MSW
T.03 Siły Zbrojne jako narzędzie polityki
Jerzy DEREŃ dr inż.
Opracowano na podstawie
ISTOTA OBRONNOŚCI RP
dr Hieronim SZAFRAN
WARSZAWA
– Listopad 2009 r.
MSW
T.03 Siły Zbrojne jako narzędzie polityki
Jerzy DEREŃ dr inż.
Opracowano na podstawie
ISTOTA OBRONNOŚCI RP
dr Hieronim SZAFRAN
WARSZAWA
– Listopad 2009 r.
TEZY
1. Wprowadzenie
2. Cele strategiczne w dziedzinie obronności.
2. Podstawowe założenia Obronności RP.
3. Obronność państwa w czasie pokoju.
4. Reagowanie na zagrożenia kryzysowe.
5. Obrona przed agresją zbrojną.
Literatura:
Balcerowicz B.,
Siły zbrojne w państwie i stosunkach
międzynarodowych, Wydawnictwo Naukowe
SCHOLAR, Warszawa 2006.
Huzarski M.,
Zmienne podstawy bezpieczeństwa
i obronności państwa, AON, Warszawa 2009.
Obrona narodowa w tworzeniu bezpieczeństwa III RP.
Podręcznik dla studentek i studentów, red. R.
Jakubczak, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa
2007.
Strategia obronności Rzeczypospolitej Polskiej
(projekt), MON Departament Strategii i Planowania
Obronnego, Warszawa 2009.
OBRONNOŚĆ
-
jedna z podstawowych dziedzin działalności państwa,
mająca na celu przeciwdziałanie wszelkiego rodzaju
zagrożeniom.
Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego,
wyd. 4, Akademia Obrony Narodowej, Warszawa 2002, s. 83.
-
jedna z podstawowych dziedzin działalności
państwa,
realizowana przez system obronny państwa
,
mająca na celu
zapewnienie przyjętego poziomu
zdolności obronnych
(zabezpieczenia żywotnych
interesów)
przed zagrożeniami zewnętrznymi
i
możliwości wspierania realizacji interesów
narodowych
przy wykorzystaniu instrumentów
wojskowych i niemilitarnych
ZAKRESY ZNACZENIOWE
Bezpieczeństwo narodowe
Obronność
Wojskowość
EWOLUCJA MYŚLENIA O OBRONNOŚCI PAŃSTWA
•
wiele zmian w organizacji obrony narodowej
•
jest ona postrzegana w szerszych niż tradycyjnie
kategoriach, jest traktowana jako suma wszystkich
cywilnych i wojskowych przedsięwzięć mających na
celu przeciwstawienie się wszelkim potencjalnym
zagrożeniom żywotnych interesów narodowych,
zarówno militarnym, jak i niemilitarnym
•
wynika to przede wszystkim ze zmiany istoty zagrożeń
bezpieczeństwa narodowego (i międzynarodowego),
a także z konsekwentnych przeobrażeń w zakresie
i procedurach reagowania na nie
EWOLUCJA MYŚLENIA O OBRONNOŚCI PAŃSTWA
•
łączenie globalnego oglądu i wszechstronnego kontekstu
ze zintegrowanym podejściem do bezpieczeństwa w skali
międzynarodowej i narodowej
•
umiejętne wykorzystanie synergii oddziaływania
instrumentów dyplomatycznych, wojskowych
i ekonomicznych, w celu zidentyfikowania, zapobiegania i
rozwiązania konfliktów w ich wstępnej fazie
•
potrzeba modyfikacji klasycznie pojmowanego
bezpieczeństwa i oparcie go nie tylko na zdolnościach
wojskowych i wysiłkach politycznych, ale również na
nietradycyjnych składnikach bezpieczeństwa, takich jak
pomoc gospodarcza, technologiczna czy edukacyjna
1. Cele strategiczne
w dziedzinie obronności
NADRZĘDNY CEL STRATEGICZNY RP
- zapewnienie korzystnych i bezpiecznych
warunków realizacji interesów narodowych
poprzez
eliminację zewnętrznych i wewnętrznych
zagrożeń
,
redukowanie ryzyka
oraz odpowiednie
oszacowanie podejmowanych wyzwań
i umiejętne
wykorzystanie pojawiających się
szans
STRATEGICZNE CELE RP W DZIEDZINIE OBRONNOŚCI
•
obrona niepodległości i suwerenności Rzeczypospolitej
Polskiej, jej integralności i nienaruszalności granic;
•
zapewnienie bezpieczeństwa obywateli, praw człowieka
i podstawowych wolności, a także umacniania
demokratycznego porządku publicznego;
•
zapewnienie bezpieczeństwa, ochrony i opieki nad
obywatelami polskimi przebywającymi poza granicami kraju;
•
zapewnienie możliwości aktywnego kształtowania stosunków
w otoczeniu międzynarodowym i zdolności skutecznego
działania na rzecz realizacji interesów narodowych;
•
rozwijanie partnerskiej współpracy wojskowej z innymi
państwami, zwłaszcza sąsiednimi;
STRATEGICZNE CELE RP W DZIEDZINIE OBRONNOŚCI
• realizacja zobowiązań sojuszniczych,
wynikających z członkostwa Polski w
NATO i Unii Europejskiej;
• zaangażowanie w międzynarodowe operacje
reagowania kryzysowego, prowadzone przez
NATO, UE oraz ONZ i OBWE, zgodnie ze
Strategią udziału Sił Zbrojnych RP w operacjach
międzynarodowych
. (Prezydent)
2. Podstawowe założenia Obronności RP
Podstawowe założenia Obronności RP
•
wynikają z wartości i zasad zapisanych w Konstytucji RP
oraz z wytycznych przyjętych w narodowych
dokumentach strategicznych, w tym w
Strategii
Bezpieczeństwa Narodowego RP
oraz
Polityczno-
Strategicznej Dyrektywie Obronnej RP
•
prymat bezpieczeństwa nad innymi sferami życia,
wyrażający się dbałością o bezpieczeństwo państwa i
obywateli.
Bezpieczeństwo ma charakter niepodzielny –
jego wymiar wewnętrzny jest współzależny z zewnętrznym,
a narodowy z sojuszniczym
•
obrona państwa i udział w obronie sojuszniczej, pozostają
powinnością konstytucyjną i zobowiązaniem wynikającym
z ratyfikowanego przez RP Traktatu Waszyngtońskiego
Podstawowe założenia Obronności RP
•
państwo polskie utrzymuje ciągłą zdolność do obrony,
wykorzystując do tego wszystkie dostępne środki
i podporządkowując działania polityczne, gospodarcze,
wojskowe i dyplomatyczne
•
sprawnie działający i permanentnie doskonalony system
obronny państwa (SOP), składający się z podsystemu
kierowania bezpieczeństwem narodowym, w tym obroną
państwa oraz dwóch podsystemów wykonawczych –
militarnego i niemilitarnego
•
architektura bezpieczeństwa i obronności RP opiera się na
dwóch filarach – atlantyckim i europejskim.
Polska rozwija
swoje zdolności obronne z uwzględnieniem koncepcji
kolektywnej obrony, wsparcia ze strony sił sojuszniczych
oraz współpracy koalicyjnej
.
Ważnym elementem
wzmacniającym bezpieczeństwo i obronność państwa jest
strategiczny sojusz ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki
Podstawowe założenia Obronności RP
•
działania na rzecz bezpieczeństwa i obrony są i będą
prowadzone przede wszystkim w układzie sojuszniczym
,
choć nie wyklucza się działań samodzielnych
•
zagrożenia bezpieczeństwa będą zwalczane u ich źródeł,
także poza granicami Polski.
Udział w operacjach poza
granicami kraju jest wyrazem sojuszniczej solidarności oraz
ma charakter prewencyjny
wobec zagrożeń o charakterze
asymetrycznym i globalnym
•
naczelnym zadaniem Sił Zbrojnych RP jest obrona państwa
i udział w obronie sojuszników
•
profesjonalizacja i transformacja Sił Zbrojnych RP
ukierunkowane są na
zwiększanie potencjału militarnego
i zdolności operacyjnych sił
oraz
wzmacnianie ich obronno-
ekspedycyjnego charakteru
Podstawowe założenia Obronności RP
•
poziom zdolności obronnych RP jest wypadkową potrzeb
narodowych i zobowiązań sojuszniczych
•
skuteczne przeciwstawienie się współczesnym
zagrożeniom wymaga integracji reagowania obronnego i
zarządzania kryzysowego. Konieczne jest skorelowanie
procedur i przedsięwzięć planistycznych oraz
doskonalenie koordynacji działań organów właściwych w
tych obszarach
•
nieprzewidywalność współczesnego świata wymaga
wyprzedzającego planowania
w stosunku do
hipotetycznych wariantów zagrożeń, elastyczności
reagowania odpowiednio do charakteru, skali i miejsca
zagrożeń
oraz kompleksowego podejścia do spraw
bezpieczeństwa i obronności państwa
•
koncepcja obronności zakłada podejmowanie określonych
zadań strategicznych, odpowiednio do stanów
funkcjonowania państwa: pokoju, kryzysu i wojny
STRATEGICZNE CELE RP W DZIEDZINIE OBRONNOŚCI
•
realizacja zobowiązań sojuszniczych, wynikających
z członkostwa Polski w NATO i Unii Europejskiej;
•
zaangażowanie w międzynarodowe operacje reagowania
kryzysowego, prowadzone przez NATO, UE oraz ONZ i
OBWE, zgodnie ze
Strategią udziału Sił Zbrojnych RP w
operacjach międzynarodowych
.
3. Obronność państwa w czasie pokoju
OBRONNOŚĆ PAŃSTWA W CZASIE POKOJU
sprowadza się do realizacji dwóch rodzajów działań
strategicznych:
•
utrzymywania sprawności i doskonalenia SOP,
zintegrowanego z sojuszniczym systemem
bezpieczeństwa
oraz
•
kształtowania środowiska międzynarodowego na rzecz
realizacji interesów narodowych
ZADANIA W RAMACH UTRZYMYWANIA SPRAWNOŚCI
I DOSKONALENIA SOP
-
prowadzenie analiz i ocen zagrożeń bezpieczeństwa
międzynarodowego i narodowego;
-
wyprzedzające planowanie obronne obejmujące
planowanie strategiczno-operacyjne i programowanie
obronne;
-
doskonalenie wspólnych (narodowych i sojuszniczych)
procedur działania w sytuacjach kryzysowych i w czasie
wojny oraz udział w planowaniu obronnym NATO;
-
zwiększanie zdolności Sił Zbrojnych RP do szybkiego
reagowania na bezpośrednie zagrożenie bezpieczeństwa
państwa, w tym zwiększenie ich zdolności do prowadzenia
samodzielnych działań;
ZADANIA W RAMACH UTRZYMYWANIA SPRAWNOŚCI
I DOSKONALENIA SOP
- utrzymywanie i doskonalenie zintegrowanego systemu
kierowania bezpieczeństwem narodowym, w tym obroną
państwa;
-
utrzymywanie zdolności do wprowadzania stosownych
do skali i charakteru zagrożeń wyższych stanów gotowości
obronnej państwa;
-
zapewnienie warunków do przyjęcia na swoim terytorium
Sojuszniczych Sił Wzmocnienia (SSW) poprzez realizację
zadań militarnego i niemilitarnego wsparcia państwa
gospodarza (HNS);
-
zapewnienie ochrony ludności, w tym przed
pozamilitarnym użyciem środków masowego rażenia;
ZADANIA W RAMACH UTRZYMYWANIA SPRAWNOŚCI
I DOSKONALENIA SOP
-
zapewnienie ochrony infrastruktury krytycznej, środowiska
naturalnego i dziedzictwa narodowego;
-
utrzymanie gotowości do realizacji zadań produkcyjnych
i usługowych określonych w Programie Mobilizacji
Gospodarki (PMG);
-
utrzymywanie niezbędnego poziomu rezerw państwowych
i osobowych na potrzeby SZ RP;
-
edukację w zakresie bezpieczeństwa i obronności
oraz patriotyczne wychowanie społeczeństwa.
ZADANIA
KSZTAŁTOWANIA ŚRODOWISKA MIĘDZYNARODOWEGO
NA RZECZ REALIZACJI INTERESÓW NARODOWYCH
-
zapewnienie
Polsce
silnej pozycji międzynarodowej oraz
możliwości skutecznego promowania polskich interesów
na
arenie międzynarodowej, poprzez usprawnianie działania
mechanizmów sojuszniczych, skuteczności instytucji
międzynarodowych i prawa międzynarodowego, rozwój
przyjaznych stosunków z partnerami i sąsiadami,
wspieranie procesów transformacji w Europie Środkowej i
Wschodniej;
-
umacnianie mechanizmów kontrolnych
w dziedzinie
nieproliferacji BMR
, materiałów i technologii podwójnego
zastosowania
oraz w obszarze kontroli
zbrojeń
,
udział w działaniach na rzecz promocji demokracji i
poszanowania praw człowieka oraz
zaangażowanie w
międzynarodowe wysiłki
na rzecz ochrony środowiska;
ZADANIA
KSZTAŁTOWANIA ŚRODOWISKA MIĘDZYNARODOWEGO
NA RZECZ REALIZACJI INTERESÓW NARODOWYCH
-
wydzielenie i utrzymywanie sił i środków do udziału
w sojuszniczych operacjach reagowania kryzysowego,
operacjach humanitarnych i poszukiwawczo-ratowniczych
, a
także w możliwych
operacjach koalicyjnych, bilateralnych i
narodowych
;
-
aktywne oddziaływanie na potencjalne źródła zagrożeń
związanych z globalnym terroryzmem
, poprzez
prewencyjną
politykę zagraniczną i społeczno-ekonomiczną
, włącznie
z gotowością do uczestnictwa
w akcjach antyterrorystycznych
i kontrterrorystycznych
.
4. Reagowanie na zagrożenia kryzysowe
REAGOWANIE NA ZAGROŻENIA KRYZYSOWE
•
RP podejmie działania zmierzające do jak najszybszego
opanowania kryzysu/konfliktu
w celu zminimalizowania jego
skutków i przywrócenia stanu sprzed kryzysu
, a w
szczególności
zapobieżenia przerodzenia się kryzysu w
bezpośrednie zagrożenie wojenne dla Polski lub jej sojuszników
•
władze państwowe podejmują decyzje o rozpoczęciu realizacji
określonych przedsięwzięć zawartych
w Planie Reagowania
Obronnego RP
lub stosownych planach zarządzania
kryzysowego
•
osiągnięcie
stosownego do skali zagrożenia
poziomu
gotowości obronnej państwa oraz stworzy warunki do
uruchomienia sił i środków
, w tym Sił Zbrojnych RP
w celu wsparcia działań reagowania kryzysowego
REAGOWANIE NA ZAGROŻENIA KRYZYSOWE
•
w przypadku wystąpienia kryzysu w dalszym otoczeniu
międzynarodowym, gdy dojdzie do zaangażowania NATO lub
UE, RP jest gotowa do
udziału w operacji w ramach działań
prewencyjno-
stabilizacyjnych w składzie sił sojuszniczych
•
zaangażowanie Sił Zbrojnych RP
zgodnie z
Strategią udziału Sił
Zbrojnych RP w operacjach międzynarodowych
•
użycie sił zbrojnych w połączeniu z instrumentami
dyplomatycznymi, gospodarczymi oraz organizacjami
pozarządowymi
REAGOWANIE NA ZAGROŻENIA KRYZYSOWE
•
w razie pojawienia się sytuacji kryzysowej w bezpośrednim
otoczeniu Rzeczypospolitej Polskiej
podjęte zostaną – zarówno
w wymiarze narodowym, jak i w ramach reagowania
sojuszniczego
–
kompleksowe działania polityczno- militarne i
niemilitarne
, mające na celu
zmniejszenie napięcia i
rozładowanie kryzysu
•
uruchomione zostaną mechanizmy reagowania NATO
,
w tym
procedury konsultacyjne, zdolności wojskowe oraz środki
reagowania kryzysowego
w ramach NCRS.
NA TERYTORIUM RP
•
wprowadzony zostanie, adekwatny do skali zagrożenia,
stopień
alarmowy oraz/lub stan gotowości obronnej państwa czasu
kryzysu
•
organy administracji publicznej oraz Siły Zbrojne RP realizują
rekomendowane
przedsięwzięcia i procedury podwyższania
zdolności do działania oraz wskazane zadania z planów
operacyjnych
REAGOWANIE NA ZAGROŻENIA KRYZYSOWE
•
W RAZIE ESKALACJI KRYZYSU
•
wprowadzony zostanie w państwie
stan wyjątkowy, a w
ostateczności – stan wojenny
, wraz z przewidzianymi dla niego
postanowieniami, w tym z
ogłoszeniem częściowej lub
powszechnej mobilizacji i powołaniem Naczelnego Dowódcy Sił
Zbrojnych
•
RP dążyć będzie do
osiągnięcia pełnej gotowości sił osłony
strategicznej
, a także
sił i środków przeznaczonych do
zabezpieczenia działań sił zbrojnych własnych i sojuszniczych
w ramach HNS
REAGOWANIE NA ZAGROŻENIA KRYZYSOWE
W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA WEWNĄTRZKRAJOWEJ SYTUACJI
KRYZYSOWEJ,
•
gdy użycie innych sił i środków jest niemożliwe lub może
okazać się niewystarczające,
Minister Obrony Narodowej może
przekazać do dyspozycji wojewody pododdziały lub oddziały Sił
Zbrojnych RP
.
Działają one zgodnie ze swym przygotowaniem
specjalistycznym
, realizując
zadania z zakresu zarządzania
kryzysowego, w tym: zadania poszukiwawczo-ratowniczych,
ewakuacji, likwidacji skażeń chemicznych i biologicznych, prac
z użyciem specjalistycznego sprzętu technicznego lub
materiałów wybuchowych znajdujących się na wyposażeniu Sił
Zbrojnych
.
•
przekazane pododdziały lub oddziały funkcjonują w swoim
składzie etatowym lub jako doraźnie tworzone zgrupowania
zadaniowe
REAGOWANIE NA ZAGROŻENIA KRYZYSOWE
W RAMACH DZIAŁAŃ PROWADZONYCH W OBRONIE PRZED
TERRORYZMEM
•
RP podejmie
– zarówno
samodzielnie, jak i w ramach
reagowania sojuszniczego
–
kompleksowe działania militarne i
niemilitarne
, mające na celu
przeciwdziałanie zagrożeniu,
zmniejszenie lub likwidację jego skutków
W PRZYPADKU POZYSKANIA INFORMACJI O POTENCJALNYM
ZAGROŻENIU W POLSCE,
•
uruchomione zostaną
narodowe procedury zarządzania
kryzysowego
, w tym wprowadzone będą
odpowiednie stopnie
gotowości alarmowej
dla sił i środków zarządzania kryzysowego
REAGOWANIE NA ZAGROŻENIA KRYZYSOWE
•
W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA ATAKU TERRORYSTYCZNEGO
NA OBIEKTY I SYSTEMY INFRASTRUKTURY KRYTYCZNEJ
PAŃSTWA,
•
uruchomione zostaną
procedury
realizacji zadań zawartych
w
NSPK, planach reagowania kryzysowego i planach ochrony
infrastruktury krytycznej
•
organy właściwe do spraw zarządzania kryzysowego
uruchomią niezbędne siły i środki
w celu likwidacji skutków
ataków terrorystycznych, wzmocnienia ochrony obiektów
infrastruktury krytycznej państwa oraz przeciwdziałania
kolejnym atakom
terrorystycznym
•
działania służb państwowych odpowiedzialnych za zwalczanie
terroryzmu mogą być wspierane przez siły i środki wydzielane
przez siły zbrojne
•
w zależności od skali zagrożenia terrorystycznego lub
zaistniałej sytuacji kryzysowej,
Rada Ministrów podejmie
uchwałę o skierowaniu do Prezydenta RP
wniosku o wprowadzenie stanu wyjątkowego na części lub
całym obszarze RP
REAGOWANIE NA ZAGROŻENIA KRYZYSOWE
POLSKA GOTOWA JEST DO UDZIAŁU W SOJUSZNICZYCH I
MIĘDZYNARODOWYCH DZIAŁANIACH ANTYTERRORYSTYCZNYCH
I KONTRTERRORYSTYCZNYCH POZA OBSZAREM KRAJU
•
będą one mogły przybrać formę
operacji wojskowej
lub
wsparcia
udzielonego władzom państwowym w łagodzeniu skutków ataku
terrorystycznego
5. Obrona przed agresją zbrojną
OBRONA PRZED AGRESJĄ ZBROJNĄ
Dla Polski
każda wojna będzie miała charakter obronny i odbywać się
będzie w układzie sojuszniczym.
-
działania SZ RP prowadzone będą od samego początku w składzie
wielonarodowych zgrupowań sojuszniczych
rozwiniętych na
terytorium RP
.
W PRZYPADKU GWAŁTOWNEJ ESKALACJI KRYZYSU,
SZ RP będą prowadziły samodzielne działania obronne do czasu
przybycia wsparcia sojuszniczego (COP) Art5.
,
koncentrując się na
opóźnianiu działań przeciwnika i zatrzymaniu jego
natarcia najdalej na strategicznej rubieży obrony
ZADANIA STRATEGICZNE:
-
uruchomienie systemu mobilizacyjnego rozwinięcia SZ RP, -
przegrupowanie ich do rejonów operacyjnego przeznaczenia
-
podjęcie stosownych działań w celu zapobieżenia konfliktowi
i doprowadzenia do rozwiązania kryzysu
OBRONA PRZED AGRESJĄ ZBROJNĄ
we wczesnym stadium konfliktu
-
wykorzystanie jednostek Sił Wysokiej Gotowości
do
zademonstrowania determinacji państwa i społeczeństwa oraz
politycznej woli przeciwstawienia się zaistniałemu zagrożeniu
.
Poziom zaangażowania
jednostek Sił Niższej Gotowości zależeć
będzie od rozwoju sytuacji
w przypadku stwierdzenia symptomów agresji i konieczności
wzmocnienia obrony narodowej przez Sojusznicze Siły
Wzmocnienia,
SZ
RP wejdą w skład zgrupowania obronnego połączonych sił
sojuszniczych pod dowództwem koalicyjnym
w celu jej odparcia
i uniemożliwienia rozwinięcia działań ofensywnych na terytorium
Polski;
przegrupowanie i włączenie SSW do SOP nastąpi po decyzji właściwych
władz NATO
, które realizować będą uprzednio
przedsięwzięcia
wynikające ze strategii odstraszania
OBRONA PRZED AGRESJĄ ZBROJNĄ
działania Narodowych Sił Rezerwowych
będą wspierać siły sojusznicze
, wykonując
zadania obronne na terenie
kraju (w tym zabezpieczenie funkcjonowania infrastruktury krytycznej
państwa) i współdziałając z elementami podsystemu niemilitarnego
SOP
Podsystem niemilitarny SOP
podejmie działania ukierunkowane na:
•
utrzymanie potencjału obronnego państwa poprzez ochronę
ludności i majątku narodowego,
•
zapewnienie skutecznego funkcjonowania administracji
i gospodarki w warunkach wojny,
•
zaspakajanie podstawowych potrzeb ludności
•
udzielanie wszechstronnego wsparcia siłom zbrojnym (własnym
i sojuszniczym).
OBRONA PRZED AGRESJĄ ZBROJNĄ
Realizacja militarnych i niemilitarnych przedsięwzięć, prowadzonych na
rzecz:
•
podnoszenia gotowości Sił Zbrojnych RP,
•
przejścia na wojenny system kierowania,
•
przejścia gospodarki do funkcjonowania w czasie wojny, w tym
realizacji zadań wynikających z Programu Mobilizacji Gospodarki;
zapewnienia ochrony ludności,
•
podnoszenia zdolności obronnej państwa,
•
utrzymania pozycji państwa w systemie bezpieczeństwa
międzynarodowego
Powyższe zadania mogą być realizowane
równolegle w trybie
nakazowym lub
stosownie do
przygotowanych zestawów zadań
ujętych w planach operacyjnych.
Dla ich realizacji niezbędne jest zapewnienie wszechstronnego
współdziałania na wszystkich szczeblach organizacyjnych
poszczególnych elementów SOP
.