Kościół św. Anny w Krakowie

Poprzedni kościół w stylu
gotyckim

wyburzono

w latach 1689-1703 na koszt
Akademii

zastąpiono

obecnym,

wykonanym

według  projektu  Tylmana
z Gameren. Uchodzi za jedną
z  najpiękniejszych  budowli
barokowych w Polsce.
Budowla  jest  trzynawową
bazyliką

transeptem

prosto

zamkniętym

prezbiterium.  Nawa  główna
jest  sklepiona  kolebkowo  z
lunetami,  a  na  skrzyŜowaniu
wznosi

się

ośmioboczna

kopuła z tamburem.
Bogaty wystrój wnętrza (w tym ołtarze) jest zaprojektowany
i wykonany przez Baltazara Fontanę

Kościół św. Piotra i Pawła w Krakowie

To  znany  krakowski  kościół  połoŜony  przy  ulicy  Grodzkiej  54,
we  wschodniej  części  placu  św.  Marii  Magdaleny,  w  pobliŜu
kościoła  św.  Andrzeja.  Jest  to  prawdopodobnie  największy  pod
względem pojemności kościół zabytkowy w Krakowie.

Jest  to  pierwsza  budowla  architektury  barokowej  w  Krakowie.
Ufundowana została dla jezuitów przez króla Zygmunta III Wazę.
Plan kościoła wykonał prawdopodobnie Giovanni de Rossis, plan
ten  był  realizowany  od  1597  roku  -  najpierw  przez  Józefa
Britiusa,  a  następnie  modyfikowany  przez  Giovanniego  Marię
Bernardoniego.  Ostateczny  kształt  kościołowi  nadał  w  latach
1605-1619 Giovanni Trevano i to on jest autorem fasady, kopuły
i wystroju wnętrza.

Kościół ma szeroki, jednonawowy
korpus

nawami

bocznymi

o charakterze kaplic, transept
z kopułą na skrzyŜowaniu oraz
prostokątne (krótkie) prezbiterium
zamknięte półkolistą apsydą.

Dwukondygnacyjna

fasada

z dolomitu przypomina rzymski
kościół

Santa

Susana

Carla

Maderny, ale są w niej teŜ echa
fasady

głównego

kościoła

jezuickiego Il Gesù w Rzymie.

Teatr barokowy

W  okresie  baroku  dokonał  się  w  teatrze  (zapoczątkowany  w  XVI  w.)  jeden  z  najwaŜniejszych
przełomów — przejście od sceny symultanicznej do sceny sukcesywnej.
Dewizą  sztuki  teatralnej  doby  baroku  zdaje  się  być  "aby  wszystko  było  fikcyjne,  ale  zdawało  się
rzeczywiste".
To dopiero w baroku powstają na świecie publiczne i, co najwaŜniejsze, stałe teatry. Pierwszy z nich
otwarto w Wenecji w 1637 roku. Kładziono nacisk szczególnie na efekty widowiskowe przedstawień,
odstąpiono od zasady trzech jedności.
W  Anglii  mamy  wówczas  epokę  elŜbietańską,  czyli  sławne  sztuki  Szekspira  ("Makbet",  "Otello",
"Hamlet"). W Hiszpanii teatr narodowego stworzył Lope Felix de Vega Carpio (znany bardziej jako
Lope  de  Vega),  autor  około  1800  dramatów  (m.in.  "Owcze  źródło",  "Pies  ogrodnika",  "Dziewczyna
z dzbanem"). WaŜnymi barokowymi dramaturgami w Hiszpanii byli takŜe Tirso de Molinia ("Zielony
gil") czy Calderón de la Barca.

Teatr barokowy → ewolucja a w tym wypadku raczej rozwój relacji scenowidowni.

TEATR  OLIMPICO  W  VICENZY  –  Teatr  Olimpico  był  pierwszym  krytym  obiektem  teatralnym
w Europie i ostatnim, noszącym antyczne ślady przed nastaniem okresu Wielkiej Reformy. Obiektu
nie zleciły koła arystokratyczne, co wyróŜnia go od następnych. Wydawać się by mogło ,Ŝe Olimpico
nic nie dzieli od antyku. Rzut orchestry i widowni oparty jest na połowie elipsy, a więc jakoby moŜna
spektakl  zaaranŜować  na  dwóch  poziomach  i  w  dwu  planach.  Punktem  zwrotnym  w  ówczesnym
pojmowaniu  funkcji  sceny  okazały  się  „uliczki”  biegnące  od  porta  regalis,  i  bocznych  otworów
drzwiowych,  a  stałe  tło  przedstawienia  znaczeniowo  zaczęło  przewaŜać.  Według  zapisków
realizatorom brakowało platform, wózków, Scena - pulpitum, okazała się za płytka, niemoŜliwe były
jakiekolwiek działania techniczne, które przebiegały by niezauwaŜalnie dla widowni. Zresztą stałe tło
Olimpico  (uliczki)  bliskie  było  idei  „uniwersalnej  scenografii”.  Teatro  Olimpico  w  Vicenzy  został
zaprojektowany  przez  Palladia  a  ukończył  go  Vincenzo  Scamozzi  .  Mały,  elegancki,  powaŜny
z  kolumnadą,  która  otacza  widownię  i  jest  wyŜej  ozdobiona  posągami.  Dla  widzów  amfiteatralne
siedzenia.  Na  scenie  mamy  elegancką  fasadę  wykonaną  prawie  w  90%  z  drewna.  Zamyka  go  sufit
pokryty  freskami  z  wyobraŜeniem  nieba  symulującymi  antyczny  teatr  na  świeŜym  powietrzu.  Scena
Teatro Olimpico została przygotowana dla przedstawienia inauguracyjnego i miała naśladować miasto
Teby, gdzie się toczyła tragedia grecka. AŜ do dziś ta struktura została zachowana. Następnym teatrem
jest Sabbionieta . Teatr nawiązuje do teatru Olimpico ale posiada równieŜ nowoczesne rozwiązania.

TEATRO  SABBIONETA  –  przyjąwszy,  Ŝe  Scamozzi  załoŜył  na  orchestrze  działania  teatralne,
i poza tymŜe miała by ona być takŜe przedłuŜeniem widowni, to teatr ten jedynie fragmentami rzutu
nawiązuje do staroŜytności. Teren gry  między właściwą sceną a widownią został wydłuŜony i przed
końcem  pulpitum  poszerzony  poprzez  odpowiednio  wykształtowaną  podkowę  widowni.
ZróŜnicowana  w  poziomach:  -  pierwszy  rząd  widowni  –  orchestra  –  scena,  został  zredukowany  do
koniecznego  minimum  ze  względu  na  widoczność.  Scamozzi  w  Teatrze  Olipmico  załoŜył  orchestrę

jako  miejsce  dla  widowni  stojącej,  a  w  al.  Antica  jest  rozbudowana  w  głąb  scena.  JuŜ  nie  wąska
uliczka  dostępna  przez  porta  regalis,  ale    perspektywicznie  zbiegające  się  przedłuŜenia  sceny
zakończone  dwoma  pomieszczeniami  po  bokach,  które  mogły  być  technicznymi.  Teatro  Olimpico
autorstwa  Vincenzo  Scamozziego  uchodzi  za  dobre    rozwiązanie,  nie  ograniczające  artystów  teatru.
Skłania do takich opinii  otwarty teren gry bezpośrednio związany z otaczającą go widownią, Mniejszą
uwagę  przywiązuje  się  do  znajdującej  się  w  tle  sceny.  Teatr  w  Parmie  był  następnym  krokiem
w kierunku tworzenia barokowej sceny.

Teatro  Farnese  w  Parmie  zaprojektował  Gianbattista  Aleotti,  specjalista  od  konstrukcji  budynków
i  mechanizmów  teatralnych.  Cały  z  drewna  i  rozleglejszy  niŜ  poprzednie  ,  z  olbrzymią  sceną
dostosowaną  do  rozbudowanych  i  skomplikowanych  scenografii,  przdstawia  typ  pośredni  między
szesnastowiecznymi  teatrami  na  wzór  antyczny  a  późniejszymi,  mocno  juŜ  rozbudowanymi,
z  balkonami,  loŜami  ,  tymi  z  siedemnastego  wieku.W  Teatro  Farnese,  tu  widzianym  obok  godny
uwagi  jest  podwójny  portyk  wokół  widowni  i  olbrzymia  scena  za  którą  była  rozległa  przestrzeń
słuŜąca  do  manewrowania  skomplikowanymi  maszyneriami,  które  obsługiwały  ruchomą  scenę.
TakŜe  przestrzeń  w  centrum  widowni  często  była  wykorzystywana  do  wspaniałych  choreografii
dworskich jak balety, wstawki muzyczne (intermezza) w przerwach przedstawień. Teatro Farnese stał
się pierwszym stałym teatrem operowym i obiekt ten jako odpowiadał funkcjonalnym jej potrzebom.
Dotychczas  przedstawienia  muzyczne  grywano  w  doraźnie  przystosowanych,  dworskich
przestrzeniach.  Parmeński  Farnese  zapoczątkował  erę  duŜych  buynków  operowych,  w  których
odbywały  się  czasem  przedstawienia  dramatyczne.  JuŜ  w  tym  obiekcie  okno  sceniczne  stanowiące
30%  powierzchni  przekroju  całej  sali  ma  swoją,  niczym  nieuzasadnioną,  głębokość.  Zachowały  się
ryciny na których widać , w jaki sposób wykorzystano orchestrę w tym teatrze, było to w początkach
jego  istnienia.  Z  opisów  wynika,  Ŝe  później  cała  akcja  działa  się  tylko  w  pudle  scenicznym.  Na
podkowie  widowni  Sabbionecie  mieściło  się  około  180  widzów,  mających  dobrą  widoczność.
W Farnese podkowa mieści około 1500, z czego 80% widzi w granicach połowy i mniej, atrakcyjnej
widowiskowo powierzchni pudła scenicznego.

LA  Scala  w  Mediolanie  –  Na  tle  XVII  i  XVIII  –  wiecznych  dziejów  włoskiej  sceny  barokowej
mediolańska La Scala podsumowuje wady i zalety tej formy. Jest jednym z najwaŜniejszych obiektów
operowych,  jakie  zbudowano  do  końca  XVIII  wieku  w  Europie  .  przy  arystokratycznym  patronacie
opera  powstała  na  zapotrzebowanie  społeczne,  mieszczańskie  .  Skumulowały  się  w  niej  róŜne
„osiągnięcia”, jakie do tego czasu wdroŜono w budynkach z włoską sceną .  Widownia liczyła 2300
miejsc,  tak    przynajmniej  zakładano  pierwotnie  .  w  rozwiązanych  na  sześciu  poziomach  loŜach
słychać  dźwięk  zuboŜony  o  wysokie  częstotliwości,  szczególnie  w  bocznych  skrzydłach  widowni.
Ogółem dla 40% widzów odbiór widowiska muzycznego jest nie satysfakcjonujące, tak ze względów
akustycznych,  jak  i  widokowych.  Ten  ostatni  problem  potraktowano  wyjątkowo  niedbale  ,  kosztem
w  pełni  wydzielonych  lóŜ.  Pozwalają  za  to  na  pełny  ogląd  widowni.  W  La  Scali  podział  na  dwie
strefy,  dla  widzów  i  aktorską,  doszedł  do  zenitu.  Pierwszy  rząd  na  parterze  dzieli  od  kurtyny
10  metrów,  w  tym  głębokość  portalu  wynosi  4  metrów.  Sama  scena  słynęła  długo  z  moŜliwości
technologicznych  w  obsłudze  widowisk.  W  pełni  wysokość  ramy  scenicznej  wynosiła  15  metrów.
W Ŝadnym miejscu o La Scali nie moŜna powiedzieć, Ŝe posiada jakieś elastyczne cechy. Zbudowano
ją  dla  opery.  Operę  moŜe  w  komforcie  słyszalności  i    widoczności    odbierać  tylko  60%  widzów.
Dramat  w  tym  obiekcie  jest  niemoŜliwy  ze    względu  na  wydłuŜony  czas  pogłosu.  Na  wzór
mediolańskiej  opery  architekci  włoscy,  ale  i  inni  narodowości,  realizowali  obiekty  w  całej  Europie,
w  początkach  XIX  wieku  juŜ  na  Świecie.  Nie  zwolniono  wtedy  tempa  rozwoju  „sieci  teatralnej”
w  porównaniu  z  poprzednim  stuleciem,  włoska  forma  opanowała  cały  świat.  Zakłócił  ten  cykl
budynków  z  salami  opartymi  na  włoskim  schemacie    teatr  Ryszarda  Wagnera  i  Otto  Bruckwalda  w
Bayreuth.  Jednym z nowoczesnych teatrów zbudowanym  w 1995 roku ale jeszcze nawiązującym do
włoskiego teatru barokowego jest GLYNDEBOURNE.

Teatr Garniera

Opéra  Garnier  –  gmach  opery  w  ParyŜu
przeznaczony  dla  2200  osób,  wybudowany
w  stylu  eklektycznym  w  latach  70.  XIX  w.  wg
projektu Charles'a Garniera.
Opéra

Garnier

zajmuje

tys.

metrów

kwadratowych,  na  widowni  moŜe  jednorazowo
zasiąść  2200  osób,  zaś  scena  pomieści  450
artystów.  Główny  Ŝyrandol  waŜy  6  ton.
Utrzymany w stylu barokowym budynek łączy w
sobie  symetrię  i  niezwykłe  bogactwo  ozdób
i  ornamentów.  Główna  fasada  budynku  jest
symetrycznie  podzielona  przez  osiem  par
jońskich  pilastrów  oraz  dwa  łuki  łączące  pary
znajdujące się najbliŜej krawędzi. PowyŜej rzędu

pilastrów  znajduje  się  bogata  sztukateria,  zaś  cały  obiekt  wieńczy  kopuła  oraz  złote  figury
mitologicznych  bohaterów.  W  podobnej  konwencji  utrzymane  jest  wnętrze,  pełne  złotych
i  marmurowych  płaskorzeźb,  sztukaterii,  figur
kompozytorów oraz postaci z mitologii greckiej
oraz  fresków.  Przestrzenny  układ  korytarzy
i  schodów  ma  ułatwiać  odpoczynek  między
aktami sztuk. PotęŜna klatka schodowa zajmuje
więcej  miejsca  niŜ  scena  z  widownią  co
oddawało  ówczesną  potrzebę  prezentacji  przez
bogate i silne mieszczaństwo ParyŜa. Widownia
na

ponad

2000

osób

utrzymana

jest

w eleganckiej czerwieni i złocie. Posiada cztery
balkony. Malowidło na suficie, autorstwa Marca
Chagalla, przedstawia znane paryskie budowle
wplecione w sceny z oper.

Kopia teatru barokowego pod względem rozwiązań, elewacja neobarokowa.

Opéra Bastille
Nowoczesny gmach opery, siedziba zespołu Narodowej Opery ParyŜa.

iał w załoŜeniach zastąpić

stary gmach Opery Garnier, co jednak nie nastąpiło.
Celem Mitterranda było powstanie gmachu, w którym muzyka powaŜna mogłaby być popularyzowana
wśród  szerszych  mas  społecznych.  Zainspirowany  został  znacznie  starszą  (pochodzącą  z  1968  r.),
przedstawioną  przez  kompozytora  Pierre'a  Bouleza  ideą  teatru
ludowego.
Z 756 przedstawionych opcji wybrana została koncepcja Ŝyjącego
w Kanadzie urugwajskiego architekta Carlosa Otta.
W  celu  budowy  opery  dokonano  kolejnych  kontrowersyjnych
zmian w zabudowie przestrzennej ParyŜa - wyburzono zabytkowy
dworzec  Paris  Bastille  z  1859  r.,  późniejszą  galerię  sztuki,  oraz
zamknięto perspektywę ulicy Św. Antoniego.
Gmach ma 2723 miejsca siedzące. Ma kształt nieregularnej kostki
z zewnętrznymi ścianami ze szkła, z których od wewnątrz roztacza
się szeroki widok na miasto. Obiekt jest ceniony przez architektów
i  chwalony  przez  widzów,  jednak  środowiska  krytyków
muzycznych  od  lat  poddają  go  krytyce  ze  względu  na  słabą,  w
porównaniu  z  innymi  słynnymi  gmachami  opery,  akustykę.  Stało
się  to  zresztą  jednym  z  powodów,  dla  których  nie  zdołał  on
całkowicie zastąpić Opery Garnier.

Luwr
Jest to jedno z największych na świecie muzeów.
Pałac  miał  być  częścią  dominującą,  a  zarazem  reprezentacyjną.  Miał  stanowić  początek  osi  głównej
w ParyŜu. Dalej w linii prostej znajdują się trzy łuki triumfalne wyznaczające oś.
Luwr  przeszedł  remont  generalny  w  latach  80.  XX  w.  Renowacją  kierował  chiński  architekt
mieszkający w Stanach Zjednoczonych.  Zachowano dominującą historyczność, mimo wprowadzenia
wind, ruchomych schodów, urządzeń elektronicznych itd.
Bogata rzeźbiarska dekoracja elewacji tworzy jedna całość.
Ostatnia  kondygnacja  doświetlona  jest  szklanym  sufitem  (współczesny),  który  został  świetnie
skomponowany z barokowym wnętrzem.
Dziedzińce wewnętrzne nakryto dachem, aby zwiększyć przestrzeń muzealną (40tys. m

³).

DuŜa piramida oraz cztery mniejsze doświetlają część podziemną ciągnącą się aŜ do Pol Elizejskich
(powierzchnia 12 tys. m). Stworzono tam system komunikacji wielopoziomowej prowadzącej do
kaŜdej części muzeum.