background image

F

Fo

or

ru

um

m C

Cz

zy

yt

te

elln

niik

ów

w

E

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 12/98

34

Czasomierz na strzelnicę

Uniwersalny
termometr
progowy

Nazywam  się  Grzegorz  Kaczmarek.  Mam
15 lat i jestem uczniem pierwszej klasy Te−
chnikum Elektrycznego w Opolu, gdzie też
mieszkam.  Elektroniką  zajmuję  się  od
trzech lat, lecz dopiero od dwóch (to jest od
kiedy ukazuje się EdW) rzeczywiście coś ro−
zumiem  i  ciągle  staram  się  zgłębiać  tajniki
tej jakże ciekawej dziedziny. Moją pasją jest
cyfrówka  i  to  właśnie  w  niej  orientuję  się
bardziej  (tak  sądzę)  niż  w  analogówce.
Moim  hobby  jeszcze  do  niedawna  było
strzelectwo sportowe. Stwierdziłem, że do
tego sportu też powinna na dobre wkroczyć
elektronika, nieraz bardzo pomocna. Posta−
nowiłem więc dać coś od siebie kolegom i
koleżankom stale trenującym. 

Przyrząd,  który  opracowałem,  wykona−

łem,  i  co  najważniejsze  sprawdziłem  jego
działanie w praktyce. Pozwala on na zmie−
rzenie czasu jaki upłynął od ściągnięcia języ−
ka  spustowego  (dokładnie  pomiędzy  pier−

wszym,  a  drugim  oporem)  do  momentu
padnięcia  strzału.  Jest  to  według  mnie,  i
mojego byłego trenera, dobry przyrząd poz−
walający  oszacować  stopień  koncentracji
zawodnika  (na  przykład  po  długim  trenin−
gu), bądź zdenerwowania przed zawodami.
Urządzenie  składa  się  z  czterech  bloków.
Są to: zasilacz, układ liczników z wyświetla−
czami, układ zegara taktującego liczniki, o−
raz układ wyłącznika dźwiękowego. (...) Ja−
ki jest sposób działania? Po włączeniu zasi−
lania, wciśnięcie przycisku “reset” spowo−
duje  pojawienie  się  na  wyświetlaczu  cyfr
0.00. Teraz układ może zliczać. Po ściągnię−
ciu języka spustowego (i przy okazji dodat−
kowego  mechanicznego  włącznika),  po
pierwszym oporze włącza się układ zlicza−
nia.  Dalsze  jego  ściąganie  (naciskanie)  w
końcu prowadzi do wystrzału. Huk wyłącza
układ.  Otrzymany  wynik  utrzymuje  się  do
następnego naciśnięcia przycisku “reset”.
Potem znowu możemy strzelać.

Życzę miłej zabawy.

G

Grrzze

eg

go

orrzz K

Ka

ac

czzm

ma

arre

ek

k,, O

Op

po

olle

e

Na łamach EdW i EP wielokrotnie prezento−
wano układy mierzące (w sposób mniej lub
bardziej dokładny) temperaturę. Urządzenie,
które wykonałem jest termometrem niejako
doświadczalnym. Użytkownik może sam u−
stawić zakres mierzonych temperatur. Roz−
dzielczość  termometru  w  tradycyjnym  ter−
mometrze  rtęciowym  (lub  alkoholowym)
wynosi  1oC.  W  przedstawionym  układzie
temperaturę  można  odczytać  obserwując
zapalające  się  diody  LED.  Zastosowanie
diod w różnych barwach ułatwia orientację.
W  założeniu  termometr  ten  ma  służyć  do
mierzenia temperatury na zewnątrz budyn−
ku mieszkalnego. Urządzenie można zasto−
sować, po odpowiedniej regulacji, także do
innych celów (pomiar temperatury wody w
akwarium, w lodówce itd.) – wszystko zale−
ży od inwencji użytkownika. Sercem układu
są trzy układy scalone – 10 komparatorów.
Każdy  z  nich  wysterowywuje  diodę  LED  –
przy  czym  próg  załączenia  każdej  z  LED,
można  dokładnie  ustalić  za  pomocą  precy−
zyjnego potencjometru (helitrimu). Np. moż−
na  wyregulować  wszystkie  komparatory
tak,  że  ostatni  będzie  załączał  diodę  LED
przy  temp.  −15oC,  a  pierwszy  przy  temp.
+30o(C.  Równie  dobrze  przedział  mierzo−
nych  temperatur  można  zawęzić  np.  od
+10o(C do +30o(C, lub rozszerzyć.

D

Da

arriiu

us

szz K

Kn

nu

ullll,, Z

Za

ab

brrzze

e

Od Redakcji:
Mimo, że termometr jest dość ciekawy,

nie prezentujemy jego schematu i dokładne−
go  opisu.  Pewien  kłopot  może  sprawiać
skalowanie  termometru,  ponieważ  każdą
diodę  (wskazującą  konkretną  temperaturę)
trzeba  oddzielnie  skalować.  Jest  to  dość
skomplikowane.  Uwaga!  Redakcja  wyśle
orginalny  opis „Czasomierza  na  strzelnicę”
osobom, które poproszą o to listownie.

F

ORUM

C

ZYTELNIKÓW

Forum Czytelników ma służyć celom edukacyjnym, wymianie doświadczeń i pomysłów.
Zasady są następujące:
– publikujemy wyłącznie projekty opracowane samodzielnie i nigdzie dotychczas nie publikowane

(należy dołączyć stosowne oświadczenie z własnoręcznym podpisem);

– oprócz tekstu i rysunków, prosimy przysłać działający model lub jego fotografie (model odeśle−

my);

– publikacja projektu nie oznacza jego pozytywnej oceny przez redakcję EdW, lecz stanowi punkt

wyjścia do publicznej dyskusji nad proponowanym rozwiązaniem. Etap dyskusji nazywany
„Dogrywką”, trwa dwa miesiące. W tym czasie oczekujemy nie tylko listów z uwagami krytycz−
nymi, ale przede wszystkim propozycji innych, lepszych rozwiązań (tym razem wystarczy sche−
mat z opisem działania układu);

Prosimy też o załączenie do projektu fotografii paszportowej i kilku zdań życiorysu.
Prosimy nie przysyłać opisów urządzeń, które powstały tylko na papierze, a nie zostały zrealizowa−
ne w praktyce. Znamy się trochę na elektronice i wiemy, że większość takich układów nie będzie
działać. Stąd nasza prośba o model lub przynajmniej fotografię modelu. 

background image

F

Fo

or

ru

um

m C

Cz

zy

yt

te

elln

niik

ów

w

35

E

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 12/98

Uniwersalny minizasilacz sieciowy
wysokiej jakości

Od  dłuższego  czasu  zawojowały  nas  ta−
nie,  niewielkie,  umieszczone  w  “trochę
większej wtyczce” kilkuzakresowe zasila−
cze sieciowe. Jednak spora część z nich
to  zasilacze  niestabilizowane,  obliczone
tak  aby  napięcie  znamionowe  uzyskać
przy pewnym (zwykle maksymalnym) ob−
ciążeniu.  Również  brak  zabezpieczenia
prądowego  daje  się  często  (i  to  bardzo
skutecznie!) we znaki. Przy odrobinie pra−
cy możliwa jest jednak budowa prostego,
a  jednocześnie  pozbawionego  powyż−
szych  wad  zasilacza.  Oparty  jest  on  o  u−
kład  stabilizatora  monolitycznego  L200
(na niewielkim radiatorze), w typowej dla
niego aplikacji. Posiada 6 zakresów napię−
ciowych:  3V;  4,5V;  6V;  7,5V;  9V  i  12V.
Możliwy  jest  inny  dobór  zakresów  zgo−
dnie z zależnością:

Uwy [V] = 2,75 [1+(R3/R2)]        dla Uwy

= 3...30V

Uwaga:  na  pozostałych  podzakresach

trzeba  uwzględnić  wpływ  równolegle  do−
łączonej  do  R3  rezystancji  R4...R8.  Unika−
my  w  ten  sposób  rozwierania  dzielnika
wzmacniacza  błędu  podczas  przełączania
zakresów. Ograniczenie prądowe ustawio−
no rezystorem R1 na ok. 250mA. Tutaj ró−

wnież możemy zmienić wartość ogranicze−
nia w szerokim zakresie:

I wy [A] = 0,45[V] / R1 [

]

Maksymalny  prąd,  który  możemy

przyjąć do obliczeń to 2A (jak podaje produ−
cent,  przy  R1=0  ograniczenie  prądowe  o−
kreślone jest przez elementy wewnętrzne i
wynosi 2,5A). Należy podkreślić, że stabili−
zator ten posiada dodatkowo również we−
wnętrzne ograniczenie termiczne.

Dioda D2 zabezpiecza układ stabilizatora

przed  ewentualnymi  ujemnymi  pikami  na−
pięcia  powstałymi  na  obciążeniu.  Wyjście
zasilacza  wyposażono  w  uniwersalny  ze−
staw  wtyków:  Steckerset  Best.−Nr708615
(Conrad). Całość umieszczono w obudowie
od niestabilizowanego zasilacza MEKOSO−
NIC Model: 500 (5VA).

Przy budowie układu prototypowego u−

żyłem rezystorów z typoszeregu E−96, co w
praktyce  dało  dokładność  rzędu  0,5...1%.
Przy  zastosowaniu  typowych  wartości  z
szeregu E−24 wartość ta na pewno się po−
gorszy, ale trzeba zwrócić uwagę, że ważna
jest nie tyle wartość bezwzględna napięcia,
ile współczynnik stabilizacji, tak więc uzys−
kanie  napięcia  np.  11,4V  na  zakresie  12V
jest rzeczą normalną.

Drugim  problemem  jest  transformator

sieciowy. Ideą jest tutaj dostarczenie napię−
cia minimum 3...4V większego niż maksy−
malny zakres napięcia wyjściowego. Dlate−
go  należy  dowinąć  ok.  80...120  zwojów
drutu DNE ( 0,40 mm do uzwojenia wtór−
nego.  Dokładne  sprecyzowanie  wartości
nie  jest  możliwe  ze  względu  na  różnoro−
dność typów i producentów (Thompsonic,
Panasonic,  wspomniany  już  Mekosonic,  a
nawet Philips). Podkreślę jeszcze tylko, że
trafa  te,  prawdopodobnie  ze  względu  na
bardzo dobrą jakość blach, nie przystają do
często używanych wzorów, tak więc najle−
piej  byłoby  policzyć  uzwojenie  wtórne  po−
przez odwinięcie drutu i dodanie np. 33%.

Dla przykładu podam, że jeden z wyko−

nanych przeze mnie zasilaczy, przy rdzeniu
S=1,5cm2 pozwolił na obciążenie mocą ok.
5  VA  przy  danych  uzwojenia:  pierwotne:
3170 zw. DNE 

φ

0,13 mm; wtórne: 250 zw.

DNE 

φ

0,40 mm − przy sporym, ale jeszcze

bezpiecznym grzaniu.

P

Piio

ottrr K

Ka

alliin

niic

czze

en

nk

ko

o,, Ł

Łó

ód

dźź

W

Wy

yk

ka

azz e

elle

em

me

en

nttó

ów

w

R

Re

ezzy

ys

stto

orry

y

R1:

1,8

R2:

750

R3:

2,52k

R4:

5,23k

R5:

2,67k

R6:

1,37k

R7:

590

R8:

69,8

K

Ko

on

nd

de

en

ns

sa

atto

orry

y

C1, C2:

47nF

C3:

470µF/25V

C4:

220nF

C5:

100nF ceramiczny

Pozostałe
US1: L200
S1:

przełącznik  zakresów  z  oryginal−

nego zasilacza