09-11-06

Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze, CE UW

dr Leszek Wincenciak

Wykład 5

Międzynarodowe przepływy czynników

produkcji

Wykład 5

dzynarodowa mobilno

ść

czynników produkcji:

dzynarodowa mobilno

ść

pracy

migracje

Zagraniczne inwestycje bezpo

rednie i firmy

wielonarodowe

09-11-06

Mobilność pracy: podstawowy model

Przyczyny i skutki migracji poka

emy w ramach

modelu, gdzie wytwarzane jest jakie

jedno dobro

Załó

my jednak,

e do jego produkcji potrzebne s

dwa czynniki produkcji: kapitał i praca

Zało

enie dot. funkcji produkcji: kra

cowy produkt

pracy jest malej

cy:

Przy stałym zasobie kapitału, ka

dy kolejny pracownik

w coraz mniejszym stopniu zwi

ksza wytwarzany produkt

prawo malej

cych przychodów kra

cowych

Interpretacja graficzna krzywej MPL

Z powodu malej

cej kra

cowej produktywno

ci,

produktywno

ść

pracowników zale

y od wielko

ci zatrudnienia:

im wi

cej jest ich zatrudnionych, tym ni

szy jest kra

cowy

produkt pracy

li przyjmiemy,

e zarówno na rynku dóbr, jak i na rynku

czynników produkcji panuje doskonała konkurencja, realne
wynagrodzenie pracowników musi by

równe ich kra

cowej

produktywno

ci:

Pole pod krzyw

kra

cowego produktu pracy mo

interpretowa

jako warto

ść

produkcji, a ta z kolei jest równa

warto

ci dochodu narodowego, czyli sumie dochodów

pracowników i wła

cicieli kapitału

MPL

09-11-06

Zatrudnienie, produkcja, dochody

MPL

Fundusz
płac

Dochody
właścicieli
kapitału

ABw

: przychody właścicieli kapitału

: Przychody siły roboczej

ABL

C: cały dochód narodowy

Redystrybucja dochodu

Spadek zatrudnienia zm niejsza dochody
w łaścicieli kapitału a płaca realna w zrasta

M P L

M PL

płace

Spad ek d ochod u
W łaścicieli kap itału

09-11-06

WyposaŜenie w czynniki produkcji a
mobilność pracy

li Kraj jest wzgl

dnie obficie wyposa

ony

w prac

, za

Zagranica jest wzgl

dnie obficie

wyposa

ona w kapitał, za

oba kraje dysponuj

tak

sam

technologi

Kra

cowy produkt pracy w kraju jest ni

szy ni

zagranic

a zatem wynagrodzenie robotników krajowych jest ni

sze

zagranic

O ile dopu

cimy mo

liwo

ść

zmiany miejsca pracy,

krajowi robotnicy b

chcieli wyje

za granic

(rola kosztów adaptacji)

Motywacja dla migracji

Krajowi robotnicy b

chcieli wyje

, gdy

wyst

puje ró

nica mi

dzy płac

w kraju, a płac

granic

Emigracja z kraju podnosi płace realne robotników, którzy
zostaj

w kraju (bo spada poda

pracy)

Z kolei napływ pracowników zagranic

obni

a tamtejsze

wynagrodzenia (bo ro

nie poda

pracy)

Ruch pracowników b

dzie trwał do momentu wyrównania

wynagrodze

09-11-06

Równowaga autarkiczna

Zasób pracy

zagranic

MPL*

Zasób pracy w kraju

MPL

Równowaga autarkiczna

Zasób pracy w kraju

Zasób pracy

zagranic

Całkowity zasób pracy

MPL

MPL*

09-11-06

Równowaga autarkiczna

W kraju:

Dochody robotników = pole OwJH

Dochody wła

cicieli kapitału = pole AJw

czny produkt (i dochód) = pole AJHO

Zagranic

Dochody robotników = pole O*w*GH

Dochody wła

cicieli kapitału = pole BGw*

czny produkt (i dochód) = pole BGHO*

Równowaga w warunkach migracji

Zasób pracy w kraju

Zasób pracy zagranic

Całkowity zasób pracy

MPL

MPL*

migracja

09-11-06

Skutki migracji

Skala migracji = odcinek DH

Wyrównanie płac – w

W kraju:

Dochody robotników = pole Ow

Dochody migrantów = pole CDHE

Dochody wła

cicieli kapitału = pole Acw

Zagranic

Dochody robotników = pole O*w*HE

Dochody wła

cicieli kapitału = pole BCw

Skutki migracji między krajami

Przepływ pracowników z kraju zagranic

spowoduje

zmian

wielko

ci produkcji wytwarzanej w obu

krajach:

W kraju PKB = ACDO, ale PNB = ACEHO

Zagranic

PKB = BCDO*, ale PNB = BCEHO*

Uwaga na płatno

ci z tytułu czynników produkcji

09-11-06

Kto zyskuje, kto traci?

Zyskuj

pracownicy krajowi – ich płace w kraju rosn

Zyskuj

tak

e migranci – ich płace równie

rosn

dzi

ki zatrudnieniu zagranic

Zyskuj

wła

ciciele kapitału Zagranic

– ro

nie

produkcja, rosn

ich wynagrodzenia

Trac

wła

ciciele kapitału w Kraju – wskutek spadku

zatrudnienia spada produkcja i zmniejszaj

ich

wynagrodzenia

Trac

pracownicy Zagranic

– ich wynagrodzenia

wskutek napływu migrantów si

obni

Ogólne korzyści i straty

Okazuje si

e ogółem Kraj zyskuje na migracji.

Przyrost wynagrodze

pracowników jest wi

kszy ni

strata wła

cicieli kapitału – netto przyrost o pole CEJ

Zagranica ogółem równie

zyskuje na migracji, gdy

korzy

ci wła

cicieli kapitału przewy

szaj

utrat

dochodów pracowników – netto przyrost o CGE

Zatem ł

czny dobrobyt Kraju i Zagranicy wzrasta

o pole CGJ

09-11-06

Motywy dla migracji

W rzeczywisto

ci płace nie wyrównuj

dzy

krajami

Bariery dla migracji (instytucjonalne, polityczne)

Koszty adaptacji – nie opłaca si

migrowa

li ró

nica

w wynagrodzeniach jest mniejsza ni

koszty migracji

Ró

nice w technologii

Rola innych czynników migracyjnych

Stopa bezrobocia i poziom

ycia

Poziom opieki socjalnej

Motywy polityczne

Motywy dla migracji

09-11-06

Motywy dla migracji

Migracje na świecie

Obecnie szacuje si

e liczba imigrantów na

wiecie

przekroczyła 200 milionów osób

Imigranci stanowi

około 3% ludno

wiata

W 2007 r. transfery zwi

zane z migracjami szacowano na

337 miliardów dolarów, z czego 251 miliardów napłyn

ło

do krajów rozwijaj

cych si

Szanuje si

, i

wiecie mamy 20-30 milionów tzw.

„nielegalnych” imigrantów (10-15%

wiatowej liczby

imigrantów)

Szacuje si

, i

wiecie około 26 milionów osób

musiało zmieni

miejsce zamieszkania z powodu

konfliktów zbrojnych i wojen

W 2007 roku liczba uchod

ców przekroczyła 11 milionów

osób

09-11-06

Skala migracji z Polski

Trudno jest realistycznie oceni

skal

migracji

Oficjalne informacje odnosz

wył

cznie do rejestru PESEL.

Ujmuj

one dane o tych osobach, które wyjechały z Polski na

stałe i wymeldowały si

ze stałego miejsca zamieszkania lub

w oficjalny sposób napłyn

ły do naszego kraju.

Według danych tych w latach osiemdziesi

tych wyjechało

z Polski około 271 tys. osób.

Po rozpocz

ciu transformacji systemowej, skala migracji

ustabilizowała si

na poziomie 20 - 25 tys. osób rocznie

Dane o rzeczywistej skali przepływów mo

emy uzyska

spisów ludno

ci (NSP 1988, NSP 2002 i mikrospis 1995).

Według NSP 2002, na dłu

ej ni

2 miesi

ce poza granicami

kraju przebywało 786,1 tys. osób, to jest 1,8% populacji.

Skala migracji z Polski

Trudno tak

e wiarygodnie oceni

skal

migracji po rozszerzeniu Unii

Europejskiej w maju 2004 r.

BAEL (dot. osób przebywaj

cych zagranic

przez okres ponad 2

miesi

cy): w IV kwartale 2003 r. w zwi

zku z prac

przebywało poza

granicami kraju około 200 tys. osób, w IV kwartale 2004 – 287 tys.,
za

w IV kwartale 2005 - 420 tys. Zauwa

alny jest wi

c wyra

wzrost.

Według danych Ministerstwa Spraw Społecznych i Rodziny w
Irlandii, mo

emy szacowa

e w okresie od maja do ko

ca 2004 r.

przybyło tam z Polski około 25,2 tys. osób, w całym 2005 r. około
65,3 tys., za

w ubiegłym roku do listopada było to 89,9 tys. osób

Według danych Ministerstwa Spraw Wewn

trznych w Wielkiej

Brytanii (rejestr Worker Registration Scheme) liczba osób przybyłych
z Polski, które otrzymały numer ubezpieczenia społecznego w
Wielkiej Brytanii (NINo) w okresie od czerwca 2005 do czerwca 2006
wyniosła 171 tys. (wobec 62 tys. w poprzednim roku).

Obecnie w wyniku kryzysu gospodarczego skala emigracji
zarobkowej z Polski wyra

nie osłabła

09-11-06

Przepływy kapitału

Przepływy kapitału na poziomie makro s

odzwierciedleniem relacji mi

dzy krajowymi

oszcz

dno

ciami i inwestycjami

Znaczenie tzw. wymiany mi

dzyokresowej

li przy pewnym poziomie stopy procentowej

krajowe oszcz

dno

ci przewy

szaj

krajowe

inwestycje, wówczas kraj staje si

eksporterem

oszcz

dno

ci (kapitału), który lokowany jest

zagranic

w postaci inwestycji portfelowych (zakupu

papierów udziałowych b

dłu

nych) lub inwestycji

bezpo

rednich

Nachylenie linii ograniczenia

bud

etowego jest równe:

– (1 + r)

Konsumpcja
przyszła
C

Konsumpcja bie

Ŝą

ca, C

Wymiana międzyokresowa

09-11-06

Konsumpcja
przyszła
C

Spadek stopy procentowej – przypadek
kraju, który staje się poŜyczkobiorcą

Konsumpcja bie

Ŝą

ca, C

Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne

Bezpo

rednie Inwestycje Zagraniczne odnosz

inwestycji dokonywanych w sposób, który pozwala
obywatelom jednego kraju sprawowa

bezpo

redni

kontrol

nad przedsi

biorstwem zagranicznym lub

posi

ąść

je na własno

ść

Umowna granica: 10% kapitału akcyjnego spółki

09-11-06

Korporacje wielonarodowe
(Multinational Corporations)

Dlaczego powstaj

korporacje wielonarodowe

i z jakich powodów podejmuj

zagraniczne

inwestycje bezpo

rednie?

1. Lokalizacja: dlaczego dobra s

produkowane w dwóch

ró

nych krajach zamiast tylko w jednym (a nast

pnie

eksportowane do drugiego kraju)?

2. Internalizacja: je

li juz chcemy produkowa

jakie

dobro w ró

nych miejscach, czemu robi

to w ramach

jednej firmy, a nie niezale

nie przez ró

ne firmy?

Korporacje wielonarodowe

Przyczyny lokalizacji produkcji w wielu miejscach:

Lokalizacja koniecznych czynników produkcji i zasobów (np.
górnictwo)

Ró

nice w kosztach czynników produkcji: dobra

pracointensywne zwykle b

produkowane w krajach o du

obfito

ci pracy, czyli tam, gdzie praca jest tania (Chiny?)

Koszty transportu – bardziej opłaca si

dokona

inwestycji

bezpo

redniej w kraju docelowym ni

eksportowa

tam

produkty

Outsourcing – wydzielanie poszczególnych funkcji
przedsi

biorstwa i zlecanie ich na zewn

trz

09-11-06

Korporacje wielonarodowe

Internalizacja produkcji ma z kolei miejsce, kiedy
bardziej korzystne dla producenta jest prowadzenie
transakcji i produkcji w ramach jednej organizacji
(a nie osobnych organizacji). Dlaczego tak mo

e si

zdarzy

1. Transfery technologii: transfer technologii czy
wiedzy mo

e by

łatwiejszy w ramach jednej

organizacji

Słabe (lub czasem nieistniej

ce) prawo patentowe

i ochrony własno

ci intelektualnej

Wiedz

trudno spakowa

i sprzeda

Korporacje wielonarodowe

2. Integracja pionowa polega na konsolidacji
ró

nych faz procesu produkcji:

Integracja pionowa polega na poł

czeniu firm, które

produkuj

dobra, z których jedne s

nakładem produkcji

w wytwarzaniu innych

Takie rozwi

zanie mo

e by

bardziej korzystne ni

korzystanie z osobnych firm

09-11-06

Napływ BIZ do Polski, 1994-2007

100

120

1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

Zagraniczne inwestycje bezpo

rednie netto w Polsce, mld EUR

Skumulowana
warto

ść

bezpo

rednich

inwestycji
zagranicznych
w uj

ciu netto

Napływ
bezpo

rednich

inwestycji
zagranicznych
netto (prawa
o

)

Struktura BIZ w Polsce

18%

16%

11%

24%

Struktura zobowi

z tytułu BIZ, 2007

Holandia

Niemcy

Francja

Luksemburg

USA

Włochy

Szwecja

Wielka Brytania

Austria

Inne kraje