Autyzm: komunikowanie się 

Ewa Pisula

Wydział Psychologii

 Uniwersytet Warszawski

Ewa.Pisula@psych.uw.edu.pl

Leo Kanner (1943)

Osoby z autyzmem nie mówią lub też mówią 

w sposób, który nie służy międzyosobowej 

komunikacji

W autyzmie zaburzenia komunikowania się 

dotyczą:

a) rozumienia funkcji komunikowania się; 

b) zarówno ekspresji, jak i rozumienia 

komunikatów; 

c) komunikowania się niewerbalnego 

i werbalnego.

Najwcześniejsze przejawy problemów 

w społecznej komunikacji:

- rozumienie wyrazu twarzy,

- tworzenie wspólnego pola uwagi.

Zdolność odczytywania wyrazu twarzy jest 

jednym z pierwszych etapów rozwoju 

zdolności “czytania w umyśle”

 

Kanner (1943): dzieci z autyzmem są “niewrażliwe”

na ekspresję emocjonalną innych osób

Dzieci z autyzmem poświęcają ludzkim twarzom

i emocjom znacznie mniej uwagi niż rówieśnicy

Badania nad kierunkiem patrzenia 

(eye tracking studies) (np. Speer i in., 2007)

- brak różnic, gdy stymulacja jest niespołeczna (zarówno 
statyczna, jak i dynamiczna),

- różnice w przypadku dynamicznej stymulacji społecznej 
(rzadziej patrzą na oczy, częściej na usta i ciało).

 

Badania nad kategoryzowaniem

Begeer i in. (2006): chłopcy w wieku 7-12 lat

- różnice w kategoryzowaniu w warunkach bez podpowiedzi,

- brak różnic, gdy dzieci proszono o wybranie zdjęć osób, 
które mogłyby zachować się wobec nich przyjaźnie lub 
wrogo (np. ukarać je).

Dlaczego spontanicznie nie wykorzystują tych 

umiejętności?  

Nie rozumieją znaczenia informacji dotyczących 

emocji 

Potrafią dostrzec i odczytać emocje, ale nie łączą 

ich z przyczynami, z kontekstem,

z zachowaniem

Ograniczona zdolność do wychwytywania 

bodźców społecznych jako istotnych 

(podobnie, jak opóźniona reakcja na własne 

imię)

Komunikowanie się niewerbalne:

1. Bardzo słabe rozumienie komunikatów  niewerbalnych

    kontakt wzrokowy; 

mimika – dół twarzy “ważniejszy” niż góra 

2. Ekspresja – zaburzony dialog behawioralny; 

gestykulacja – uboga (przerwanie kontaktu); 

twarz amimiczna, maska, kamienna twarz;

postawa ciała; kontakt wzrokowy 

Krzyk, specyficzna intonacja, akcent, mowa skandowana

Komunikowanie się werbalne

 

1. Mutyzm - u około 25% osób; czasami silne przeżycie 

wyzwala zdolność mówienia

2. Tylko ok. 50% osób posługuje się mową znaczeniową

3. Opóźnienie rozwoju - zaburzone gaworzenie, pierwsze 

słowa 4-5 lat,  zdania 5-6 lat 

4. Regres rozwojowy 

5. Echolalia (ok. 9 mies. - 2 lata) – bezpośrednia,  

odroczona, łagodna;

6. Stereotypie językowe, perseweracje (teksty z reklam, 

“nie wyrzucaj psa z balkonu”);

7. Odwracanie zaimków (ja, się, moje);

8. Dosłowność (idź, stój);

9. Ubogie słownictwo, często bogate w wąskim obszarze;

10. Brak umiejętności inicjowania i podtrzymywania 

rozmowy;

11. Długie monologi na specyficzne tematy: rozkład 

jazdy autobusów, katastrofy itd. 

Analiza słuchowa zaburzona

U osób o prawidłowym rozwoju mowy znaczne 
zaburzenia zdolności inicjowania lub podtrzymywania 
rozmowy

Badanie Winter-Messiers i wsp. (2007) dot. zainteresowań osób 
z autyzmem  - w trakcie wywiadu zaobserwowano następujące 
zaburzenia komunikacji niewerbalnej:

1. Ograniczony kontakt wzrokowy.

2. Brak typowej ekspresji mimicznej i gestykulacji, 
wspierającej wypowiedź werbalną.

3. Postawa i kierunek zwrócenia głowy/twarzy (“od” 
rozmówcy).

4. Stanie zbyt blisko lub nadmiernie daleko od rozmówcy. 

Wspomaganie komunikacji 

– kontrowersje wokół ułatwionej komunikacji

Communicating my thoughts to other people 

besides my parents is probably the hardest 

thing. I may be a high-functioning person with 

autism, but I still have my struggles.

Emily

www.autism-society.org

Dziękuję za uwagę