Powłoka wspólna
(integumentum commune)
SKÓRA
(cutis)
1. oddziela organizm od środowiska zewnętrznego
2. przyczynia się do powstania dogodnych warunków dla środowiska wewnętrznego
3. odznacza się dużą wytrzymałością i elastycznością ze względu na zmieniające się
warunki środowiska zewnętrznego:
•
temperatura
•
światło
•
wilgotność
•
ultradźwięki
•
oddziaływane mechaniczne i elektromechaniczne
składa się z:
naskórka
skóry właściwej
tkanki podskórnej – zawarta w niej tkanka tłuszczowa tworzy podściółkę
tłuszczową
Czynności skóry:
•
wydalnicza – wody, soli, produktów przemiany białkowej, ciepła
•
dokrewna – wytwarzanie licznych substancji
•
immunologiczna – po wtargnięciu substancji białkowych
•
magazynowania krwi
•
regulacji cieplnej – w związku z parowaniem wody i wypromieniowywaniem
energii cieplnej
•
ochronna – nieprzepuszczalność mikroorganizmów i trucizn, odporność na
obrzęki, skłonność do odkładania pigmentów (nadmierne działanie światła)
•
oddechowa – przenikanie tlenu
Naskórek
(epidermis)
zbudowany z nabłonka wielowarstwowego płaskiego rogowaciejącego
między komórkami nabłonka znajdują się komórki nienabłonkowe:
melanocyty – komórki barwnikowe
komórki dendrytyczne – związane z układem immunologicznym
komórki czucia dotyku – związane z układem nerwowym
grubość naskórka jest różna – zależy od gatunku i okolicy występowania:
1. gruby – naskórek stóp
2. cienki – naskórek powiek i napletka
w okolicy otworów naturalnych ciała przechodzi w nabłonek okrywający błony
Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego
Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3
śluzowe
wyróżnia się 5 głównych warstw:
warstwa podstawna (stratum basale)
zwana również rozrodczą
składa się z komórek walcowatych, w których zachodzi proces rogowacenia
uszkodzenie tej warstwy powoduje powstanie trwałej blizny
znajdują się w niej komórki barwnikowe – melanocyty
warstwa kolczysta (stratum spinosum)
zbudowana z komórek wielobocznych, tworzących zazwyczaj kilka
pokładów
między komórkami istnieją przestrzenie międzykomórkowe przez
które przebiegają mostki cytoplazmatyczne, nadające komórkom
kolczysty wygląd
warstwa ziarnista (stratum granulosum)
zbudowana z 2 – 6 pokładów komórek wielobocznych spłaszczonych
w cytoplazmie komórek pojawiają się ziarnistości zawierające
keratohialinę, która po przemianach biochemicznych wytworzy
keratynę
warstwa jasna (stratum lucidum)
zbudowana z 1 – 2 warstw bardzo płaskich komórek
nazwę zawdzięcza bardzo słabej barwliwości oraz zatartej strukturze
komórek – są przejrzyste
warstwa zrogowaciała (stratum corneum)
chroni skórę przed uszkodzeniami mechanicznymi i wysychaniem
w głębokich warstwach leżą komórki barwnikowe nadające skórze
odpowiednie zabarwienie, chroniąc przed nadmiernym działaniem
światła
składa się ze znacznej liczby pokładów komórek martwych
(zrogowaciałych) zmienionych w płaskie rogowe płytki
płytki te odrywają się stopniowo w postaci łusek tzw. łupież
Skóra właściwa
(corium stratum derma)
zbudowana z tkanki łącznej zwartej zawierającej:
włókna kolagenowe
stanowią 70% suchej masy skóry
po zerwaniu lub przecięciu ulegają regeneracji tworząc bliznę
włókna sprężyste
stanowią 3% suchej masy skóry
od nich zależy napięcie skóry i jej powrót po odkształceniu do pierwotnego
kształtu
przecięte lub zerwane nie ulegają regeneracji i nie występują w bliznach
wyróżnia się 2 warstwy:
warstwę brodawkową (stratum papillare)
Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego
Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3
zbudowana z tkanki włóknistej zawierającej:
fibrocyty
włókna kolagenowe
włókna sprężyste
włókna siateczkowe
brodawkowe wyniosłości pozostają w ścisłym kontakcie z naskórkiem:
są silnie unaczynione, co odgrywa ogromna rolę w mechanizmach
termoregulacji
w kance łącznej znajdują się zakończenia nerwowe
warstwę siateczkową (stratum reticulare)
zbudowana z grubych włókien kolagenowych i niewielkiej ilości
włókien sprężystych
układ włókien zwiększa wytrzymałość skóry na oddziaływanie
mechaniczne
silnie unaczyniona
występują tu także włókna mięśniowe gładkie
bez wyraźnej granicy przechodzi i tkankę podskórną
w niej znajdują się:
gruczoły potowe
gruczoły łojowe
korzenie włosów
mm. przywłosowe (mm. arrectores pilorum)
Tkanka podskórna
(tela subcutanea)
zbudowana z tkanki łącznej właściwej luźnej, w której występuje
zmienna ilość tkanki tłuszczowej
znajdują się w niej części dystalne (dalsze) mieszków włosowych
oraz odcinki wydzielnicze gruczołów potowych
wiotka struktura pozwala na przesuwanie się skóry wobec podłoża, co
zabezpiecza przed uszkodzeniami o dużym nasileniu
dobrze rozwinięta powoduje powstanie fałdów skóry, pomiędzy
którymi tworzą się bruzdy
zawarte pokłady komórek tłuszczowych tworzą podściółkę
tłuszczową
stanowi warstwę izolacyjną
chroni przed nadmierną utratą ciepła
zabezpiecza przed urazami mechanicznymi
służy jako rezerwa energetyczna przy długotrwałym wysiłku lub
niedoborach pokarmowych
przy jej szybkim zaniku skóra ulega zwiotczeniu i pofałdowaniu
u mięsożernych – dobrze rozwinięta podściółka jest na
opuszkach palcowych tworząc kępki dotykowe
dobrze rozwinięta u kastratów i zwierząt przygotowujących się
do snu zimowego
nie występuje u miejscach, gdzie skóra jest mocno związana
z podłożem:
Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego
Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3
na płytce nosowo – wargowej
na małżowinie usznej
w mosznie
POCHODNE SKÓRY
do narządów pochodzenia skórnego u ssaków należą:
włosy (pili)
gruczoły skórne (glandulae cutis)
potowe
łojowe
mlekowe – sutki
ślinowe
łzowe
opuszki (tori)
wytwory rogowe skóry
narządy palcowe:
pazury
paznokcie
kopyta
racice
rogi
WŁOSY
(pili)
chronią zwierze przed wilgocią
zatrzymują ciepło w organizmie
pochłaniają parę wodną i wodę z otoczenia
odznaczają się słabym przewodzeniem prądu elektrycznego i odbijaniem promieni
świetlnych
są pochodnymi naskórka
mają wygląd twardych zrogowaciałych „nici”
jednocześnie są giętkie i sprężyste
grubość (liczba włosów) okrywy włosowej związana jest z grubością skóry,
otaczającej temperatury, gatunku i rasy
mają różną długość, grubość, spoistość i barwę
pod względem budowy dzielą się na:
pokrywowe
posiadają rdzeń
mają umiarkowaną długość i grubość
rozróżnia się wśród nich włosy:
wełniste
delikatne
rdzeń słabo rozwinięty
owca, częściowo koza
szczeciniaste – ościste
grube
Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego
Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3
wyraźny rdzeń
wyrastają między włosami wełnistymi lub pokrywają całą skórę
włosy uszne, nozdrzy, rzęs
świnia, dziki
puchowe
zwierzęta żyjące w chłodnym klimacie
długie
są stosunkowo grube
występują w określonych częściach ciała:
grzywa (juba)
grzywka (cirrus capitis)
szczotki śródręczne i śródstopowe (cirrus metacarpeus et
metatarseus)
ogon (cirrus caudae)
dotykowe (pili tactiles)
zwane też zatokowymi
grube
w torebce włosowej znajdują się zatoki wypełnione krwią
korzenie bogato unerwione – włosy czuciowe
rozmieszczone głównie na twarzy:
wargi
policzki
podbródek
wokół oczu
Budowa włosa:
we włosie wyodrębnia się:
łodygę włosa (scapus pili)
wystaje ponad powierzchnie skóry
korzeń włosa (radix pili)
zagłębiony w skórze właściwej
opuszkę czyli cebulkę włosa (bulbus pili)
obejmuje brodawkę włosa (papilla pili), która zapewnia odżywianie i wzrost
włosa
korzeń i opuszka włosa ukryte są w mieszku włosa (folliculus pili), na który składa
się:
pochewka korzeniowa
torebka włosa
znajdują się tu mm. przywłosowe (mm. arrectores pilorum) służące do
poruszania włosa
w przekroju poprzecznym włosa można wyróżnić:
powłokę zewnętrzną
warstwę środkową – korę
najgrubsza
zawiera komórki wypełnione pigmentem
rdzeń
Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego
Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3
barwa zależy od pigmentu oraz zawartego w ich komórkach powietrza
ubarwienie ma bardzo duże znaczenie dla zwierząt dzikich przejmujących barwy
ochronne
u zwierząt domowych poszczególne barwy mogą występować na całej powierzchni
skóry, jaki w postaci płatowatej
na powierzchni skóry układają się w określonym porządku tworząc liczne
strumienie włosów (flumina pilorum) zwane potokami
razem ze wzrostem starzeją się i wypadają, a na ich miejsce wyrastają nowe –
linienie
może być:
naprzemienne – częściowe
świnie
owce ras hodowlanych
okresowe
każdego roku wiosną i jesienią
zwierzęta dzikie
młodzieńcze
wymiana włosa embrionalnego
zachodzi po urodzeniu
GRUCZOŁY SKÓRNE
(glandulae cutis)
rozwijają się z naskórka
odznaczają się dużą różnorodnością
są nierównomiernie rozmieszczone w poszczególnych okolicach ciała
Gruczoły potowe
(glandulae sudoriferae)
występują prawie we wszystkich częściach powłoki wspólnej
część wydzielnicza leży w głębokich warstwach skóry, a
przewody wyprowadzające uchodzą samodzielnie na
powierzchni skóry
wydzielina gruczołów – pot (sudor) – przyjmuje ostry zapach,
nawilża włosy i naskórek chroniąc je przed wysychaniem
parowanie potu powoduje chłodzenie skóry
razem z potem wydalanie są niektóre zbędne i toksyczne
metabolity
wyróżnia się 2 typy gruczołów:
ekrynowe
gruczoły typu cewkowego, nierozgałęzione
ujście widoczne jest na powierzchni naskórka w postaci otworów (porów)
potowych
produkują wodnistą wydzielinę – pot (98% wody, NaCl, mocznik, kwas
moczowy, amoniak)
pot przechodzi przez błony komórkowe nie uszkadzając komórek
występuje głównie w nieowłosione skórze:
pies, kot – słabo rozwinięte, występują na powierzchniach
Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego
Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3
kończyn stykających się z podłożem
bydło – gruczoły płytki nosowo – wargowej
świnia – gruczoły nadgarstkowe
koń – wyjątkowo silnie rozwinięte
apokrynowe
występują głównie przy mieszkach włosowych
podczas procesu wydzielniczego odpada część komórki
gruczołowej, która następnie regeneruje się
wydzielina gęsta i bezwonna
na skórze szybko ulega rozkładowi przez florę
bakteryjną dając nieprzyjemny zapach
większość gruczołów należy do tego typu
Gruczoły łojowe
(glandulae sebaceae)
leżą w skórze właściwej
zbudowane z licznych pęcherzyków połączonych krótkimi i szerokimi
przewodami wprowadzającymi
w czasie tworzenia wydzieliny – łoju (serum) komórki gruczołu ulegają
łuszczeniu i rozpadowi (typ wydzielania holokrynowego)
łój
dostaje się do mieszka włosa
ma działanie bakteriostatyczne
chroni naskórek tworząc na jego powierzchni warstwę nieprzemakalną
natłuszcza włosy, które stają się elastyczne i mniej łamliwe
wydalanie łoju na zewnątrz odbywa się dzięki skurczom mm.
przywłosowych (mm. arrectores pilorum)
Gruczoły mlekowe – sutki
(mammae)
powstają wskutek skupienia duże ilości gruczołów apokrynowych
pęcherzykowo – cewkowych
ich budowa zależy od gatunku, mogą występować w postaci:
parzystych sutków w okolicy piersiowej
wymienia (uber) w okolicy pachwinowej między udami –
przeżuwacze, koń
samodzielnych gruczołów mlekowych (pars glandularis) wzdłuż
kresy białej, na dolnej ścianie klatki piersiowej i brzucha –
mięsożerne, świnia
występują u obu płci
Budowa
(na przykładzie wymienia)
trzon
z zewnątrz pokryty jest skórą, pod którą leży powieź powierzchowna i
głęboka
pod powięzią znajduje się torebka łącznotkankowa, wysyłająca do miąższu
Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego
Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3
beleczki dzielące go na szereg płatków (lobi glandulae mammariae) oraz
większe i mniejsze płaciki (lobuli glandulae mammariae)
każdy płat skupia pęcherzyki i cewki tworzące miąższ sutka – gruczoł
sutkowy
w płatkach rozpoczynają się przewody wyprowadzające – przewody
mleczne (ductus lactiferi), które ulęgają rozszerzeniu tworzą zatoki mleczne
(sinus lactiferi)
brodawka sutka (pars papillaris)
zatoki mleczne dzielą się na 2 części:
gruczołową
brodawkową
występują w obu częściach sutka i uchodzą do przewodu brodawkowego
(ductus papillaris)
przewód brodawkowy otwiera się na wierzchołku brodawki sutka ujściem
brodawkowym (ostium papillare)
wokół tego ujścia znajduje się m. zwieracz brodawki (m. sphincter papillae)
liczba brodawek odpowiada zwykle liczbie gruczołów sutkowych
wyjątkiem jest klacz – wydzielina obu jednostronnych gruczołów
uchodzi do jednej brodawki zawierającej 2 przewody
w zależności od budowy rozróżnia się 2 typy brodawki sutka:
prawdziwy – jeden przewód otwiera się bezpośrednio na wierzchołku
brodawki
rzekomy – z wieloma przewodami uchodzącymi wewnątrz brodawki
do wspólnego przewodu brodawkowego
Gruczoły ślinowe
(glandulae salivae)
ślinianki:
wargowe (glandulae labiales)
policzkowa (glandula buccales)
przyuszna – przyusznica (glandula parotis)
żuchwowa (glandula mandibularis)
językowe (glandulae linguales)
podjęzykowa (glandula sublingualis)
opis w „Jama ustna”
Gruczoły łzowe
(glandulae lacrimales)
opis w „Oko”
OPUSZKI
(tori)
zwarte, sprężyste, poduszeczkowate i nieowłosione twory skórne
występujące na obwodowych odcinkach kończyn
Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego
Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3
naskórek opuszki jest silnie zgrubiały i ma chropowatą
powierzchnię, co umożliwia dobrą styczność z podłożem
amortyzują wstrząsy w trakcie ruchu
poduszeczka posiada dużo gruczołów potowych i zakończeń
nerwowych pełniących rolę receptorów dotyku
w zależności od miejsca usytuowania wyróżnia się:
opuszka nadgarstkowa (torus carpeus)
występuje tylko u psa i konia
u psa
ma postać niewielkiego wzniesienia o kształcie owalu
nie styka się z podłożem
u konia
kasztany
opuszka stępowa (torus tarsus)
występuje tylko u konia
opuszka śródręczna i śródstopna (torus metacarpeus et
metatarseus)
występuje tylko u psa i konia
u psa
w postaci jednej dużej poduchy
układają się na wysokości wszystkich czterech palców
podporowych
u konia
słabo rozwinięte
występują jako ostroga śródręczna i śródstopna (calcar metacarpeus et metatarseus)
opuszki palcowe (tori digitales)
występują u wszystkich zwierząt na dłoniowej lub podeszwowej
powierzchni stawu międzypaliczkowego dalszego
u konia – opuszka kopytowa (torus ungulae)
szczególnie silnie rozwinięta
para chrząstek kopytowych w opuszce mają duże właściwości
amortyzujące
składa się z:
naskórka (epidermis tori)
skóry właściwej (corium tori) wytwarzającej długie brodawki
tkanka podskórna – poduszeczka palcowa (pulvinus digitalis)
dzieli się na 2 części:
część opuszkową
część strzałkową – tworzącą strzałkę kopyta (cuneus ungulae)
naskórek strzałki tworzy strzałkę rogową (cuneus corneus) w
której wyróżnia się:
podstawę (basis cunei)
dwie odnogi
wierzchołek (apex cunei)
WYTWORY ROGOWE
Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego
Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3
pochodne naskórka, który wytwarza grubą warstwę rogową o
strukturze rurkowatej lub blaszkowatej
należą do nich:
narządy palcowe – pazury, paznokcie, racice, kopyta
rogi
NARZĄDY PALCOWE
zbudowane z naskórka i skóry właściwej
zrogowaciały naskórek tworzy u kopytnych puszkę rogową
skórę właściwą charakteryzują silnie rozwinięte brodawki
tkanka podskórna występuje tylko w miejscu przejścia skóry palca w
narząd palcowy
Pazur
(unguicula)
najlepiej wykształcony u zwierząt drapieżnych,
zwłaszcza kotowatych
służy do ataku, obrony i wspinania się po drzewach
ma kształt haczyka z ostro zakończonym wierzchołkiem
zbudowany jest z:
wału (vallum)
wzniesienie grzbietowej powierzchni palca w miejscu przejścia powłoki
wspólnej w narząd palcowy
korony (corona)
ściany (paries)
podeszwy (solea)
ściana i podeszwa tworzą okrywę rogową
Paznokieć
(unguis)
zmienna forma pazura występująca u naczelnych
Kopyto
(ungula)
narząd palcowy parzysto- i nieparzystokopytnych
u parzystokopytnych – racica
zapewnia dobrą amortyzację
umożliwia długotrwały ruch
zbudowane z:
puszki kopytowej i
z elementów, które je wytwarzają – komórki warstwy podskórnej
naskórka związane ze skórą właściwą:
obwódki
korony
ściany
podeszwy
Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego
Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3
Puszka kopytowa
– skład:
ściana rogowa (paries cornea)
wyróżnia się w niej:
brzeg górny – koronowy (margo coronaris)
brzeg dolny – podeszwowy (margo solearis)
część grzbietowa
części poboczne – boczna i przyśrodkowa
zbudowana jest z trzech warstw:
zewnętrznej
środkowej
wewnętrznej
podeszwa rogowa (solea cornea)
wyróżnia się w niej:
krawędź ścienną
krawędź środkową
zbudowana jest z:
trzonu (corpus)
odnogi bocznej i przyśrodkowej
opuszka rogowa
dzieli się na część boczną i przyśrodkowa
do każdej części należy wierzchołek opuszki
2 wierzchołki przechodzą w strzałkę rogową, w której wyróżnia się:
podstawę (basis)
odnogę boczną i przyśrodkową
wierzchołek (apex)
bruzdy przystrzałkowe
ROGI
(coruna)
kosztem skóry właściwej i naskórka wykształcają się:
możdżenie – wyrostki kostne
pochwy rogowe – rozwijają się na możdżeniach
przeżuwacze pustorogie – róg rurkowy
zwierzęta pełnorogie – jednolity twór kostny
wyróżnia się w nim:
podstawę (basis cornus)
trzon (corpus cornus)
wierzchołek (apex cornus)
posiada charakterystyczne zgrubienia – pierścienie
u krów - po liczbie pierścieni można określić wiek i liczbę przebytych
ciąż
cechy gatunkowe:
bydło – róg okrągły z różnych stopniem wygięcia
baran – róg nieco spłaszczony i spiralnie skręcony
koza – róg spłaszczony bocznie o zaostrzonej poprzecznie przedniej
krawędzi i wierzchołku wygiętym ku tyłowi
Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego
Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3
Sposoby wymiany ciepła między
organizmem a otoczeniem
ssaki są zdolne do utrzymania stałej temperatury ciała – homotermii –
niezależnie od temperatury otoczenia
dzięki temu w organizmie mogą bez przeszkód zachodzić przemiany
metaboliczne
według prawa Van’t Hoffa wyższa temperatura powoduje skuteczne
działanie enzymów (białek), które podwyższają metabolizm
z drugiej strony, przy temperaturze około 40
˚C rozpoczyna się denaturacja
białek (zmiana struktury cząsteczki białka)
z tego powodu organizmy dążą do utrzymania temperatury poniżej 40
˚C
konie, świnie i krowy posiadają zdolność termoregulacji od urodzenia
pies i kot – mechanizm termoregulacji tworzy się po pewnym czasie od
urodzenia
Normy temperatury ciała ssaków:
Koń – 37,5
˚C – 38˚C Źrebię – 37,5˚C – 38,5˚C
Bydło – 37,5
˚C – 39,5˚C Krowa - 38˚C – 39˚C Cielęta – 38˚C – 39˚C
Owce – 38,5
˚C – 39,5˚C
Kozy – 38,5
˚C – 40,5˚C
Świnie – 38
˚C – 39˚C Prosięta – 38˚C – 39˚C
Kot – 38
˚C – 39,3˚C Kocięta – 38˚C – 39,5˚C
Pies – 37,5
˚C – 39˚C
TERMOREGULACJA
1. proces kontrolowany przez system nerwowy
2. najważniejszą role odgrywa podwzgórze
w przedniej części mieści się ośrodek termostatyczny związany z procesami utraty
ciepła
tylna część odpowiada za reakcje umożliwiające zachowanie ciepła
podwzgórzowe ośrodki termoregulacji otrzymują informacje w postaci
impulsów nerwowych płynących z termoreceptorów
uczucie ciepła i zimna wykrywane jest poprzez wolne zakończenia nerwowe
najwięcej znajduje się w skórze, gdyż odgranicza organizm od środowiska
zewnętrznego
istotna rolę odgrywają również płyny ustrojowe transportujące ciepło –
głównie krew
w celu utrzymania stałej temperatury organizm utrzymuje równowagę
między produkcją a utratą ciepła
kolbka Krausego
(receptor zimna)
Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego
Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3
narząd Ruffiniego
temperatura (receptor ciepła)
krwi
PODWZGÓRZE
UKŁAD NERWOWY WEGETATYWNY
GRUCZOŁY WYDZIELANIA WEWNĘTRZNEGO
EFEKTORY
układ oddechowy mięśnie szkieletowe
naczynia skóry włosy i mięśnie skórne
gruczoły potowe
Mechanizmy chłodzenia
– kiedy temperatura powietrza jest wysoka
naczynia włosowate rozszerzają się
napływa więcej krwi organizm szybciej
wychładza się
gruczoły potowe wydzielają pot, by ochłodzić organizm
obniża się przemiana materii
organizm produkuje mniej energii cieplnej
osłabia się napięcie mięśni
głębokie oddychanie (ziajanie) umożliwia parowanie
Mechanizmy ogrzania
– kiedy temperatura powietrza jest za niska
naczynia włosowate kurczą się
utrudnione krążenie zapobiega
ochładzaniu się organizmu
szybszy metabolizm – wzrost przemiany materii głównie w mięśniach, by
wytworzyć ciepło
następuje podwyższenie ciśnienia krwi
występuje drżenie mięśni
oddech staje się płytszy
produkcja potu zostaje wstrzymana
spadek energii
mniejsza odporność
dodatkowo utrzymaniu ciepła służy tkanka tłuszczowa tworząca tkankę
podskórną oraz sierść
Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego
Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3
kiedy zwierzę marznie, wykazuje też zachowania ukierunkowane na
utrzymanie odpowiedniej temperatury poprzez szukanie ciepłych miejsc,
wygrzewanie się na słońcu lub kontakt z innymi zwierzętami
WYMIANA CIEPŁA Z OTOCZENIEM
ciepło jest wytwarzane we wszystkich tkankach organizmu
przedostanie się ciepła do otoczenia odbywa się jedynie poprzez skórę i układ
oddechowy
proces wymiany ciepła pomiędzy organizmem a środowiskiem odbywa się:
obustronnie
przewodzenie
kiedy stykają się ze sobą ciała o różnej temperaturze
proces doprowadza do wyrównania różnicy temperatur
promieniowanie
ciepło przekazywane za pośrednictwem fal elekromagnetycznych ze skóry i na
skórę
jednostronnie
konwekcja
proces przenoszenia ciepłego powietrza z płuc do otoczenia
parowanie
potu z powierzchni skóry do otaczającego powietrza
kiedy zwierzęciu jest zimno, jego organizm produkuje i oddaje więcej ciepła
to ograniczenie energii do produkcji ciepła w konsekwencji prowadzi do
zmniejszenia odporności
ZABURZENIA RÓWNOWAGI TERMICZNEJ
hipertermia i hipotermia to stany, w których niezależnie od otaczającej temperatury,
organizm ze względu na niewydolny mechanizm termoregulacji, nie jest w stanie
utrzymać odpowiedniej temperatury
Hipertermia
dodatni bilans cieplny organizmu, prowadzący do wzrostu jego temperatury
wewnętrznej powyżej normalnego poziomu wynikający z przekroczenia wydolności
mechanizmów oddawania ciepła do otoczenia tj. parowanie, konwekcja i
promieniowanie
stan pojawiający się, kiedy zwierzę za długo przebywa w gorącym środowisku oraz
w wyniku nadmiernego nagromadzenia ciepła w ustroju podczas wysiłku
w celu ochłodzenia organizmu rozpoczyna się intensywna utrata ciepła, m.in.
poprzez przyspieszenie oddechu i nadmierną potliwość
powoduje:
osłabienie
omdlenie
odwodnienie
zaburzenia żołądkowo – jelitowe
Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego
Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3
uszkodzenie mózgu
śmierć
Hipotermia
ujemny bilans cieplny organizmu, prowadzący do obniżenie temperatury
wewnętrznej poniżej normalnego poziomu, wynikający z przewagi strat
cieplnych nad ilością ciepła metabolicznego
stan pojawiający się przy długim narażeniu na zimno lub przy zahamowaniu
procesów przemiany materii, w którym następuje obniżenie temperatury
ciała
w wyniku tego rozpoczyna się intensywna produkcja ciepła
powoduje:
drżenie mięśni (dreszcze)
w celu regeneracji ciepła poprzez ruch
ograniczenie dopływu krwi do ochładzanych kończyn
by chronić korpus i głowę
osłabienie
senność
spowolnienie procesów życiowych
wolniejszy oddech
obniżenie efektywności mechanizmów obronnych
utratę przytomności
Hibernacja
szczególny rodzaj hipotermii
głęboki sen zimowy
temperatura wewnętrzna ulega obniżeniu
metabolizm i czynności organizmu znacznie maleją
częstość skurczów serca spada do 5 – 6 na minutę
ciśnienie krwi utrzymuje się na stosunkowo wysokim poziomie
częstośc oddechów maleje do 1 –go na minutę przy równoczesnym istnieniu
dłuższych okresów bezdechu
przerywany okresami budzenia
Gorączka
stan podwyższonej temperatury wewnętrznej organizmu, wynikający z
przestawienia podwzgórzowego „wzorca” temperatury na wyższy poziom
przy wydolnych mechanizmach termoregulacji
mechanizm obronny organizmu na infekcje bakteryjne i wirusowe, atak
grzybów, alergenów i innych ciał obcych
możliwość obrony organizmu przed nadmiernym podwyższeniem
temperatury „wzorca” przez produkcję kriogenów
Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego
Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3