PRACA
PRACA
Kto nie umie odpoczywa
ć
, ten nie umie
pracowa
ć
.
Powinni
ś
my odpoczywa
ć
jak
Powinni
ś
my odpoczywa
ć
jak
najcz
ęś
ciej: w pracy, codziennie po
pracy, w dni wolne i podczas urlopu.
Umiej
ę
tno
ść
odpoczywania stanowi
istotny warunek zdrowia.
Praca jest dobrodziejstwem,
praca jest błogosławie
ń
stwem,
praca jest ratunkiem”
- Słowa Aleksandra Watta
- Słowa Aleksandra Watta
uczy
ń
mottem rozwa
ż
a
ń
na
temat pracy
Praca - jedno krótkie słowo
znacz
ą
ce tak wiele, na przestrzeni
wieków urosło do rangi filozofii,
motta i symbolu prze
ż
ycia gatunku
motta i symbolu prze
ż
ycia gatunku
ludzkiego.
Praca jest po
ż
ytkiem człowieka.
Poprzez prac
ę
mo
ż
emy si
ę
spełni
ć
społecznie i moralnie.
społecznie i moralnie.
Praca niekiedy te
ż
staje si
ę
ucieczk
ą
przed samotno
ś
ci
ą
i pustk
ą
.
Na pocz
ą
tku ludzko
ś
ci praca polegała
na zbieraniu ziół, owoców i polowaniu
oraz zbudowaniu sobie dachu nad
głow
ą
.
głow
ą
.
To wystarczało do
ż
ycia i wychowania
potomstwa, nikt nie gonił za
pieni
ą
dzem bo go po prostu nie było.
Par
ę
wieków pó
ź
niej człowiek za niezb
ę
dne
uwa
ż
ał ju
ż
mnóstwo rzeczy w swym
murowanym mieszkaniu, nie potrafił by
prze
ż
y
ć
kilku dni z samym no
ż
em w lesie, dla
niego byłaby to n
ę
dza, co
ś
nie godnego jego
niego byłaby to n
ę
dza, co
ś
nie godnego jego
osoby i dlatego ludzie ju
ż
nie pracowali bo
im si
ę
nudziło i nie mieli co z czasem robi
ć
,
tylko harowali od rana do nocy by mie
ć
wi
ę
cej pieni
ę
dzy.
Wykreowane przez pisarzy postacie
pokazuj
ą
nas samych, ludzi biednych i
bogatych i to
ż
e poza pieni
ę
dzmi s
ą
oni
prawie równi
prawie równi
Przykład Pietruchy i Oluchny z utworu Szymona Szymonowica
"
Ż
e
ń
cy".
Ich praca zaczyna si
ę
jeszcze przed
ś
witem, a ko
ń
czy po
zmierzchu.
Czy w tym przypadku mo
ż
na mówi
ć
o dobrodziejstwie pracy?
Czy w tym przypadku mo
ż
na mówi
ć
o dobrodziejstwie pracy?
W tym przypadku nie jest ona ani dobrem, ani
błogosławie
ń
stwem, ani te
ż
ratunkiem.
Jest ci
ęż
arem i przymusem.
Praca -
ś
wiadome i celowe
działanie człowieka, zmierzaj
ą
ce do
wytworzenia okre
ś
lonych warto
ś
ci
materialnych b
ą
d
ź
kulturalnych.
materialnych b
ą
d
ź
kulturalnych.
Zwyczajowy sposób podziału pracy na
umysłow
ą
i fizyczn
ą
nie ma wi
ę
kszego
uzasadnienia, gdy
ż
zawsze
jednocze
ś
nie wyst
ę
puj
ą
elementy pracy
fizycznej i umysłowej.
fizycznej i umysłowej.
Kto nie umie odpoczywa
ć
, ten nie umie
pracowa
ć
.
Powinni
ś
my odpoczywa
ć
jak
najcz
ęś
ciej: w pracy, codziennie po
pracy, w dni wolne i podczas
urlopu.
urlopu.
Umiej
ę
tno
ść
odpoczywania
stanowi istotny warunek zdrowia.
Wymiar czasu pracy, a tak
ż
e pory jej
wykonywania, w tym tak
ż
e przerwy w
pracy (np. we Francji, Włoszech,
Hiszpanii), w wielu krajach uzale
ż
niony
Hiszpanii), w wielu krajach uzale
ż
niony
jest równie
ż
od kulturowych
uwarunkowa
ń
.
Po drugiej wojnie
ś
wiatowej, gdy
brakowało r
ą
k do pracy,
zaobserwowano,
ż
e zwi
ę
kszenie
wymiaru czasu pracy nie idzie w
parze ze wzrostem wydajno
ś
ci
parze ze wzrostem wydajno
ś
ci
pracy, a wr
ę
cz przeciwnie przynosi
jej spadek.
Taki stan rzeczy zwi
ą
zany
jest z prozaicznym
zdawałoby si
ę
zm
ę
czeniem
zdawałoby si
ę
zm
ę
czeniem
pracowników.
Słowa włoskiego or
ę
downika empirycznych
metod badania przyrody, Galileusza,
„licz co obliczalne, mierz co wymierne, a co
nim nie jest, uczy
ń
wymiernym”
nim nie jest, uczy
ń
wymiernym”
mo
ż
na odnie
ść
do wszystkich, którzy
zajmuj
ą
si
ę
bezpiecze
ń
stwem i higien
ą
pracy.
Od lat na całym
ś
wiecie obserwuje
si
ę
olbrzymie starania zmierzaj
ą
ce
do stworzenia obiektywnych
mierników pracy ludzkiej, m.in.
mierników pracy ludzkiej, m.in.
wysiłku i jego składowych.
W codziennej pracy du
ż
a
uwaga, jak i nasze działania
nakierowane s
ą
na
bezpiecze
ń
stwo pracy.
bezpiecze
ń
stwo pracy.
Zapominamy cz
ę
sto o drugiej
dziedzinie, o higienie pracy.
Rozwój techniczny
poszczególnych gał
ę
zi przemysłu,
ale tak
ż
e sam widocznie
zauwa
ż
alny od połowy XX wieku
post
ę
p społeczno-gospodarczy
post
ę
p społeczno-gospodarczy
wyra
ź
nie wpłyn
ą
ł na popraw
ę
stanu zdrowia poszczególnych
społecze
ń
stw.
D
ąż
ymy do maksymalnego zharmonizowania
człowieka z prac
ą
.
Po
żą
dan
ą
harmoni
ę
w tym zakresie mo
ż
emy
osi
ą
gn
ąć
poprzez działania nakierowane na:
przystosowanie człowieka do pracy (m.in. nabycie
przystosowanie człowieka do pracy (m.in. nabycie
kwalifikacji i umiej
ę
tno
ś
ci zawodowych przez
pracownika, wła
ś
ciwy dobór lekarsko-
psychologicznych pracowników) oraz
przystosowanie pracy do człowieka.
Nale
ż
y przewidzie
ć
odpowiedni
ą
liczb
ę
godzin na sen, ustali
ć
czas
przyjmowania posiłków, zaplanowa
ć
prac
ę
zawodow
ą
i domow
ą
, obmy
ś
li
ć
prac
ę
zawodow
ą
i domow
ą
, obmy
ś
li
ć
wystarczaj
ą
cy i dobrze zorganizowany
wypoczynek dzienny oraz pobyt na
ś
wie
ż
ym powietrzu”.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Praca jest istotnym czynnikiem rozwoju
człowieka i elementem organizuj
ą
cym
ż
ycie społecze
ń
stw i jednostek ze
wzgl
ę
du na fakt, i
ż
zajmuje 2/3
wzgl
ę
du na fakt, i
ż
zajmuje 2/3
dorosłego
ż
ycia.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Praca jest wi
ę
c szczególn
ą
form
ą
działalno
ś
ci
człowieka.
• Ró
ż
ni si
ę
od innych form działania dwoma
cechami.
cechami.
I wynik pracy jest społecznie u
ż
yteczny (słu
ż
y
nie tylko jednostce).
II motywacja do pracy ma charakter po
ś
redni,
poniewa
ż
cel pracy jest dla człowieka celem
wtórnym.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
Praca jest
ś
rodkiem do celu pierwotnego,
jakim jest zaspokojenie okre
ś
lonej potrzeby.
Fakt ten wyró
ż
nia człowieka i jego prac
ę
spo
ś
ród innych organizmów
ż
ywych, które
spo
ś
ród innych organizmów
ż
ywych, które
realizuj
ą
c swoj
ą
prac
ę
w sensie fizjologicznym,
nie s
ą
zdolne do
ś
wiadomego kumulowania
wynikaj
ą
cych z tego faktu do
ś
wiadcze
ń
i
wiedzy, nie s
ą
zdolne do rozwoju poprzez
prac
ę
, np. mrówki.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Praca stanowi
ź
ródło zaspokajania
potrzeb ludzkich, jest niezb
ę
dnym
warunkiem egzystencji i rozwoju
człowieka, okre
ś
laj
ą
c jego pozycj
ę
w
człowieka, okre
ś
laj
ą
c jego pozycj
ę
w
społecze
ń
stwie.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• W biologii brzmi ona nast
ę
puj
ą
co: ruch
i reakcje chemiczne o charakterze
organicznym, jaki odbywa si
ę
w
organizmach
ż
ywych.
organizmach
ż
ywych.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
Konsekwencj
ą
definicji biologicznej jest okre
ś
lenie
fizjologiczne.
Człowiek pracuje wtedy, gdy:
• wykonuje dowolne ruchy mi
ęś
niami pr
ąż
kowanymi (praca
• wykonuje dowolne ruchy mi
ęś
niami pr
ąż
kowanymi (praca
dynamiczna)
• gdy utrzymuje je w stanie napi
ę
cia (praca statyczna),
• w sieci nerwowej nast
ę
puj
ą
okre
ś
lone przebiegi
impulsów.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
•
Fizjologia pracy
Uznaje za prac
ę
procesy mi
ęś
niowe lub nerwowe organizmu
człowieka bez wzgl
ę
du na ich cel czy uzyskany rezultat.
•
W nauce tej praca jest przede wszystkim procesem,
zachodz
ą
cym pomi
ę
dzy człowiekiem a przyrod
ą
.
zachodz
ą
cym pomi
ę
dzy człowiekiem a przyrod
ą
.
•
W procesie tym człowiek swym własnym czynem doprowadza
do wymiany materii z przyrod
ą
, reguluje i kontroluje t
ę
wymian
ę
.
•
Oddziaływuj
ą
c swymi poruszeniami na przyrod
ę
zewn
ę
trzn
ą
i
zmieniaj
ą
c j
ą
, człowiek zmienia zarazem i swoj
ą
natur
ę
.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Psychologia pracy
Przez prac
ę
rozumie si
ę
form
ę
systematycznej aktywno
ś
ci umysłowej,
systematycznej aktywno
ś
ci umysłowej,
która jest ukierunkowana na
osi
ą
gni
ę
cie okre
ś
lonego celu.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Nie pracuje ten, kto działa dla samej
przyjemno
ś
ci i pi
ę
kna działania.
• W socjologii praca to ka
ż
da celowa
czynno
ść
, prowadz
ą
ca do zaspokojenia
dowolnych potrzeb ludzkich,
posiadaj
ą
ca społeczn
ą
doniosło
ść
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
W socjologii i psychologii pracy, praca
zapewnia jednostkom czy grupom, które
j
ą
wykonuj
ą
, okre
ś
lon
ą
pozycj
ę
w
społecze
ń
stwie.
Skutki wykonywania pracy przez
człowieka w postaci pozycji, jak
ą
zyskuje
jednostka lub grupa w społecze
ń
stwie
oraz przypisane z tego tytułu prawa i
obowi
ą
zki.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Prakseologia uznaje za prac
ę
wszelki
splot czynów, maj
ą
cych charakter
pokonywania trudno
ś
ci dla
zado
ść
uczynienia czyim
ś
istotnym
zado
ść
uczynienia czyim
ś
istotnym
potrzebom.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Nale
ż
y bowiem u
ś
wiadomi
ć
sobie
wzajemne oddziaływanie na siebie
pracy i człowieka.
• Działanie człowieka jest
ź
ródłem i
nieodzownym warunkiem tworzenia
nowych warto
ś
ci, zmian i udoskonale
ń
metod wytwarzania, rozwoju i post
ę
pu
społecznego.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Jednocze
ś
nie praca jako taka, jej rodzaj i
warunki, w których jest prowadzona,
istotnie wpływaj
ą
na człowieka, jego
organizm i osobowo
ść
.
• Dostrzeganie tych wzajemnych
oddziaływa
ń
jest niezb
ę
dne przy ocenie i
porównaniach pracowników ró
ż
nych
zawodów, działaj
ą
cych w ró
ż
nych
dziedzinach wytwarzania w ró
ż
nych
przedsi
ę
biorstwach.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Problematyka pracy, zarówno w teorii
jak i praktyce, bywa ł
ą
czona z
problematyk
ą
zawodu.
• Poj
ę
cia pracy i zawodu
ś
ci
ś
le wi
ążą
si
ę
ze sob
ą
, lecz nie nale
ż
y ich traktowa
ć
jako synonimy.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
Zawód obejmuje konkretne rodzaje prac,
wykonywane przez okre
ś
lone grupy ludzi.
W
ś
ród nich wyst
ę
puje specjalizacja w
W
ś
ród nich wyst
ę
puje specjalizacja w
okre
ś
lonych czynno
ś
ciach, która
prowadzi do specjalizacji rozmaitego
rodzaju konkretnych prac, co nazywamy
zawodowym podziałem pracy.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
Definicja zawodu wg. prof. J.
Szczepa
ń
skiego, obejmuje cztery
składowe zawodu:
1) system czynno
ś
ci wewn
ę
trznie spójny,
1) system czynno
ś
ci wewn
ę
trznie spójny,
oparty na okre
ś
lonej wiedzy i
umiej
ę
tno
ś
ciach, skierowany na
wytworzenie pewnego produktu czy
usług zaspokajaj
ą
cych potrzeby;
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
2) czynno
ś
ci te wykonywane s
ą
przez
pracownika systematycznie i trwale;
3) wykonywanie tych czynno
ś
ci jest
podstaw
ą
bytu ekonomicznego
podstaw
ą
bytu ekonomicznego
pracownika;
4) czynno
ś
ci te i zwi
ą
zane z nimi
konsekwencje społeczne s
ą
podstaw
ą
presti
ż
u i społecznej pozycji pracownika,
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Działalno
ść
człowieka w procesach pracy
mo
ż
na rozpatrywa
ć
w dwu aspektach:
1. Aspekcie tre
ś
ciowym: rodzaje
działalno
ś
ci jakie wykonuje człowiek, w
działalno
ś
ci jakie wykonuje człowiek, w
wyniku post
ę
puj
ą
cego podziału pracy
powstały setki ró
ż
nych zawodów.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Przyporz
ą
dkowanie jednostki do zawodu
jest spraw
ą
bardzo osobist
ą
i istotn
ą
,
gdy
ż
chodzi o psychologiczn
ą
specyfik
ę
wykonywania okre
ś
lonego rodzaju
działalno
ś
ci.
działalno
ś
ci.
• Ju
ż
sam wybór zawodu, o ile nie jest
spraw
ą
przypadku lub nacisku, wskazuje
na okre
ś
lone ukierunkowanie, na
okre
ś
lone zainteresowania i zamiłowania
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
2. Aspekcie sprawno
ś
ciowym
ró
ż
ne osoby wykonuj
ą
czynno
ś
ci
wolniej lub szybciej, z bł
ę
dami lub bez
wolniej lub szybciej, z bł
ę
dami lub bez
bł
ę
dów, z mniejsz
ą
lub wi
ę
ksz
ą
trudno
ś
ci
ą
.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Je
ż
eli stopie
ń
sprawno
ś
ci wykonywania
danej czynno
ś
ci jest wy
ż
szy od
przeci
ę
tnego według wykresu Gaussa to
mo
ż
emy mówi
ć
o zdolno
ś
ciach w danym
kierunku.
kierunku.
• Kwestia udziału w zdolno
ś
ciach czynnika
wrodzonego i efektu
ć
wiczenia stanowi
spraw
ę
otwart
ą
, chocia
ż
badacze zgadzaj
ą
si
ę
,
ż
e obydwa czynniki odgrywaj
ą
istotn
ą
rol
ę
.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
Mo
ż
na wyró
ż
ni
ć
pi
ęć
czynno
ś
ci
psychicznych, na których opiera si
ę
regulacja naszego stosunku do
ś
wiata
oraz stopie
ń
sprawno
ś
ci w zakresie
oraz stopie
ń
sprawno
ś
ci w zakresie
tych podstawowych czynno
ś
ci.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Poziom sprawno
ś
ci wykonywania
czynno
ś
ci jest istotny, niezale
ż
nie od
tego, czy dotyczy on pracy o
charakterze koncepcyjnym (du
ż
a rola
charakterze koncepcyjnym (du
ż
a rola
sprawno
ś
ci my
ś
lenia), czy te
ż
ruchów
roboczych (du
ż
a rola sprawno
ś
ci
manualnych).
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Sprawno
ść
działania człowieka ulega
zmianom pod wpływem ró
ż
nych
czynników, wyst
ę
puj
ą
cych w procesie
pracy.
• Sprawno
ść
funkcjonowania danego
czynnika psychicznego jednak mo
ż
na
poprawi
ć
przez uczestnictwo w
odpowiednim szkoleniu.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
W kwalifikacjach zawodowych najcz
ęś
ciej
wyodr
ę
bnia si
ę
trzy elementy składowe:
1. Wiedz
ę
ogóln
ą
i specjalistyczn
ą
, która
stanowi warunek skutecznego
stanowi warunek skutecznego
wykonywania zada
ń
wchodz
ą
cych w
zakres danego rodzaju pracy;
2. Do
ś
wiadczenia i nawyki produkcyjne,
zdobyte w trakcie pracy zawodowej;
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
3. Predyspozycje psychiczne człowieka
do wykonywania okre
ś
lonych funkcji
zawodowych: inicjatyw
ę
, zdolno
ś
ci
zawodowych: inicjatyw
ę
, zdolno
ś
ci
organizacyjne i kierownicze, zdolno
ś
ci
do pracy twórczej i systematyczno
ść
,
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
Podstawowe czynno
ś
ci i ich mierniki
charakteryzuj
ą
ce sprawno
ść
człowieka
w kontaktach z otoczeniem
• Czynniki psychiczne
• Sprawno
ść
w zakresie czynno
ś
ci
• Spostrzeganie
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Wyodr
ę
bnianie przedmiotów i zjawisk
w odzwierciedlanej bezpo
ś
rednio
rzeczywisto
ś
ci, a w obr
ę
bie
przedmiotów i zjawisk ich cz
ęś
ci
przedmiotów i zjawisk ich cz
ęś
ci
składowych lub cech ilo
ść
i jako
ść
składników wyodr
ę
bnionych w
materiale i czas, w jakim to nast
ą
piło
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• wyobra
ż
anie wyobra
ź
nia sprawno
ść
operowania materiałem po
ś
redniego,
obrazowego odzwierciedlania rzeczywisto
ś
ci,
w sensie odtwarzania lub tworzenia
• łatwo
ść
reprodukowania
• do
ś
wiadczenia i łatwo
ść
tworzenia nowych
poł
ą
cze
ń
w materiale po
ś
redniego
odzwierciedlenia rzeczywisto
ś
ci
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• my
ś
lenie inteligencja sprawno
ść
my
ś
lowego wyodr
ę
bnienia składników i
ujmowania ich wzajemnych stosunków
• trudno
ść
rozwi
ą
zanego zadania i czas,
w jakim to nast
ą
piło
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• manipulowanie zr
ę
czno
ść
sprawno
ść
wykonywania czynno
ś
ci ruchowych
• zło
ż
ono
ść
czynno
ś
ci ruchowej
wykonanej w jednostce czasu
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• emocjonowanie – wra
ż
liwo
ść
emocjonalna sprawno
ść
wchodzenia w
stan emocjonalny, w wyniku działania
bod
ź
ców emocjonalnych oraz
bod
ź
ców emocjonalnych oraz
wywoływanie w sobie stanów
emocjonalnych w sposób zamierzony
• zakres, zło
ż
ono
ść
i czas, w jakim
powstaj
ą
emocje (uczucia)
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Wszystkie podstawowe czynniki, od
których zale
ż
y uci
ąż
liwo
ść
i
szkodliwo
ść
pracy mo
ż
na wyrazi
ć
w
jednostkach fizycznych
jednostkach fizycznych
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• wymiary,
opisuj
ą
ce rozmieszczenie
poszczególnych elementów stanowiska
roboczego w zale
ż
no
ś
ci od wymiarów
roboczego w zale
ż
no
ś
ci od wymiarów
antropometrycznych, a tak
ż
e rozmiary i
kształt urz
ą
dze
ń
steruj
ą
cych narz
ę
dzi,
materiałów, które si
ę
przemieszcza w
toku pracy;
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• siły wymagane do obsługi urz
ą
dze
ń
,
przemieszczania przedmiotów pracy;
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• rytmy: charakteryzowane za pomoc
ą
czasu, odzwierciedlaj
ą
ce długotrwało
ść
i cz
ę
stotliwo
ść
ruchów roboczych,
tempo pracy maszyny, czas
tempo pracy maszyny, czas
odpoczynku, dzienny i tygodniowy czas
pracy oraz jego rozkład w miesi
ą
cu i
roku, stopie
ń
monotonii ruchów itp.;
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• czynniki
ś
rodowiska materialnego:
o
ś
wietlenie, hałas, drgania,
mikroklimat, promieniowanie, pyły i
mikroklimat, promieniowanie, pyły i
dymy itp.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Zestawienie to nie obejmuje wielu problemów,
zwi
ą
zanych z procesami odbioru i przetwarzania
informacji oraz podejmowania decyzji.
• Nale
żą
one do najtrudniejszych we współczesnej
ergonomii, zwłaszcza w dziedzinie obci
ąż
enia
psychicznego i zm
ę
czenia ogólnego ustroju.
psychicznego i zm
ę
czenia ogólnego ustroju.
• Stworzenie warunków efektywnego wykorzystywania
potencjalnych mo
ż
liwo
ś
ci działania człowieka wymaga
jednak u
ś
wiadomienia sobie i bli
ż
szego poznania pi
ę
ciu
podstawowych problemów, jakie wyst
ę
puj
ą
w pracy
ludzkiej
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Podj
ę
cie pracy przez człowieka
wywołuje okre
ś
lone skutki prawne,
które znajduj
ą
wyraz w nabyciu przez
pracownika i przedsi
ę
biorstwo
pracownika i przedsi
ę
biorstwo
okre
ś
lonych uprawnie
ń
i obowi
ą
zków;
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
Mo
ż
liwo
ś
ci działania człowieka zarówno
fizyczne, jak i umysłowe s
ą
ograniczone.
• Praca wykonywana przez człowieka
• Praca wykonywana przez człowieka
obci
ąż
a jego organizm, wywołuj
ą
c
zwi
ę
kszone zu
ż
ycie energii i zm
ę
czenie,
co istotnie ogranicza (w sposób
przej
ś
ciowy) mo
ż
liw
ą
intensywno
ść
działania człowieka w czasie, który oddaje
do dyspozycji przedsi
ę
biorstwa.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
Ograniczenia powy
ż
sze wskazuj
ą
na
wa
ż
no
ść
i potrzeb
ę
poznania takich
zagadnie
ń
jak:
• wymiary antropometryczne ciała
• wymiary antropometryczne ciała
ludzkiego, granice dopuszczalnego
wysiłku, prawidłowo
ś
ci narastania i
likwidacja zm
ę
czenia itp.;
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Zró
ż
nicowanie i zmienno
ść
w czasie cech
człowieka i wpływ tych cech na mo
ż
liwo
ś
ci
działania.
• Nie jest oboj
ę
tne komu powierzymy okre
ś
lon
ą
prac
ę
.
prac
ę
.
Wybór osoby do wykonania okre
ś
lonego zadania
warunkuje szybko
ść
i jako
ść
jego wykonania.
takich działa
ń
jak: dobór kadr, badanie pracy i
cech pracowników, kształtowanie po
żą
danych
cech i doskonalenie umiej
ę
tno
ś
ci pracowników
itp.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
wydajno
ść
pracy ludzkiej zale
ż
y od
szeregu czynników obiektywnych
• (wyposa
ż
enie techniczne, warunki i
organizacja pracy),
organizacja pracy),
• czynników subiektywnych. Czynniki te
zwi
ą
zane s
ą
z osobowo
ś
ci
ą
pracowników, ich stosunkiem do pracy
i wol
ą
pracy.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Aby wydajnie pracowa
ć
, trzeba nie tylko
móc i umie
ć
, ale tak
ż
e chcie
ć
.
• Wskazuje to na wa
ż
no
ść
i potrzeb
ę
• Wskazuje to na wa
ż
no
ść
i potrzeb
ę
poznania czynników kształtuj
ą
cych
aktywno
ść
zawodow
ą
pracowników, a w
szczególno
ś
ci motywacji pracy i
zwi
ą
zanych z ni
ą
zagadnie
ń
wynagrodzenia, metod kierowania, bhp
itp.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Coraz powszechniej wyst
ę
puje
zespołowa forma działania
pracowników we współczesnym
przedsi
ę
biorstwie.
przedsi
ę
biorstwie.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Z tego faktu, jak te
ż
i uwarunkowa
ń
efektywno
ś
ci działa
ń
ludzkich wynika
konieczno
ść
zajmowania si
ę
takimi
zagadnieniami jak: adaptacja nowych
zagadnieniami jak: adaptacja nowych
pracowników, wyst
ę
powanie wi
ę
zi
formalnych i nieformalnych w
zespołach pracowniczych itp.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Człowiek pozostaje w stałym zwi
ą
zku
ze
ś
rodowiskiem. Pomi
ę
dzy nim a
ś
rodowiskiem zachodzi stała wymiana,
zarówno biologiczna (wymiana materii),
zarówno biologiczna (wymiana materii),
jak te
ż
wymiana w specyficznej dla
człowieka sferze społeczno-kulturowej
(wymiana informacji)
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Człowiek jest wi
ę
c zale
ż
ny pod jakim
ś
wzgl
ę
dem od otoczenia.
• Istnienie okre
ś
lonych warunków w
• Istnienie okre
ś
lonych warunków w
otoczeniu powoduje,
ż
e
funkcjonowanie człowieka jako istoty
biologicznej i społecznej przebiega
normalnie.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Natomiast brak tych warunków w
otoczeniu prowadzi do zakłócenia
stanu równowagi, który nazywamy
potrzeb
ą
.
potrzeb
ą
.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• To subiektywne poczucie braku czego
ś
,
co jest niezb
ę
dne do
ż
ycia, jest
czynnikiem uruchamiaj
ą
cym działanie
człowieka.
• Działanie jest nast
ę
pstwem odczuwania
niezaspokojonych potrzeb. Ludzie pracuj
ą
i działaj
ą
nie dlatego,
ż
e osi
ą
gn
ę
li to, co
chcieli, lecz dlatego,
ż
e odczuwaj
ą
brak
czego
ś
, co musz
ą
swym działaniem
zdoby
ć
.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Warunki, w jakich nast
ę
puje zdobywanie
ś
rodków zaspokajaj
ą
cych potrzeby,
kształtuj
ą
jednocze
ś
nie te potrzeby.
• Wielo
ść
potrzeb powoduje d
ąż
enie
ró
ż
nych autorów do ich klasyfikacji.
• Zale
ż
nie od przyj
ę
tego kryterium
wyst
ę
puje ró
ż
norodno
ść
uj
ęć
potrzeb.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Zachowania i reakcje człowieka
pracuj
ą
cego s
ą
wyuczone przez czynniki
fizjologiczne, anatomiczne i
psychologiczne.
• Pracuj
ą
cy człowiek jest cało
ś
ci
ą
i nie
mo
ż
na uchwyci
ć
jego istoty ani
zrozumie
ć
, je
ś
li rozpatruje si
ę
człowieka
wył
ą
cznie z punktu widzenia jednej tylko
specjalno
ś
ci.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Teoria, która znalazła szerokie
zastosowanie w praktyce jako
podstawa do wyja
ś
niania zachowa
ń
ludzi i jak te
ż
punkt odniesienia w
ludzi i jak te
ż
punkt odniesienia w
badaniach tych zachowa
ń
, to teoria
hierarchii potrzeb A. H. Maslowa.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
Twierdzenia tej teorii mo
ż
na przedstawi
ć
nast
ę
puj
ą
co:
• warunkiem zdrowia i rozwoju człowieka jest
zaspokajanie potrzeb;
• podstawowe potrzeby ludzkie ró
ż
ni
ą
si
ę
od
siebie pozycj
ą
zajmowan
ą
w hierarchii
wa
ż
no
ś
ci oraz mechanizmem działania;
• ogół potrzeb mo
ż
na przedstawi
ć
w postaci
hierarchicznego układu.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Wspólne dla obu grup potrzeb jest to,
ż
e
pozostaj
ą
c w układzie hierarchicznym s
ą
od siebie wzajemnie uzale
ż
nione
• Ka
ż
da kolejna w hierarchii potrzeba
zaczyna wpływa
ć
na post
ę
powanie
człowieka dopiero wtedy, gdy potrzeba
ni
ż
sza od niej w hierarchii została
zaspokojona (przynajmniej cz
ęś
ciowo).
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Najsilniej działaj
ą
potrzeby ni
ż
szego
rz
ę
du i one dominuj
ą
, gdy
ż
adna z
potrzeb nie została zaspokojona.
• Natomiast najwa
ż
niejsza dla
osi
ą
gni
ę
cia zdrowia psychicznego i
pełni rozwoju jest potrzeba
samorealizacji.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
Teoria potrzeb A. H. Maslowa nie uwzgl
ę
dnia
jednak nast
ę
puj
ą
cych okoliczno
ś
ci
• Przypisywanie wszystkim ludziom jednakowej
hierarchii potrzeb jest bł
ę
dne.
hierarchii potrzeb jest bł
ę
dne.
• Na kształtowanie si
ę
potrzeb człowieka
wpływaj
ą
warunki jego egzystencji, a
zwłaszcza warunki ekonomiczne w kraju, w
relacji do takich samych warunków gdzie
indziej
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Oddziaływanie tych warunków jednak
ma charakter indywidualny, poniewa
ż
pochodzenie społeczne człowieka w
istotnym stopniu wywiera wpływ na
istotnym stopniu wywiera wpływ na
kształtowanie si
ę
aspiracji
ż
yciowych i
sposobów ich realizacji.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Dlatego te
ż
jest kwesti
ą
du
ż
ej wagi dla
kierownika znajomo
ść
struktury potrzeb
poszczególnych podwładnych.
• Istniej
ą
liczne wyj
ą
tki od reguły,
ż
e
potrzeby drugiej grupy s
ą
aktywizowane
dopiero po zaspokojeniu potrzeb
pierwszej grupy, co stawia pod znakiem
zapytania zasadno
ść
podstawowych
zało
ż
e
ń
teorii Maslowa.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Potrzeby fizjologiczne s
ą
zaspokajane
przez płace i naturalne
ś
rodowisko
pracy;
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
Potrzeby ni
ż
sze (bezpiecze
ń
stwa) mog
ą
by
ć
zaspokajane przez np.
• Ci
ą
gło
ść
zatrudnienia,
• System rozpatrywania i załatwiania
• System rozpatrywania i załatwiania
skarg,
• Odpowiedni program
ś
wiadcze
ń
ubezpieczeniowych i emerytalnych;
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Na zasadzie homeostazy: brak
zaspokojenia potrzeby wywołuje
zaburzenia równowagi układu człowiek
zaburzenia równowagi układu człowiek
– otoczenie, a zaspokojenie t
ę
równowag
ę
przywraca.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Zaspokojone potrzeby zatem przestaj
ą
oddziaływa
ć
na zachowanie człowieka.
Zaspokojenie potrzeb tej grupy jest warunkiem:
• Zdrowia fizycznego.
• przynale
ż
no
ś
ci i miło
ś
ci:
• przynale
ż
no
ś
ci i miło
ś
ci:
• przyja
ź
ni w pracy, kierownik mo
ż
e przyczynia
ć
si
ę
do zaspokojenia tych potrzeb dopuszczaj
ą
c
społeczne interakcje i wzmacniaj
ą
c u pracowników
poczucie przynale
ż
no
ś
ci do zespołu;
• uznania i szacunku :
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
POTRZEBY WY
Ż
SZE
•
Tytuł słu
ż
bowy,
•
Odpowiednie nagrody,
•
Wygodne pomieszczenia pracy;
•
samorealizacja
•
ambitne i ciekawe zadania.
•
Zaspokojenie potrzeby wzmacnia j
ą
zamiast wygasi
ć
, ale nigdy
nie jest mo
ż
liwe jej zaspokojenie.
•
Potrzeby tej grupy działaj
ą
zatem na odmiennej zasadzie ni
ż
potrzeby grupy ni
ż
szej.
•
Zaspokojenie potrzeb tej grupy jest warunkiem zdrowia
psychicznego.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Potrzeby człowieka wi
ążą
si
ę
ś
ci
ś
le z
systemem warto
ś
ci, który ukierunkowuje
dalsze działanie człowieka, wpływaj
ą
c na
wybór okre
ś
lonych sposobów
wybór okre
ś
lonych sposobów
post
ę
powania.
• Poszczególne warto
ś
ci ł
ą
cz
ą
c si
ę
w
hierarchiczne układy i systemy warto
ś
ci,
maj
ą
indywidualny dla ka
ż
dego człowieka
charakter.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
•
Pracownik jest w stanie dokonywa
ć
weryfikacji w prezentowanej przez
siebie hierarchii potrzeb czy warto
ś
ci. Je
ś
li jednak przekroczy on
pewn
ą
granic
ę
podatno
ś
ci na zmiany, to albo sam zmieni miejsce
zatrudnienia szukaj
ą
c bardziej odpowiedniego miejsca pracy albo te
ż
zakład pracy zrezygnuje z niego.
•
Znajomo
ść
systemu warto
ś
ci i hierarchii potrzeb człowieka pozwala
zrozumie
ć
jego post
ę
powanie i skutecznie oddziaływa
ć
na nie.
zrozumie
ć
jego post
ę
powanie i skutecznie oddziaływa
ć
na nie.
•
Poj
ę
cie potrzeby bowiem jest kategori
ą
podstawow
ą
w problematyce
motywowania ludzi w procesach pracy.
•
Wyst
ę
powanie potrzeby sprawia,
ż
e jednostka jest bardziej podatna na
te oddziaływania przeło
ż
onego, które zmniejszaj
ą
odczuwany
dyskomfort lub przyczyniaj
ą
si
ę
do jego braku.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Proces motywacji w odniesieniu do
poszczególnych osób jest zró
ż
nicowany,
poniewa
ż
poszczególne osoby do
ś
wiadczaj
ą
presji
ró
ż
nych potrzeb.
• Motywowanie zatem polega na
• Motywowanie zatem polega na
zindywidualizowanym podej
ś
ciu kierownika do
pracownika, wnikni
ę
ciu w jego system potrzeb i
oczekiwa
ń
, stworzeniu odpowiednich warunków
pracy oraz na wyborze najlepszego sposobu
kierowania, dzi
ę
ki czemu wykonywana przez niego
praca mo
ż
e sta
ć
si
ę
podstaw
ą
do realizacji celów
firmy
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
Motywacj
ę
przede wszystkim mo
ż
na uruchamia
ć
na dwa sposoby:
• stosowanie ujemnych bod
ź
ców
• stosowanie ujemnych bod
ź
ców
motywacyjnych, które uruchamiaj
ą
motywacj
ę
negatywn
ą
;
• korzystanie z dodatnich bod
ź
ców
motywacyjnych, co uruchamia motywacj
ę
pozytywn
ą
.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Motywacja negatywna opiera si
ę
na stworzeniu
sytuacji zagro
ż
enia utrat
ą
tego co człowiek ju
ż
osi
ą
gn
ą
ł: zarobków, nagany, przesuni
ę
cia na inne
stanowisko pracy ni
ż
ej opłacane ni
ż
aktualne.
• W praktyce bod
ź
ce negatywne s
ą
cz
ę
sto stosowane,
poniewa
ż
poczucie zagro
ż
enia do
ść
łatwo uruchamia
silniejsze d
ąż
enia i prowadzi do wyzwolenia wi
ę
kszej
energii, a jednocze
ś
nie proces ten nie jest zwi
ą
zany
z ponoszeniem przez pracodawc
ę
kosztów
finansowych.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Działanie bod
ź
ców negatywnych jest mniej korzystne od
działania bod
ź
ców pozytywnych.
• Poczucie obawy czy l
ę
ku powoduje,
ż
e pracownik nie
• Poczucie obawy czy l
ę
ku powoduje,
ż
e pracownik nie
stara si
ę
o jak najlepsze wykonanie zadania, ale za
wszelk
ą
cen
ę
chce zaspokoi
ć
oczekiwania przeło
ż
onych.
• Ponadto skutkiem działania motywacji negatywnej mo
ż
e
by
ć
niekorzystna zmiana w osobowo
ś
ci pracownika, np.
obni
ż
enie poczucia własnej warto
ś
ci, nadmierny lojalizm.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Motywacja pozytywna polega na stwarzaniu
pracownikowi perspektyw coraz lepszego
urzeczywistniania jego celów w miar
ę
spełniania
oczekiwa
ń
pracodawcy, jak np. osi
ą
gni
ę
cie wy
ż
szych
zarobków, stanowiska, wi
ę
kszej samodzielno
ś
ci itp.
• Ten rodzaj motywacji powoduje wi
ę
ksz
ą
aktywno
ść
• Ten rodzaj motywacji powoduje wi
ę
ksz
ą
aktywno
ść
pracownika i pełniejsze wykorzystanie jego mo
ż
liwo
ś
ci ze
wzgl
ę
du na wi
ę
ksze zaanga
ż
owanie uczuciowe.
• Jej skuteczno
ść
w du
ż
ej mierze zale
ż
y od realno
ś
ci
dawanych pracownikowi obietnic i jego prze
ś
wiadczenia,
ż
e sukces jest mo
ż
liwy.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
•
Działalno
ść
człowieka powinna by
ć
przede wszystkim pobudzana przez
pozytywne nast
ę
pstwa sukcesu, dobrej roboty, sprawnego wykonania
działania.
•
Równocze
ś
nie musz
ą
istnie
ć
zabezpieczenia działaj
ą
ce w wypadkach, gdy
pozytywne pobudki okazuj
ą
si
ę
niewystarczaj
ą
ce.
•
Wtedy konieczne jest posłu
ż
enie si
ę
bod
ź
cami ujemnymi.
•
W praktyce cz
ęś
ciej nale
ż
ałoby stosowa
ć
motywacj
ę
pozytywn
ą
, jednak
ż
e w
konkretnych sytuacjach mo
ż
e ona by
ć
wspierana motywami negatywnymi.
•
Nie jest on jednak jedynym czynnikiem, który nale
ż
y bra
ć
pod uwag
ę
przy
sterowaniu działaniem pracownika. Warto tak
ż
e rozpatrywa
ć
poziom
sprawno
ś
ci działania, który najwyra
ź
niej przejawia si
ę
w działaniu w sytuacjach
trudnych oraz temperament działaj
ą
cy jako regulator biologiczny, który
odzwierciedla si
ę
przede wszystkim w dynamice działania.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Nale
ż
y zda
ć
zatem sobie spraw
ę
,
ż
e omówione
powy
ż
ej potrzeby i motywacje oraz ocena ich
warto
ś
ci, ocena prawdopodobie
ń
stwa
osi
ą
gni
ę
cia celu i poziom aspiracji – nie tylko
determinuj
ą
ogólny kierunek działania i wybór
konkretnego celu, ale wpływaj
ą
tak
ż
e na
konkretnego celu, ale wpływaj
ą
tak
ż
e na
przebieg działania, steruj
ą
c tak, aby cel został
osi
ą
gni
ę
ty.
• Wszystko to powoduje,
ż
e działanie
charakteryzuje zło
ż
ono
ść
i wieloaspektowe
uwarunkowanie.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
PROCES PRZYSTOSOWANIA SI
Ę
PRACOWNIKA DO
PRACY
• Proces przygotowania do pracy to proces
osi
ą
gania odpowiedzialno
ś
ci, zachowa
ń
i postaw,
dostosowanych do wymogów sytuacji pracy.
dostosowanych do wymogów sytuacji pracy.
Obejmuj
ą
cy z jednej strony modyfikacj
ę
zachowa
ń
i postaw po stronie pracownika, z drugiej za
ś
strony modyfikacj
ę
wymogów i warunków po
stronie zakładu pracy i pracodawcy.
• Kiedy zachodz
ą
reakcje jednej strony na zmiany
po drugiej stronie – mówimy o przystosowaniu.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Jak wida
ć
przystosowanie do pracy jest procesem
dwustronnym, gdzie ma miejsce wzajemne oddziaływanie
na siebie obydwu stron uczestnicz
ą
cych w tym procesie.
•
Ś
wiadczy to o dynamice procesów przystosowawczych i
aktywnej roli przystosowania.
• Proces przystosowania si
ę
człowieka do pracy mo
ż
na
rozpatrywa
ć
z trzech punktów widzenia:
1.
przystosowania do funkcji zawodowych;
2.
przystosowania do fizycznego
ś
rodowiska pracy;
3.
przystosowanie do społecznego
ś
rodowiska pracy.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Przystosowanie do funkcji zawodowych obejmuje
przystosowanie do wymogów dotycz
ą
cych całokształtu
procesów produkcyjnych lub usługowych na danym
stanowisku pracy.
• Skuteczno
ść
przystosowania zale
ż
e
ć
b
ę
dzie od
nast
ę
puj
ą
cych elementów:
nast
ę
puj
ą
cych elementów:
1.
przygotowania zawodowego jednostki, zdobytego w
trakcie edukacji szkolnej;
2.
predyspozycji psychologicznych pracownika i ich
odpowiednio
ś
ci do tych, które s
ą
okre
ś
lone dla ka
ż
dego
stanowiska pracy;
3.
stopnia zło
ż
ono
ś
ci wymogów stanowiska pracy.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Efektem przystosowania b
ę
dzie
opanowanie umiej
ę
tno
ś
ci i nawyków
zawodowych koniecznych do wła
ś
ciwego
przebiegu pracy na danym stanowisku
pracy.
pracy.
• Przystosowanie do fizycznego
ś
rodowiska pracy uwzgl
ę
dnia specyfik
ę
ka
ż
dego stanowiska pracy pod wzgl
ę
dem
takich elementów jak: o
ś
wietlenie,
temperatura, hałas, promieniowanie itp.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Fizyczne warunki pracy decyduj
ą
o
stopniu uci
ąż
liwo
ś
ci lub szkodliwo
ś
ci
czynników wyst
ę
puj
ą
cych na danym
stanowisku pracy.
stanowisku pracy.
• Mo
ż
liwo
ś
ci adaptacyjne organizmu
człowieka do tych warunków s
ą
ograniczone i całkowita adaptacja nigdy
nie b
ę
dzie miała miejsca.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Pracownik powinien tak
ż
e wykształci
ć
w sobie nawyki bezpiecznego
wykonywania pracy.
• Przystosowanie do społecznego
ś
rodowiska pracy obejmuje całokształt
relacji jednostki z grup
ą
społeczn
ą
.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Pracownik musi dostosowa
ć
si
ę
do stosunków
interpersonalnych panuj
ą
cych w danej grupie
społecznej, a tak
ż
e pozna
ć
i zaakceptowa
ć
obowi
ą
zuj
ą
cy system warto
ś
ci i norm.
• Niewła
ś
ciwe jest całkowite przystosowanie si
ę
do
• Niewła
ś
ciwe jest całkowite przystosowanie si
ę
do
społecznego
ś
rodowiska pracy ze wzgl
ę
du na
wyst
ę
powanie negatywnych wzorców zachowa
ń
.
• Pracownik powinien akceptowa
ć
ze
ś
rodowiska
pracy tylko pozytywne wzorce zachowa
ń
, sam
takie jednocze
ś
nie wnosz
ą
c, a eliminowa
ć
ze
swojego zachowania negatywne.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Konsekwencje przystosowania do pracy
przejawiaj
ą
si
ę
zazwyczaj w słowach i/lub w
zachowaniach pracowników w postaci
sprawdzalnych faktów
• Odzwierciedleniem przebiegu procesu
adaptacji do pracy jest zachowanie si
ę
pracownika, wyra
ż
aj
ą
ce si
ę
w kategoriach
zadowolenia lub niezadowolenia z pracy. Jest
to najprostszy wska
ź
nik stosunku pracownika
do pracy na płaszczy
ź
nie subiektywnej.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
Przystosowanie do:
• wykonywanych czynno
ś
ci grupy pracowniczej zakładu
pracy
• wydajno
ść
i jako
ść
pracy
• (wyniki pracy)
• sta
ż
pracy w zespole pracowniczym
• sta
ż
pracy w zespole pracowniczym
• sta
ż
pracy w zakładzie
• ch
ęć
usprawnienia pracy rodzaj i charakter oddziaływa
ń
współkolegów na jednostk
ę
• demonstrowanie lub deklarowanie przywi
ą
zania do
zakładu
• niech
ęć
do zmiany wykonywanych czynno
ś
ci roboczych
na inne
• stopie
ń
akceptacji przez pracownika norm grupowych
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
Zadowolenie z wyboru pracy w tym zakładzie
• stopie
ń
zadowolenia osi
ą
gany przy
wykonywaniu czynno
ś
ci roboczych
• stosunki pracownika z kolegami i
przeło
ż
onymi
przeło
ż
onymi
• stopie
ń
zadowolenia z pracy, płacy, warunków
pracy stwarzanych przez zakład
• ilo
ść
rozwi
ą
zywanych problemów
technicznych
• przejawiana inicjatywa w zespole
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• duma z przynale
ż
no
ś
ci do zakładu
• stopie
ń
zadowolenia z pracy w zespole
• znajomo
ść
zakładu, jego historii,
struktury, profilu produkcji
struktury, profilu produkcji
• niech
ęć
do zmiany zespołu pracy
• niech
ęć
do zmiany zakładu
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
•
Przez zadowolenie rozumiemy stan równowagi mi
ę
dzy potrzebami
pracownika i oczekiwaniami co do mo
ż
liwo
ś
ci ich zaspokojenia w
pracy a faktycznym ich zaspokojeniem
•
Zale
ż
no
ść
mi
ę
dzy zadowoleniem pracownika z pracy a jego efektami
zatem jest uwarunkowana z jednej strony satysfakcj
ą
człowieka, a z
drugiej strony wymaganiami stawianymi człowiekowi.
•
Zadowolenie z pracy sprzyja powstawaniu identyfikacji z zakładem
pracy, co prowadzi do podejmowania działa
ń
na rzecz zakładu.
Ponadto zwi
ę
ksza ogóln
ą
odporno
ść
pracownika na stres i frustracje,
a wi
ążą
c si
ę
z dodatnimi reakcjami emocjonalnymi wpływa po
ś
rednio
na sprawno
ść
działania pracownika.
•
Wpływ zadowolenia z pracy mo
ż
e zatem mie
ć
charakter po
ś
redni na
wynik finansowy, jaki uzyskuje przedsi
ę
biorstwo.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Zadowolenie z pracy mo
ż
e mie
ć
charakter przej
ś
ciowy lub stały, a tak
ż
e
nie jest zjawiskiem jednorodnym.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
Na podstawie bada
ń
stwierdza si
ę
,
ż
e na
zadowolenie pracownika z wykonywanej pracy
najcz
ęś
ciej wywieraj
ą
wpływ:
1. interesuj
ą
ca praca, czyli zadowolenie z
czynno
ś
ci odpowiadaj
ą
cych posiadanym
czynno
ś
ci odpowiadaj
ą
cych posiadanym
kwalifikacjom zawodowym;
2. odpowiednie warunki pracy;
3. stosunki z współpracownikami;
4. stało
ść
pracy;
5. płace;
6. stosunki ze zwierzchnikami;
7. godziny pracy.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Ka
ż
dy z tych czynników odgrywa ró
ż
n
ą
rol
ę
w
hierarchii warto
ś
ci poszczególnych grup
zawodowych i pracowników.
• Warto zwróci
ć
tak
ż
e uwag
ę
na wyst
ę
powanie
zjawiska negatywnego zadowolenia z pracy,
które ma miejsce, gdy przykre warunki pracy
s
ą
rekompensowane zarobkami.
• Zjawisko to nie stymuluje aktywno
ś
ci
zawodowej pracownika.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Jednym z wa
ż
niejszych wyznaczników
przystosowania jest stabilizacja mierzona
zazwyczaj długo
ś
ci
ą
sta
ż
u pracy w okre
ś
lonym
zawodzie czy zakładzie.
• Chodzi tutaj o stabilizacj
ę
rzeczywist
ą
, czyli
b
ę
d
ą
c
ą
rezultatem faktycznego akceptowania
pracy i jej warunków. Nie zawsze taka sytuacja
ma miejsce, poniewa
ż
pracownik mo
ż
e nie
przystosowa
ć
si
ę
do pracy, a mimo to nadal
tam pracowa
ć
.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Pozostaje tam, poniewa
ż
nie ma innej mo
ż
liwo
ś
ci
zatrudnienia. Zjawisko to jest nazywane pozorn
ą
stabilizacj
ą
kadr, wynikaj
ą
c
ą
z konieczno
ś
ci.
• Innym przejawem przystosowania jest
identyfikacja pracownika z prac
ą
, rozumiana jako
identyfikacja pracownika z prac
ą
, rozumiana jako
identyfikacja jednostki z wykonywan
ą
prac
ą
lub
zakładem pracy przez uto
ż
samianie przez
pracownika własnych interesów z interesami
zakładu, co wyra
ż
a si
ę
w jego stosunku do zakładu
i swojej grupy oraz w ch
ę
ci do stabilizacji.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
Do przejawów przystosowania mo
ż
na tak
ż
e zaliczy
ć
• szybkie dochodzenie do du
ż
ej sprawno
ś
ci
zawodowej,
• osi
ą
ganie wymaganej wydajno
ś
ci i jako
ś
ci pracy,
• stawianie sobie wysokich wymaga
ń
w zakresie
dokształcania si
ę
,
dokształcania si
ę
,
• aktywno
ś
ci zawodowej, poszukiwania nowych
rozwi
ą
za
ń
innowacyjnych itp.
• Nale
ż
y tak
ż
e zwraca
ć
uwag
ę
na społeczn
ą
warto
ść
przystosowania.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Wysoki stopie
ń
przystosowania przejawia
si
ę
przejmowaniem od grupy
pozytywnych wzorców zachowa
ń
,
systemów norm i warto
ś
ci
systemów norm i warto
ś
ci
respektowanych w
ś
rodowisku pracy.
• Dotychczasowy system warto
ś
ci ulega
wówczas pewnej modyfikacji pod
wpływem otoczenia w
ś
rodowisku pracy.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Nieprzystosowanie si
ę
pracownika do
pracy powoduje szereg negatywnych
skutków społecznych, takich jak:
1. fluktuacja (płynno
ść
) załogi;
1. fluktuacja (płynno
ść
) załogi;
2. niech
ęć
do pracy, nieusprawiedliwiona
absencja, skłonno
ść
do wypadków itp.;
3. brak identyfikacji z zawodem, zakładem;
4. zwi
ę
kszenie liczby konfliktów
społecznych.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Spo
ś
ród wielu przejawów niezadowolenia
(nieprzystosowania si
ę
) na szczególn
ą
uwag
ę
zasługuje
frustracja, agresja, kontestacja oraz konflikt.
• Frustracja to stan psychiczny (emocjonalny), pojawiaj
ą
cy
si
ę
wtedy gdy, pracownik chce osi
ą
gn
ąć
konkretny cel,
• Frustracja to stan psychiczny (emocjonalny), pojawiaj
ą
cy
si
ę
wtedy gdy, pracownik chce osi
ą
gn
ąć
konkretny cel,
zadanie lub zaspokoi
ć
potrzeb
ę
, ale napotyka na
przeszkody utrudniaj
ą
ce lub uniemo
ż
liwiaj
ą
ce mu
zrealizowanie tych d
ąż
e
ń
.
• Cz
ę
stym efektem frustracji jest pojawienie si
ę
u
człowieka nast
ę
puj
ą
cych reakcji: agresji, apatii,
fantazjowania i regresji.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Agresja frustracyjna mo
ż
e by
ć
skierowana
przeciwko przedmiotowi lub osobie, o której
wiadomo,
ż
e jest przyczyn
ą
frustracji.
Agresja mo
ż
e prowadzi
ć
do mniej lub bardziej
bezpo
ś
redniej, fizycznej (np. uderzenie) lub
bezpo
ś
redniej, fizycznej (np. uderzenie) lub
psychicznej (np. szkodliwe plotki) napa
ś
ci na
ź
ródło frustracji.
• Apatia to bierno
ść
, zoboj
ę
tnienie, niedbalstwo,
ogólne zniech
ę
cenie do
ż
ycia, minimalizacja
wszelkich d
ąż
e
ń
.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Fantazjowanie to ucieczka czy
wyobcowanie od otaczaj
ą
cego, wr
ę
cz
nieprzychylnego otoczenia w sensie
psychologicznym.
• Regresja przejawia si
ę
pewnego rodzaju
cofni
ę
ciem powrotem do zachowa
ń
, które
w przeszło
ś
ci były nagradzane, a wi
ę
c
skuteczne, np. wymuszanie szanta
ż
em,
płaczem.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Kontestacja to
ź
ródło wielu sytuacji
konfliktowych w
ś
rodowisku pracy.
• Kontestatorzy to pracownicy, którzy
• Kontestatorzy to pracownicy, którzy
ujawniaj
ą
swoje niezadowolenie z
istniej
ą
cych warunków pracy w postaci
malkontenctwa, niesubordynacji, niech
ę
ci
do autorytetów, zmian organizacyjnych,
krytykanctwa czy braku wszelkich
zainteresowa
ń
prac
ą
.
PRACA W
Ż
YCIU CZŁOWIEKA
• Pracownik cz
ę
sto do
ś
wiadczaj
ą
cy uczu
ć
wynikaj
ą
cych z nieprzystosowania do
pracy jest z trudem tolerowany przez
rodzin
ę
, kolegów, znajomych czy
przeło
ż
onych.
przeło
ż
onych.
• Jest to dla niego dostateczny powód do
aran
ż
owania nowych konfliktów i
frustracji, co w ostatecznym rozrachunku
przyczynia si
ę
do zwi
ę
kszenia liczby
konfliktów społecznych.