalny jest używany do wyrobu tkanin sukienkowych, nici do szycia
maszynowego, nici specjalnych chirurgicznych itp. Znalazł również zastosowanie do
produkcji tkanin na czasze balonów, spadochronów oraz niektórych tkanin technicznych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 5 Właściwości chemiczne włókien naturalnych [2. s. 58]

Rodzaj włókna

Właściwości
włókna

bawełna

len

wełna

jedwab
naturalny

Sposób
palenia się

zapala się łatwo, płomień
pomarańczowożółty, pali się
równo, pozostawia delikatny
szarawy popiół, zapach
palonego papieru

jak bawełna

zapala się dość łatwo, pali się
krótkim, żółtym płomieniem,
pozostaje czarna, krucha kulka
o nieregularnych kształtach, zapach
palonych włosów

jak wełna

Odporność na
działanie
podwyższonej
temperatury

działanie temp. powyżej
165

C powoduje

uszkodzenie włókna

jak bawełna długotrwałe działanie temp. 100

powoduje rozkład włókien

działanie temp.
powyżej 140

powoduje
uszkodzenie
włókien

Odporność na
działanie
kwasów

odporna na działanie
nierozcieńczonych w temp.
pokojowej, działanie
rozcieńczonych kwasów
w podwyższonej temp. oraz
stężonych kwasów powoduje
rozpad włókien

jak bawełna odporna na działanie kwasów

w temp. pokojowej, nieodporna na
działanie

stężonych

kwasów

w podwyższonej temp. stężony
kwas azotowy barwi włókno na
żółto

jak wełna

Odporność na
działanie
zasad

odporna na działanie
nierozcieńczonych zasad,
stężone roztwory powodują
pęcznienie włókien i ich
rozpuszczenie

jak bawełna nieodporna na działanie zasad nawet

o słabym stężeniu, w podwyższonej
temp.

następuje

rozpuszczanie

włókna

jak wełna

Włókna chemiczne

W procesie produkcji włókien chemicznych można wyodrębnić następujące etapy:

−

otrzymywanie masy włóknotwórczej( w przypadku włókien syntetycznych polimeru),

−

formowanie włókna,

−

rozciąganie włókna,

−

końcowe operacje wykończalnicze.

Formowanie włókna, czyli przekształcenie substancji przędnej ze stanu ciekłego w ciało

stałe, może się odbywać trzema sposobami:

−

przez wprowadzenie formowanego tworzywa do przygotowanej kąpieli zestalającej – jest
to snucie mokre,

−

przez odparowanie z roztworu przędnego rozpuszczalnika za pomocą ogrzanego
powietrza – jest to snucie suche,

−

przez chłodzenie masy uprzednio roztopionej wysokich temperaturach – jest to tzw.
snucie techniczne.

Wybór  sposobu  uformowania  włókien  zależy  od  właściwości  użytego  polimeru.  Włókna
sztuczne  i  syntetyczne  są  wytwarzane  w  trzech  postaciach:  jako  włókna  ciągłe,  odcinkowe
oraz jako żyłka. Nić wielowłókową otrzymuje się przez łączenie i skręcenie określonej liczby
pojedynczych  włókien  ciągłych.  Włókna  odcinkowe  otrzymuje  się  przez  cięcie  wiązki
włókien  ciągłych  na  odcinki  o  określonej  długości.  Włókna  te  przędzie  się  same  lub

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

w  mieszankach  z  włóknami  naturalnymi.  Żyłką  nazywa  się  pojedyncze  włókno  o  dość
znacznej  grubości  (średnica  powyżej  0,1mm).Właściwości  włókien  chemicznych  mogą  być
w szerokich  granicach  zmieniane  i  dowolnie  kształtowane.  Wielkościami  dowolnie
nadawanymi mogą być, np. długość, grubość i kształt przekroju poprzecznego włókien.
Przykładem  włókien  chemicznych  może  być,  np.  jedwab  wiskozowy,  jedwab  miedziowy,
jedwab

octanowy,

włókna

poliamidowe,

poliestrowe,

poliakrylonitrylowe,

polichlorowinylowe, polipropylenowe czy poliuretanowe.

Włókna wiskozowe
Surowcami  wyjściowymi  do  produkcji  włókien  wiskozowych  są:  celuloza  drzewna,  ług
sodowy  i  dwusiarczek  węgla.  Arkusze  celulozy  zanurza  się  w  roztworze  ługu  sodowego,
w  wyniku,  czego  otrzymuje  się  tzw.  alkalicelulozę,  którą  (po  odciśnięciu  z  niej  nadmiaru
ługu)  poddaje  się  mieleniu,  a  następnie  działaniu  dwusiarczku  węgla.  Powstaje  wtedy
żółtawopomarańczowy związek – ksantogenian celulozy, który traktuje się ługiem sodowym
i  wodą,  w  wyniku  czego  powstaje  gęsta,  lepka  ciecz,  tzw.  wiskoza.  Tak  przygotowany
roztwór  zostaje  wprowadzony  do  maszyn  przędzalniczych,  gdzie  pod  zwiększonym
ciśnieniem  jest  przeciskany  przez  dysze  z  otworkami  o  średnicy  stanowiącej  setne  części
milimetra. Dysze są zanurzone w kwaśnej kąpieli, przez którą cieniutkie strumienie wiskozy
przechodząc  koagulują  (zestalają  się).  Zespół  nitek  otrzymanych  z  jednej  dyszy  zostaje
nawinięty  na  szpulę.  O  właściwościach  wytrzymałościowych  uzyskanych  włókien  decyduje
wielkość  rozciągu,  któremu  poddaje  się włókna  w chwili  ich  formowania. Otrzymane w  ten
sposób włókna poddaje się płukaniu, bieleniu i skręcaniu, aby uzyskać jedwab nadający się do
tkania.
Włóknom  odcinkowym  można  nadawać  dowolne  długości,  zależnie  od  tego,  do  jakich
włókien  naturalnych  mają  być  upodobniane.  Produkuje  się  włókna  bawełnopodobne
i wełnopodobne. Krajowy przemysł włókien sztucznych wytwarza trzy rodzaje odcinkowych
włókien wiskozowych:

−

Textra – włókna bawełnopodobne, gładkie, matowe lub z połyskiem,

−

Argona – włókna wełnopodobne gładkie, matowe lub z połyskiem, używane jako
domieszka do wełny, rzadziej jako 100 – procentowa przędza,

−

Merona -– włókno wełnopodobne, karbikowane w procesie wykończalniczym.

Włókna  ciągłe  mają  kształt  podłużny  prostoliniowy.  Włókna  odcinkowe  typu  wełny  mogą
być  karbikowane.  Im  bardziej  nieregularny  brzeg  przekroju  poprzecznego  włókien  tym
większą wykazują sczepność, co pozwala na uzyskanie cieńszej przędzy.
Długość  włókien  może  być  regulowana  np.:  Textra  34÷48mm,  Argona  60÷140,  Merona
38 ÷60mm, a także ich grubość.
Wytrzymałość  włókien  na  rozciąganie  zależy  od  metody  otrzymywania  i  jest  na  ogół
niewielka.  Dużą  wadą  tych  włókien  jest  znaczny  spadek  wytrzymałości  w  stanie  mokrym.
Podczas  rozciągania  następuje  dość  znaczne  wydłużenie  od  15÷35%  i  jeszcze  bardziej
wzrasta w stanie mokrym. Włókna celulozowe charakteryzuje duża higroskopijność 9,8÷13%
wody,  mała  sprężystość,  łatwość  barwienia,  duży  połysk,  brak  odporności  na  podwyższone
temperatury  oraz  działanie  kwasów  i  zasad. W  czasie  spalania  daje  mało  popiołu  i  wydziela
zapach palonego papieru.
Używa się ich do wyrobu tkanin, dzianin, wyrobów pasmanteryjnych itp.

Do włókien celulozowych zaliczane są także włókna miedziowe i octanowe.
Inne włókna sztuczne, których produkcja i wykorzystanie jest niewielkie to:

−

włókna sztuczne białkowe,

−

włókna sztuczne z soku kauczukowego,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Włókna syntetyczne

Włókna syntetyczne otrzymuje się z polimerów wytworzonych ze związków

chemicznych pochodzących między innymi z węgla, ropy naftowej lub gazów ziemnych.

W procesie otrzymywania włókien syntetycznych można wyróżnić dwie zasadnicze fazy:

−

otrzymywanie polimeru w postaci ciała stałego,

−

przeprowadzenie polimeru w płynną masę i uformowanie z niej włókien, które są
poddawane rozciąganiu w stopniu dużo większym niż włókna sztuczne.
Z grupy włókien syntetycznych najszersze zastosowanie znalazły:

−

włókna poliamidowe,

−

włókna poliestrowe,

−

poliakrylonitrylowe.

Ogólne właściwości włókien syntetycznych:

−

wykazują bardzo dużą wytrzymałość na rozciąganie,

−

dużą odporność na tarcie,

−

dobrą sprężystość,

−

posiadają właściwości termoplastyczne,

−

na ogół są odporne na działanie różnych chemikaliów,

−

po praniu szybko wysychają i nie filcują się,

−

nie wymagają prasowania,

−

nie są atakowane przez mole, bakterie i grzyby,

−

są mało higroskopijne,

−

elektryzują się,

−

łatwo się brudzą i mechacą.

Włókna syntetyczne w postaci ciągłej stosuje się jako surowce samoistne natomiast

włókna odcinkowe można stosować jako samoistne lub sporządza się mieszanki z włóknami
naturalnymi.

Polskie nazwy włókien syntetycznych:

−

poliamidowych – Stilon, Polana,

−

poliestrowych – Elana, Torlen,

−

poliakrylonitrylowych – Anilana,

−

poliuretanowych – Elaston.

Tabela 6. Właściwości chemiczne włókien sztucznych i syntetycznych [2, s. 95]

Włókna sztuczne

Włókna syntetyczne

Właściwości
włókna

wiskozowe

octanowe

poliamidowe poliestrowe

poliakrylonitrylowe

Sposób
palenia się

jak

włókna

roślinne

przy zetknięciu
z płomieniem
palą się szybko,
jednocześnie
topią się tworząc
czarną zwęglona
kulkę, wydzielają
zapach octu

przy  zetknięciu  z  płomieniem  palą
się  i  topią,  po  usunięciu  płomienia
gasną,  tworząc  wolno  stygnącą
plastyczną  masę  silnie  parzącą,  po
ostygnięciu  formuje  się  twarda
kulka

przy zetknięciu
z płomieniem
miękną, palą się
i jednocześnie nie
topią, po wyjęciu
z płomienia palą się
nadal, stygnąc
tworzą zwęgloną
kulkę

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Odporność
na działanie
temperatur

działanie
temp.150

obniża
wytrzymałość

w temperaturze
180

C stają się

plastyczne,
miękną przy
250

C, topią się

w temp. 260

długotrwałe
działanie
temp.100÷150

powoduje
żółknięcie
i osłabienie,
miękną w temp.
170

C, topią się

w temp.
200÷250

długotrwałe
działanie temp.
150

C w bardzo

małym stopniu
obniża
wytrzymałość,
miękną w
temp.230÷245

topią się w temp.
ok. 260

miękną w temp. ok.
235

C, przy temp.

ok. 300

C ulegają

rozkładowi

Odporność
na działanie
kwasów

mało  odporne  na
działanie kwasów
nieorganicznych,
stopień
uszkodzenia
wzrasta
w  podwyższonej
temp.

odporne na
działanie
rozcieńczonych
kwasów w temp.
pokojowej,
stężone roztwory
powodują
zniszczenie

mało odporne na
kwasy zwłaszcza
nieorganiczne,
spadek
wytrzymałości
wzrasta ze
wzrostem
stężenia, czasu
i temp.

odporne
na działanie
rozcieńczonych
kwasów nawet
w podwyższonej
temp.,
rozpuszczają się
w niektórych
stężonych
kwasach np.
siarkowym

bardzo  odporne  na
działanie kwasów
o średnim stężeniu
nawet
w podwyższonej
temp., stężone
kwasy powodują
znaczne
uszkodzenia
włókien

Odporność
na działanie
zasad

odporne na
działanie słabych
roztworów,
stężone roztwory
powodują
pęcznienie
włókien,
a w końcu
rozpuszczenie

odporne na
działanie słabych
roztworów,
stężone
uszkadzają
włókna

odporne na
działanie zasad
zarówno w temp.
pokojowej jak
i podwyższonej,
nawet po
dłuższym
działaniu

odporne na
działanie
roztworów
o słabym
i średnim
stężeniu , stężone
znacznie
osłabiają włókna

odporne na
krótkotrwałe
działanie
rozcieńczonych
zasad, długotrwałe
działanie niszczy
włókna

Przędza

Nitkę utworzoną z włókien odcinkowych zespolonych przez skręcenie nazywa się

przędzą.
Przędzenie włókien odcinkowych obejmuje kilka etapów:

−

rozluźnianie masy włókien, usuwanie zanieczyszczeń oraz sporządzanie mieszanki,

−

układanie włókien równoległe (czesanie) i formowanie z nich taśmy,

−

stopniowe rozciąganie i skręcanie taśmy w celu uzyskania niedoprzędu,

−

stopniowe rozciąganie i skręcanie niedoprzędu, czyli tworzenie przędzy.

W zależności od długości przerabianego włókna rozróżnia się systemy przędzenia:

zgrzebny  i  czesankowy.  Systemem  zgrzebnym przerabia  się  krótsze  włókna  wełny,  bawełny
i lnu.  Przędza  zgrzebna  jest  bardziej  puszysta,  słabiej  skręcona,  bardziej  miękka  i  mniej
wytrzymała  na rozerwanie  niż przędza czesankowa. Przędzę zgrzebną stosuje się do wyrobu
grubszych tkanin, o powierzchni bardziej puszystej. Dłuższe włókna wełny, bawełny, lnu oraz
odpowiednie  mieszanki  tych  włókien  z  włóknami  sztucznymi  i  syntetycznymi  przędzie  się
systemem czesankowym, uzyskując przędzę czesankową. Z przędzy czesankowej wyrabia się
cienkie tkaniny o gładkiej powierzchni.

Wszystkie włókna chemiczne otrzymuje się w postaci gotowej nitki, zwanej jedwabiem.

Nitka utworzona z jednego włókna ciągłego skręconego lub bezskrętnego, nadającego się
do

bezpośredniego

przerobu

wyrób

włókienniczy

nazywa

się

jedwabiem

jednowłóknowym.Takim  jedwabiem  jest  również  jedwab  naturalny.  Nitka  utworzona  z  dwu
lub  więcej  skręconych  lub  nieskręconych  ze  sobą  włókien  ciągłych  nazywa  się  jedwabiem
wielowłókowym.  Jedwab  wielowłókowy  przerabia  się  bezpośrednio  w  przemyśle
włókienniczym  lub  modyfikuje  w  procesie  zwanym  teksturowaniem.  W  procesie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

teksturowania, pod wpływem odpowiedniej temperatury oraz siły  skręcającej i rozciągającej,
gładka,  podobna  do  wiązki  drucików  nitka  z  włókien  ciągłych  zmienia  strukturę  i  układ
włókien, dzięki czemu uzyskuje  nowe właściwości. W procesie tym wiązka włókien zyskuje
jakby  karbikowatość,  skędzierzawienie, a przy  tym dużą puszystość,  elastyczność,  miękkość
i przyjemny dotyk.

Sposoby skręcania przędzy

Włókna odcinkowe i jedwabie podczas przędzenia mogą być skręcane w dwóch

kierunkach.  Jeżeli  kierunek  skrętu  jest  zgodny  z  kierunkiem  środkowej  części  litery  S  (tzw.
kierunek  lewy),  wówczas  skręt  oznacza  się  literą  S.  Natomiast,  jeżeli  kierunek  skrętu  jest
zgodny  z  kierunkiem  środkowej  części  litery  Z (  tzw.  kierunek  prawy), to  skręt  oznacza  się
literą Z. Skręt nitek decyduje o ich wytrzymałości, wydłużeniu, wyglądzie itp.

W praktyce możemy mieć doczynienia z nitkami:

−

pojedynczymi,

−

łączonymi,

−

wielokrotnymi,

−

skręconymi wielostopniowo,

−

wielokrotnymi ozdobnymi.

Podczas skręcania przędzy należy pamiętać o tzw. punkcie krytycznym, przekroczenie,

którego powoduje jej osłabienie.

O jakości przędzy wykonanych z tych samych włókien decydują:

−

skręt,

−

wytrzymałość na rozciąganie,

−

grubość,

−

równomierność.

Numeracja przędzy
Grubość przędzy oznacza się odpowiednimi numerami:

−

numeracją metryczną, która oznacza długość przędzy przypadającą na jednostkę masy 1g.
Zapis Nm 30/2 oznacza, że 30m przędzy waży 1g, a przędza skręcona jest z dwóch nitek,

−

titr – denier Td, która wyraża masę 9000 m przędzy,

−

tex Tt, która wyraża masę 1000m przędzy.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak dzielimy surowce włókiennicze?
2.  Jakie znasz surowce włókiennicze roślinne, zwierzęce, chemiczne?
3.  Jakie są etapy otrzymywania przędzy?
4.  Jakie właściwości przędzy wpływają na jej jakość?
5.  Jakie są numeracje przędzy?
6.  Jakie są sposoby skręcania przędzy?
7.  Jakie znasz systemy przędzenia?
8.  Jakie są metody identyfikacji włókien?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Scharakteryzuj rodzaj przygotowanych włókien metodą spalania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  wykonać próbę spalania,
3)  dokonać obserwacji przebiegu spalania,
4)  spostrzeżenia i rodzaj włókien zapisać w zeszycie ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  zestaw włókien,
–  palnik,
–  przybory do pisania,
–  zeszyt ćwiczeń,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Na podstawie przygotowanych różnych próbek przędz określ sposób ich skręcania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  rozpoznać sposób skręcania,
3)  nazwać i narysować w zeszycie ćwiczeń rozpoznany sposób skręcania.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  próbki przędz,
–  przybory do rysowania i pisania,
–  zeszyt ćwiczeń,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Przy pomocy mikroskopu określ widok wzdłużny i poprzeczny przygotowanych włókien.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  określić widok włókien,
3)  opisać i narysować w zeszycie ćwiczeń widok włókien.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  próbki włókien,
–  mikroskop,
–  przybory do rysowania i pisania,
–  zeszyt ćwiczeń,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 4

Metodą organoleptyczną określ właściwości przygotowanych włókien.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z przygotowanymi włóknami,
2)  rozpoznać rodzaj i właściwości włókien,
3)  zapisać nazwy i właściwości włókien w zeszycie ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  próbki włókien,
–  przybory do pisania,
–  zeszyt ćwiczeń,
–  literatura z rozdziału 6.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić surowce włókiennicze roślinne, zwierzęce, mineralne,

sztuczne i syntetyczne?

2) dokonać podziału surowców włókienniczych?

3) rozpoznać rodzaje włókien?

4) wymienić numeracje przędzy?

5) określić rodzaj skrętu?

6) przedstawić sposób otrzymywania przędzy?

7) określić właściwości przędzy?

8) wskazać pochodzenie surowców włókienniczych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.

Otrzymywanie i właściwości tkanin

4.2.1. Materiał nauczania

Tkaniną jest wyrób płaski utworzony z dwóch układów nitek osnowy i wątku. Osnowa

przebiega wzdłuż tkaniny, a wątek prostopadle do niej. Proces tkania odbywa się na krosnach
(automatycznych  lub  bezczółenkowych).  Osnowa  i  wątek  przeplatają  się  ze  sobą  wg
określonego  porządku,  który  nazywa  się  splotem.  Najmniejsza  liczba  nitek osnowy  i  wątku,
po  której  porządek  przeplatania  obu  układów  nitek  w  tkaninie  powtarza  się,  nazywa  się
raportem  splotu.  Każda  nitka  osnowy  tworząc  splot  przechodzi  na  przemian  nad  i  pod
określona  liczbą  nitek  wątku.  Jeżeli  nitka osnowy tworząc  splot  przechodzi  górą, to odcinek
ten tworzy pokrycie osnowowe. Jeżeli natomiast na pewnym odcinku wątek pokrywa osnowę,
to odcinek ten tworzy pokrycie wątkowe.

Sploty tkanin dzieli się na następujące grupy:

−

sploty zasadnicze: płócienny, skośny, atłasowy,

−

sploty pochodne: sploty pochodne od splotów zasadniczych, sploty kombinowane.

Splot płócienny

W splocie tym nitka wątku przechodzi kolejno pod jedną i nad jedną nitką osnowy

(rys. 15)

Splot ten nadaje tkaninie gładką powierzchnię i pewną sztywność. Wygląd lewej

i prawej strony tkaniny jest jednakowy. Splot ten stosowany jest do wyrobu tkanin, od
których wymagana jest duża wytrzymałość np.: bielizna, odzież sportowa.

Rys. 15. Splot płócienny [5, s. 63]

Splot skośny

Na powierzchni tkanin o splocie skośnym powstają skośne rządki. Nachylenie ich zależy

od gęstości nitek wątku i osnowy. W zasadniczym splocie skośnym nitka wątku przebiega
stale nad dwiema i pod jedną nitką osnowy, przy czym za każdym nawrotem nitki wątku
przeplot przesuwa się o jedną nitkę osnowy (rys. 16).
Tkaniny o splocie skośnym są bardziej miękkie i porowate niż tkaniny o splocie płóciennym
wykonane z tych samych nitek.

Rys. 16. Splot skośny [5, s. 63]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Splot atłasowy

W splotach atłasowych, podobnie jak w skośnych, wątek przebiega nad i pod większą

liczbą  nitek  osnowy.  Liczba  nitek  w  raporcie  wynosi,  co  najmniej  5  (rys.17).  Punkty
przeplotu nitek, na ogół nie tworzą ciągłych skośnych linii, lecz są rozproszone w określonym
porządku i wobec tego mało widoczne, przez co powierzchnia tkaniny jest gładka i zależnie
od  połysku  nitek  mniej  lub  bardziej  lśniąca.  Jeżeli  w  miejscach  przeplotu  osnowa  pokrywa
wątek,  a  pozostała  powierzchnia  splotu  jest  pokryta  luźno  leżącymi  nitkami  wątku,  to  taki
splot  nazywa  się  satynowym.  Sploty  atłasowe  i  satynowe  stosuje  się  przede  wszystkim
w tkaninach z lśniących nitek podkreślają, bowiem ich połysk.

Ry.17. Splot atłasowy [5, s. 63]

Sploty pochodne od splotu płóciennego:

−

rypsowy,

−

panama.

Sploty pochodne od sploty skośnego:

−

skośny wzmocniony,

−

skośny łamany.

Splotem pochodnym od atłasowego jest między innymi splot satynowy wzmocniony.
Do tkanin o splotach złożonych należą:

−

tkaniny z dodatkową warstwą osnowy lub wątku,

−

tkaniny dwuwarstwowe,

−

tkaniny pikowe,

−

tkaniny ozdobne tkane,

−

tkaniny z okrywą pętelkową i włosową,

−

tkaniny ażurowe.

Podstawowe procesy wykończania tkanin

Tkanina zdjęta z krosna, czyli tzw. surowa, nie wykazuje jeszcze pożądanych właściwości

użytkowych  i  estetycznych.  Na  powierzchni  jej  występują  zanieczyszczenia,  ponadto  jest
sztywna  i  szorstka.  W  celu  nadania  surowej  tkaninie  estetycznego  wyglądu  i  polepszenia
właściwości  użytkowych  poddaje  się  ją  wykończaniu,  którego  sposób  zależy  od  rodzaju
surowca, od jej przeznaczenia, a w wielu przypadkach od wymagań mody.

W procesie wykończania tkanin stosuje się działania mechaniczne (np. drapanie,

maglowanie), fizykomechaniczne(merceryzacja) i chemiczne (np. bielenie, traktowanie
różnymi preparatami chemicznymi, w tym również żywicami syntetycznymi).
W całym procesie wykończania tkanin wyróżnia się:

−

wykończanie wstępne, mające na celu usunięcie z powierzchni tkanin zanieczyszczeń,

−

barwienie lub drukowanie,

−

wykończenie końcowe, którego celem jest nadanie tkaninie białej, wybarwionej lub
drukowanej wymaganych właściwości użytkowych i estetycznych zgodnie z jej
przeznaczeniem.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Błędy tkanin

Błędy tkanin mogą pochodzić z surowca przędzalniczego, wadliwego przędzenia, tkania

lub wykończenia tkaniny. Większość wad występujących w tkaninach stanowią błędy tkackie.

Do ważniejszych błędów występujących w tkaninach zalicza się:

−

zabrudzenia,

−

zgrubienia,

−

blizny,

−

nieprawidłowy przeplot,

−

dziury,

−

rozrzedzenia,

−

nieprawidłowy druk,

−

nierównomierność barwy,

−

smugi apreturskie itp.

Właściwości tkanin

Do właściwości użytkowych tkanin, decydujących o ich przydatności do produkcji

wyrobów kaletniczych należą:

−

właściwości higieniczne (w bardzo małym stopniu),

−

właściwości wytrzymałościowe,

−

właściwości estetyczne.
Na podstawie badań organoleptycznych można określić właściwości tkaniny związane

z jej budową i wykończeniem. Wrażenie przy dotyku i wygląd zewnętrzny tkaniny pozwala
określić rodzaj zastosowanego splotu, rodzaj wykończenia, sprężystość tkaniny, układalność,
kierunek osnowy i wątku, prawą i lewą stronę tkaniny, odporność na mięcie itp.

Określenie niektórych wskaźników użytkowych możliwe jest jednak na podstawie badań

laboratoryjnych takich jak np.:

−

wyznaczanie masy powierzchniowej tkaniny, która oznacza masę wyrobu o powierzchni
1m

, wyrażona w gramach na metr kwadratowy,

−

wyznaczanie wytrzymałości tkanin na rozciąganie, które oznaczane jest z zastosowaniem
zrywarki (rys. 18) i oznacza siłę potrzebną do zerwania próbki o określonych wymiarach
wyrażona w [ N ].Oznaczenie to wykonuje się osobno w kierunku osnowy i w kierunku
wątku,

−

wyznaczanie odporności na ścieranie, które przeprowadza się aparatach, w których
ścieranie wyrobów następuje w wyniku tarcia o własną powierzchnię lub o inne
powierzchnie chropowate,

−

wyznaczanie  zmiany  wymiarów  tkanin  po  prasowaniu,  po  zamoczeniu  w  wodzie,  po
praniu.  Zasada  pomiaru  polega  na  odpowiednim  przygotowaniu,  oznaczeniu
i  wymierzeniu  próbek,  ich  prasowaniu,  moczeniu  w  wodzie  lub  praniu,  a  następnie  po
wysuszeniu na ponownym wymierzeniu i obliczeniu zmiany wymiarów,

−

wyznaczanie gęstości tkaniny, która oznacza liczbę nitek osnowy i wątku przypadających
na 100mm tkaniny,

−

wyznaczanie  wytrzymałości  na  wypychanie,  które  oznacza  się  siłą  z  jaką  sprężone
powietrze  powoduje  zniszczenie  próbki  tkaniny,  pękanie  krzyżowe  włókien  świadczy
o  dobrej  wytrzymałości  zarówno  osnowy  jak  i  wątku.  Na  wyniki  badań  oprócz  siły
wypychania składają się również wysokość wypchnięcia oraz kształt pęknięcia próbki,

−

badanie odporności wybarwień tkaniny na działanie światła, wody, potu, pranie oraz
tarcie na sucho i na mokro.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 18. Schemat maszyny wytrzymałościowej RMI-60 [3, s.157]

1- obudowa, 2,23- zaciski, 3 - wyłączniki końcowe, 4- rozrusznik magnetyczny,

5- łańcuch, 6,7- pedały, 8- wskaźnik szybkości, 9- reduktor, 10- silnik elektryczny,

11- przekładnia pasowo-klinowa, 12-linijka, 13- mechanizm do podawania papieru,

14- karetka, 15- osłona, 16- tarcza, 17- strzałka, 18- wahadło,

19- dźwignia, 20- tłumik olejowy, 21, obciążenie zmienne, 22- skala łukowa.

Przykładowe nazwy handlowe tkanin

Tkaniny bawełniane i bawełnopodobne to: batyst, etamina, perkal, kreton, popelina, ryps,

satyna, krepa, gabardyna, drelich, teksas, flanela, baja, barchan, i inne.

Tkaniny wełniane i wełnopodobne to np.: panama, krepa, boston, tenis, gabardyna,

kaszmir, tweed, samodział, diagonal, sukno, flausz, i inne.

Tkaniny jedwabne i jedwabnopodobne to np.: schiffon, fular, atłas, ryps, adamaszek, tafta,

brokat, i inne.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak definiujesz tkaninę?
2.  Co to jest splot tkanin?
3.  Jakie są badania właściwości tkanin?
4.  Co to jest raport tkaniny?
5.  Jak dzielimy sploty?
6.  Jakie znasz sploty podstawowe?
7.  Jaki wpływ na właściwości tkanin ma jej splot?
8.  Jakie etapy występują w produkcji tkanin?
9.  Jakie etapy występują w wykończeniu tkanin?
10. Jakie błędy występują w tkaninach?
11. Jak dzielimy błędy w tkaninach?
12. Jakie właściwości tkanin można określić na podstawie badań organoleptycznych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Scharakteryzuj sploty przygotowanych próbek tkanin.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  rozpoznać rodzaje splotów,
3)  narysować w zeszycie ćwiczeń rozpoznane sploty,
4)  nazwać rozpoznane sploty.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  próbki tkanin,
–  igła preparacyjna,
–  lupa,
–  przybory do pisania i rysowania,
–  zeszyt ćwiczeń,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Określ błędy występujące w przygotowanych próbkach tkanin.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  przeprowadzić badanie wyglądu zewnętrznego próbek,
3)  zanotować zaobserwowane błędy w zeszycie ćwiczeń,
4)  zakwalifikować zaobserwowane błędy do odpowiednich grup.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  próbki tkanin,
–  lupa,
–  zeszyt ćwiczeń,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Określ raport dla przygotowanych próbek tkanin.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  przygotować próbki,
3)  określić rodzaj splotu,
4)  określić raport tkaniny,
5)  narysować sploty i określić raport.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  próbki tkanin,
–  lupa,
–  zeszyt ćwiczeń,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

– przybory do pisania i rysowania,
– literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 4

Określ właściwości tkanin na podstawie badań organoleptycznych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  przygotować próbki,
3)  dokonać oceny organoleptycznej właściwości tkanin,
4)  zapisać spostrzeżenia w zeszycie ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  próbki tkanin,
–  lupa,
–  zeszyt ćwiczeń,
–  przybory do pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 5

Wyznacz masę powierzchniową tkanin.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  przygotować próbki,
3)  zważyć próbki,
4)  zapisać spostrzeżenia w zeszycie ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  próbki tkanin,
–  waga,
–  zeszyt ćwiczeń,
–  przybory do pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

4.2.4.Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wymienić sploty tkanin?

przedstawić etapy produkcji tkanin?

wymienić błędy tkanin?

określić właściwości tkanin na podstawie badań
organoleptycznych?

wymienić badania laboratoryjne tkanin?

wykonać oznaczenie masy powierzchniowej i gęstości tkanin?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.

Dzianiny, włókniny, filc i inne wyroby włókiennicze

4.3.1.

Materiał nauczania

Dzianiny

Dzianiny są wyrobem włókienniczym wytwarzanym z nitek w procesie mechanicznym,

zwanym dzianiem. Nitka w dzianinie tworzy oczka określonego kształtu i rozmiaru; są one
podstawowym elementem budowy dzianiny.

Dzianiny produkowane przez przemysł można podzielić na dwie zasadnicze grupy:

−

dzianiny metrażowe w postaci wyrobów o dużych powierzchniach (zbliżone do tkanin),

−

dzianiny odpasowane, wytwarzane bezpośrednio w postaci elementów o określonych
kształtach.

Układ zadzierzgniętych oczek uszeregowanych jedno nad drugim jest nazywany kolumienką.
Natomiast układ zadzierzgniętych oczek uszeregowanych obok siebie nazywa się rządkiem
(rys 19).

Rys. 19. Układ oczek w rządku i kolumience [2, s. 166]

A - szerokość kolumienki,

B - szerokość rządka

Oczka mogą być otwarte lub zamknięte. Budowa oczka otwartego charakteryzuje się tym, że
podstawa  jego  jest  rozwarta,  a  oczka  zamkniętego  jest  zamknięta.  Podstawowymi  cechami
charakteryzującymi  dzianiny  jest  liczba  rządków  i  kolumienek  oraz  grubość.  Im  więcej
rządków  i  kolumienek  oczek  przypada  na  odcinek  określonej  długości,  tym  dzianina  jest
bardziej ścisła. Grubość dzianiny zależy od grubości użytej nitki i rodzaju splotu.
Surowcem  dla  przemysłu  dziewiarskiego  są  nitki  z  włókien  naturalnych  (oprócz  włókien
sztywnych  typu  len),  sztucznych  i  syntetycznych.  W  dzianinach,  podobnie  jak  w  tkaninach,
występują  różne  sploty,  które  dzieli  się  na:  zasadnicze,  pochodne  i  wzorzyste.  Dzianiny,
podobnie  jak  tkaniny,  po  zdjęciu  z  maszyny  przechodzą  przez  wiele  operacji
wykończalniczych takich jak: opalanie, pranie, bielenie, barwienie, drapanie, prasowanie oraz
poddawanie  stabilizacji  termicznej.  Dzianiny  są  miękkie  i  przyjemne  w  noszeniu,  luźna
struktura  zapewnia  ich  dobre  właściwości  higieniczne,  niegniotliwość,  dużą  sprężystość,
rozciągliwość i elastyczność.
Badanie organoleptyczne dzianin  przeprowadza się podobnie  jak tkanin.  Wzrokowo oraz na
podstawie  wrażenia  przy  dotyku  można  określić  budowę  dzianiny,  rodzaj  zastosowanych
nitek, rodzaj splotu, miękkość itp.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Badania laboratoryjne określające niektóre wskaźniki użytkowe dzianin to np.:

−

masa właściwa,

−

liczba rządków (lub kolumienek),

−

wytrzymałość na rozciąganie,

−

odporność na piling.

Włókniny
Włókniny  tworzy  się  z  masy  luźnych,  odpowiednio  uformowanych  włókien,  poddanych
następnie  wiązaniu  prze  przeszywanie,  igłowanie  lub  sklejanie  specjalnymi  środkami
wiążącymi ewentualnie przez tzw. wykurczanie surowca.

W metodzie przeszywania przygotowane na zgrzeblarce runo przeszywa się na specjalnej

maszynie ściegiem łańcuszkowym lub zygzakowym.

Metoda igłowania polega na przekłuwaniu uformowanego runa igłami naciętymi

wielokierunkowo. Igły te przeciągają włókna w runie i odpowiednio wiążą.

Sklejanie pośrednie polega na tym, że między dwie warstwy runa wprowadza się przędzę

nitkowaną, nasyconą klejami, a odpowiednie walce dociskają runo i sklejają je. Metoda
bezpośrednia polega na sklejaniu włóknin wytwarzanych na specjalnym agregacie.

Włókniny znalazły zastosowanie między innymi jako materiały usztywniające,

wypełniające, termoizolacyjne.

Ze względu na różne sposoby otrzymywania włóknin ich budowa i właściwości są

zróżnicowane.  Podstawowymi  wskaźnikami  dla  włóknin,  niezależnie  od  rodzaju  włókien
i  nici  przeszywających,  jest  układ  włókien  runa,  ilość  masy  włóknistej  w  jednostce
powierzchni  i  gęstość  nici  przeszywających  masę  włóknistą  oraz  w  przypadku  klejenia  –
rodzaj stosowanej żywicy i jej ilość w stosunku do masy.
Laboratoryjnie  określamy  masę  1m

włókniny, wytrzymałość na rozerwanie w kierunku

poprzecznym i podłużnym, wydłużenie w momencie rozerwania. Do wad włóknin
przeszywanych zaliczamy skłonność do deformacji i mała wytrzymałość na ścieranie.

Filce

Filce są to porowate, zwarte, miękkie i elastyczne warstwy spilśnionych włókien wełny

zwierzęcej  o  odpowiednich  wskaźnikach  wytrzymałościowych, z dodatkiem  innych  włókien
naturalnych  i  syntetycznych.  Początkowo  uzyskuje  się  runo  luźnych  włókien,  które  poddaje
się  filcowaniu  na  specjalnych  maszynach,  gdzie  pod  wpływem  ciepła,  wilgoci  i  ciśnienia
włókna wełny  na  skutek  zginania  i  ubijania wzajemnie  się  zaczepiają,  tworząc  zwartą  masę.
Uzyskany produkt  zanurza  się  do  roztworu kwasu,  a  następnie  zasady  i  ubija w specjalnych
walcach młotkowych. W wyniku spilśniania otrzymuje się filc i wojłok.
Pod względem sposobu produkcji rozróżnia się:

−

filce tkane, które otrzymuje się przez spilśnianie tkaniny z włókien łatwo się filcujących,

−

filce bite, które produkuje się przez spilśnianie warstw luźno ułożonych włókien wełny
lub sierści z domieszkę innych włókien.

Filce bite mają znacznie niższą wytrzymałość na rozerwanie niż filce tkane. W zależności od
barwy i sposobu wykończania rozróżnia się filce białe, o barwie przypadkowej, barwione oraz
specjalnie  impregnowane,  deseniowane  itp.  Filcom  pod  wpływem  pary  i  ciśnienia  można
nadawać  dowolne  formy.  Filce  znalazły  zastosowanie  jako  materiały  wypełniające,
termoizolacyjne, usztywniające wyroby.

Laminaty

Laminaty są to wyroby włókiennicze, powstałe przez trwałe połączenie za pomocą

klejenia, zgrzewania lub pikowania kilku warstw płaskiego wyrobu włókienniczego, np.
tkaniny lub dzianiny z warstwą pianki z tworzywa syntetycznego (najczęściej z pianki

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

poliuretanowej). Zaletami laminatów jest mała masa powierzchniowa, dobra izolacyjność
cieplna, a ponadto wysoka stabilność wymiarów. W kaletnictwie laminaty można zastosować
jako materiał na elementy zewnętrzne i wewnętrzne. Zastosowanie laminatów eliminuje
konieczność stosowania tradycyjnych materiałów usztywniających i wypełniających wyroby.

Plecionki i taśmy

Plecionki powstają przez przeplatanie przędzy nie pod kątem prostym, lecz ukośnie.

Taśmy natomiast powstają z przeplatania się nitek osnowy i wątku pod kątem prostym.

Do plecionek zalicza się taśmy stosowane do wzmocnienia i zdobienia, przy wykończaniu

brzegów  i  szwów.  Mogą  być  one  produkowane  z  przędzy  bawełnianej,  włókien  sztucznych
lub  jedwabnych.  Są  one  produkowane  na  krosnach  wstążkowych.  Plecionki  są  bardziej
rozciągliwe  i  podatne  na  układanie.  Do taśm  plecionych  zaliczamy  między  innymi:  sznurki,
sutasz, galony itp.

Taśmy tkane wykonuje się na krosnach tkackich. Do produkcji taśm tkanych stosuje się

nitki z włókien bawełny, wiskozy, jedwabiu naturalnego z włókien syntetycznych, nitki
metalizowane oraz nitki gumowe.

Wśród taśm tkanych wyróżniamy:

−

taśmy z brzegiem wzmocnionym grubszą nitką, którą dodaje się do osnowy, służące do
lamowania, wzmacniania brzegów, wzmacniania szwów czy jako ozdoba,

−

taśmy samoklejące, które służą do wzmocnienia szwów, brzegów itp. Taśmy samoklejące
składają  się  z  nośnika  i  miękkiej  powłoki  o  właściwościach  samoklejących,  która
zachowuje kleistość po dłuższym okresie. Nośnikiem może  być tkanina, folia z tworzyw
sztucznych i  inne. Kompozycje klejowe, takie jak: kauczuk, polimery estrów akrylowych
czy innych żywic syntetycznych z dodatkiem zmiękczaczy, nanosi się jednostronnie,

−

taśmy gumowe gdzie jako osnowy używa się nitki gumowej, wątkiem zaś jest bawełna
lub sztuczny jedwab. Taśmy te znalazły zastosowanie przede wszystkim do zdobienia
elementów marszczeniem,

−

taśmy  samoczepne  tzw.  rzepy,  które  łatwo  łączą  elementy,  zamykają  wyrób  itp.  Taśma
składa  się  z  dwóch  rodzajów  taśm:  taśmy  chwytnej  (aktywnej)  wykonanej  z  włókien
poliamidowych  lub  poliestrowych,  w  którą  są  wmontowane  haczyki  lub  „grzybki”  oraz
taśmy  podkładowej  (biernej),  utworzonej  również  z  włókien  poliamidowych  lub
poliestrowych,  do  której  prostopadle  do  jej  powierzchni  są  umocowane  pętelki  lub
skarbikowane włókienka.

Rys. 20. Taśmy samoczepne: a) typowe, b) grzybkowe [7, s. 196]

1 - taśma podkładowa,

2 - taśma chwytna

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest dzianina?
2.  Z jakich surowców otrzymujmy dzianiny?
3.  Jakie są właściwości dzianin?
4.  Jakie tworzywa otrzymujemy w wyniku reakcji polimeryzacji?
5.  Co to jest włóknina?
6.  Jakie są metody otrzymywania włóknin?
7.  Jak otrzymujemy laminaty?
8.  Co to jest filc?
9.  Jakie znasz filce?
10. Czym różnią się plecionki od taśm?
11. Jakie znasz taśmy tkane?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zidentyfikuj dzianinę wśród przygotowanych wyrobów włókienniczych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zapoznać się z przygotowanymi próbkami wyrobów włókienniczych,
3)  rozpoznać dzianinę,
4)  zapisać  w  zeszycie  ćwiczeń  czym  różni  się  dzianina  od  pozostałych  wyrobów

włókienniczych.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

próbki wyrobów włókienniczych,

−

stół,

−

przybory do pisania,

−

zeszyt ćwiczeń,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Dokonaj oceny organoleptycznej przygotowanej dzianiny.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  dokonać oceny organoleptycznej,
3)  zapisać obserwacje w zeszycie ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  dzianina,
–  przybory do pisania,
–  zeszyt ćwiczeń,
–  literatura z rozdziału 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Na podstawie przygotowanych próbek włóknin określ sposób ich otrzymywania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy,
2)  zapoznać się z przygotowanymi próbkami,
3)  wskazać i opisać metody otrzymywania przygotowanych próbek włóknin.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przybory do pisania,
–  próbki włóknin,
–  zeszyt ćwiczeń,

–

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 4

Na podstawie przygotowanych próbek taśm, wskaż plecionki i taśmy tkane.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy,
2)  zapoznać się z przygotowanymi próbkami,
3)  wskazać i opisać taśmy i plecionki.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przybory do pisania,
–  próbki plecionek i taśm,
–  zeszyt ćwiczeń,

–

literatura z rozdziału 6.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

rozpoznać dzianiny?

wymienić właściwości dzianin?

wymienić metody otrzymywania włóknin?

wskazać różnice między plecionkami i taśmami?

scharakteryzować włókniny?

wymienić filce?

scharakteryzować filce?

wskazać zastosowanie włóknin, dzianin, filcu, plecionek i taśm?

scharakteryzować laminaty?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Rodzaje nici. Magazynowanie wyrobów włókienniczych

4.4.1. Materiał nauczania

Nici powstają przez skręcenie kilku nitek przędzy i służą do łączenia elementów

składowych  wyrobu.  Tak  jak  w  przypadku  przędzy,  kierunki  skręcania  przy  nitkowaniu
oznacza się literami S i Z. Nitkowanie polega na skręcaniu, co najmniej dwóch przędz w celu:
polepszenia  odporności  na  rozerwanie,  ujednolicenia  struktury  przędzy,  uzyskania  przędzy
o  szczególnych  efektach.  Zwykle  kierunek,  w  którym  jest  skręcana  nitka  jest  odwrotny  do
kierunku, w którym są skręcone włókna przędzy. Wielkość skrętu określa się liczba obrotów
na  określoną  jednostkę  długości.  Biorąc  pod  uwagę  liczbę  skrętów  na  metr,  nitki  ocenia  się
jako luźne, normalne lub ścisłe.

Rys.21. Nitka [5, s. 53]

Ze względu na sposób nitkowania rozróżnia się nitki wielokrotne i nitki skręcone

wielostopniowo.

Nitki wielokrotne powstają przez połączeni i skręcenie dwóch lub więcej nitek

pojedynczych.

Rs.22. Nitki wielokrotne[5, s. 53]

W przypadku nitek skręconych, wielostopniowo przędzę najpierw skręca się, tworząc

nitki, a następnie określoną liczbę nitek skręca się ze sobą, tak, aby powstała nitka skręcona
wielokrotnie.

Rys. 23.Nitki skręcane wielostopniowo [ 5, s. 53]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przędza rdzeniowa składa się z rdzenia i oplotu. Przędze rdzeniowe znajdują zastosowanie

np. do produkcji knotów. Oplot składa się z innego włókna niż rdzeń. Po nitkowaniu można
go usunąć.

Rys. 24. Przędze rdzeniowe [5, s. 53]

Surowcami do otrzymania nici może być przędza bawełniana, lniana, czy syntetyczna.

Wśród rodzajów nici należy odróżnić oznaczane odpowiednio cyfrowo:

−

1 – surowe,

−

2 – surowe merceryzowanie,

−

3 – bielone matowe,

−

4 – bielone merceryzowanie,

−

5 – bielone nabłyszczane,

−

6 – barwione matowe,

−

7 – barwione merceryzowanie,

−

8 – barwione nabłyszczane.

Do oznaczenia stosuje się również symbole surowców: B – bawełna, OB. – włókna sztuczne.
Do łączenia elementów wyrobów kaletniczych stosuje nici z włókien naturalnych
i syntetycznych.

Nici bawełniane

Nici bawełniane produkowane są z wysokojakościowej przędzy czesankowej. Przędze

poddaje  się  początkowo  składaniu  w  taśmę,  a  następnie  skręca  się  nici  na  specjalnych
skręcarkach.  Przy  wyrobie  z  trzech  skrętów skręcanie przeprowadza  się  w  stronę  przeciwna
do  skrętu  przędzy.  Przy  skręcaniu  nici  z  większej  ilości  przędz  należy  pamiętać,  aby
początkowe i końcowe ukierunkowania skrętu były przeciwne.
Skręcone nitki przechodzą do wybielania i barwienia. Wybielanie przeprowadza się środkami
chemicznymi.  Nici  nabłyszczane  wykończa  się  przez  apreturowanie  krochmalem  i  innymi
substancjami klejącymi, odwirowanie, suszenie, pokrywanie roztopioną parafiną, a następnie
nabłyszczanie  za  pomocą  specjalnych  szczotek.  Na  skutek  nabłyszczania  nici  uzyskują
większą  ścisłość  i  gładkość.  Przy  produkcji  nici  matowych  nie  stosuje  się  środków
impregnujących  o  właściwościach  połyskowych.  Gotowe  nici  nawija  się  na  szpulki  lub
tekturowe  gilzy;  długość  motka  wynosi:  400,  500,  1000,  2500,  5000,  6000m.Wskaźniki
jakościowe  nici  określają  grubość  jednonitkowej  przędzy  i  liczbę  skrętów,  obciążenie
zrywające,  zwane  samozrywem,  i  wydłużenie  w  momencie  rozerwania.  Dodatkowymi
wskaźnikami  są  między  innymi:  wytrzymałość  nici  na  wielokrotne  mechaniczne
oddziaływanie,  trwałość  barwy,  wilgotność.  Do  często  występujących  wad  nici  zalicza  się
węzły, zgrubienia, różnice w odcieniu, plamy itp.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Samozryw i wydłużenie w momencie rozerwania są ważnymi wskaźnikami jakości nici,
charakteryzują, bowiem ich wytrzymałość i elastyczność ściegu. Na samozryw nici ma wpływ
ich grubość i sposób wykończania. Ze wzrostem grubości nici zmienia się ich wytrzymałość.
W jednakowych warunkach białe nici są bardziej wytrzymałe od kolorowych, nabłyszczane
są mocniejsze od matowych o ok.6%. Do podstawowych badań nici zalicza się wytrzymałość
szwu na rozerwanie i oznaczenie szwu na ścinanie.

Rys. 25. Schemat badania wytrzymałości szwu [ 7, s. 190]

a) na ścinanie,
b) na rozerwanie

Grubość nici, podobnie jak przędzy, oznacza się odpowiednią numeracją tex lub Nm oraz
liczbą skrętów. W produkcji galanteryjnej najczęściej stosuje się nici Nm 20÷30.

Nici bawełniane dzieli się wg:

−

liczby nitek tworzących skręt 3, 6, 9, 12,

−

kierunku skrętu na lewoskrętne i prawoskrętne,

−

numerów Nm – 4, 6, 10, 20, 30, 40, 50, 60, 80,

−

zabarwienia na białe, czarne, kolorowe,

−

sposobu wykończenia na surowe, matowe, bielone, merceryzowanie.

Nici lniane

Nici lniane nie wymagają silnego skrętu, stosuje się jednorazowy skręt 4 – 8 nitek

przędzy.  W zależności od przeznaczenia skręca się  je na  mokro lub  sucho. Nici  lniane mają
skręt lewy S. Skręcone nici wykończa się podobnie jak bawełniane, lekko wybiela, niekiedy
barwi,  apreturuje  w  zależności  od  potrzeb,  wymaganej  gładkości  i  połysku.  Gotowy  wyrób
długości 500÷1000m nawija się na cewki lub szpulki. Badania oceny jakości przeprowadzane
są  jak  dla  nici  bawełnianych.  Ujemną  cechą  nici  lnianych  jest  mała  wytrzymałość  na
wielokrotne  mechaniczne zginanie  i także osłabienie pod wpływem długotrwałego działania
wody,  ciepła  i  potu.  W  wielu  wypadkach  są  one  wypierane  przez  nici  syntetyczne.
W kaletnictwie znalazły one zastosowanie do szycia ręcznego wyrobów.

Nici syntetyczne

Ze względu na bardzo dobre właściwości wytrzymałościowe włókna ciągłego z tworzyw

syntetycznych w porównaniu z nićmi naturalnymi, nici syntetyczne są coraz częściej
stosowane w produkcji, wśród nich nici poliamidowe i poliestrowe.

Nici poliamidowe, zwane nylonowymi, lub stylonowymi, produkuje się przez podwójne

skręcanie, najpierw o skręcie Z, a następnie o skręcie S. Do oznaczania numeracji nici

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

poliamidowych i poliestrowych stosuje się numerację tex i titr denier. Najczęściej stosowane
numeracje nici poliestrowych Td – 100, 125, 250, 750, a dla nici poliamidowych Td – 100,
140, 210, 840.

Nici z włókien syntetycznych przewyższają wytrzymałością nici naturalne 1,5÷2 razy,

wydłużenie w momencie rozerwania dochodzi do 22%. Są odporne na zginanie, rozciąganie
i ścieranie, a także na wodę, zasady, kwasy, mikroorganizmy. Praktycznie nici syntetyczne są
w pełni odporne na niskie i wysokie temperatury (od -70 do +160

C). Nici te zapewniają

dobre  zaciągnięcie  szwu  i  wykazują  dużą  wytrzymałość  użytkową.  Ponadto  powinny  mieć
równomierną grubość, być gładkie, pozbawione zanieczyszczeń i równomiernie wybarwione.
Do  błędów  nici  syntetycznych  należy  zliczyć:  zgrubienia,  pocienienia,  pętelki  przędz
składowych,  brak  jednej  lub  więcej  przędz  składowych,  węzły,  naloty,  niedokręty  lub
przekręty.  W  czasie  szycia  nici  syntetyczne  stwarzają  pewne  trudności  technologiczne  na
skutek topienia się tworzywa w oczku  igły  maszyny  szyjącej  szybkoobrotowej, zrywania się
nitki  na  skutek  skręcania  się  w  czasie  szycia,  trudności  przy  nawlekaniu  nitki  w  ucho  igły
z powodu rozszczepiania się poszczególnych nitek w kształcie pędzelka i inne.
Badania  laboratoryjne  przeprowadzane  dla  nici  syntetycznych  to  wytrzymałość  na
rozciąganie, wydłużenie przy zerwaniu itp.

Magazynowanie wyrobów włókienniczych

Wyroby włókiennicze należy magazynować w pomieszczeniach suchych, o wilgotności

względnej powietrza 60÷65% i temperaturze ok.20

C. Wyroby powinny być rozmieszczone

na  podkładach  lub  półkach  regałów.  Ze  względu  na  dużą  różnorodność  wyrobów  należy
przestrzegać  podziału  na  grupy  materiałowe,  asortymenty,  gatunki  i  kolory,  aby  ustrzec  się
pomyłki.  Podstawowymi  urządzeniami  kontrolno  –  pomiarowymi  są:  linia,  grubościomierz
oraz  higrometr  i  termometr.  Utrzymanie  czystości  oraz  odpowiedniej  wilgotności
w magazynie to najważniejsze zasady konserwacji wyrobów włókienniczych.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest nitka?
2.  Jakie znasz nitki ze względu na sposób nitkowania?
3.  Jakie znasz rodzaje skrętu?
4.  Jakie znasz surowce do produkcji nici?
5.  Jakie znasz badania wytrzymałościowe dla nici?
6.  Jakie są numeracje nici?
7.  Jakie są wady nici z włókien naturalnych i syntetycznych?
8.  Jakie są etapy produkcji nici?
9.  Jak magazynowane są wyroby włókiennicze?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ kierunek skrętu przygotowanych nici.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2) oznaczyć próbki nici,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3) rozpoznać kierunek skrętu,
4) zapisać w zeszycie ćwiczeń rozpoznane kierunki skrętu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

próbki nici,

−

stół,

−

lupa,

−

przybory do pisania,

−

zeszyt ćwiczeń,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Dokonaj oceny organoleptycznej przygotowanych nici.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  oznaczyć próbki nici,
3)  dokonać oceny organoleptycznej,
4)  zapisać obserwacje w zeszycie ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  próbki nici,
–  przybory do pisania,
–  zeszyt ćwiczeń,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Określ metodą spalania surowiec, z jakiego otrzymano nici.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy,
2)  wykonać próbę spalania,
3)  obserwować proces spalania,
4)  opisać obserwacje w zeszycie ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przybory do pisania,
–  próbki nici,
–  palnik,
–  zeszyt ćwiczeń,

–

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 4

Określ liczbę skrętów dla przygotowanych nici.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy,
2)  określić liczbę skrętów,
3)  zapisać i uzasadnić wyniki w zeszycie ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przybory do pisania,
–  próbki nici,
–  skrętomierz,
–  zeszyt ćwiczeń,

–

literatura z rozdziału 6.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

rozpoznać skręt nici?

wymienić właściwości nici?

wymienić metody oceny jakości nici?

wskazać surowiec z jakiego otrzymano nici?

scharakteryzować nici w zależności od surowca z jakiego
zostały wykonane?

wymienić etapy produkcji nici?

scharakteryzować

warunki

magazynowania

wyrobów

włókienniczych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test  zawiera  20  zadań  dotyczących  stosowania  surowców  i  materiałów  włókienniczych.

Wszystkie zadania są zadaniami wielokrotnego wyboru.

5. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi:

–

w zadaniach wielokrotnego wyboru zaznacz prawidłową odpowiedź X (w przypadku
pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie ponownie
zakreślić odpowiedź prawidłową).

6. Odpowiedzi udzielaj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję

z wykonanego zadania.

7. Trudności mogą przysporzyć Ci zadania: 2, 7, 9, 11

16 gdyż są one na poziomie

trudniejszym niż pozostałe.

8. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóż jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

9. Na rozwiązanie testu masz 60 minut.

Powodzenia!

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Do włókien naturalnych roślinnych zaliczamy

a)  wełnę.
b)  bawełnę.
c)  poliamid.
d)  jedwab naturalny.

2. Zapach palonego rogu podczas spalania wydziela

a)  len.
b)  bawełna.
c)  wełna.
d)  konopie.

3. Surowce sztuczne otrzymujemy z

a)  surowców pochodzenia zwierzęcego.
b)  prostych związków węgla w reakcjach wielkocząsteczkowych.
c)  surowców naturalnych poddanych obróbce chemicznej.
d)  surowców pochodzenia roślinnego.

4. Tkanina jest to wyrób

a)  powstały w wyniku spilśniania.
b)  o budowie oczkowej.
c)  powstały z luźnej masy włókien.
d)  utworzony z dwóch układów nitek.

5. Raport splotu płóciennego wynosi

a)  2.
b)  3.
c)  4.
d)  5.

6. Splot skośny należy do splotów

a)  pochodnych.
b)  złożonych.
c)  podstawowych.
d)  kombinowanych.

7. Gęstość tkaniny oznacza

a) oznaczenie odporności na ścieranie.
b) masę 1 m

wyrobu włókienniczego.

c) liczbę nitek osnowy i wątku na długości 100mm.
d) wytrzymałość tkaniny na wydłużenie.

8. Filce tkane otrzymujemy

a)   z masy luźno ułożonych włókien.
b)  z tkaniny z włókien łatwo się filcujących.
c)  z dzianiny otrzymanej z włókien syntetycznych.
d)  z tkaniny otrzymanej z włókien lnu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

9. Najlepsze właściwości wytrzymałościowe ma splot

a)  satynowy.
b)  atłasowy.
c)  skośny.
d)  płócienny.

10. Numer metryczny przędzy wyraża

a)  długość włókien przypadającą na jednostkę masy 1g.
b)  wagę 1000m przędzy.
c)  wagę 5000m przędzy.
d)  wagę 9000m przędzy.

11. W wyniku teksturowania nitki stają się:

a)  sztywne, mało ciągliwe.
b)  puszyste, elastyczne i miękkie.
c)  nieodporne na rozciąganie.
d)  nieodporne na niskie temperatury.

12. Merceryzacja jest to proces działania na włókna bawełny

a)  wodą.
b)  temperaturą.
c)  kwasem solnym.
d)  zasadą sodową.

13. Taśma składająca się z części chwytnej i podkładowej to

a)  taśma gumowa.
b)  samoczepna.
c)  taśma samoklejąca.
d)  taśma z brzegiem wzmocnionym.

14. Nici lniane mają skręt

a)  lewy.
b)  prawy.
c)  dowolny.
d)  krzyżowy.

15. Do tkanin bawełnianych zaliczamy

a)  sukno.
b)  kort.
c)  ryps.
d)  brokat.

16. Jednym ze sposobów otrzymywania włóknin jest

a)  tkanie.
b)  spilśnianie.
c)  dzianie.
d)  igłowanie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ……………………………………………………..

Stosowanie surowców i materiałów włókienniczych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punktacja

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1. Bogdańska Zarembina A., Matusewicz E. I.: Chemia dla szkół średnich Cz.2. WSiP,

Warszawa 1993

2. Chyrosz M., Zembowicz-Sułkowska E.: Materiałoznawstwo odzieżowe. WSiP, Warszawa

1992

3. Gajewski M., Pawłowa M.: Materiały obuwnicze ćwiczenia laboratoryjne. PR, Radom

1997

4. Idryjan - Pajor J.: Materiałoznawstwo odzieżowe. Stowarzyszenie Oswiatowców Polskich

w Toruniu, Toruń 2000 (część 1,2,3)

5.  Mokranowska D. (red.): Krawiectwo materiałoznawstwo. WSiP, Warszawa 1999
6.  Persz T.: Materiałoznawstwo dla zasadniczych szkół skórzanych. WSiP, Warszawa 1997
7.  Persz  T.:  Materiałoznawstwo  dla  techników  przemysłu  skórzanego.  WSiP,  Warszawa

1992

8. Porejko S.,Fejgin J.,Zakrzewski L.: Chemia związków wielkocząsteczkowych. WNT,

Warszawa 1974

9. Wereszko J.: Materiałoznawstwo odzieżowe, zeszyt ćwiczeń nr 1 i 2. WSiP, Warszawa

1996

10. Aktualne normy związane z badaniami wyrobów włókienniczych