Hinduizm 

07.12.2008 – wykład dr M. Sachy 

 

Festiwal  Shashi  –  związany  z  macierzyństwem  i  płodności,  na  który  przybywają  pary  starające  się o 

dziecko. 

Bogini Kali odpowiada za panowanie nad równowagą między siłami dobra i zła. Ofiarowanie dziecka 

przez  położenie  na  ziemię  potwierdza  przynależność  dziecka.  Skomunikowanie  dziecka  z  ziemią  i 

poddania  go  pod  protekcję.  Gdy  dziecko  rodzi  się  pod  nieobecność  ojca  przeprowadza  się  „ryt 

adopcyjny” w którym ojciec odbiera dziecko nie bezpośrednio od matki, ale położone na ziemi. 

Ryt  ablucji  dziecka  –  po  pierwszych  postrzyżynach.  Dziecko  ofiarowane  w  wodzie  po  ingerencji  we 

wzrost  włosów.  Włosy  symbolicznie  powiązane  są  z  seksualnością.  Kobieta  zawsze  ma  związane  i 

uporządkowane  włosy.  Rozpuszczone  włosy  tradycyjnie  oznaczały  bycie  wyzywającą  w  sensie 

seksualnym. 

Ryt  upanayany  –  chłopcu  nakłada  się  święty  sznur  bramiński.  Chłopiec  ma  ogoloną  głowę.  Po  tym 

rycie  chłopiec  może  powtarzać  mantry  dla  wtajemniczonych  i  może  podjąć  studia  bramińskie.  W 

czasie kształcenia na kapłana uczy się hymnów wedyjskich. 

Jest kilka ulubionych sportów Hindusów. Jednym z nich są zapasy. Istnieją specjalne grupy ascetów, 

którzy zaprawiają się do sportu, a jednocześnie rozwijają się duchowo.  

Vivaha – rytuał ceremonii małżeńskiej. Sprawowany w odświętnych strojach. Małżonkowie ubierani 

jak  król  i  królowa  świata.  Nawet  w  rodzinach  bardzo  ubogich  ogromny  nacisk  kładzie  się  na 

odpowiedni  strój.  Małżeństwo  uznaje  się  za  zaślubienie  kosmicznych  energii  męskich  i  żeńskich. 

Obowiązującym kolorem dla małżonki jest płodnościowy kolor czerwony. Używany kokos symbolizuje 

jaźń  ludzka  –  na  zewnątrz  twardy,  włóknisty,  zaś  jego  wnętrze  jest  orzeźwiające.  Rozbicie  kokosu 

symbolizuje  zgodę  na  przejście  do  wnętrza  jaźni.  Małżonkowie  godzą  się  na  pokazanie  się  od 

wewnątrz.  Pan  młody  ubrany  na  biało.  W  niektórych  regionach  obowiązuje  całkowite  zakrycie 

kobiety. Pojawia się sztuka malowania dłoni i stóp henną. Po zawarciu związku małżeńskiego pojawia 

się  element  ofiarowania  w  wodach  Gangesu.  Masowe  śluby  –  ze  względów  ekonomicznych 

organizuje  się  w  ubogich  rodzinach.  Opłacenie  rytuałów  są  wysokie,  stąd  w  czasie  jednego  rytuału 

można połączyć 1000 – 1500 par. 

Obrzędy przejścia – związane z nakierowaniem na religię. W dojrzałym czy starszym wieku pojawiają 

się rytuały pielgrzymkowe. 

Najbardziej  charakterystyczny  ryt to  kremacja  ciał  zmarłych.  Kontakt  ze  zmarłymi jest  tabuizowany. 

Za  rytuał  kremacyjny  odpowiada  specjalna  kasta.  W  ramach  opłaty  wyznaczone  osoby  z  tej  kasty 

zajmują się wszystkim, co należy z ciałem. Sam rytuał odprawiają wyszkoleni kapłani. Używane kule 

ryżowej  wspomagają  zmarłego  w  czasie  jego  przejścia  po  śmierci  pomiędzy  dwoma  światami. 

Członkowie  rodziny  są  odpowiedzialni  za  uhonorowanie  pamięci  zmarłych.  Ofiarę  wspomagającą 

zmarłego może złożyć jedynie syn. 

Zwyczaj  zapalania  lampionów  na  bambusowych  tyczkach  –  oferta,  która  składana  jest  przez 

owdowiałą kobietę. Światła lampionów mają oświetlić mężowi drogę do zaświatów. 

Tilaka - plama farby - kładziona na czole po wyjściu ze świątyni. 

Kobiety  sadhvi  –  żeńska  odmiana  ascety  –  ubrana  w  szatę,  która  z  jednej  strony  jest  biała  –  czyli 

symbolizuje stan czystości, a charakterystyczna czerwień lub pomarańczowy/szafranowy symbolizuje 

ascezę. 

Obserwuje się specjalne grupy mężczyzn, którzy biorą na siebie wzorzec mitu, o pobożnej Illamy. W 

jej rodzinie doszło do posądzenia jej przez ojca jej pięciu synów o zdradę, gdyż późno przyszła z wodą. 

Ojciec zwrócił się do synów o zabicie matki. Czterech odmówiło i zostało przeklętych, na skutek czego 

zostali eunuchami. Zabita matka stała się boginią, a jej synowie zapoczątkowali jej kult. Na pamiątkę 

tego zajścia część mężczyzn przebiera się za kobiety.  

Mehta i Nair – reżyserki indyjskie, które poruszają zagadnienie związków lesbijskich.  

Poszczególne  sekty  noszą  własne  znaki.  Spotyka  się  pewien  rodzaj  tatuażu  w  sektach  wisznuickich. 

Zwykle  wykonywany  środkami  nietrwałymi  –  np.  rzeczną  glinką,  popiołem,  pastą  sandałową  i 

kurkumą.  Znaki  wisznuickie  zawierają  znak  w  kształcie  urdhva  –  wyciągnięte  w  górę  ramiona,  w 

kształcie litery U. Znaki sziwaickie związane są z  triadami: trójząb Śiwy, trzy góry, znaki księżycowe, 

znak  trzeciego  oka.  Jednym  z  atrybutów  Śiwy  jest  półksiężyc.  Księżyc  odnosi  się  do  somy.  Znaki 

Śaktów – sami siebie odnoszą do kultu Wielkiej Bogini. Popularnym znakiem jest odwrotna swastyka 

z ramionami złamanymi w lewo. Jest symbolem Kali. 

Rytuały codzienne 

Wiążą się z przestrzenią prywatną lub świątynną. W domach organizowane są dla kultu domowego 

kaplice, z wyobrażeniem bóstwa, jakąś forma ognia (kadzidełka, naczynia ze świecami, lampki oliwne, 

lampka maślana – najczystsza i najświętsza). Czasami pojawiają się kwiaty, złożone pieniądze. 

W kulcie świątynnym pojawia się rytuał arati – poruszania światła. Lampionem wykonuje się koliste 

ruchy  ze  śpiewami  symbolicznej  pieśni.  Używa  się  niesamowitej  instrumentalistyki  przy  wstępie  do 

arati z wykorzystaniem wibrujących i dudniących instrumentów, po których następuje hymn arati.  

Rytuały  ofiarowania  substancji  płynnych.  Rytuał  na  cześć  Sziwy,  którego  figura  jest  oblewana  i 

obmywana  różnymi  substancjami  –  miodem,  mlekiem  –  po  czym  figurę  przyozdabia  się  kwiatami, 

ofiaruje się pastę sandałową itp.  

Rytuał polegający na śpiewaniu mantry ze złożonymi dłońmi wraz z gestem wejścia do wody – np. do 

Gangesu – który wykonywany jest na powitanie dnia i obmycia się z nocy. 

W  Gangesie  wykonywanych  jest  bardzo  wiele  czynności  codziennych  i  rytualnych.  Jedna  z  ofiar 

polega  na  złożeniu  na  liściu  kwiatów  i  zapalonej  lampki,  które  oddaje  się  wodzie,  a  przez  to  samej 

bogini Gange. 

Rytuały okazjonalne 

Rytuał krzesania ognia – krzesania Agniego. 

Homa – kapłani usadowieni na cmentarzu w kwadratowej strukturze reprezentują cztery Wedy. 

Istniejące  w  Indiach  cmentarze  są  albo  cmentarzami  muzułmańskimi,  albo  zawierają  tylko  kapliczki 

bez  pochowanych  ciał.  W  niektórych  rejonach  Indii  chowa  się  zwłoki  na  cmentarzach  –  w  ramach 

hinduizmu nie tradycyjnego, a ponadto niekiedy chowa się popioły nie zrzucone do wody. Cmentarze 

ściągają  specyficznych  ascetów,  dla  których  cmentarz  jest  miejscem  ich  praktyki,  medytacji  i 

składania ofiar. Istnieje pochówek lotny, powietrzny – gdzie nie ma miejsc do palenia ani chowania 

zmarłych, np. podhimalajskie plemiona i w obszarze tybetańskim. Zostawia się wtedy zwłoki ptakom 

na żer. 

Ofiary ogniowe Homa – masło wlewane do ognia, składanie cennych rzeczy, spalanie cennych szat.  

Rytuał brahmana puja – dla uhonorowania bramina. 

Śricakra puja – w sekcie rozpowszechnionej na południu, rytuał związany z kultem Wielkiej Bogini z 

wykorzystaniem  diagramów,  na które  przy mantrach  wysypuje  się  kwiaty,  składa  cenne substancje. 

Rytuał  potrafi  być  bardzo skomplikowany.  Używanie świętych  diagramów  –  jantr  i  madali wiąże  się 

albo ze stałą strukturą służącą do wykonywania rytuału, albo wysypywane z kolorowych proszków. W 

kontekście rytuału konieczne jest uaktywnienie jantry, w czasie nakładania na nia świętych mantr w 

procesie wizualizacji. Owa jantra czynna jest tylko w kontekście wykonywanego rytuału. W rytuałach 

tantrycznych  kult  związany  jest  ze  specyficznym  objawieniem  dotyczącym  kosmologii  i  rytuałów. 

Konieczna jest inicjacja do tego kultu. Potrzebny jest kontakt inicjowanego z mistrzem. Kult zakłada 

własną praktyczną ścieżkę duchową opartą na codziennej dyscyplinie nałożonej przez mistrza, która 

polega na medytacji i mantrach. Chodzi też o sprawowanie specyficznego kultu. Istnieje przekonanie, 

że  bóstwo  w  kulcie  manifestuje  się  na  podstawie  mistycznego  diagramu  –  ciała  geometrycznego. 

Odpowiednikiem  dźwiękowym  jest  mantra,  a  od  strony  formy  pojawia  się  idol  –  kanoniczne 

wyobrażenie bóstwa, z określonymi cechami i atrybutami. 

Inną  formą  opracowania  diagraficznego  są  czynności  o  charakterze  magiczno  –  ochronnym.  Są 

rozumiane jako dobra wróżba – mangala – rytuał kobiecy polegający na rysowaniu określonych form 

przed swoim domostwem. Funkcjonuje w bardziej ludowych kultach. 

Przy  świątyniach  często  znajdują  się  stoiska,  na  których  można  zaopatrzyć  się  w  gotowe  do 

ofiarowania elementy, składające się z liścia, na którym te elementy się znajdują, lub koszyczki z tymi 

elementami. Można zaopatrzyć się kadzidełka czy lampki. W niektórych kultach z wizytą w świątyni 

kojarzy się nałożenie na ciało emblematu, który symbolizuje wzięcie błogosławieństwa. Bardzo często 

jest to poświęcona nić – plecionka, która przewiązuje się przegub. 

W wielkich świątyniach pojawiają się wędrowni sadhowie oczekujący na datki. 

Rytuał oczyszczeniowy przed wejściem do właściwej części świątyni. Kapłan uczy modlitwy, po której 

następuje oczyszczenie w basenie. 

Rzadkim  rytuałem  jest  ofiara  z  bawołu.  W  Kamakhya  odprawia  się  ten  rytuał.  Wielkie  świątynie 

przyciągają masy pielgrzymów, którzy przed wejściem ustawiają się w wielogodzinnych kolejkach. 

Same  kompleksy  świątynne  potrafią  być  bardzo  rozbudowane,  z  wieloma  dziedzińcami  i 

pomniejszymi kapliczkami. 

Niektóre  rytuały  związane  są  z  rolnictwem.  Kobiety  jako  związane  z  zabezpieczeniem  płodności  w 

festiwalu Dal Chhath proszą o płodność, opiekę i powodzenie w rolnictwie. 

Często  w  rytuałach  hinduistycznych  przygotowywane  jest  miejsce  do  przygotowania  darów  –  taka 

poczekalnia  przed  wejściem  do  świątyni.  Częstym  elementem  są  procesje  z  idolami  bóstw.  Same 

przedstawienia bóstw objęte są tabu dotykowym i są instalowane w świątyniach na stałe. Natomiast 

przedstawienia  do  procesji  sa  przygotowywane  specjalnie.  Takie  procesje  zwykle  odbywają  się  z 

okazji  wielkich  świąt.  Procesje  mogą  mieć  też  skromniejsza  formę.  W  festiwalu  Purnima  grupa 

mężczyzn może sama przenosić z wioski do wioski idola bóstwa skonstruowanego przez siebie. 

Jeszcze  jednym  elementem  jest  istnienie  świąt,  które  kojarzą  się  z  obszarami    gdzie  jest  woda. 

Konstruuje  się  na  ten  czas  efektowne  wizerunki,  które  robione  są  z  niewypalanej  gliny.  Taki 

wizerunek w procesji wynosi się z miasta i oddaje wodzie, gdzie idol rozpływa się na oczach procesji. 

Jest  to  symbol  czasowego  przebywania  bóstwa  w  wizerunku,  na  które  to  przebywanie  bóstwo 

łaskawie  pozwala.  Idole  te  są  kolorowe  i  bogato  zdobione,  malowane.  Są  one  niekiedy 

nieprawdopodobnie wielkie. Istnieją także malutkie wizerunki oddawane morzu przez dzieci. 

Zgromadzenie sadhów w czasie festiwalu Kumbha Mela – odbywający się raz na 12 lat  w każdym z 4 

miast.  Wtedy  często  asceci  składają  śluby  ascetyczne,  zakonne.  W  czasie  tego  święta  widać  jak 

powszechny jest ascetyzm w Indiach. Część z nich wstępuje do określonych kongregacji ascetycznych, 

innych łączy jedynie kontakt z własnym mistrzem. 

Kapliczki, ołtarze i przedmioty kultowe. 

Bóstwo traktowane jest jak gość. Kiedy przybywa z dalekiej drogi, należy je umyć, ofiarować jedzenie, 

ofiarować  to,  co  najlepsze,  chwilę  adorować  i  na  koniec  zostawić  na  moment  w  spokoju.  W  czasie 

pudży  ostatnia  część  niekiedy  przygotowuje  bóstwo    do  odpoczynku.  Rano  na  nowo  się  je  wzywa, 

wita,  przystraja  i  przygotowuje  do  kolejnego  dnia  i  odwiedzin  pielgrzymów.  W  tym  kontekście 

specjalni funkcyjni kapłani mogą cały dzień być zajęci opiekowaniem się bóstwem. 

W Noc Śiwy – Śivaratri – na przełomie stycznia i lutego.  

Oprócz  wyobrażeń  używa  się  masek  bóstw,  np.  do  procesji.  Maski  są  nakładane  na  specjalne 

konstrukcje, ubierane i przystrajane. 

Przedstawienie bogini Kali stąpającej po mężczyźnie – Kali może oznaczać energię żeńską – wiecznie 

aktywną. Energia męska w Indiach jest pasywna, nieaktywna – w tym przedstawieniu w pozycji śava – 

trupa. 

Różne  bywają  poziomy  opracowywania  wizerunków.  Może  być  rzeźbą,  ikoną.  W  domowych 

kapliczkach często jest to zdjęcie. Takie zdjęcie jest adorowane i ornamentowane. Przyozdabia się je 

naszyjnikami,  ozdobami,  kwiatami.  Ubieranie  wizerunku  jest  tez  wielką  i  utrwaloną  w  Indiach 

metaforą  kreacji.  W  ten  sposób  bóstwo  nabiera  ciała.  Każdy  z  tych  elementów  za  coś  odpowiada. 

Kadzidło oznacza, że bóstwo wchodząc w ciało decyduje się na przyjęcie wyposażenia zmysłowego. 

Nałożenie światła – np. położenie świecy – oznacza przyjęcie przez bóstwo zmysłu wzroku. W czasie 

rytuału  ubierania  mamy  szereg  ciągów  znaczeniowych,  w  tym  także  materializacji  bóstwa  na  czas 

kultu. Dlatego na następny dzień ściąga się poprzednią ornamentykę i nakłada nową.  

Bardzo często w znanych świątyniach wyobrażenia są montowane w specyficzny sposób. Przykładem 

są  przedstawienia  wykuwane  w  skale.  Jedną  z  piękniejszych  świątyń  jest  świątynia  na  wyspie 

Maharasthra, do której dopływa się z Bombaju. Jest to nieprawdopodobnie piękna świątynie z VI/VII 

w. z przepracowanymi elementami estetycznymi i gra świateł. Pokazuje ona Śiwę o trzech twarzach. 

Obecnie  przy  tym  przedstawieniu  nie  odbywa  się  kult  –  świątynia  jest  zabytkiem  wyjątkowej  klasy. 

Gra  świateł  w  tej  Elefancie  daje  efekt  wrażenia,  że  bóstwo  się  porusza.,  że  wizerunek  wypływa  w 

kierunku człowieka. 

Yonilingam  –  joni  =  macica,  wyobrażenie  sziwaickie  przedstawiające  zjednoczenie  dwóch  zasad  – 

męskiej i żeńskiej.  

Śrijanta 

Święty  ołtarz  typu  homa  oparty  jest  o  przygotowany  rytuał.  Ołtarz  zbudowany  jest  z  kolorowych 

proszków.  

Ołtarz  z  pięciu  czaszek  –  odnosi  się  do  któregoś  z  kultów  tantrycznych.  Czaszki  symbolizują  pięć 

podstawowych ograniczeń człowieka. Jest to rzadki w Indiach ołtarz. 

Dzwonki są na wyposażeniu świątynnym jako coś, w co się uderza w czasie wchodzenia do świątyni. 

Jest to przywołanie bóstwa lub danie mu znaku, że się jest; pozdrowienie bóstwa. 

W czasie świąt ludowo-zabawowych pojawiają się przedstawienia kojarzone z Bhimą - Bhima Puja.  

Można  spotkać  przedstawienia,  które  w  ogóle  nie  pasują  do  hinduskiego  panteonu.  Często  SA 

pozostałościami starych bóstw – nawet przedariańskich. 

Wyobrażenie  nagiej,  kucającej  kobiety  eksponującej  łono  –  kojarzone  z  kultem  tantrycznym,  albo  

bardzo starą pozostałością minionych kultów. Rozumiana może być jako genetrix świata – rodzicielka. 

Można spotkać tez  i  takie kaplice, w których  maska bóstwa  jest  nasadzana  na drzewo,  a ono  samo 

jest ubierane w sari. Często tak wykorzystywane są tradycji ludowej bardzo stare drzewa. Niekiedy w 

konarach drzewa buduje się kapliczkę. Niekiedy konary stroi się wstążkami, które związane z mantrą i 

upamiętniają składane życzenia związane z ta mantrą. 

Niekiedy  spotyka  się  gliniane  przedstawienia  zwierzęce,  które  mogą  stanowić  ofiarę  zastępczą  za 

niegdysiejsze składanie ofiar ze zwierząt. 

Niektóre miejsca uznawane są za szczególnie święte z powodu cudów uzdrowienia, które w nich się 

dokonały. Zostawia się w tych miejscach wota. 

Pieczęcie – np. yoni stamp. 

Niektóre przedmioty mogą być kompletnym przedstawieniem domowej kaplicy. 

Miejsca święte w Indaich. 

31.01.2008  r.  –  godz.  11:00  termin  sesyjny  egzaminu;  18.01.2008  r.  –  po  zajęciach  –  egzamin  dla 

zamiejscowych; Istnieje możliwość zdawania w środy od 14:00 na dyżurach. Flood Gavin, Hinduizm. 

Wprowadzenie.