OŚWIETLENIE

ŚWIATŁO

•

Kontakt człowieka z otoczeniem odgrywa ważną 
rolę w organizacji pracy, ponieważ około 80% 
informacji jest odbieranych przez narząd wzroku, a 
pozostałe 20% przez zmysł słuchu, dotyku i 
pozostałe. 

pozostałe. 

•

Do powstania prawidłowego kontaktu potrzebny 
jest sprawny organ wzroku i określone warunki 
świetlne.

ŚWIATŁO

•

Aby oko mogło wykonywać swoją funkcję, powinno 
przekazywać obraz otaczającej rzeczywistości.

•

W szczególności istotne znaczenie ma wyraźne 

•

W szczególności istotne znaczenie ma wyraźne 
widzenie kolorów, obrazów i kształtów, a także 
możliwość ustalenia odległości.

ŚWIATŁO

•

Sprawność oka określana jest przez:

1. ostrość widzenia, czyli zdolność rozpoznawania 

najmniejszych przedmiotów lub płaszczyzn. 

najmniejszych przedmiotów lub płaszczyzn. 

Rozróżnia się ostrość rozdzielczą (osobne 
postrzeganie blisko leżących siebie przedmiotów) i 
wrażliwość na kształty;

ŚWIATŁO

2. szybkość rozróżniania, rozumianą jako okres czasu, 

który upływa od momentu pojawienia się 
przedmiotu w polu widzenia do jego dostrzeżenia.

ŚWIATŁO

Szybkość postrzegania jest tym większa, im wyższy 
jest średni poziom luminacji16 oraz im wyraźniejsze 
są różnice luminacji między przedmiotem a jego 
otoczeniem;

ŚWIATŁO

3. wrażliwość kontrastową, czyli zdolność 

postrzegania różnic jasności między obiektami w 
przestrzeni lub między częściami obserwowanego 
przedmiotu.

Elementy wzrokowego wartościowania mogą 
zmieniać się w zależności od charakteru 
wykonywanej pracy. 

ŚWIATŁO

W zasadzie nie ma możliwości wypośrodkowania 
ujednoliconych wymagań ważnych dla wszystkich 
stanowisk pracy. 

Z tego względu zasadnicze elementy wzrokowego 
wartościowania przedstawione są w zależności od 
najczęściej spotykanych warunków pracy (mają 
charakter wytycznych).

ŚWIATŁO

•

Optymalne warunki świetlne określa się zatem w 
formie współzależności względem następujących 
czynników:

1. dostatecznego natężenia światła;

1. dostatecznego natężenia światła;
2. wystarczającej równomierności oświetlenia;
3. prawidłowego rozkładu cieni;
4. właściwej barwy światła;
5. stałości strumienia świetlnego;
6. brak zjawiska olśnienia.

ŚWIATŁO

•

W określonych sytuacjach można także brać pod 
uwagę dodatkowe okoliczności:

1. współczynnik odbicia (kolor i tworzywo) 

przedmiotu pracy i otoczenia;

przedmiotu pracy i otoczenia;

2. różnice w stosunku do naturalnego oświetlenia 

dziennego;

3. konieczność używania sztucznego oświetlenia w 

ciągu dnia;

ŚWIATŁO

4. wiek zatrudnionych osób.

Ten czynnik ma większe znaczenie niż się ogólnie 
uważa. 

Według Fortuina potrzeby wieku można określić 
następującymi liczbami: jeżeli potrzebę oświetlenia 
książki z dobrym drukiem dla 40-letniego czytelnika 
przyjmiemy za 1, wówczas w zależności od wieku 
zapotrzebowanie na światło wynosi:

ŚWIATŁO

ŚWIATŁO

•

Ilościowy i jakościowy stan oświetlenia warunkuje 
dwie funkcje narządu wzroku odgrywające dużą 
rolę w procesach pracy:

1. zdolność akomodacji;

1. zdolność akomodacji;

2. stopień adaptacji.

ŚWIATŁO

•

Zdolność akomodacji (zwana inaczej nastawnością) 
jest jedną z podstawowych właściwości narządu 
wzroku.

•

Akomodacja to zdolność oczu do wyraźnego, 

ostrego widzenia przedmiotów, znajdujących się w 
przestrzeni w różnych odległościach od oczu, 
pomiędzy punktem dali a bliży wzrokowej.

ŚWIATŁO

•

Możliwość przystosowania się oczu do widzenia 
ostrego z różnych odległości wiąże się ze zmianą 
krzywizny soczewki. Soczewka może zwiększać 
swoją łamliwość w znacznym stopniu w wieku 
dziecięcym, ale umiejętność ta zanika w miarę 

dziecięcym, ale umiejętność ta zanika w miarę 
starzenia się człowieka. 

•

W efekcie punkt bliży oddala się coraz bardziej od 
oka, a punkt dali w zasadzie pozostaje nie 
zmieniony, czyli różnica pomiędzy tymi punktami 
zmniejsza się, by około 70 roku życia osiągnąć 0.

ŚWIATŁO

ŚWIATŁO

•

Procesowi akomodacji sprzyja kontrast barw 
przedmiotów oraz tła, na którym są umieszczone. 

•

Zjawisko akomodacji i jego zmiany z upływem czasu 

•

Zjawisko akomodacji i jego zmiany z upływem czasu 
odgrywają istotną rolę przy planowaniu stanowiska 
pracy, na którym znajdują się urządzenia 
sygnalizacyjne lub informacyjne.

ŚWIATŁO

•

Inną, ważną umiejętnością narządu wzroku jest 
adaptacja wzroku, pozwalająca na prawidłowe 
funkcjonowanie narządu wzroku w zależności od 
zmian warunków oświetlenia, a przede wszystkim 
jaskrawości światła, ponieważ zmianie oświetlenia 

jaskrawości światła, ponieważ zmianie oświetlenia 
towarzyszy zmiana jasności różnie zabarwionych 
przedmiotów. Rozróżnia się:

•

1) adaptację do ciemności;

•

2) adaptację do światła.

ŚWIATŁO

•

Adaptacja oka do ciemności trwa 30 minut, a 
największe zmiany zachodzą w ciągu pierwszych 8-
10 minut. Całkowita adaptacja do ciemności trwa 
około 50-60 minut.

ŚWIATŁO

•

Obniżenie się czułości wzroku jest tym szybsze, im 
wyższa jest jaskrawość, do której dostosowuje się 
narząd wzroku. 

•

Natomiast przejściez pomieszczenia ciemnego do 
jasnego przebiega odmiennie. Największe tempo 
adaptacji narządu wzroku występuje w ciągu 
pierwszych 2-3 minut, a bezwzględny próg 
pobudliwości osiąga najwyższy poziom po 8-10 
minutach.

ŚWIATŁO

•

Nagła zmiana warunków oświetlenia w czasie 
przejścia z ciemności do jasnego światła wywołuje 
w pierwszym momencie zjawisko olśnienia, które z 
punktu widzenia fizjologii jest poważnym 
zaburzeniem zdolności adaptacyjnych siatkówki.

zaburzeniem zdolności adaptacyjnych siatkówki.

ŚWIATŁO

•

Olśnienie powoduje bowiem obniżenie wrażliwości 
siatkówki, często powodując całkowitą utratę 
możliwości rozróżniania przedmiotów i postrzegania 
zmian zachodzących w otoczeniu. 

ŚWIATŁO

•

Możemy rozróżnić następujące rodzaje olśnienia :

1. olśnienie względne, spowodowane wysoką 

jaskrawością kontrastów między różnymi częściami 

jaskrawością kontrastów między różnymi częściami 
pola widzenia;

2. olśnienie całkowite, zachodzące wówczas gdy 

jaskrawość źródła światła jest tak silna, że oko nie 
może się do niej zaadaptować;

ŚWIATŁO

3. olśnienie adaptacyjne, będące przejściowym 

efektem w okresie przystosowania się oczu do 
zmiany światła.

•

Opisane stany mają duże znaczenie przy 
wykonywaniu pracy z dalekiej i bliskiej odległości. 

ŚWIATŁO

•

Dobrze wdrożone zasady ergonomiczne pozwalają 
na uniknięcie problemów, związanych ze zjawiskiem 
olśnienia i przystosowania się oczu do światła. 

•

Niewłaściwe rozwiązania oświetlenia miejscowego i 
ogólnego na stanowisku pracy prowadzą do 
zmęczenia oczu i zmęczenia ogólnego.

ŚWIATŁO

•

Najważniejsze zasady racjonalnego oświetlenia 
miejsca pracy, których przestrzeganie zapewnia 
optymalne wykorzystanie narządu wzroku w 
procesach pracy dotyczą:

1. dostatecznego natężenia oświetlenia oraz rodzaju i 

barwy światła, które należy dostosować do rodzaju 
wykonywanej pracy. 

ŚWIATŁO

2. zapewnienia takiego oświetlenia pomieszczenia 

pracy, żeby w polu widzenia człowieka zachować 
jednakową jasność przez cały czas pracy. W tym 

jednakową jasność przez cały czas pracy. W tym 
celu należy stosować urządzenia rozpraszające lub 
kierować promieniowanie świetlne na sufit dla 
uzyskania światła pośredniego;

ŚWIATŁO

3. źródeł światła, które powinny być tak 

rozmieszczone, aby w polu widzenia pracownika 
nie powodować zjawiska olśnienia. 

Dlatego należy osłaniać lub usuwać z pola widzenia 
przedmioty błyszczące (chromowane, niklowane i 
polerowane), stosować oświetlenie pośrednie lub 
łagodne przejścia zmiany oświetlenia w miejscu 
pracy;

ŚWIATŁO

4. zapewnienia stałości oświetlenia, która oznacza, że 

źródło światła nie powinno charakteryzować się 
drganiami i wahaniami;

ŚWIATŁO

2. takiego korzystania z oświetlenia dziennego, by 

zapewnić światło padające z boku, najlepiej z lewej 
strony w przypadku osób praworęcznych.

Wyjątkiem od tej reguły są stanowiska pracy, 
wymagające precyzji i dokładności wykonywania 
czynności roboczych, np. prace zegarmistrzowskie

ŚWIATŁO

2. Nie należy ustawiać stanowisk pracy przodem do 

okna;

3. Oświetlenie stanowisk pracy i otoczenia powinno 

podkreślać estetyczne walory kompozycji 
przestrzennej i barwnej

ŚWIATŁO

4. ważnym czynnikiem w rozróżnianiu przedmiotów i 

ich szczegółów jest kolorystyka stanowiska 
roboczego. 

Kontrasty barwne, czyli różnica barw między 
poszczególnymi częściami przedmiotów oraz 
między nimi a tłem powinna pozwalać na czytelne 
odczytanie elementów, decydujących o 
bezpieczeństwie oraz znaków informacyjnych. 

ŚWIATŁO

ŚWIATŁO

•

Poprawne oświetlenie daje następujące korzyści:

1. umożliwia uzyskanie najwyższego pod względem 

ilości i jakości poziomu produkcji i usług;

2. zmniejsza ryzyko wypadku;

3. zmniejsza procent braków w wyrobach;

4. zapobiega potrzebie natężania wzroku, a zarazem 

jego przedwczesnemu osłabieniu;

ŚWIATŁO

5. ułatwia eksploatację oraz konserwację maszyn i 

urządzeń produkcyjnych;

6. przyczynia się do usprawnienia transportu 

6. przyczynia się do usprawnienia transportu 

wewnątrzzakładowego;

7. ułatwia właściwe rozróżnianie barw w otoczeniu;

8. pozytywnie wpływa na ogólne samopoczucie 

pracowników oraz zapewnia im wygodę.

ŚWIATŁO

•

W większości pomieszczeń stosuje się dwa rodzaje 
oświetlenia światłem naturalnym: górne i boczne. 

•

Oświetlenie górne stosowane jest w budynkach 

•

Oświetlenie górne stosowane jest w budynkach 
parterowych (nie należy stosować w biurach i 
pomieszczeniach o niewielkiej powierzchni, których 
wysokość wynosi poniżej 3 m) lub na ostatnich 
piętrach budynków wielokondygnacyjnych

ŚWIATŁO

•

Oświetlenie górne stanowią różnego rodzaju

–

świetliki: trapezowe, trójkątne, latarniowe, wklęsłe i 
szedowe. 

•

Oświetlenie 

boczne stosowane jest w 

•

Oświetlenie 

boczne stosowane jest w 

pomieszczeniach o niewielkiej głębokości, których 
konstrukcja umożliwia instalację okien.

ŚWIATŁO

•

Należy zwrócić uwagę, aby wielkość okien w 
stosunku do podłogi pozostawała w proporcji:

a/ 1: 5 przy pracach precyzyjnych;
b/ 1: 7 przy pracach średnio dokładnych;

b/ 1: 7 przy pracach średnio dokładnych;
c/ 1: 10 przy pracach nie wymagających precyzji.

ŚWIATŁO

Przy ustalaniu wielkości okien należy dodatkowo 
brać pod uwagę wiele czynników, które mają wpływ 
na ilość i jakość światła, a przede wszystkim rodzaj i 
liczbę szyb, nachylenie szyb, kolor ścian i sufitów, 
położenie i wysokość budynków sąsiednich. 

położenie i wysokość budynków sąsiednich. 
Odległość między budynkami stojącymi naprzeciw 
nie powinna być mniejsza niż dwukrotna wysokość 
budynku. 

ŚWIATŁO

Pomieszczenia do pracy mogą być oświetlane 
wyłącznie światłem sztucznym w przypadkach

•

uzasadnionych względami technologicznymi oraz 
gdy jest niewskazane

gdy jest niewskazane

•

oświetlenie światłem dziennym lub gdy jest to 
niemożliwe (kraje położone w pobliżu koła 
polarnego).

ŚWIATŁO

•

Okna powinny być zawsze zaopatrzone w dające się 
regulować żaluzje lub w pochłaniające światło 
zasłony, aby zapobiec powstawaniu nadmiernych 
kontrastów w wyniku nadmiernego oświetlenia 
słonecznego, a także nadmiernemu nagrzaniu się 

słonecznego, a także nadmiernemu nagrzaniu się 
pomieszczenia.

ŚWIATŁO

•

Źródło światła nie powinno znajdować się za głową 
pracownika (siedzenie tyłem do okna jest 
niewłaściwe), ale też w żadnym wypadku nie może 
być umieszczone na wprost oczu.

ŚWIATŁO

•

Promienie świetlne powinny padać z lewej strony, 
przy czym kąt między linią ich padania a linią 
wzroku nie powinien być mniejszy niż 30º. Zaleca 
się, aby kąt ten wynosił przynajmniej 60º, gdyż 
dopiero w tych warunkach źródło światła znajduje 

dopiero w tych warunkach źródło światła znajduje 
się poza polem widzenia.

ŚWIATŁO

•

Wyjątkiem od tej zasady są miejsca pracy, 
wymagające optycznego kontrolowania bardzo 
małych przedmiotów, jak np.: zegarmistrza. Przy 
takich pracach konieczne jest światło padające z 
przodu, toteż miejsca pracy często znajdują się 

przodu, toteż miejsca pracy często znajdują się 
naprzeciwko okna. 

ŚWIATŁO

•

W miejscach, na które pracująca osoba najczęściej 
spogląda nie powinny znajdować się:

–

jasne okna,

–

oślepiające, białe ściany obok ciemnych podłóg;

–

oślepiające, białe ściany obok ciemnych podłóg;

–

ciemna tablica na białej ścianie;

–

odbijające światło stoły;

–

ciemna maszyna do pisania na białej podkładce;

–

błyszczące części maszyny lub powierzchnia pola 
pracy.

ŚWIATŁO

•

Ponieważ o jasności płaszczyzn decyduje 
współczynnik odbicia światła, podstawowe 
znaczenie ma dobór barwy materiałów, z 
których wykonane są ściany i meble.

których wykonane są ściany i meble.

ŚWIATŁO

•

Dla wnętrz można polecić następujące 
współczynniki odbicia:

–

sufit : 80 – 90%;

–

sufit : 80 – 90%;

–

ściany: 40 – 60%;

–

podłoga: 20 - 40%;

–

meble: 25 – 45%;

–

maszyny i przyrządy: 30 – 50%.

ŚWIATŁO

BARWY

•

Z oświetleniem wiąże się problematyka 
stosowania barw w pomieszczeniach pracy.

•

Barwy działają na organizm człowieka nie 
tylko estetycznie, ale także psychologicznie i 
fizjologicznie. 

ŚWIATŁO

•

Znaczenie walorów estetycznych wyrobu czy 
obiektu technicznego polega na 
stymulowaniu i podsycaniu aktywności 
człowieka, tworzeniu dobrego nastroju, 

człowieka, tworzeniu dobrego nastroju, 
rozpraszaniu monotonii i nudy oraz na 
oddziaływaniu antyzmęczeniowym na 
organizm człowieka. 

•

Działania takie czynią wysiłek subiektywnie 
lżejszym, wzmacniając poczucie komfortu

ŚWIATŁO

•

Osiągnięcie powyższych efektów stosowania 
barw może ułatwić przestrzeganie 
następujących zasad praktycznych:

–

nie stosować zbyt wielu barw w jednym 

–

nie stosować zbyt wielu barw w jednym 
pomieszczeniu;

–

w pomieszczeniach o małych rozmiarach 
stosować barwy jasne, mało nasycone, które 
optycznie powiększają przestrzeń;

ŚWIATŁO

–

pomieszczenia bardzo duże dzielić za pomocą 
akcentów kolorystycznych na mniejsze części;

–

w pomieszczeniach, gdzie wykonuje się prace 

–

w pomieszczeniach, gdzie wykonuje się prace 
wymagające koncentracji wskazane jest 
stosowanie kolorów odprężających: 
jasnozielonego lub jasnoniebieskiego;

ŚWIATŁO

–

przy pracy monotonnej zaleca się malowanie 
dużych płaszczyzn na kolor żółty oraz stworzenie 
kilku elementów barwnych, działających 
ożywczo, przyciągających wzrok;

–

w pomieszczeniach pracy personelu 
kierowniczego należy wykorzystać do malowania 
ścian całą gamę odcieni koloru żółtego lub 
pomarańczowego, które zachęcają do wysiłku 
umysłowego;

ŚWIATŁO

–

maszyny, sprzęt i wyposażenie pomocnicze powinny być 
pomalowane na 

kolory spokojne, obojętne 

(szarozielone, szaroniebieskie, beżowe), które 
dają się w sposób harmonijny wkomponować w 
każdą całość.

każdą całość.

ŚWIATŁO

•

W praktyce barwy pełnią również funkcję 
informacyjno-ostrzegawczą.

•

Rangę i znaczenie tej funkcji dla procesów pracy 

•

Rangę i znaczenie tej funkcji dla procesów pracy 
podkreśla fakt, że wykorzystanie kolorów w tym 
celu jest określone przepisami prawnymi:

ŚWIATŁO

–

czerwona – sygnalizuje zatrzymanie, stop i zakaz, np.: 
znak stopu, znaki zakazu i wyłącznik awaryjny;

–

żółta – ostrzega przed możliwością wystąpienia 
niebezpieczeństwa, np.: niebezpieczne przejścia, 

niebezpieczeństwa, np.: niebezpieczne przejścia, 
progi czy przeszkody, a także przed zagrożeniem 
pożarem, promieniowaniem lub działaniem środków 
chemicznych;

ŚWIATŁO

–

zielona – sygnalizuje bezpieczeństwo i pierwszą 
pomoc, np.: drogi ewakuacyjne i stanowiska 
udzielania pierwszej pomocy;

–

niebieska – informuje o nakazie, np.: obowiązek 

–

niebieska – informuje o nakazie, np.: obowiązek 
stosowania środków ochrony indywidualnej i służy 
jako tło dla tablic informacyjnych.