Język staro-cerkiewno-słowiański – najstarszy zapisany język słowiański

1. Rodziny języków słowiańskich:

a) zachodniosłowiańska: polski, górnołużycki, dolnołużycki, czeski, słowacki,

b) wschodniosłowiańska: rosyjski, białoruski, ukraiński,

c) południowosłowiańska: serbski, chorwacki, słoweński, bułgarski, macedoński.

2. Miejsce scs-u wśród innych języków słowiańskich.

a) Pierwsze podziały jęz. psł. (VII w.ne), powstają narzecza (dialekty słowiańskie),

b) Scs – jedno z narzeczy bułgarsko-macedońskich (te języki są najbliższe scs),

c) Scs góruje nad innymi jęz. słowiańskimi tym, że został zapisany najwcześniej (II poł. IX w.), nie odbiega 

zbytnio od stanu psł.

3. Początki piśmiennictwa słowiańskiego i jego związek z chrześcijaństwem.

VI-VIII w. - podziały i migracje Słowian

IX   w.  -   początki   państwowości:   powstanie   Państwa   Wielkomorawskiego   (wschodnie   Czechy),   które   z 

czasem rozrasta się na tereny Panoni nad Balatonem, dzisiejsze Czech, Łużyc, Małopolski, prawdopodobnie 

Śląsk i państwo Wiślan.

przed   862   r.  -   chrystianizacja   Państwa   Wielkomorawskiego   przez   arcybiskupstwo   salzburskie.   Próba 

dążenia do niezawisłości i starania w Rzymie o uzyskanie niezależności przez Rościsława (władcę z dynastii 

Mojmirydów). Odmowa Rzymu.

862 r. - Rościsław zwraca się do cesarza Bizancjum (Michała III) z prośbą o zorganizowanie  misji na terenie 

Moraw (Bizancjum nie wykluczało nauczania w językach narodowych),

863 r. - początek misji morawskiej (przbycie Konstantego i Metodego z uczniami na Morawy).

4. Apostołowie Słowian.

Konstanty (Cyryl) i Metody – Grecy z pochodzenia, bracia (synowie prawnika/oficera), misjonarze, bardzo 
dobrze wykształceni (Konstanty jest filozofem, teologiem, bierze udział w licznych wykładach, dysputach 
naukowych), znający kilka języków, m.in. dialekt słowiański z okolic Sołunia (skąd pochodzili, dzisiejsze 
Saloniki), który zamieszkiwali Słowianie,

Konstanty wstępuje do zakonu, przybiera imię Cyryl, umiera w 869 r.
Metody zostaje biskupem na Morawach, umiera w 885 r.

5. Misja morawska.

863 r. - Konstanty i Metody z uczniami przybywają na Morawy,

863-865 r. - tworzą pierwszy alfabet słowiański (głagolicę,  zrozumiałą wówczas jeszcze przez wszystkich 
Słowian) i przekładają teksty liturgiczne, ewngelie, psałterze. Doznają wielu prześladowań, wzywani są do 
Rzymu, Rościaław i jego następca Świętopełk nie stają w ich obronie,

846 r. - Ludwig Niemiec podbija Morawy,

865 r, - car Bułgarii przyjmuje chrzest z Bizancjum, wprowadzenie języka słowiańskiego do liturgii,

867 r. - patriarcha Konstantynopola wyklina papieża, początki  schizmy (grec.  schisma=rozłam) kościoła 
chrześcijańskiego,

868 r. - Konstanty i Metody u papieża, który uznaje liturgię  słowiańską. Konstanty wstępuje do zakonu 
(przyjmuje imię Cyryl), Metody wraca na Morawy, zostanie później biskupem Metropolii morawskiej,

869 r. - śmierć Konstantego (Cyryla),

874-885 r. - Morawy odzyskują wolność, książę czeski Borzywoj przyjmuje chrzest z rąk Metodego,

885 r. - śmierć Metodego,

886-893 r. - uczniowie Cyryla i Metodego opracowują nowy alfabet (cyrylicę),

966 r. -  Polska przyjmuje chrzest za pośrednictwem kościóła czeskiego,

988 r.  - książę Rusi Wlodzimierz Wielki przyjmuje chrzest z Bizancjum,

1054 r. - schizma wschodnia – rozłam ostateczny i oddzielenie się kościoła prawosławnego (kwestia sporna: 
pochodzenie Ducha Świętego),

1880 r. - papież Leon XIII kanonizuje Braci Sołuńskich,

1980 r. - papież Jan Paweł II czyni ich współpatronami Europy (obok Benedykta),

6. Alfabety słowiańskie
Wcześniej   wyrazy   słowiańskie   zapisywane   był   za   pomocą   alfabetu  łacińskiego   lub   greckiego,   często 

brakowało liter na oddanie dźwięków występujących w słowiańszczyźnie.

GŁAGOLICA (od *glagolъ=słowo) – pismo stworzone przez Konstantego (Cyryla) stworzone w oparciu o 

minuskułę   grecką   (małe   litery),   z   elementami   pisma   hebrajskiego,   koptyjskiego,   oddające   fonetykę   i 

fonologię slowiańską. Litery budowane na zasadzie symetrii, ozdobne, oddawały wartość liczbową.

CYRYLICA  (scs.   Kurilovica,   od   grec   Kyrillos=Cyryl)   –   alfabet   stworzony   przez   uczniów   Cyryla   i 

Metodego,   oparty   na   majuskule   greckiej   (dużych   literach),   zawierający   litery   z   głagolicy.   Bardziej 

przejrzysty, litery o mniej skomplikowanych kształtach, co wskazuje na to, że powstała później.

7. Rola scs-u w Słowiańszczyźnie:

a) starosłowińskie zabytki językowe (IX-X w.) napisane są glagolicą lub cyrylicą (nieliczne glosy zapisane 

łacinką),   co   wskazuje   na   duże   znaczenie   i   rolę   tych   alfabetów   dla   kształotwania   się   odrębności 

Słowiańszczyzny,

b)   apostołowie   sołuńscy   stworzyli   prawo   cyrylo-metodejskie,   „Kodeks   karny   dla   ludzi   świeckich”   (na 

podstawie kodeksu greckiego),

c) odrębność językowa zapoczątkowała poczucie odrębności narodowej, dała początek ruchom narodowym.

8. Transliteracja i transkrypcja:

TRANSLITERACJA – przepisanie tekstu zapisanego literami jednego alfabetu za pomocą liter innego 

systemu, na zasadzie mechanicznej substytucji (bez uwzględnienia wartości dźwiękowej głosek).

TRANSKRYPCJA – zastąpienie jednego systemu graficznego przez inny, oddając wartość dźwiękową 

głosek.