Teoria zachowania konsumenta

dr Sylwia Machowska 

Plan wykładu

•

Podstawy teorii zachowania konsumenta

•

Teoria malejącej uŜyteczności krańcowej

•

Teoria krzywych obojętności

•

Krzywa dochodowo-konsumpcyjna

•

Krzywa cenowo konsumpcyjna

•

Nietypowe zachowania konsumentów

Podstawy teorii zachowania 
konsumenta

•

W gospodarce rynkowej zachowaniami 
producentów i konsumentów rządzi ten sam 
motyw: dąŜenie do maksymalizacji
korzyści materialnych:

- w przypadku producentów – jest to zysk;

- konsumentów – uŜyteczność.

Podstawy teorii zachowania konsumenta

Teoria zachowania konsumenta:

•

analizuje zachowanie się konsumenta dąŜącego do 

osiągania maksimum korzyści  z nabywanych dóbr; 

•

interpretuje decyzje konsumpcyjne gospodarstw 

domowych, kształtujących ich wydatki, jako 
uniwersalne reguły postępowania.

Teoria zachowania konsumentów stara się udzielać

odpowiedzi na pytania:

- W jaki sposób konsumenci wybierają określone 

produkty i jaką ich ilość są skłonni kupić?

- Jaki jest wpływ zmian cen lub innych warunków na 

zakupy konsumentów?

W celu określenia prawidłowości kierujących zachowaniem się

konsumentów i czynników wpływających na te zachowania 
buduje się model zachowań konsumenta 
(model indywidualnego konsumenta).

Model zachowań konsumenta obejmuje 4 główne elementy charakteryzujące 
konsumenta i jego otoczenie rynkowe:

1. Dochód, który moŜe wydać konsument.
2. Ceny poszczególnych dóbr
3. Gusty i preferencje pozwalające uszeregować róŜne 
kombinacje dóbr wg stopnia satysfakcji dostarczanej 
konsumentowi
4. ZałoŜenie, Ŝe konsument posiadając pełną i prawdziwą
informację, zachowuje się racjonalnie, dąŜąc do maksymalizacji 
uŜyteczności w ramach własnego budŜetu

Model ten, wykorzystując preferencje opisuje i objaśnia zachowania 
nabywców w określonych warunkach rynkowych (dane dochody i ceny)

Teoria zachowania konsumenta zakłada racjonalne 

działanie konsumenta.

Zachowanie racjonalne to wewnętrznie spójne, 

logiczne postępowanie zmierzające do 
maksymalizacji satysfakcji jednostki.

Teza o racjonalnym zachowaniu sprowadza się do 

trzech załoŜeń:

•

Konsument przejawia pewne potrzeby i potrafi je 
określić;

•

Konsument jest w stanie dokonać wartościowania 
swych potrzeb od najbardziej do najmniej 
intensywnie odczuwanych;

•

Jednostka dokonuje wyboru w celu maksymalizacji 
własnej satysfakcji (zadowolenia, uŜyteczności).   

UŜyteczność dobra - wynika z jego wartości uŜytkowej, 
czyli zdolności dóbr do zaspokojenia pewnych potrzeb. 

UŜyteczność w teorii wyboru konsumenta:
- określenie subiektywnej przyjemności, poŜytku lub 
zadowolenia płynącego z posiadania (konsumpcji) dóbr i 
usług.
- suma zadowolenia jaką osiąga indywidualny 
konsument z konsumowania lub posiadania danego 
dobra.

Podstawowe kategorie teorii zachowania 
konsumentów: potrzeby, uŜyteczność, 
preferencje, obojętność konsumenta, wybór.

•

J. Benthama definicja uŜyteczności

„Przez uŜyteczność rozumie się tę właściwość

jakiegoś przedmiotu, dzięki której sprzyja on 
wytwarzaniu korzyści, zysku, przyjemności, 
dobra lub szczęścia (…) lub zapobiega 
powstawaniu szkody, przykrości, zła lub 
nieszczęścia zainteresowanej strony.”

[J. Bentham, (1789) Wprowadzenie do zasad moralności i prawodawstwa, PWN, 

Warszawa 1958,s.19]

Model teorii zachowania konsumenta

Oferent dóbr i usług, które mogą

zaspokoić potrzeby konsumenta

- wie czego chce (pragnie),
- dysponuje środkami,
- napotyka na ceny, na które nie ma wplywu

R Y N E K

K O N S U M E N T

TEORIA  WYBORU  KONSUMENTA

(TEORIA  POSTĘPOWANIA  KONSUMENTA)

ZACHOWANIA  NABYWCZE

KONSUMENTA

ZACHOWANIA  DOSTOSOWAWCZE

KONSUMENTA

ZE WZGLĘDU NA

SUBSTYTUCYJNOŚĆ

ZE WZGLĘDU NA

KOMPLEMENTARNOŚĆ

PODSTAWOWE TWIERDZENIA

PODSTAWOWE ZASADY

UWARUNKOWANIA

POTRZEBY

PREFERENCJE

GUSTY

DO ZMIANY DOCHODU

DO ZMIANY CEN

OGRANIECZENIA

Teoria u

Ŝ

yteczno

ś

ci kra

ń

cowej 

(kardynalnej)- teoria liczbowego 
pomiaru u

Ŝ

yteczno

ś

ci

UŜyteczność całkowita (TU):

• suma uŜyteczności konsumowanej ilości produktu 
lub usługi,
• suma zadowolenia jaką daje konsumentowi 
posiadanie danego dobra.
• satysfakcja czerpana z konsumpcji danej masy dóbr.

UŜyteczność całkowita:
rośnie ona wraz ze wzrostem konsumpcji aŜ do 
pełnego zaspokojenia potrzeby ( im więcej konsument 
nabywa dóbr, tym więcej potrzeb zaspokaja za ich 
pomocą).

UŜyteczność krańcowa (marginalna) (MU):

•

wyraŜa zadowolenie konsumenta ze zwiększenia 

konsumpcji danego dobra o kolejną dodatkową
jednostkę.

•

jest stosunkiem przyrostu uŜyteczności całkowitej 

do przyrostu dobra o jednostkę,

Miarą MU:

•

jest przyrost zadowolenia (uŜyteczności całkowitej), 

jaka powstaje w wyniku zwiększania spoŜycia dobra 
o jednostkę.

•

WyraŜa ją formuła: MU = ∆TU/∆X

•

Pierwsze prawo Gossena zwane prawem 
malejącej uŜyteczności krańcowej:

Mówi, Ŝe w miarę konsumpcji danego dobra 

jego uŜyteczność krańcowa spada. 

Przebieg krzywych TU i MU

0     1     2     3     4      5     6      7     X

TU

najedzony

głodny

0

X

głodny

najedzony

MU

Wraz ze wzrostem 
konsumpcji danego 
dobra do pewnej jej 
wielkości uŜyteczność
całkowita rośnie, ale 
coraz wolniej. Po 
przekroczeniu granicy 
TU=max, uŜyteczność
całkowita moŜe zacząć
się obniŜać. Takiemu 
przebiegowi krzywej 
uŜyteczności 
całkowitej odpowiada 
spadek krzywej 
uŜyteczności 
krańcowej. 

•

Drugie prawo Gossena

(prawo ekwimarginalizmu):

W punkcie równowagi (wyznaczonym

maksymalnym poziomem uŜyteczności)

konsument doprowadza do zrównania 

względnych uŜyteczności krańcowych

konsumowanych dóbr.

MU

x

/P

x

= MU

Y

/P

Y

MU

X

/MU

Y

= P

X

/P

Y

= - ∆Y/∆X

warunek 
równowagi

Krzywe u

Ŝ

yteczno

ś

ci kra

ń

cowych jako 

narz

ę

dzie badania równowagi

X

Y

0

0

MU

Y

/P

Y

MU

X

/P

X

Przykład

Y

Y

X

X

P

MU

P

MU

=

X

Y

0

0

MU

Y

/P

Y

MU

X

/P

X

2222

1111

4444

1111

〈

≠

2

1

4

1

•

•

Chcąc osiągnąć
punkt równowagi 
naleŜy:

↓X i ↑Y

E

Badanie równowagi bez osi 
współrz

ę

dnych

Y

Y

X

X

P

MU

P

MU

=

2222

1111

4444

1111

〈

≠

2

1

4

1

Y

Y

X

X

P

MU

P

MU

=

I prawo Gossena: w miarę konsumpcji 
danego dobra jego uŜyteczność krańcowa 
maleje.

2222

1111

4444

1111

〈

≠

2

1

4

1

Y

Y

X

X

P

MU

P

MU

=

2222

4444

1111

=

?

Chcąc osiągnąć punkt 
równowagi naleŜy:

↓X i ↑Y

Teoria krzywych oboj

ę

tno

ś

ci

(teoria ordynalna)

Jaka jest podstawowa róŜnica między

załoŜeniami kardynalnej i ordynalnej

teorii uŜyteczności?

•

Podstawowa róŜnica dotyczy tego, Ŝe w 
kardynalnej teorii uŜyteczności próbuje się
mierzyć uŜyteczność w sposób dość
obiektywny, a w ordynalnej teorii 
uŜyteczności rezygnuje się z tego zabiegu 
opierając się na porządkowaniu 
subiektywnych preferencji konsumenta.

•

Konsument stoi przed koniecznością
wyboru pewnej kombinacji rodzaju i ilości 
dóbr, jakie pragnie posiąść, aby przy danych 
ś

rodkach zapewnić sobie maksimum 

uŜyteczności z posiadania tych dóbr.

•

Preferencje konsumenta odzwierciedlają jego 
subiektywne pragnienia i oceny waŜności oraz 
przydatności poszczególnych dóbr.

System preferencji konsumenta opiera się na 

załoŜeniach o:

•

Kompletności preferencji tzn. konsument jest 
zdolny do określenia wszystkich kombinacji 
dóbr według tego, które preferuje, a które dają
mu to samo zadowolenie – są mu obojętne.

•

Przechodniości preferencji tzn. jeśli woli dobro 
A od B i B od C to woli równieŜ A od C.

•

Nienasycalności zadowolenia konsumenta tzn. 
woli zawsze więcej niŜ mniej.

Krzywa oboj

ę

tno

ś

ci (krzywa jednakowej 

u

Ŝ

yteczno

ś

ci całkowitej)

-

wykres  wariantów  wyboru proporcji  róŜnych  dóbr, 

które  jednakowo  będą zaspokajały  potrzeby,  a  więc 
będą obojętne dla konsumenta.

- przedstawia wszystkie kombinacje konsumpcji dwóch 
dóbr,  które  są dla  konsumenta  obojętne.  KaŜda  z  tych 
kombinacji 

daje 

konsumentowi 

takie 

samo 

zadowolenie.

Dana krzywa obojętności charakteryzuje się
stałym poziomem zadowolenia (TU).

Przykład krzywej oboj

ę

tno

ś

ci

Szereg 

obojętności 

konsumenta 

pokazuje 

warianty 

rezygnacji 

z 

posiadania  jednego  dobra 
w  pewnej  skali  po  to,  aby 
wejść w  posiadanie  dobra 
innego, 

zaspokajającego 

inne  potrzeby.  W  tym 
wypadku 

ubytek 

dodatkowej  ilości  jednego 
dobra  jest  kompensowany 
pozyskaniem 

innego 

dobra.

•

•

•

•

A

B

C

D

Wła

ś

ciwo

ś

ci krzywej oboj

ę

tno

ś

ci

Jakie właściwości ma krzywa obojętności?

•

Krzywa obojętności łączy takie kombinacje 
dwóch dóbr, które są tak samo preferowane przez 
konsumenta. Jeśli krzywa jest wypukła względem 
początku układu współrzędnych, świadczy to o jej 
ujemnym nachyleniu wynikającym z faktu, Ŝe jeśli 
wzrasta w koszyku ilość dobra X, to musi maleć
ilość dobra Y (warunek jednakowej preferencji 
koszyków). 

•

Krzywe obojętności oddalające się w prawo od 
układu współrzędnych wyznaczają koszyki dóbr 
bardziej preferowane przez konsumenta.

•

Krzywe obojętności nie mogą się przecinać.

•

Jest ich nieskończenie wiele.

Marginalna stopa substytucji (MRS) z ang. -
(MRS - Marginal Rate of Substitution)

•

Malejąca marginalna stopa substytucji 
mówi o tym, Ŝe w miarę zwiększania 
konsumpcji dobra X konsument jest 
skłonny rezygnować z coraz mniejszej 
ilości dobra Y, aby utrzymać ten sam 
poziom uŜyteczności.

•

Marginalna (krańcowa) stopa 
substytucji:
Jest to miernik substytucji jednego dobra 
przez drugie dobro.

∆

Y

∆

X

Y

X

Y

X

MU

MU

P

P

X

Y

MRS

=

=

∆

∆

−

=

Wyznaczanie krańcowej stopy substytucji. 

Miara nachylenia 
krzywej 
obojętności

Ilo

ść

 dobra X

0

Ilo

ść

 dobra Y

1

2

3

4

5

6

1

2

3

4

5

6

∆

Y = 2

∆

Y = 1

∆

X = 1

∆

X = 1

A

B

C

Wyznaczanie krańcowej stopy substytucji. 

MRS = zmiana konsumpcji Y / zmiana konsumpcji X

Uogólniaj

ą

c mo

Ŝ

na stwierdzi

ć

, 

Ŝ

e:

•

przy niŜszym poziomie konsumpcji dobra X 
konsument jest skłonny poświęcić większą
ilość dodatkowych jednostek dobra Y w 
celu zwiększenia konsumpcji X o jednostkę. 

•

przy wyŜszym poziomie konsumpcji dobra 
X konsument jest skłonny poświęcić mniej 
dodatkowych jednostek dobra Y w celu 
zwiększenia konsumpcji 
X o jednostkę.

Uogólniaj

ą

c mo

Ŝ

na stwierdzi

ć

, 

Ŝ

e:

Ilość dobra Y, jaka jest niezbędna do rekompensaty

dobra X nazywamy 

marginalną stopą substytucji 

dobra X przez dobro Y. 

•

pokazuje ona preferencje nabywców w stosunku 

do dóbr substytucyjnych,

•

określa ona jaką ilość dobra Y naleŜy poświęcić

w celu zwiększenia konsumpcji dobra X o 
jednostkę (w sytuacji kiedy konsument pozostaje 
na tej samej krzywej obojętności, czyli nie 
zmienia poziomu zadowolenia z konsumpcji).

Im większe (bardziej strome) jest nachylenie krzywej 

obojętności, tym wyŜszą wartość przyjmuje MRS. 
Relacja ta pozwala zauwaŜyć, Ŝe nachylenie 
krzywych obojętności zmniejsza się w miarę
przesuwania się po nich w dół, a rośnie w miarę
przesuwania po nich w górę. Problem 
substytucyjności konsumpcji w oparciu o istotę
marginalnej stopy substytucji wyjaśnia takŜe 
prawo malejącej marginalnej stopy substytucji.

Prawo malejącej marginalnej stopy substytucji -
konsument zwiększając konsumpcję X jest skłonny 
rezygnować z coraz mniejszych ilości dobra Y w 
zamian za powiększenie konsumpcji dobra X o 
dodatkową jednostkę.

0

Wielko

ść

konsumpcji

dobra Y

∆

∆∆

∆

Y

∆

∆∆

∆

Y

∆

∆∆

∆

Y

∆

∆∆

∆

X

∆

∆∆

∆

X

∆

∆∆

∆

X

Wielko

ść

 konsumpcji

dobra X

Mapa krzywych oboj

ę

tno

ś

ci

0     1     2     3     4      5     6      7     Ŝywność

odzieŜ

Kształt krzywej oboj

ę

tno

ś

ci

•

Krzywa obojętności dla dóbr substytucyjnych 
(rozłącznych) jest wypukła względem początku 
układu współrzędnych (malejąca marginalna stopa 
substytucji), 

•

dla dóbr doskonale substytucyjnych krzywa 
obojętności przyjmuje kształt linii o stałym 
nachyleniu (marginalna stopa substytucji jest 
stała), 

•

a dla dóbr komplementarnych krzywa obojętności 
ma kształt litery L (marginalna stopa substytucji 
wynosi zero).

Kształt krzywej oboj

ę

tno

ś

ci

Y

Y

Y

X

X

X

Dla dóbr 
substytucyjnych 
(

rozłącznych

)

MRS ↓

Dla dóbr 

doskonale 

substytucyjnych 

MRS constans

Dla dóbr 

komplementarnych

MRS=0

Racjonalny jest tylko wierzchołek 
krzywych, poniewaŜ zwiększony 
stan posiadania jednego z dóbr nie 
oznacza zwiększenia TU

•

•

Poj

ę

cie substytucyjno

ś

ci i komplementarno

ś

ci w 

teorii konsumenta

•

Substytucyjność w teorii uŜyteczności oznacza, Ŝe 
dwa dobra zapewniają niezaleŜnie od siebie tę
samą uŜyteczność, więc dla konsumenta będzie 
obojętne, które konsumuje.

•

Komplementarność oznacza, Ŝe dwa dobra są
uŜyteczne dla konsumenta jedynie razem i to w 
stałej proporcji, tzn. zwiększanie ilości tylko 
jednego z nich nie zwiększa uŜyteczności 
całkowitej.

Inny przebieg krzywych oboj

ę

tno

ś

ci

Krzywe obojętności dla pary dóbr z których jedno 
jest bez znaczenia dla satysfakcji konsumenta 

X dobro obojętne

X dobro cenione

Y dobro 
cenione

Y dobro 
obojętne

Inny przebieg krzywych oboj

ę

tno

ś

ci

Krzywe obojętności dla pary dóbr z których jedno jest 
„dobre” (smaczne) a drugie niedobre (przykre, złe)

X dobro 
przykre

Y dobro 
smaczne

X

1

X

2

Y

1

Y

2

Satysfakcja konsumenta 
rośnie „w lewo”.

Przykład:

Jak wypijesz tran to 
dostaniesz czekoladę.

Wnioski dla oceny preferencji konsumenta

•

wszystkie dobra i usługi będące przedmiotem 

zachowań nabywczych konsumentów tworzą swego 
rodzaju koszyki konsumpcji i jako takie podlegają
z ich strony ocenie,

•

wzrost ilości jednego z dóbr lub usług w koszyku 

konsumpcji powoduje wzrost jego rangi, powodując 
jednocześnie zmniejszenie ilości drugiego dobra

lub usługi,

Układy krzywych obojętności konsumenta pozwalają na ocenę
znaczenia dóbr zawartych w koszyku. Wskazują one, Ŝe:

•

koszyki konsumpcji umiejscowione na krzywych 

obojętności bardziej oddalonych od początku układu 
współrzędnych są bardziej zasobnymi, jest w nich:

-

więcej przynajmniej jednego dobra,

-

nie mniej niŜ poprzednio dobra drugiego,

•

koszyki konsumpcji są róŜne, nie ma dwóch takich 

samych - jeśli ilość jednego dobra lub usługi na jednej 
z krzywych obojętności jest równa ich ilości z koszyka 
umiejscowionego na innej krzywej obojętności, to 
koszyki te róŜnią się ilością drugiego dobra lub usługi,

•

konsument względnie wysoko ceni te dobra, których 

jest mało, nisko zaś ceni te dobra, których jest duŜo.

Układy krzywych obojętności konsumenta pozwalają na ocenę
znaczenia dóbr zawartych w koszyku. Wskazują one, Ŝe:

Czynnik ograniczaj

ą

cy decyzje 

konsumenta

•

Głównym czynnikiem ograniczającym decyzje 
konsumenta jest jego dochód pozostający w 
ś

cisłym związku z cenami dóbr. Jeśli cały dochód 

przeznaczany jest na zakup dwóch dóbr moŜna to 
zapisać następująco:

I = P

X

•

X + P

Y  

•

Y

Wówczas maksymalna ilość zakupionego dobra wynosi 

X= I / P

Zmiana  ceny  dobra  x  a  poło

Ŝ

enie  

linii ograniczenia  bud

Ŝ

etowego

Zmiana  ceny  dobra  x  a  poło

Ŝ

enie  linii ograniczenia  bud

Ŝ

etowego

0                                  x   0                        

x   0                                  x

y                                       y                      

y

I

1

I

1 

I

1     

I

2

I

2

ro

ś

nie  cena

dobra  x

(I

1

→

I

3

)

I

3

spada  cena

dobra  x

(I

1

→

I

2

)

Zmiana  dochodu  konsumenta  a  poło

Ŝ

enie  linii ograniczenia  bud

Ŝ

etowego

0                                x    0                         

x    0                                 x

y                                     y                         

y

I

1

I

1

I

1

dochód

konsumenta

ro

ś

nie

(I

1 

→

I

2

) 

I

2

I

2

dochód 

konsumenta

spada

(I

1

→

I

3

)

I

3

•

W praktyce konsument musi w ramach 
określonego dochodu dokonać wyboru pomiędzy 
róŜnymi dobrami o zróŜnicowanych cenach.

•

Będzie się on kierował:

•

uzyskaniem najwyŜszej uŜyteczności z zestawu 

(kombinacji);

•

wyrównaniem uŜyteczności krańcowych 

wszystkich nabywanych dóbr, tzn. rozdzieli 
dochód w taki sposób by z jego punktu widzenia 
uzyskać stan najkorzystniejszy (maksymalizować
uŜyteczność całkowitą).

Równowaga konsumenta, czyli optimum

Ilo

ść

 dobra X

0

Ilo

ść

dobra

Y

I

1

I

2

I

3

Linia budŜetowa

PUNKT OPTIMUM

Równowaga konsumenta, czyli optimum

•

Optimum konsumenta - wyznacza punkt styczności 
linii budŜetowej z krzywą obojętności znajdującą się
najdalej od początku układu współrzędnych.

•

jest to stan - nazywany równowagą konsumenta -

przy którym konsument nie jest zainteresowany 
zamianą osiągniętej kombinacji konsumowanych 
dóbr,

•

jest to najlepsze z moŜliwych połączenie pragnień

i moŜliwości konsumenta

Równowaga konsumenta a 
zmiana dochodu

• Zmiana 

dochodów
przesunie
linię budŜetu 
konsumenta 
oraz 
przesunie 
optymalny 
punkt 
konsumpcji.

y

u 

u 

u’

u’’

E

y

E

x

E

x

E

X

E'

Wzrost dochodu

X

Y

Równowaga konsumenta a 
zmiana ceny

•

Zmiany cen wywołują dwa efekty:

•

1. substytucyjny - zastępowanie dobra 
droŜszego tańszym,

•

2. dochodowy - wzrost cen powoduje 
zmniejszenie się dochodu realnego -
moŜna mniej kupić (przy nie zmienionym 
poziomie dochodów).

I 

1

I 

2

X

Y

A

C

B

Dobro normalne  

↑I => ↑D

Ef. Sub. Px

↓

=>



D (-)

Ef. Doch.  I



=> 



D (+)

E.S.

E.D.

P

X

↓

Efekt substytucyjny

•

Efekt substytucyjny pokazuje w jakim 
stopniu konsument zastąpiłby dobro 
relatywnie droŜsze dobrem relatywnie 
tańszym, gdyby nie uwzględnił zmiany 
dochodu.  

•

Zmianę popytu konsumenta zachodzącą
wyłącznie pod wpływem zmiany cen 
nabywanych dóbr nazywamy efektem 
substytucyjnym zmiany ceny.

•

Zmianę popytu konsumenta spowodowaną
wyłącznie przez wywołaną ruchem ceny 
zmianę jego dochodu nazywamy efektem 
dochodowym zmiany ceny.

Reakcja konsumenta na zmian

ę

dochodu

Linia dochód-
konsumpcja ICC 
pokazuje jak 
zakupy 
konsumenta 
reagują na zmianę
dochodu. Linia ta 
moŜe być
wykorzystywana 
do wyprowadzenia 
krzywych Engla

Mikroekonomia

I

2

I

1

I

3

linia dochód-
konsumpcja
ICC (

ś

cie

Ŝ

ka 

wzrostu dochodu, 
dochodowa krzywa 
konsumpcji)

Y

X

Wyznaczenie  
krzywej  Engla dla  
dobra  
luksusowego  (x)

y

0

x

x

0

x

E

x

E

x

E

1

2

3

I

E

3

E

1

E

2

u

3

u

2

u

1

I

2

I

3

I

1

x

E1

x

E2

x

E3

I

3

I

2

I

1

krzywa  Engla

Wraz  ze  wzrostem  

dochodu  konsumenta  

spo

Ŝ

ycie  dobra  

luksusowego  x  ro

ś

nie  

coraz  szybciej.

Wraz  ze  wzrostem  
dochodu  konsumenta  
spoŜycie  dobra  
luksusowego  x  
rośnie  coraz  
szybciej.

Wyznaczenie  
krzywej  Engla dla  
dobra  
podstawowego  (x)

y

0

0

I

x

E

x

E

x

E

x

x

3

2

1

E

3

E

2

E

1

u

2

u

3

u

1

I

3

I

2

I

1

x

E

1

x

E

3

x

E

2

I

3

I

2

I

1

krzywa  Engla

Wraz  ze  wzrostem
dochodu  konsumenta,
spo

Ŝ

ycie  dobra  

podstawowego  x
ro

ś

nie  coraz  wolniej.

Wraz  ze  wzrostem
dochodu  
konsumenta,
spoŜycie  dobra  
podstawowego  x
rośnie  coraz  wolniej.

y

0                                                    x          

I

1

y

E 1

E

1

x

E 1

u

1

u

3

I

3

E

3

y

E

3

u

2

I

2

E

2

2    

x

E

y

E

2

x

E

3

x

0

I

x

E3

x

E2

x

E1

I

3

I

2

I

1

krzywa  Engla

Wyznaczenie  
krzywej  Engla dla  
dobra  ni

Ŝ

szego 

rz

ę

du  (x)

Wraz  ze  wzrostem
dochodu  konsumenta,
spoŜycie  dobra  
niŜszego rzędu  x
maleje  coraz  szybciej.

Krzywe Engla

I

I

I

X

X

X

Dobra normalne 
luksusowe

Dobra normalne 
podstawowe

Dobra niŜszego rzędu

Reakcja konsumenta na zmian

ę

ceny

I

2

linia cena -

konsumpcja PCC

(

ś

cie

Ŝ

ka zmiany 

ceny, cenowa 

krzywa konsumpcji)

Y

X

I

3

I

1

Linia cena-
konsumpcja pokazuje 
jak zakupy konsumenta 
reagują na zmianę
jednej ceny przy 
utrzymaniu stałego 
dochodu i pozostałych 
cen. Linia ta moŜe być
wykorzystywana do 
wyprowadzenia 
indywidualnych 
krzywych popytu. 

Wyznaczenie  krzywej  indywidualnego  popytu  

konsumenta  na  dobro  x

0                                         x

0                                         x

y

0     x

E

x

E

x

E

x

E

1

u

1

u

2

I

3

I

2

I

1

Px

E

2

E

3

y

y

E

1

E

1

E

3

E

3

E

2

E

2

u

1

u

1

u

2

u

2

u

3

u

3

u

3

I

3

I

2

I

1

I

3

I

2

I

1

0     x

E

x

E

x

E

x

0     x

E

x

E

x

E

x

3     2       1

3     2       1

3     2       1

Px

Px

0                                        x

1 

x

E

2 

x

E

3 

x

E

1 

x

E

2 

x

E

3 

x

E

Px

E

1

Px

E

2

Px

E

3

1 

x

E

2 

x

E

3 

x

E

Px

E

1

Px

E

2

Px

E

3

d - krzywa  popytu

PCC ścieŜka 
wzrostu ceny

•

NaleŜy zwrócić uwagę, Ŝe wzrost wielkości 
popytu oznacza osiąganie przez konsumenta coraz 
wyŜszej uŜyteczności całkowitej (PCC łączy 
punkty równowagi konsumenta na coraz 
wyŜszych krzywych obojętności). Towarzyszy 
temu jednak spadek uŜyteczności krańcowej. 
Dlatego teŜ nabywcy skłonni są kupować więcej 
danego dobra tylko przy spadku jego ceny, czego 
dowodzi ujemne nachylenie krzywej popytu.   

Wyznaczenie  krzywej  indywidualnego  popytu  

konsumenta  na  dobro Giffena

u

1

u

2

I

1

I

2

y

X

X

Px

1 

x

E

2 

x

E

E

2

E

1

Px

E

1

Px

E

2

d - krzywa  popytu

Krzywa popytu na 
dobra Giffena ma 
nachylenie dodatnie, 
czyli dodatnią
elastyczność cenową
popytu. Wraz ze 
wzrostem ceny jego 
konsumpcja rośnie, 
spadek ceny powoduje 
spadek konsumpcji. 
Krzywa PCC łącząca 
punkty styczności 
oznacza zmniejszenie 
konsumpcji dobra X 
spowodowane obniŜką
ceny tego dobra.  

PCC ścieŜka 
spadku ceny

1 

x

E

2 

x

E

Dobra Giffena

•

Dobra Giffena zauwaŜalne są jedynie w strukturze konsumpcji 
najuboŜszych warstw ludności. Z konsumpcji tych dóbr nie mogą
oni juŜ zrezygnować nawet w obliczu wzrostu cen, jako Ŝe są to 
podstawowe produkty chroniące przed głodem (pieczywo, 
ziemniaki, kasze). Produkty te stanowią znaczącą pozycję w 
koszyku dóbr a takŜe wydatków, a zatem wzrost cen tych dóbr 
powoduje znaczne obniŜenie dochodu realnego tej grupy 
nabywców. W wyniku spadku dochodu realnego niemoŜliwym 
jest utrzymanie dotychczasowej struktury i wielkości konsumpcji. 
Następuje wzrost konsumpcji tych podstawowych produktów 
kosztem rezygnacji z innych, wprawdzie cenionych, ale w 
mniejszym stopniu koniecznych przeŜycia. 

•

Spadek cen dóbr Giffena, powoduje odczuwalny wzrost dochodu 
realnego, daje to szansę odejścia od jednorodnej konsumpcji. 
ObniŜka cen powoduje zatem zmniejszenie ich konsumpcji na 
rzecz innych produktów.