1
Środki obrotowe (Aktywa obrotowe)
Pojęcie środków obrotowych. Rzeczowy majątek obrotowy oraz jego
klasyfikacja. Ruch okrężny środków obrotowych. Szybkość krążenia
środków obrotowych.
Aktywa obrotowe są to składniki majątkowe pozostające w przedsię-
biorstwie w swojej pierwotnej postaci poniżej 1 roku i ciągle zmienia-
jące swoją postać naturalną. Stanowią one drugą grupę składników
majątkowych podmiotu gospodarczego.
2
MATERIAŁY
3
Zapasy
- są to nabyte lub wytworzone we własnym zakresie składniki
majątkowe, które przeznaczone są do zużycia lub dalszej odsprzedaży.
Zapasy występują w postaci:
–
materiałów,
– półproduktów i produktów w toku,
– produktów
gotowych,
– towarów,
– zaliczek na dostawy.
4
Materiały
są istotną składową rzeczowego majątku obrotowego,
zwłaszcza w jednostkach wytwórczych, służą z zasady do jednorazo-
wego zużycia w jednym cyklu produkcyjnym, a ich wartość w całości
obciąża koszty wytworzonych produktów lub usług.
Materiały mogą pochodzić z zakupu lub być wytworzone we własnym
zakresie z przeznaczeniem do zużycia jako surowce w produkcji, do
wykonania usług lub budowy nowych obiektów, względnie do zużycia
na cele ogólnogospodarcze.
5
W ramach materiałów można wyróżnić:
1. materiały podstawowe tj. surowce, materiały zużywane bezpo-
średnio w procesie produkcyjnym i wchodzące w skład gotowego
wyrobu: np. pak w brykietowni, cement i kruszywo w produkcji
wyrobów betonowych,
2. materiały pomocnicze nie wchodzące w skład gotowego wyrobu,
ale niezbędne do jego wytworzenia np. piasek i płótno do podsadz-
ki w kopalni, pył kamienny,
3. oleje, smary, paliwo do zużycia w transporcie,
4. nośniki energii np. para, gaz, gorąca woda,
5. części zapasowe do maszyn i urządzeń oraz środków transportu,
6
6. opakowania wielokrotnego (skrzynki, bębny, butelki zwrotne) lub
jednorazowego użytku (kartony, worki, torebki),
7. złom, odpady, produkty uboczne i odzyski powstałe w toku pro-
dukcji lub innej działalności - jeśli posiadają przydatność użytkową
(można je sprzedać lub zużyć na własne potrzeby).
Półprodukty
– to wyroby, które przeszły określone technologicznie
zamknięte fazy produkcji i są przeznaczone do montażu lub dalszego
przerobu, ale mogą być również przedmiotem sprzedaży.
7
Produkty w toku
–
to produkty rozpoczęte, nie w pełni ukończone
pod względem wymogów technologicznych, technicznych i handlowych
- wymagające dalszej obróbki np. roboty budowlano-montażowe, pro-
dukcja w zasiewach).
Produkty gotowe
– to wyroby, usługi, roboty budowlano-
montażowe, które odpowiadają normom technicznym, jakościowym i
handlowym, są zakończone i nie podlegają dalszemu przerobowi w
przedsiębiorstwie.
8
Towary
– produkty innych przedsiębiorstw, nabyte przez dany pod-
miot celem dalsze] odsprzedaży (bez ich dalszego przerobu w jednost-
ce), za wyjątkiem artykułów spożywczych nabytych na potrzeby ga-
stronomii.
Zaliczki na dostawy
– są to kwoty pieniężne przekazane na poczet
przyszłych dostaw materiałów, towarów, robót lub usług - nie rozli-
czone na dzień bilansowy.
9
Ruch okrężny aktywów (środków) obrotowych
Jednym z czynników odróżniających aktywa trwałe i obrotowe jest
sposób ich uczestniczenia w obrocie gospodarczym.
Aktywa (środki) trwałe
pozostają w jednostce gospodarczej przez
okres dłuższy niż jeden rok (często przez wiele lub dziesiątki lat) i
przez cały czas ich eksploatacji zachowują swoją pierwotną postać, a
wartość ich zużycia jest stopniowo przenoszona na wytworzone pro-
dukty, wyroby lub usługi. Czyli te składniki majątkowe uczestniczą w
wielu cyklach gospodarczych.
10
Aktywa (środki) obrotowe
pozostają w jednostce gospodarczej
przez okres nie dłuższy niż jeden rok i ciągle zmieniają swoją postać
naturalną, czyli pozostają w stałym obrocie gospodarczym. Określa
się, że środki te zużywają się w jednym cyklu gospodarczym i całkowi-
cie przenoszą swoją wartość na wytworzone produkty, roboty lub
usługi - dotyczy to zwłaszcza materiałów.
Zjawisko to określa się mianem
ruchu okrężnego aktywów
(środków) obrotowych)
.
11
W ruchu tym wyróżnia się trzy fazy:
1.
fazę zaopatrzenia,
2. fazę produkcji,
3. fazę sprzedaży.
W fazie zaopatrzenia
przedsiębiorstwo nabywa surowce i materiały
niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej dwojako:
1. za gotówkę,
2. na warunkach kredytu kupieckiego lub na kredyt.
12
W pierwszym przypadku następuje jedynie zamiana jednej postaci ak-
tywów (środków) obrotowych tzn. środków pieniężnych (gotówki) w
inną postać (zapas materiałów lub surowców).
W drugim przypadku zakupowi towarzyszy powstanie zobowiązań
wobec dostawcy (odroczony termin płatności za dostawę) lub kredyto-
dawcy (banku). W tym przypadku wpływa to na powiększenie ogólne-
go poziomu aktywów i równoważny wzrost pasywów przedsiębiorstwa.
W fazie produkcji
w wyniku realizacji procesu produkcyjnego
(przy udziale pracy ludzkiej, środków trwałych i innych czynników
produkcji) powstają produkty gotowe, półprodukty, produkty w toku
(nie zakończone). Angażowanie pracy ludzkiej powoduje konieczność
13
zapłaty - czyli pochłania również środki pieniężne lub rodzi zobowią-
zania wobec pracowników.
W fazie sprzedaży
wytworzone produkty są sprzedawane odbior-
com w dwojaki sposób:
1. na warunkach odroczonej płatności (kredytu kupieckiego) - co ro-
dzi powstanie należności krótkoterminowych od odbiorców,
2. na warunkach sprzedaży gotówkowej - co zwiększa natychmiast
stan środków pieniężnych jednostki gospodarczej.
14
GOTÓWKA
15
Szybkość krążenia środków obrotowych
Szybkość krążenia aktywów (środków) obrotowych mierzy się dwoma
podstawowymi wskaźnikami:
1. wskaźnikiem rotacji aktywów (środków) obrotowych – RAO,
2. wskaźnikiem długości cyklu aktywów (środków) obrotowych, jest
to wyrażony w dniach czas trwania 1 obrotu (cyklu) aktywów
(środków) obrotowych – CAO.
16
S – wielkość obrotu, czyli wartość sprzedaży netto w okresie
obliczeniowym, zł, tys. zł,
AO –
przeciętny stan środków (aktywów) obrotowych w okre-
sie obliczeniowym, zł, tys. zł.
T –
ilość dni w okresie obliczeniowym odpowiadająca:
360 dni - dla roku; 180- dla ½ roku;
90 dni dla ¼ roku; 30 dni dla miesiąca.
17
Wskaźnik rotacji RAO
określa ilość cykli, jakie musiały wykonać
aktywa (środki) obrotowe dla osiągnięcia sprzedaży (obrotu) S w okre-
sie obliczeniowym.
Wskaźnik długości cyklu CAO
określa natomiast jak długo trwał
1 pełny cykl obrotu aktywów (środków) obrotowych ogółem, w przyję-
tym okresie obliczeniowym. Pełny cykl jest to okres czasu zamrożenia
środków pieniężnych w postaci zapasów oraz należności.
Wzrost rotacji aktywów obrotowych skraca czas 1 cyklu obrotu i od-
wrotnie. Zarządzanie aktywami obrotowymi w przedsiębiorstwie po-
winno zmierzać do poprawy tych wskaźników poprzez minimalizowa-
18
nie zapasów (surowców, materiałów, wyrobów gotowych, towarów)
oraz stanu należności krótkoterminowych, ale bez uszczerbku dla za-
chowania ciągłości produkcji i sprzedaży oraz bez pogorszenia stosun-
ków z klientami.
Przykład
Dane:
S – Sprzedaż netto w okresie roku– 225 655,3 tys. zł,
AO – Przeciętny stan środków obrotowych w okresie roku–
42 622,5 tys. zł,
Z – Przeciętny stan zapasów w okresie roku– 14 264,4 tys. zł,
