2012-01-16
1
Ekonomika budownictwa
dr in
ż
. Agata Czarnigowska
Instytut Budownictwa
Zakład In
ż
ynierii Procesów Budowlanych
i Inwestycyjnych
pok. 521, tel. wew.4441
a.czarnigowska@pollub.pl
Podstawowe pojęcia rachunku kosztów
Proces inwestycyjno-budowlany a metody
i podstawy szacowania kosztów
Przetargi, rodzaje wynagrodzeń w
budownictwie, zamówienia publiczne
Rachunek efektywności inwestycji
Tematyka zajęć
umiejętności i kompetencje:
planowania i monitorowania kosztów
realizacyjnych;
szacowania efektywności przedsięwzięć
budowlanych;
sporządzania kosztorysów budowlanych.
Efekty kształcenia
Zajęcia
Wykład 15 h
Laboratorium 15 h
Trzeba będzie popracować w domu!
Literatura
Polskie standardy kosztorysowania robót
budowlanych
. Stowarzyszenie kosztorysantów
budowlanych. WACETOB, 2005
Janik W., Paździor A.:
Zarządzanie finansami spółki
kapitałowej
. PWE, Warszawa 2010
Literatura uzupełniająca
Minasowicz A.:
Efektywność i zarządzanie finansami
w budownictwie
, POLTEXT, Warszawa 2009
Sobańska I. (red.):
Rachunkowość w
przedsiębiorstwie budowlanym
. DIFIN, Warszawa
2006
Werner A.W.:
Proces inwestycyjny dla architektów
.
Oficyna Wyd. Politechniki Warszawskiej, Warszawa
2007
2012-01-16
2
Ewangelia wg Św. Łukasza, rozdział 14, 28-30
Któż z was bowiem, chcąc zbudować wieżę,
nie usiądzie najpierw i nie obliczy kosztów,
czy ma na wykończenie,
aby, gdy już położy fundament, a nie może
dokończyć,
wszyscy, którzy by to widzieli, nie zaczęli
naśmiewać się z niego,
mówiąc: ten człowiek zaczął budować, a nie
mógł dokończyć.
KOSZT, NAKŁAD, WYDATEK
Nakład
zużycie czynników produkcji i obrotu
surowce mineralne, wody, lasy, ziemia, ro
ś
liny,
zwierz
ę
ta,
praca człowieka, praca maszyn,
maszyny, budynki, licencje, znaki firmowe,
ś
rodki
pieni
ęż
ne…
Koszt
zużycie czynników produkcji i obrotu
w ekonomicznie uzasadnionej ilości,
wyrażone w jednostkach
pieniężnych
Wydatek
wydatkowanie pieniędzy z rachunku
bankowego lub kasy
(wypływ pieniędzy)
Podejście do kosztu
koszty
utraconych
korzyści
koszty
produk-
cyjne
koszty
nieproduk
-cyjne
marno-
traw-
stwo
straty
losowe
z punktu widzenia
ekonomisty
podejście księgowe
faktyczne zużycie środków
2012-01-16
3
Klasyfikacja kosztów
wg typów działalności
operacyjnej
(k.dz. podstawowej, pomocniczej i
koszty zarządu)
inwestycyjnej
(lokacyjnej)
finansowej
(kredyty, pożyczki, obrót papierami
wartościowymi)
socjalnej
Koszty wg sfer działalności
Koszty zakupu
Koszty produkcji
Koszty sprzedaży
Klasyfikacja kosztów
w układzie rodzajowym
Wartość sprzedanych towarów i materiałów,
Zużycie materiałów i energii,
Usługi obce,
Podatki i opłaty,
Wynagrodzenia,
Świadczenia na rzecz pracowników,
Amortyzacja (koszt zużycia majątku
trwałego),
Pozostałe
Podział na koszty stałe i
zmienne
Klasyfikacja kosztów
w układzie kalkulacyjnym
KMB Inne KB
KRB
KW
KOZ KS
K. bezpo
ś
rednie
K. przerobu
K. po
ś
rednie
TKW
Całkowite koszty produkcji
Koszty własne produkcji sprzedanej
Cena
2012-01-16
4
Cena
to liczba jednostek pieniężnych
jaką płaci nabywca, a dostaje sprzedawca
za jednostkę produktu, usługi lub towaru.
Cena to wartość jednostki produktu, usługi lub
towaru wyrażona w pieniądzu
Cena
Cenę ustala przedsiębiorca w oparciu o analizę:
kosztów (aby różnica między przychodami i
kosztami była dodatnia)
popytu i podaży (ile klienci będą skłonni
zapłacić za towar, produkt, usługę)
działań konkurencji
Proces inwestycyjno-
budowlany
i jego koszty
PROCES INWESTYCYJNO-
BUDOWLANY
Zespół czynności koncepcyjnych,
prawnych, projektowych, technicznych…
zmierzających do osiągnięcia celu:
przekazania do użytkowania przedmiotu
inwestycji – obiektu budowlanego
UTRZYMANIE
REMONTY
WYPOSA
Ż
ENIE
NABYCIE GRUNTU
PROJEKTY
BUDOWA
KOSZTY ZBYCIA
EKSPERTYZY
POZWOLENIA
POMYSŁ
• Faza studiów i analiz:
•
potrzeby i oczekiwania inwestora
•
zestawienie mo
ż
liwych rozwi
ą
za
ń
•
studia opłacalno
ś
ci i analiza
uwarunkowa
ń
lokalnych
•
okre
ś
lenie standardów obiektu i
kosztów (inwestycyjnych i
u
ż
ytkowania)
DECYZJA INWESTORA
• Faza przygotowania
inwestycji
• ogólny bud
ż
et
• pozyskanie
ź
ródeł finansowania
• przyj
ę
cie metody (systemu) realizacji
• projektowanie
• optymalizacja rozwi
ą
za
ń
• pozyskanie wykonawców
• ostateczny plan kosztów
POCZĄTEK PRAC
• Faza realizacji inwestycji
• budowa
• kontrola realizacji umów z
wykonawcami/dostawcami
ZAKOŃCZENIE PRAC
• Rozliczenie inwestycji
• rozliczenia z wykonawcami
• obsługa gwarancji i r
ę
kojmi
• …
POCZĄTEK UŻYTKOWANIA
• Faza u
ż
ytkowania
• Likwidacja
2012-01-16
5
Skumulowane koszty w zwi
ą
zku z inwestycj
ą
PLANO
WANIE
PROJEKTO-
WANIE
BUDOWA
U
Ż
YTKOWANIE
CZAS
Szacowanie a planowanie
?
Szacowanie a planowanie
Szacowanie – na wątłych
podstawach, lecz wynik jest
podstawą decyzji
Planowanie – ustalamy budżet (plan)
i go realizujemy (tak organizujemy i
projektujemy, by został dotrzymany)
JAK OSZACOWAĆ KOSZTY?
przedsięwzięcia budowlane –
każde jest wyjątkowe
różne warunki
różni ludzie
różna pogoda
różne przepisy
różne metody
Oszacowanie powinno być
bliskie temu, co „się okaże”
Niepewność – doliczamy rezerwę
Duża rezerwa - uśpiona czujność
Szacowanie/planowanie
kosztów
Niezależnie od metody, koszty należy
traktować jako wartości losowe
Dokładność rośnie z zaawansowaniem
planów i projektów (coraz więcej wiemy
o tym, czego koszty obliczamy)
2012-01-16
6
Metody szacowania kosztów
Dokładno
ść
oszacowania
Koszt
oszacowania
JAK OSZACOWAĆ KOSZTY?
ocena ekspercka
szacowanie poprzez analogię
modelowanie parametryczne i
nieparametryczne
kosztorysowanie szczegółowe
Metody szacowania kosztów
Ocena ekspercka
Zapytać kogoś doświadczonego
Pojedynczy ekspert może się bardzo pomylić,
dlatego uśrednia się oceny wielu ekspertów
albo zaprasza się ich do dyskusji i ustalenia
wspólnego stanowiska
Dokładność oszacowania rzędu 15-20%
zapewnia udział około 70 ekspertów*
Metoda droga
*
Ktoś to zbadał doświadczalnie w Anglii, prosząc wielu ekspertów o wycenę tego
samego obiektu
Przez analogię
Weź podobną budowę (lub kilka) o
znanym koszcie
Dopasuj koszty do swojej sytuacji
Wymaga wiedzy o kosztach różnego
typu przedsięwzięć (bazy danych)
Modelowanie parametryczne
Weź dużo podobnych budów o znanych kosztach
Przeprowadź analizy, od czego zależą koszty
Opracuj wzór matematyczny
Wystarczy podstawić do wzoru wartości
odpowiednich zmiennych
np. powierzchnia, kubatura
złożoność projektu, innowacyjność, stopień
zdefiniowania wymogów klienta
Modelowanie
nieparametryczne
Weź dużo budów o znanych kosztach
Zastosuj np. algorytmy sieci neuronowych do
określenia zależności między cechami budowy a
jej kosztem
Gotową, przetestowaną sieć używaj do
szacowania kosztu nowych budów
2012-01-16
7
Modele parametryczne i
nieparametryczne
wymagają mnóstwa przedsięwzięć wejściowych
wymagają przetestowania na wielu projektach
zweryfikowane modele są bardzo użyteczne
Kosztorysowanie
szczegółowe
Gdy szczegóły są już znane (projekt, specyfikacje)
Rozłożenie zadania na „najmniejsze składowe” -
roboty
Obliczenie kosztów bezpośrednich
Doliczenie kosztów pośrednich i zysku
Metoda bardzo pracochłonna,
Obliczenia mogą być wykorzystane w przyszłości (w
metodach „przez analogię”)
It is better to be
approximately correct
than to be precisely wrong
Hicks D.T. (1992) Activity-based costing
for small and mid-sized businesses: An
implementation Guide, John Wiley&Sons,
New York
Modele kosztowe
według momentu analizy
i stopnia szczegółowości
(stopnia scalenia)
Modele kosztowe?
Oszacowania kosztowe
Budżety
Kosztorysy
Wstępne oszacowanie
(inwestor)
Zgrubny podział:
Koszt pozyskania działki
Przygotowanie terenu
Budowa obiektów podstawowych
Zagospodarowanie terenu i ob. pomocnicze
Wyposażenie
Przygotowanie, projektowanie, obsługa
inwestorska, rozruch i szkolenia
2012-01-16
8
Koszty budowy w fazie projektowania
(inwestor, projektant)
Podział obiektu na elementy:
Fundamenty
Ściany, stropy, dach (konstr.)
Elewacje
Wykończenie
Instalacje
… (produktowo)
Przed realizacją (wykonawca)
Koszty procesów budowlanych:
Roboty ziemne
Roboty fundamentowe
Pozost. roboty stanu zerowego
Roboty związane w wykonaniem konstrukcji
nadziemia
Itd. – zwykle w podziale na rodzaje robót (murarskie,
montażowe, żeelbetowe, …)
… (procesowo)
PRZERWA