ANALIZA TECHNICZNA
TP S.A.
ANALIZA TECHNICZNA
TP S.A.
Informacje o spółce.
Historia Telekomunikacji Polskiej liczy zaledwie 10 lat. W tym czasie z sukcesem
przeobraziła się z przedsiębiorstwa telekomunikacyjnego w nowoczesną firmę
teleinformatyczną. Jest kontynuatorką ponad 60-letniej tradycji przedsiębiorstwa
państwowego Polska Poczta, Telegraf i Telefon. Działa na rynku telefonii stacjonarnej,
transmisji danych, telefonii komórkowej, internetu. Przez cały czas rozszerza zakres
świadczonych usług o nowe obszary biznesowe. Jest największą polska firmą
telekomunikacyjną, świadczącą swoje usługi dla ok. 10,5 mln klientów. Powstała w
grudniu 1991 roku z przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego Poczta Polska,
Telegraf i Telefon w telekomunikacyjną spółkę akcyjną oraz przedsiębiorstwo
uŜyteczności publicznej Poczta Polska.
Od listopada 1998 roku TP jest notowana na Giełdzie Papierów Wartościowych w
Warszawie oraz w postaci GDR-ów w Londynie. W lipcu 2000 r. strategicznym partnerem
TP został France Telecom obejmując 25 % udziałów oraz Kluczyk Holding z udziałem 10
%. We wrześniu 2001 r. konsorcjum zwiększyło swój udział do 47,5 % nabywając pakiet
12,5 % akcji od skarbu państwa.
Dziś Telekomunikacja Polska to wiodący operator usług telefonicznych w Polsce. Firma
jest równieŜ liderem w zakresie transmisji danych, łączności satelitarnej oraz dostępu do
Internetu. Współtworzy Grupę Kapitałową TP, do której naleŜą równieŜ operator
komórkowej sieci Idea - PTK Centertel, dostawca nowoczesnych rozwiązań internetowych
- TP Internet oraz platforma handlu elektronicznego - Marketplanet. Spółka jest częścią
światowej grupy telekomunikacyjnej France Telecom. Grupa TP jest największą grupą
telekomunikacyjną w Europie Środkowej.
Cel pracy.
Celem pracy jest analiza techniczna spółki TP S.A.. Właśnie ta spółka wydała mi
się ciekawa, ze względu na jej pozycję na rynku. Przy tak słabej, od niedawna
wkraczającej na rynek telekomunikacyjny konkurencji TP S.A jest gigantem. Oceniając TP
S.A. według jej pozycji na rynku, wydaje się Ŝe inwestowanie w jej akcje niesie ze sobą
znikomy stopień ryzyka, oraz niskie zyski. Inwestycja wręcz idealna dla początkujących.
Wstęp do analizy technicznej.
Analiza techniczna słuŜy do określenia prawdopodobieństwa zmiany kursów na
podstawie ich zmiany z przeszłości, przy uwzględnieniu optymalnie wszystkich
czynników, które miały i mają obecnie oraz mogą mieć wpływ na kształtowanie się
podaŜy i popytu na akcje. W analizie technicznej wykorzystuje się przede wszystkim
zmiany kursów, wolumenu obrotu i wskaźniki techniczne.
Przy stosowaniu analizy technicznej naleŜy kierować się następującymi zasadami:
•
Wzajemny wpływ pomiędzy podaŜą a popytem na akcje decyduje o kursie akcji.
•
Kursy akcji zmieniają się w trendzie, który zawsze trwa pewien czas.
•
Ceny akcji w trendzie zmieniają się pod wpływem ich popytu i podaŜy.
•
Zmiany wykazują tendencje do powtarzalności, co naleŜy wykorzystywać do
przewidywania zmian w przyszłości.
•
Wykresy zmian kursów wyraźnie przedstawiają okresy, w których moŜna było
uzyskać zyski kapitałowe ze sprzedaŜy akcji.
•
Analizując wykresu kursu i wolumenu moŜna przewidzieć zmiany w popycie i
podaŜy
•
Zmiany w trendzie na ogół obejmują wszystkie notowane spółki, jednak występują
często wyjątki od tej reguły.
•
Rynek nigdy nie znajduje się w stanie stagnacji. JeŜeli rynek uzna, Ŝe kurs akcji
jest niski, to inwestorzy natychmiast przystępują do zakupów akcji. Właściciele
akcji reagują podniesieniem ich ceny. WyŜsza cena powoduje spadek
zainteresowania ze strony inwestorów, a to z kolei wyhamowuje tempo wzrostu
cen akcji. Wzrost cen akcji kończy się, gdy inwestorzy uznają, Ŝe osiągnęli
zadawalający zysk i rozpoczynają sprzedaŜ nabytych akcji. Początek sprzedaŜy
akcji powoduje odwrócenie się trendu, czyli spadek ich cen.
Analiza techniczna jest traktowana na rynkach wykształconych, zrównowaŜonych i o
wieloletniej tradycji drugorzędnie. W Polsce odgrywa w dalszym ciągu pierwszorzędne
znaczenie, ze względu na spekulacyjny charakter rynku.
Formacje.
Wykresy przedstawiające ruchy cen akcji moŜna podzielić na dwie grupy: wykresy
liniowe i wykresy słupkowe. Wykresy liniowe stosowane są zazwyczaj, gdy w przyjętym
okresie (np. jeden dzień) mamy do czynienia tylko z jedną pojedynczą wartością
notowania kursu. Tego rodzaju wykresy stosujemy na rynkach, gdzie cena akcji (lub
jednostki funduszu, obligacji itp.) ustalana jest według jednolitego kursu dnia i ulega
zmianie tylko z dnia na dzień.
Przyjętą zasadą rozpoznawania formacji, jest:
•
łączenie wykresu zmian cen ze zmianami obrotu (akcjogramy). Pomaga to
rozpoznawać właściwą konfigurację. Przyjmuje się bowiem, na co zresztą zwracali
uwagę zarówno Elliot jak i Dow, ze wielkość obrotu zbieŜna jest z kierunkiem
zmian cen, a nawet często go wyprzedza. Jeśli ceny rosną i obrót rośnie, mamy
dobre podstawy sądzić o trendzie zwyŜkowym. Jeśli spadają i spada obrót to o
zniŜkowym. Jeśli tej zgodności nie ma, istnieje niebezpieczeństwo zmiany
tendencji cenowej.
•
wykreślanie dolnej i górnej granicy wahań kursowych wybranego wycinka krzywej
kursowej jako tzw. linii wsparcia (na dole) i linii oporu (u góry) - tworzą one
proste figury geometryczne, co ułatwia identyfikacje formacji.
Rodzaje formacji:
•
Trend – Linie trendu są liniami, które wyznaczają kierunek bieŜącej tendencji. Dla
trendów rosnących linię trendu wyznacza układ coraz wyŜszych minimów, które
moŜna połączyć prostą. Taką linię określa się równieŜ linią wsparcia, której
przebicie moŜe stanowić sygnał spowolnienia trendu lub jego odwrócenia. W
przypadku trendu malejącego, wyznaczają go coraz niŜsze maksima cenowe i jest
on linią oporu. Jej istotne naruszenie stanowi sygnał, Ŝe za chwilę moŜe nastąpić
odwrócenie trendu.
W przypadku spółki TP S.A. zauwaŜyć moŜna trzy główne linie trendu; dwie malejące i
jedną rosnącą. W przypadku pierwszej linii trendu malejącego następował nabierający
tempa spadek, który odwrócił się w powolny wzrost. Druga linia trendu o wiele
krótsza pociągnęła za sobą niezbyt szybki spadek i powolną tendencję wzrostową,
którą obrazuje wzrostowa linia trendu. Po niej nastąpił gwałtowny spadek.
Obserwacja linii trendu w przypadku długoterminowego inwestowania w akcje TP S.A
była czytelna, jednak inwestycje krótkoterminowe byłyby obciąŜone duŜo większym
ryzykiem.
•
Kanał - Poziomo lub pod pewnym kątem ustawiający się zygzak ruchu cen. Jego
cechą charakterystyczną jest to, Ŝe zmiany cen zawierają się regularnie między
równoległymi do siebie liniami wsparcia i oporu. Powstanie kanału oznacza
wyczekiwanie nieuchronnej zmiany tendencji (niekoniecznie odwrócenie, moŜe to
być np. przyspieszenie wzrostu) - im dłuŜszy kanał, tym zmiana silniejsza i
długotrwała.
Pierwszy kanał trendu dla TP S.A. zwiastuje gwałtowną zwyŜkę od sesji 80 dając
sygnał do zakupu akcji. Natomiast drugi kanał trendu wyraźną zniŜkę od sesji 235
dającą sygnał do sprzedaŜy akcji.
•
Trójkąty, kliny. Względnie najpewniejsze wskazanie daje trójkąt symetryczny.
Charakteryzuje się on zbliŜonym kątem nachylenia obu ramion w stosunku do osi
poziomej. Jeśli krzywa kursu zacznie przebijać linię wsparcia lub oporu, nie długo
nastąpi silna zmiana cen. Pójdą w górę jeśli przebicie nastąpi w tym samym
kierunku,
w
dół,
jeśli
przekroczona
zostanie
linia
wsparcia.
Informacje te jednak muszą być potwierdzone odpowiednimi tendencjami w
poziomie obrotów. W pierwszym przypadku muszą rosnąć, w drugim maleć.
Interesującym jest, Ŝe taki sam trójkąt, tyle Ŝe zwrócony wierzchołkiem w
przeciwną stronę, nie daje praktycznie Ŝadnych wartościowych wskazań.
Interesującą natomiast odmianą jest trójkąt prostokątny. Charakteryzuje się on
tym, Ŝe jeden z jego boków stanowi linię poziomą. Pokazuje on w dość czytelny
sposób kierunek trendu. Jeśli jego poziomy bok jest jednocześnie linią oporu (czyli
znajduje się u góry) - spodziewać naleŜy się duŜego przyspieszenia wzrostu kursu,
jeśli
pozioma
linia
jest
u
dołu
-
szybkiego
spadku.
Odmianą formacji trójkąta są kliny. Ich cechą charakterystyczną jest to, Ŝe oba
ramiona trójkąta nachylone są w tym samym kierunku. Ciekawym jest to, Ŝe
kierunek zwrotu klina (w górę czy w dół) jest odwrotny w stosunku do
występującego trendu. W przypadku trendu zwyŜkowego tłumaczy się to próbą
zdyskontowania przez inwestorów części zysków powstałych dzięki hossie. Choć
wówczas ceny spadają, to jednak fakt ten w krótkim czasie przyciąga nowych
inwestorów Zachęceni obniŜonymi cenami wchodzą na rynek, wywołując po
pewnym
czasie
szybki
wzrost
kursów.
Odwrotnie będzie się działo przy rynku zniŜkującym. Wstrzymanie się ze
sprzedaŜą w obawie przed poniesieniem strat powoduje przejściowe powstanie
nadwyŜki popytu nad podaŜą. Późniejsza jednak poprawa cen doprowadzi do
całkowitej odmiany tej relacji. Mianowicie popyt początkowo jeszcze wzrośnie, u
inwestorów powstanie obawa przed przegrzaniem koniunktury i ceny spadną.
•
Głowa i ramiona. Uznaje się ją za jedną z najbardziej wiarygodnych wskazań
zmiany trendu. Pojawienie się formacji oznacza moment przejścia trendu
zwyŜkującego w zniŜkujący. W przypadku pojawienia się formacji symetrycznie
odwróconej (głowa i ramiona w pozycji "nietoperza") na rynku zniŜkującym, fakt
ten interpretować naleŜy jako zmianę w kierunku rynku zwyŜkującego
•
Wachlarz. Jest to pęk linii wychodzących z jednego punktu, które tworzą linie
wsparcia (względnie oporu) dla kształtujących się w kolejnych okresach linii
trendu. Oznacza to sytuację, kiedy w następujących po sobie okresach powstają
odmienne trendy cenowe. Przy rynku zwyŜkującym formacja ta sygnalizuje
stopniowe osłabienie. Dawna linia wsparcia tego trendu staje się w tej formacji na
krótki czas, linią oporu. OstrzeŜenia o zmianie przychodzą tu stopniowo.
Przekroczenie linii pierwszej i drugiej jest powaŜnym sygnałem niebezpiecznego
zwrotu trendu cenowego. Przekroczenie trzeciej linii zdecydowanie oznacza
ukształtowanie
się
nowego
niekorzystnego
poziomu
cen.
Podobne rozumowanie naleŜy zastosować w przypadku wachlarza występującego
przy trendzie zniŜkującym. Wówczas pojawienie się tej formacji oznacza poprawę
trendu cenowego. Formację tę moŜemy znaleźć analizując tylko dość długie
okresy. W krótkich odcinkach czasu moŜna bowiem pomylić trend z przejściowymi
fluktuacjami.
•
Flagi, proporczyki. Są to krótkotrwałe (ok. miesiąca) wyłamania ze względnie
spokojnych trendów zniŜkujących lub zwyŜkujących. Cechą charakterystyczną są
tu dwie rzeczy: pierwsza - wychylające się z linii trendu drzewce (duŜy skok
ceny), druga - przeciwne do kierunku trendu nachylenie krótkiego kanału
zmienności kursów. Po ok. miesiącu ceny akcji wracają do poprzedniego trendu.
Bardzo podobne do flag są tzw. proporczyki. RóŜnica polega jedynie na tym, Ŝe na
drzewcu wisi nie pochylony prostokąt, a trójkątny proporzec. Interpretacja
zachowań rynku - taka sama jak flagi.
•
Spodek (spodek odwrócony). - hiperboliczny przebieg wzrostu (spadku) cen,
zapowiada głęboką zmianę tendencji. Często spodek kończy się płaską, krótką
platformą. Jest to przejściowe ustabilizowanie ceny, po którym następuje silny
wzrost. Taka postać akcjogramu stanowi bardzo dobre wskazanie dla inwestora,
poniewaŜ wie on, Ŝe spodziewany, gwałtowny ruch ceny jest bardzo blisko.
•
Inne. NaleŜą do nich m.in. formacja diamentu, trzech szczytów, potrójnego dnia,
formacja "M" i "W'. Występują one jednak albo rzadko, albo ich prawidłowa
identyfikacja nastręcza nieprofesjonaliście powaŜnych kłopotów.
Wszystkich powyŜszych formacji moŜna doszukać się na akcjogramie TP S.A.. Nie jest
to jednak wiarygodna metoda, poniewaŜ w momencie podejmowania decyzji nigdy do
końca nie wiadomo czy formacja jest zakończona, a dodatkowo jej interpretacja jest
wysoce ryzykowna.
Wolumen obrotów.
Jest to liczba akcji, które zmieniły właściciela w danym okresie, np. na sesji.
Na wykresie relacji między ceną akcji a wolumenem obrotów akcji TP S.A. wyraźnie widać
cztery sygnały generowane przez inwestorów. Pierwszy (sesja 94) zwiastował spadek cen
akcji, drugi (sesja 127) powolny wzrost, a trzeci i czwarty nagły spadek. Były to więc
wyraźne sygnały do kupna lub sprzedaŜy akcji, które w połączeniu z innymi wskaźnikami
były wysoce wiarygodne i pomocne w analizie.
Średnie ruchome.
Do najpopularniejszych i zarazem najstarszych narzędzi analizy technicznej
naleŜą średnie ruchome . SłuŜą one do pomiaru zasięgu trendu oraz odczytywania
dominującej tendencji obecnej na rynku papierów wartościowych. Ponadto generują
sygnały o nadchodzących zmianach w kierunkach trendów jak równieŜ identyfikują
najlepsze momenty do kupna i sprzedaŜy akcji.
Średnie 15 i 45 okresowe obliczone są ze wzoru
k
n
k
X
X
n
k
n
i
i
≥
=
∑
+
−
=
,
1
gdzie:
Xn- kolejna wartość średniej arytmetycznej zmieniająca się od k do liczby
notowań,
k - przesunięcie średniej ruchomej(15, 45),
Xi - kurs akcji na i-tej sesji
JeŜeli spadający kurs przebija z góry nie rosnąca SK15, oznacza to słabość akcji i
sygnał do sprzedaŜy. Dodatkowo przebicie z góry nierosnącej SK45 informuje o
tym , Ŝe tendencja spadkowa moŜe mieć charakter długofalowy i moŜe to być początek
formowania się trendu spadkowego.
Sygnały do sprzedaŜy akcji dla spółki TP S.A. inwestorzy otrzymali na 21, 103, 169, oraz
237 sesji (przy SK 15). Jeśli pod uwagę weźmiemy SK 45 to wyraźny sygnał do
sprzedaŜy nastąpił na 121 sesji.
ROC
Wskaźnik Zmiany (ang. ROC czyli Rate of Change) jest jednym z najbardziej
popularnych wskaźników. ROC to zmiana procentowa kursu z obecnej sesji w stosunku
do kursu sprzed k sesji.
ROC (t,k) = 100% * (Kurs(t) - Kurs(t-k)) / Kurs(t-k)
gdzie:
Kurs(t) - kurs aktualny
Kurs(t-k) - kurs sprzed k sesji
Jak widać ROC podaje o ile % aktualna cena jest wyŜsza (niŜsza) od ceny
sprzedaŜy sprzed k sesji. Zalecane wartości parametru k to 5 dla inwestycji
krótkoterminowych i 10 dla średnioterminowych. ROC oscyluje wokół zera.
Zazwyczaj wyznacza się linie wysprzedania i wykupienia akcji(rynku), która łączy punkty
maksymalne(minimalne) na wykresie. Linie te są poziome i wyznaczają moŜliwe
zahamowanie wzrostu (spadku) wskaźnika (a więc i ceny) a nawet i jego spadek
(wzrost). Jeśli wzrostowi (spadkowi) ceny towarzyszy wzrost (spadek) wskaźnika, to
wzrost (spadek) ceny moŜna uznać za trwały.
Jest to wskaźnik szczególnie waŜny przy dynamicznych wzrostach lub spadkach kursu.
JeŜeli linia wskaźnika rośnie, wskazuje to na zwiększającą się dynamikę ruchu kursu,
jeŜeli maleje, moŜe to świadczyć o słabości trendu. Za typowy sygnał kupna uwaŜa się
przecięcie od dołu linii 0, a sprzedaŜy przecięcie linii 0 od góry
•
Dla rynku zrównowaŜonego wykreślamy linie wykupienia i wysprzedania jako
dwie poziome proste w równej odległości od zera. Linie powinny znajdować się w
takim połoŜeniu, aby około 90 % przebiegu wskaźnika znajdowało się pomiędzy
nimi. Wyjście ponad linie wykupienia, a następnie jej przebicie w dół, jest
sygnałem sprzedaŜy, spadek poniŜej poziomu wysprzedania i jego przebicie w
górę oznacza sygnał kupna.
•
Dla rynku niestabilnego (podczas długotrwałej zwyŜki lub zniŜki ). Poziomy
wykupienia i wysprzedania wykreślone na podstawie obserwacji historycznych
mogą się okazać mylące.
•
Przy inwestycjach długoterminowych pomocne wydają się być linie trendu
wykreślone dla wskaźnika i kursu. JeŜeli trendy te nie są zgodne (np. kurs
zwyŜkuje a wskaźnik zniŜkuje) świadczy to o osłabieniu kursu, nie jest jednak
sygnałem do natychmiastowego kupna lub sprzedaŜy.
Ogólne zasady interpretacji wskaźnika ROC moŜna przedstawić następująco :
•
Równoczesne osiągnięcie przez kurs i ROC maksimum (minimum) wzmacnia trend
rosnący ( malejący )
•
Osiągnięcie przez kurs maksimum ( minimum) przy jednoczesnym spadku
(wzroście ) wskaźnika oznacza osłabienie trendu i moŜliwość jego zmiany na
przeciwny
•
Długotrwała konsolidacja ( stabilizacja ) wskaźnika zmian na jednym poziomie
zapowiada zmianę trendu.
W przypadku TP S.A. wskaźnik ROC wzmacnia trend malejący na sesji 10 i 119, oraz
potwierdza jego zmianę na sesji 230.
MACD i linia sygnałowa.
MACD jest oscylatorem średnich wykładniczych - o ściśle ustalonych parametrach.
Znaczenie wskaźnika najlepiej wyjaśnia tłumaczenie jego pełnej angielskiej nazwy -
ZbieŜność i RozbieŜność Średnich Ruchomych (ang. Moving Average Convergence
Divergence).
MACD jest róŜnicą wartości długo- i krótkoterminowej średniej wykładniczej. Najczęściej
stosuje się średnie 8- i 17-dniowa ( dla inwestycji długoterminowych mogą być to średnie
12 i 26-dniowa ). Analiza MACD opiera się o linię SIGNAL, która jest średnią wykładniczą
o okresie 9 dni wyliczoną ze wskaźnika
MACD (SW z x sesji,SW z y sesji) = SW1 - SW2
x < y
SIGNAL to średnia wykładnicza z MACD z s sesji
Podczas tendencji wzrostowej średnia z x sesji rośnie szybciej, niŜ średnia z y sesji, co
powoduje zwiększenie wartości oscylatora. Podczas tendencji spadkowej jest odwrotnie.
Przecięcie przez wykres MACD swojej linii sygnału od góry to sygnał sprzedaŜy, a od dołu
to sygnał kupna. Potwierdzeniem tych sygnałów jest przecięcie przez wykres MACD linii
równowagi znajdującej się na poziomie 0.
Sygnał kupna następuje, gdy MACD przecina SIGNAL od dołu (wzmocnienie następuje
wtedy gdy przechodzi ona z wartości ujemnych na dodatnie).
Sygnałem sprzedaŜy jest przecięcie przez MACD linii SIGNAL od góry (najlepiej przy
równoczesnym przebiciu linii zera od góry).
Momenty kupna i sprzedaŜy sygnalizowane przez wskaźnik MACD są często sygnałami
spóźnionymi i nadają się raczej do inwestycji długoterminowych. Istnieje szkoła
podejmowania decyzji juŜ po zmianie kierunku trendu wskaźnika. Opiera się ona na
załoŜeniu, Ŝe po zakończeniu spadku i rozpoczęciu wzrostu MACD w krótkim czasie
przetnie SIGNAL od dołu (analogicznie dla przejścia z okresu wzrostu do spadku - nastąpi
przecięcie od góry). Podejście takie jest jednak obarczone sporym ryzykiem.
Na podstawie wskaźnika MACD i linii sygnałowej momenty sprzedaŜy nastąpiły na sesji
83, oraz 147. Momenty kupna nie kształtowały się zbyt wyraźnie, jednak takie sygnały
wystąpiły na sesjach: 67, 119, 140, 186, 205. Na podstawie wskaźnika MACD cięŜko
podjąć decyzje inwestycyjne. W połączeniu z dotychczasową analizą moŜna jednak
uzyskać pewne wskazówki inwestycyjne.
Momentum.
Momentum jest wskaźnikiem wykupienia/wysprzedania, który mierzy zmiany ceny
w większym stopniu niŜ sam poziom cen.
Momentum obliczamy odejmując od ceny dnia (zamknięcia) cenę sprzed [n] okresów.
Rezultatem jest linia, która reprezentuje pozytywne i negatywne zmiany w cenach.
Momentum oscyluje wokół linii 0, która jednocześnie jest wartością momentum w chwili
rozpoczęcia
analizy.
Konwencjonalna
interpretacja
wskaźnika
–
rynek
jest
wykupiony, gdy momentum jest dodatnie a wysprzedany, gdy momentum jest ujemne.
Interpretacja momentum jest identyczna jak interpretcja ROC. Oba wskaźniki pokazują
zmianę ceny. Jednak ROC pokauje procentową zmianę ceny, podczas gdy, momentum
pokazuje
zmianę
ceny
jako
ratio.
Za sygnał kupna akcji TP S.A. naleŜy przyjąć sesje 78, 85, 137, 164. Za moment
sprzedaŜy naleŜy przyjąć sesje: 13, 95, 112, 234.
Podsumowanie.
Po przeprowadzonej analizie moŜna wywnioskować, Ŝe po dłuŜszych okresach
utrzymywania się trendów następują gwałtowne spadki cen, lecz nie są one duŜe. Akcje
TP S.A. są inwestycją długoterminową, na nagłych zakupach, lub sprzedaŜy moŜna
stracić. Przewidywalność kursu jest rzeczą subiektywną i zaleŜną tylko i wyłącznie od
doświadczenia i szczęścia inwestora. Prognozowanie krótkoterminowe w wielu wypadkach
zakończyłoby się nietrafną decyzją.