1
Kapitał rzeczowy - kapitał rzeczowy stanowi
ą
wszystkie dobra przyczyniaj
ą
ce si
ę
do produkcji innych dóbr i
usług: budynki, hale produkcyjne itp.
Kapitał finansowy -
ś
rodki pieni
ęż
ne w postaci gotówki, akcji, obligacji i innych papierów warto
ś
ciowych - nie
bierze bezpo
ś
redniego udziału w procesie produkcji, umo
ż
liwia zakup czynników wytwórczych.
Kapitał w pocz
ą
tkowej fazie procesu produkcji wyst
ę
puje w formie pieni
ęż
nej (zakup czynników produkcji),
nast
ę
pnie w postaci rzeczowej (surowce, maszyny), natomiast w fazie ko
ń
cowej, gdy nast
ę
puje sprzeda
ż
wytworzonych dóbr, kapitał ponownie przyjmuje posta
ć
pieni
ęż
n
ą
.
Zmiany wielko
ś
ci zasobu
Inwestycje – narz
ę
dzie powi
ę
kszania dotychczasowego zasobu kapitału - wielko
ść
nowo nabytego kapitału
w danym okresie.
Rozwój przedsi
ę
biorstwa wymaga zwi
ę
kszania jego zasobów kapitałowych. Jednak okre
ś
lenie zmian
wielko
ś
ci zasobu kapitału w danym okresie nie jest proste. Wraz z upływem czasu istniej
ą
cy zasób kapitału
zu
ż
ywa si
ę
. Czyli obliczaj
ą
c zmian
ę
wielko
ś
ci zasobu kapitału w przedsi
ę
biorstwie musimy uwzgl
ę
dni
ć
nie
tylko poczynione inwestycje, ale równie
ż
utrat
ę
warto
ś
ci dotychczas u
ż
ytkowanego kapitału.
Amortyzacja – strata warto
ś
ci kapitału w danym okresie.
Inwestycje stanowi
ą
strumie
ń
powi
ę
kszaj
ą
cy zasób kapitału, amortyzacja jest strumieniem zmniejszaj
ą
cym
zasób kapitału, czyli zasób kapitału zmienia si
ę
o wielko
ść
odpowiadaj
ą
c
ą
ró
ż
nicy mi
ę
dzy inwestycjami i
amortyzacj
ą
(tzw. inwestycje netto).
•
Ile kapitału zatrudni
ć
– popyt na usługi kapitału
•
Popyt na kapitał ma charakter pochodny – tzn. zale
ż
y od popytu na
dobra, które mo
ż
na wytworzy
ć
korzystaj
ą
c z usług kapitału.
•
Przedsi
ę
biorstwa, chc
ą
c zwi
ę
kszy
ć
produkcj
ę
, zgłaszaj
ą
popyt na
inwestycje. Ka
ż
da decyzja o zakupie wymaga jednak porównania
kosztów i korzy
ś
ci. Je
ś
li dodatkowa jednostka kapitału (czy to b
ę
dzie
maszyna do produkcji, czy dodatkowe 100.000,00 zł kredytu) przyniesie
nam wi
ę
cej korzy
ś
ci, ni
ż
wynosi koszt jej pozyskania, wówczas b
ę
dziemy
skłonni powi
ę
kszy
ć
posiadany zasób kapitału (kupi
ć
maszyn
ę
, wzi
ąć
kredyt). Gdyby natomiast dodatkowa jednostka kapitału kosztowała nas
wi
ę
cej, ni
ż
wynios
ą
spodziewane korzy
ś
ci, wówczas nie dokonamy
zakupu.
•
Innymi słowy: b
ę
dziemy skłonni powi
ę
ksza
ć
posiadany zasób
kapitału dopóki przychód kra
ń
cowy z dodatkowej jednostki kapitału
jest wi
ę
kszy od kosztu kra
ń
cowego zwi
ą
zanego z jej pozyskaniem.
2
Dzisiejsze koszty, przyszłe przychody
–
Decyzja dotycz
ą
ca zatrudniania dodatkowej
jednostki kapitału jest jednak o wiele trudniejsza,
ni
ż
wynikałoby to z powy
ż
szych rozwa
ż
a
ń
.
–
Najcz
ęś
ciej przecie
ż
jest tak,
ż
e koszt
zatrudnienia kapitału ponie
ść
musimy ju
ż
dzi
ś
, a
korzy
ś
ci b
ę
dziemy osi
ą
gali w przyszło
ś
ci.
–
Mo
ż
e by
ć
te
ż
tak,
ż
e zarówno koszty,
jak i przychody s
ą
rozło
ż
one w czasie, przykładowo:
w sytuacji zakupu towaru na raty, czy przy
odroczonej płatno
ś
ci. Mo
ż
emy stwierdzi
ć
,
ż
e
czynnik czasu obci
ąż
a wszystkie decyzje
podejmowane w zwi
ą
zku z zaanga
ż
owaniem
kapitału dodatkowym elementem niepewno
ś
ci i
ryzyka. „Czas to pieni
ą
dz”.
Warto
ść
bie
żą
ca kapitału
W zwi
ą
zku z kluczow
ą
rol
ą
czasu przy podejmowaniu wszystkich decyzji
dotycz
ą
cych kapitału, podstawowym pytaniem, które nale
ż
y sobie zada
ć
jest
pytanie o dzisiejsz
ą
warto
ść
przyszłych przychodów / kosztów zwi
ą
zanych z
dan
ą
jednostk
ą
kapitału.
Zastanawiasz si
ę
nad zakupem małego samochodu ci
ęż
arowego.
Cena wybranego samochodu to 50.000 zł. Szacujesz,
ż
e ten nowy samochód
b
ę
dzie zapewniał ci dodatkowe przychody w wysoko
ś
ci 12.000 zł rocznie
przez najbli
ż
sze pi
ęć
lat, a sprzedany po pi
ę
ciu latach przyniesie dodatkowe
7.000 zł przychodu.
Na pierwszy rzut oka wydaje si
ę
,
ż
e zakup samochodu jest inwestycj
ą
opłacaln
ą
:
•koszt: 50.000 zł
•przychód 12.000 zł x 5 + 7.000 zł = 67.000 zł
•zysk: 17.000 zł
•Takie rozumowanie (porównanie nominalnego kosztu z nominalnym
przychodem) jest jednak zbyt pospieszne i uproszczone. Przecie
ż
koszt
zakupu samochodu musimy ponie
ść
ju
ż
dzi
ś
, a przychody b
ę
dziemy
otrzymywali przez najbli
ż
sze pi
ęć
lat. Mo
ż
liwe wi
ę
c,
ż
e ze wzgl
ę
du na utrat
ę
warto
ś
ci przez pieni
ą
dz zwi
ą
zan
ą
z upływem czasu rozwa
ż
any zakup jest
nieopłacalny.
3
Pieni
ą
dz „dzi
ś
” i pieni
ą
dz „jutro”
•
Oczywistym jest,
ż
e pieni
ą
dz „dzi
ś
” jest wart wi
ę
cej ni
ż
pieni
ą
dz „jutro”.
Je
ś
li dysponujemy okre
ś
lon
ą
kwot
ą
dzi
ś
, to mo
ż
emy ju
ż
dzi
ś
przeznaczy
ć
t
ę
kwot
ę
:
•
na konsumpcj
ę
(dzi
ś
mamy ochot
ę
na ciastko)
•
na inwestycje (je
ś
li zainwestujemy dzi
ś
, to od jutra zaczniemy osi
ą
ga
ć
korzy
ś
ci z tej inwestycji)
•
na oszcz
ę
dno
ś
ci (je
ś
li ju
ż
dzi
ś
zało
ż
ymy lokat
ę
3-miesieczn
ą
w banku to od
dzi
ś
za trzy miesi
ą
ce odbierzemy swoje pieni
ą
dze wraz z odsetkami)
Je
ś
li t
ę
sam
ą
kwot
ę
otrzymamy dopiero jutro, to oznacza to,
ż
e:
•
dopiero jutro b
ę
dziemy mogli naby
ć
okre
ś
lone dobra konsumpcyjne (dzi
ś
nie
zjemy ciastka)
•
dopiero jutro b
ę
dziemy mie
ć
pewn
ą
kwot
ę
na inwestycje (i oferowana nam
dzi
ś
po bardzo okazyjnej cenie maszyna do szycia – wła
ś
nie taka, jakiej
potrzebowali
ś
my w naszej szwalni - stanie si
ę
własno
ś
ci
ą
naszego
konkurenta)
•
dopiero za trzy miesi
ą
ce i jeden dzie
ń
od dzi
ś
odbierzemy nasze pieni
ą
dze
wraz z odsetkami (zainwestowane jutro w lokat
ę
).
•
Oznacza to,
ż
e maj
ą
c do wyboru 1 zł dzi
ś
i t
ę
sam
ą
kwot
ę
jutro, b
ę
dziemy
chcieli mie
ć
pieni
ą
dze ju
ż
dzi
ś
, poniewa
ż
dzi
ś
maj
ą
one dla nas wy
ż
sz
ą
warto
ść
. Ponadto pieni
ą
dze „jutro” nara
ż
one s
ą
dodatkowo na utrat
ę
warto
ś
ci
z powodu inflacji.
Realna stopa procentowa
•
Stopa procentowa - jest cen
ą
płacon
ą
za korzystanie z pieni
ą
dza.
Inwestuj
ą
c pieni
ą
dze np. w samochód, nie otrzymujemy odsetek, które
uzyskaliby
ś
my wpłacaj
ą
c okre
ś
lon
ą
kwot
ę
na oprocentowane konto w
banku.
•
Wyst
ę
powanie inflacji powoduje,
ż
e staraj
ą
c si
ę
okre
ś
li
ć
dzisiejsz
ą
warto
ść
przyszłych wpływów, musimy bra
ć
pod uwag
ę
realn
ą
, a nie
nominaln
ą
stop
ę
procentow
ą
.
•
Nominalna stopa procentowa – okre
ś
la, jak
ą
kwot
ę
otrzymamy w
postaci odsetek po
ż
yczaj
ą
c 1 zł na rok.
Przykładowo: je
ś
li nominalna stopa procentowa wynosi 5%, to znaczy,
ż
e
po
ż
yczaj
ą
c 1 zł po upływie roku uzyskamy 0,05 zł w postaci odsetek.
Nale
ż
y si
ę
jednak zastanowi
ć
, czy suma 1,05 zł za rok pozwoli nam
naby
ć
przynajmniej tak
ą
sam
ą
ilo
ść
dóbr, jak
ą
dzi
ś
mo
ż
emy uzyska
ć
za
1 zł.
•
Realna stopa procentowa – stopa procentowa skorygowana o inflacj
ę
-
mierzy zysk z kapitału ilo
ś
ci
ą
dóbr, które mo
ż
na za
ń
kupi
ć
, a nie
przyrostem nominalnej (pieni
ęż
nej) warto
ś
ci kapitału
4
Inflacja 3%
Wzrost cen towarów o 3%
w skali roku
Przy nominalnej stopie procentowej
wynosz
ą
cej 5%,
1 zł oszcz
ę
dzone dzi
ś
to 1,05 zł za rok.
Za dobra, które dzi
ś
kosztuj
ą
1 zł, za rok
b
ę
dziemy zmuszeni zapłaci
ć
1,03 zł
Otrzymuj
ą
c za rok 1,05 zł
b
ę
dziemy mogli zwi
ę
kszy
ć
zakupy, jednak
tylko o 0,02 zł
Realna stopa procentowa wyniesie 2%,
poniewa
ż
realnie
o 2% wi
ę
cej dóbr
b
ę
dziemy mogli kupi
ć
odraczaj
ą
c konsumpcj
ę
o rok.
Inflacja 7%
Wzrost cen towarów o 7%
w skali roku
Przy nominalnej stopie procentowej
wynosz
ą
cej 5%,
1 zł oszcz
ę
dzone dzi
ś
to 1,05 zł za rok.
Za dobra, które dzi
ś
kosztuj
ą
1 zł, za rok
b
ę
dziemy zmuszeni zapłaci
ć
1,07 zł
Otrzymuj
ą
c za rok 1,05 zł
b
ę
dziemy mogli za otrzyman
ą
kwot
ę
kupi
ć
mniej dóbr, ni
ż
mogliby
ś
my kupi
ć
w
bie
żą
cym roku za 1zł
Realna stopa procentowa wyniesie
-2%, poniewa
ż
realnie
o 2% mniej dóbr
b
ę
dziemy mogli kupi
ć
odraczaj
ą
c konsumpcj
ę
o rok.
5
6
Obliczanie warto
ś
ci bie
żą
cej
Prowadz
ą
c działalno
ść
gospodarcz
ą
praktycznie codziennie zmuszeni jeste
ś
my
zastanawia
ć
si
ę
, ile dzi
ś
warte s
ą
przychody, które otrzymamy w przyszło
ś
ci.
Obliczanie warto
ś
ci bie
żą
cej polega na okre
ś
laniu, jaka jest obecna warto
ść
przyszłych przychodów.
•i – stopa procentowa
•n – okres (rok) dla którego obliczenie jest dokonywane
•PV – warto
ść
bie
żą
ca
•FV – warto
ść
przyszła
•Przekonajmy si
ę
, jak zmieni si
ę
warto
ść
jednej złotówki, któr
ą
otrzymamy za
rok, za dwa, trzy, cztery lata i pi
ęć
lat zale
ż
nie od wysoko
ś
ci stopy procentowej
(tabela 17.1).
•
Im wy
ż
sza jest stopa procentowa, tym mniejsz
ą
warto
ść
dzi
ś
ma pieni
ą
dz otrzymany
w przyszło
ś
ci.
•
Dzieje si
ę
tak dlatego,
ż
e im wy
ż
sza jest stopa procentowa, tym wi
ę
cej tracimy nie
otrzymuj
ą
c pieni
ą
dza ju
ż
dzi
ś
.
•
Posługuj
ą
c si
ę
danymi zawartymi w tabeli stwierdzamy,
ż
e gdyby
ś
my ju
ż
dzi
ś
byli w
posiadaniu 1 zł, to trzymaj
ą
c t
ę
złotówk
ę
na oprocentowanym koncie:
•
przy stopie procentowej wynosz
ą
cej 10%, po roku otrzymaliby
ś
my 1,1 zł. (Inaczej:
dzisiejsza warto
ść
1,1 zł otrzymanego za rok wynosi 1 zł)
•
przy stopie procentowej wynosz
ą
cej 5%, po roku otrzymaliby
ś
my 1,05 zł. (Inaczej:
dzisiejsza warto
ść
1,05 zł otrzymanego za rok wynosi 1 zł)
•
Ponadto dane zawarte w tabeli wskazuj
ą
,
ż
e im wy
ż
sza stopa procentowa, tym
szybciej maleje warto
ść
odległych w czasie przychodów.
7
•
Wracaj
ą
c do przykładu z zakupem samochodu:
•
Przykładowe obliczenia: warto
ść
bie
żą
ca 12.000 zł otrzymanych za trzy lata przy stopie procentowe 10%
wynosi:
•
Warto
ść
bie
żą
ca kolejnych przychodów otrzymywanych w ci
ą
gu pi
ę
ciu lat przy stopie procentowej 10%
wynosi 49.836 zł. Dlatego je
ś
li stopa procentowa wynosi 10%, to rozwa
ż
any zakup samochodu jest
nieopłacalny. Kupuj
ą
c samochód musiałby
ś
dzi
ś
wyda
ć
50.000. Nie powinni
ś
my zaakceptowa
ć
ceny
samochodu wy
ż
szej ni
ż
49.836 zł. Warto
ść
bie
żą
ca przyszłych przychodów z tytułu posiadania
samochodu jest mniejsza, ni
ż
proponowany przez sprzedawc
ę
samochodu koszt zakupu.
•
Warto
ść
bie
żą
ca kolejnych przychodów otrzymywanych w ci
ą
gu pi
ę
ciu lat przy stopie procentowej 5%
wynosi 57.438 zł. Dlatego je
ś
li stopa procentowa wynosi 5%, to rozwa
ż
any zakup samochodu jest
opłacalny - dzisiejsza warto
ść
przyszłych przychodów przewy
ż
sza kwot
ę
, któr
ą
wydamy na zakup
samochodu o 7.438 zł.
•
Inwestycja jest opłacalna, je
ś
li bie
żą
ca warto
ść
przyszłych strumieni pieni
ęż
nych jest wi
ę
ksza od
kosztu inwestycji (ceny dobra kapitałowego).
•
Ponadto zauwa
ż
my,
ż
e warto
ść
bie
żą
ca przyszłych przychodów wzro
ś
nie, je
ś
li stopa procentowa
zmaleje
•
Obliczaj
ą
c warto
ść
bie
żą
c
ą
inwestycji powinni
ś
my uwzgl
ę
dnia
ć
realn
ą
, a nie nominaln
ą
stop
ę
procentow
ą
. Uwzgl
ę
dnianie
nominalnej, zamiast realnej stopy procentowej mo
ż
e prowadzi
ć
do
bł
ę
dnej oceny rozwa
ż
anej inwestycji.
•
Przykładowo: jeszcze raz powró
ć
my do dyskusji na temat
ewentualnego zakupu samochodu.
•
Załó
ż
my,
ż
e nominalna stopa procentowa wynosi 10%, natomiast
inflacja to 5% w skali roku.
•
Je
ś
li uwzgl
ę
dnisz jedynie nominaln
ą
stop
ę
procentow
ą
z
pomini
ę
ciem inflacji, to po obliczeniu bie
żą
cej warto
ś
ci przyszłych
przychodów b
ę
dziesz przekonany,
ż
e ich dzisiejsza warto
ść
(zgodnie z danymi zawartymi w tabeli) wynosi 49.836 zł. Zakup
samochodu uznasz wi
ę
c za nieopłacalny.
•
Je
ś
li jednak w swoich obliczeniach uwzgl
ę
dnisz inflacj
ę
i tym
samym w miejsce nominalnej, przyjmiesz realna stop
ę
procentow
ą
(10%-5%=5%), przekonasz si
ę
,
ż
e dzisiejsza warto
ść
przyszłych
przychodów przy realnej stopie procentowej 5% (zgodnie z danymi
zawartymi w tabeli) wynosi 57.438 zł. Tym samym zakup
samochodu za 50.000 zł okazuje si
ę
uzasadnion
ą
inwestycj
ą
.
8
Rynek kredytowy – rynkowa poda
ż
kapitału po
ż
yczkowego
•
Przedsi
ę
biorstwa, je
ś
li chc
ą
zwi
ę
ksza
ć
produkcj
ę
, musz
ą
inwestowa
ć
.
Najcz
ęś
ciej jednak inwestycje s
ą
realizowane w oparciu o kapitał
po
ż
yczony, a nie własny. Podstawowymi instytucjami oferuj
ą
cymi
kapitał finansowy w zamian za okre
ś
lony procent s
ą
banki. W zamian za
udost
ę
pnienie kapitału finansowego niezb
ę
dnego dla zrealizowania
danej inwestycji firma musi zapłaci
ć
bankowi okre
ś
lon
ą
cen
ę
– procent
po
ż
yczanej kwoty wyznaczany przez poziom bankowej stopy
procentowej. Dlatego planuj
ą
c inwestycj
ę
nale
ż
y, porównuj
ą
c bie
żą
c
ą
warto
ś
ci
ą
przyszłych przychodów z kosztami, uwzgl
ę
dni
ć
nie tylko
dzisiejszy koszt zakupu danego dobra, ale równie
ż
cen
ę
jak
ą
trzeba
b
ę
dzie zapłaci
ć
za po
ż
yczenie cudzych pieni
ę
dzy.
•
Pieni
ą
dze, które firma mo
ż
e po
ż
yczy
ć
z banku stanowi
ą
w
rzeczywisto
ś
ci oszcz
ę
dno
ś
ci gospodarstw domowych. Poda
ż
kredytów
b
ę
dzie wi
ę
c zale
ż
ała od skłonno
ś
ci gospodarstw domowych do
oszcz
ę
dzania pieni
ę
dzy w bankach. Z kolei skłonno
ść
gospodarstw
domowych do oszcz
ę
dzania b
ę
dzie tym wi
ę
ksza, im wy
ż
sza b
ę
dzie
stopa procentowa. Wysoka stopa procentowa oznacza,
ż
e bie
żą
ce
dochody s
ą
ni
ż
sze od dochodów, które gospodarstwo domowe uzyska
odraczaj
ą
c konsumpcj
ę
do czasu zako
ń
czenia okresu oszcz
ę
dzania.
•
Jednocze
ś
nie, im wy
ż
sza stopa procentowa, tym dro
ż
sze jest dla
przedsi
ę
biorstw korzystanie z kredytów bankowych i tym mniej
inwestycji oka
ż
e si
ę
opłacalnych.
Rysunek: przy stopie procentowej ni
ż
szej od i1 na rynku kredytów wyst
ą
pi nadwy
ż
ka
popytu na kredyt. Niska stopa procentowa powoduje,
ż
e gosopdarstwa domowe nie s
ą
skłonne du
ż
o oszcz
ę
dza
ć
, st
ą
d poda
ż
kredytów b
ę
dzie niewilka (C1). Z kolei opłacalno
ść
inwestycji ro
ś
nie przy niskiej stopie procentowej, poniewa
ż
wzrasta dzisiejsza warto
ść
przychodów, które firmy otrzymaj
ą
w przyszło
ś
ci. Wielko
ść
popytu na kredyt wynosi C3.
Du
ż
e zapotrzebowanie na kredyt doprowadzi do wzrostu stopy procentowej w dłu
ż
szym
okresie. Wzrost stopy procentowej zwi
ę
kszy skłonno
ść
gospodarstw domowych do
oszcz
ę
dzania jednocze
ś
nie zmniejszaj
ą
c opłacalno
ść
inwestycji.
Na rysunku przy stopie procentowej i0 poda
ż
kredytów powstaj
ą
ca z oszcz
ę
dno
ś
ci
gospodarstw domowych (oferowana przez banki) jest równa zapotrzebowaniu
przedsi
ę
biorstw.
Przy stopie procentowej wy
ż
szej od i0 (np. i2) na rynku kredytów mamy do czynienia z
nadwy
ż
k
ą
poda
ż
y. Doprowadzi to do obni
ż
enia cen kredytów w dłu
ż
szym okresie.
D – popyt na kredyt
S – podaż kredytów
Stopa procentowa
Nadwyżka kredytów
i
2
i
0
i
1
Niedobór kredytów
C
1
C
2
C
3
ilość kredytów
9
10