Opady i osady atmosferyczne. Mgła
Agnieszka Krzyżewska, Mateusz Dobek. Zakład Meteorologii i Klimatologii UMCS
1
Opady atmosferyczne. Osady atmosferyczne. Mgła
Procesy powstawania opadów
Proces Bergerona
Zachodzi w chmurach mieszanych.
Maksymalne ciśnienie pary wodnej nad powierzchnią kropelek wody jest większe niż nad
powierzchnią kryształków lodu.
Para wodna jest nienasycona względem wody i przesycona względem lodu, co powoduje
wyparowywanie kropelek wody i osadzanie się pary wodnej na kryształkach lodu
(resublimacja).
Kryształki lodu zwiększają swoją objętość kosztem kropelek wody i następuje zlodzenie
chmury.
W zależności od rozkładu temperatury pomiędzy chmurą i powierzchnią Ziemi, występuje
opad w postaci śniegu lub deszczu.
Jest to proces charakterystyczny dla umiarkowanych szerokości geograficznych (90%
wszystkich opadów, natomiast w strefie międzyzwrotnikowej – tylko 40 – 50%
wszystkich opadów powstaje w ten sposób).
Proces koalescencji (koagulacji grawitacyjnej)
Zachodzi w chmurach wodnych.
Większe krople, opadając szybciej, zderzają się i wchłaniają krople o mniejszej średnicy,
zwiększając swoje rozmiary.
Po osiągnięciu średnicy 5 mm, na skutek sił oparu powietrza, ulegają rozerwaniu na
mniejsze krople (ale nadal znacznie większe niż te budujące chmurę) i opadają szybciej,
co znowu powoduje zderzenia, pochłanianie mniejszych kropel i wzrost objętości
(reakcja łańcuchowa).
W ten sposób w szerokościach międzyzwrotnikowych powstaje ok. 50% wszystkich
opadów, natomiast w strefie umiarkowanej – tylko 10%.
Hydrometeory są to zjawiska atmosferyczne związane z obecnością wody w stanie ciekłym
lub stałym. Do tej grupy zaliczmy opady atmosferyczne, osady atmosferyczne oraz mgły.
Opady i osady atmosferyczne. Mgła
Agnieszka Krzyżewska, Mateusz Dobek. Zakład Meteorologii i Klimatologii UMCS
2
Opad atmosferyczny to produkty kondensacji pary wodnej spadające z chmur i
dochodzące do powierzchni Ziemi. Wyróżniamy następujące rodzaje opadów
atmosferycznych:
o
deszcz – opad kropel wody o średnicy ponad 0.5 mm lub mniejszych, jeśli padają
rzadko
o
mżawka – opad kropelek wody o średnicy poniżej 0.5 mm padających gęsto; mżawka
pochodzi z ciągłej, gęstej, zwykle niskiej chmury Stratus, niekiedy dotykającej gruntu
jako mgła
o
śnieg – opad kryształków lodu tworzących często delikatne, rozgałęzione formy w
postaci sześcioramiennych gwiazdek o średnicy 12 mm i więcej. Często łączą się one
w większe skupiska (płatki)
o
krupy śnieżne – opad białych nieprzezroczystych cząstek lodu, o kształcie
stożkowatym lub zaokrąglonym i średnicy nawet 5 mm
o
śnieg ziarnisty – opad bardzo drobnych nieprzezroczystych cząstek lodu o płaskim
lub wydłużonym kształcie i średnicy zwykle mniejszej od 1mm, nie odbijają się od
podłoża
o
pył diamentowy (słupki lodowe) – opad bardzo drobnych kryształków lodu
padających z chmury lub z bezchmurnego nieba, występują przeważnie przy pogodzie
bezwietrznej, bezchmurnej i mroźnej.
o
grad – opad przezroczystych cząstek lodowych, częściowo lub całkowicie
nieprzezroczystych, o kształcie spłaszczonych kul, stożkowatych lub nieregularnych o
średnicy przeważnie 5-20mm, opad gradu ma zawsze charakter przelotny, występuje
zwykle podczas burzy z chmury Cb.
o
krupy lodowe – opad przeświecających cząstek lodu o kształcie kulistym lub
nieregularnym, rzadziej stożkowatym, ich średnica może przekraczać 5 mm, są
twarde, gdy padają na twarde podłoże odbijają się.
o
ziarna lodowe - opad przezroczystych cząstek lodu o kształcie kulistym lub
nieregularnym, rzadziej stożkowatym, ich średnica jest mniejsza od 5 mm, są twarde
od podłoża odbijają się, a ich uderzenia są słyszalne; ziarna lodowe mogą być
częściowo ciekłe.
Opady i osady atmosferyczne. Mgła
Agnieszka Krzyżewska, Mateusz Dobek. Zakład Meteorologii i Klimatologii UMCS
3
Osady atmosferyczne – są to produkty kondensacji pary wodnej osadzające się na
powierzchni ziemi i przedmiotach na niej znajdujących się.
o
Rosa – powstaje w wyniku skraplania się pary wodnej w warstwie powietrza,
która bezpośrednio styka się z wychłodzonym podłożem; bardzo często pojawia
się w półroczu ciepłym, kiedy po bardzo ciepłym dniu nagrzana powierzchnia
ziemi traci podczas bezchmurnej nocy znaczną ilość ciepła w wyniku
wypromieniowania. W warstwie atmosfery stykającej się z wychłodzonym
podłożem następuje wzrost wilgotności względnej prowadzący do osiągnięcia
stanu nasycenia
o
Szron – jest to osad w postaci kryształków lodu o różnorodnych kształtach i
rozmiarach, sięgających nawet do kilku milimetrów, tworzący się na powierzchni
gruntu, roślin itd. Powstaje w wyniku sublimacji pary wodnej zawartej w
powietrzu stykającym się z wychłodzoną powierzchnią przy ujemnych
temperaturach,
o
Szadź – jest to srebrzystoszary nalot, w którym możemy odróżnić poszczególne
kryształki lodu, występujący w różnych porach doby podczas mroźnej pogody,
najczęściej powstaje na gałęziach drzew, przewodach telekomunikacyjnych,
ogrodzeniach, itp. Pojawia się wtedy, gdy nad silnie wychłodzone podłoże
napływa stosunkowo ciepłe i wilgotne powietrze powodujące powstanie mgły.
Przechłodzone kropelki mgły, stykając się z oziębionymi przedmiotami zamarzają,
tworząc kryształki lodu. Proces krystalizacji szczególnie silnie rozwija się po
dowietrznej stronie przedmiotów. Najczęściej tworzy się warstwa osadu o
miąższości od kilku milimetrów do kilku centymetrów.
o
Gołoledź – na ogół przezroczysty i jednorodny osad lodu formujący się na
powierzchni ziemi i innych przedmiotach na skutek zamarzania przechłodzonych
kropelek mżawki lub deszczu przy kontakcie z silnie wychłodzonym podłożem
(np. po okresie silnych mrozów)
Mgły – zawiesiny mikroskopijnych kropelek wody w powietrzu atmosferycznym,
zmniejszająca widzialność poziomą do poniżej 1000m.
Opady i osady atmosferyczne. Mgła
Agnieszka Krzyżewska, Mateusz Dobek. Zakład Meteorologii i Klimatologii UMCS
4
o
Mgła adwekcyjna – powstaje w sytuacji, gdy ciepłe i wilgotne powietrze napływa
nad wychłodzony ląd lub morze; wówczas powietrze ochładza się, zaś zawarta w nim
para wodna zbliża się do nasycenia i następuje kondensacja
o
Mgła radiacyjna – powstaje wtedy, gdy podłoże wypromieniowuje ciepło do
atmosfery w czasie bezchmurnej i bezwietrznej nocy lub we wczesnych godzinach
rannych
o
Mgła lodowa – przy wystąpieniu bardzo niskich temperatur powietrza (rzędu – 20 C)
mgłę tworzą wyłącznie kryształki lodu.
o
Mgły orograficzne (zboczowe) – powstają w wyniku adiabatycznego ochłodzenia
powietrza podczas unoszenia się do góry po zboczach wzniesień terenowych
o
Mgły z parowania – powstają nad otwartymi wodami (jeziorami, stawami, rzekami),
jak również w czasie, lub po deszczu. Wywołane są parowaniem cieplejszej
powierzchni wodnej i unoszeniem się pary wodnej oraz jej kondensacją w
chłodniejszym powietrzu
o
Mgły frontowe – powstają podczas mieszania się mas powietrznych o różnych
właściwościach, w zależności od rodzaju frontu, właściwości termicznych i
wilgotnościowych ścierających się ze sobą mas powietrznych. W szczególnych
przypadkach może to być chmura stratus dochodząca do powierzchni ziemi.
Rycina 1. Rozkład rocznych sum opadów na świecie (http://www.wiking.edu.pl)
Opady i osady atmosferyczne. Mgła
Agnieszka Krzyżewska, Mateusz Dobek. Zakład Meteorologii i Klimatologii UMCS
5
Rycina 2. Rozkład rocznych sum opadów na świecie w lipcu (http://www.wiking.edu.pl)
Rycina 3. Rozkład rocznych sum opadów na świecie w styczniu (http://www.wiking.edu.pl)
Opady i osady atmosferyczne. Mgła
Agnieszka Krzyżewska, Mateusz Dobek. Zakład Meteorologii i Klimatologii UMCS
6
Rycina 4. Rozkład średnich rocznych sum opadów w Polsce (http://www.wiking.edu.pl)