Modele cykliczno – fazowe –
wg
Anny Brzezińskiej
Podstawowe pojęcia: transformacja
doświadczenia i cykl rozwoju
Fazy w cyklu:
progresu, plateau, regresu i kryzysu
Nowe doświadczenia mogą zmieniać jakość
doświadczenia wcześniej opanowanego,
mogą je przekształcać, nadawać nową formę.
Modele cykliczno-fazowe
Zasada H.Wernera – aktywność człowieka w
różnych obszarach wykazuje tendencję do
oscylowania między biegunami progresji i regresji
Rozwój na kontinuum: fiksacja – mobilność
Powodzenie w działaniu zależy od gotowości do
progresu i regresu
Żeby się rozwijać, trzeba się cofać
Model cykliczno – fazowy
Osiągnięcie
rozwojowe
czas
FAZA PROGRESU
różnicowanie doświadczenia, zmiany ilościowe,
FAZA PLATEAU
porządkowanie i wstępna integracja nowego doświadczenia,
zmiany jakościowe
FAZA REGRESU
konflikt nowego ze starym, dezintegracja doświadczenia
uprzedniego z poprzedniego cyklu (dezintegracja struktury z
poprzedniego cyklu rozwojowego)
FAZA KRYZYSU
ujawnienie silnego konfliktu wewnętrznego między posiadanymi a
nowymi doświadczeniami i potem ponowna integracja
Modele cykliczne
Rozwój - nie jest ukierunkowany na
osiąganie coraz wyższych stanów,
Jest cyklem zmian stadialnych
wyznaczonych zmianami fizjologicznymi
lub zbiorem ról społecznych
albo zadań podejmowanych w przebiegu
życia
Modele cykliczne – cd.
Zmiany rozwojowe
konieczne w danym odcinku życia ze względu na:
uwarunkowania biologiczne,
uwarunkowania społeczne,
zadania rozwojowe
podstawowe wzory życia typowe dla
wieku
Teoria zadań rozwojowych
R. Havighursta
Rozwój ujmowany z punktu widzenia
zadań rozwojowych, jakie jednostka
napotyka i musi realizować
Doświadczenia specyficzne dla danego
okresu, z których wyłaniają się
problemy do rozwiązania
Teoria zadań rozwojowych R.
Havighursta
Zadania rozwojowe – pewne postawy,
umiejętności lub wiedza, jaką jednostka
powinna nabyć w danym momencie życia
Inaczej:
sprawności i kompetencje nabywane przez
jednostkę w trakcie jej kontaktów z
otoczeniem,
osiągające coraz wyższy poziom
mistrzostwa
Teoria ... R. Havighursta – cd.
Podejmowanie i rozwiązywanie zadań
rozwojowych pociąga za sobą
przemiany sprawności motorycznych,
poznawczych, emocjonalnych i
społecznych
Powodzenie w spełnianiu zadań w
okresach późniejszych zależy od
radzenia sobie we wcześniejszych
Teoria R. Havighursta
Źródło zadań rozwojowych:
dojrzewanie fizyczne,
oczekiwania kulturowe
osobiste standardy, wartości i aspiracje
jednostki
Teoria ... R. Havighursta – cd.
Rozwój trwa przez całe życie;
polega na przechodzeniu do kolejnych
stadiów przez rozwiązywanie
problemów typowych dla danego
okresu
Stadia
Niemowlęctwo i wczesne
dzieciństwo
Średnie dzieciństwo
Adolescencja
Wczesna dorosłość
Wiek średni
Późna dojrzałość
Niemowlęctwo i wczesne
dzieciństwo
Uczenie się chodzenia
Uczenie się przyjmowania stałego pokarmu
Uczenie się mówienia
Uczenie się kontroli nad wydalaniem
Uczenie się różnic płci i skromności seksualnej
Tworzenie pojęć i uczenie się mowy do opisu
rzeczywistości społecznej i fizycznej
Nabywanie gotowości do czytania
Średnie dzieciństwo
Uczenie się sprawności fizycznych
potrzebnych w codziennych zabawach
Wytwarzanie zdrowych postaw wobec
samego siebie i wzrastającego organizmu
Uczenie się przebywania z rówieśnikami
Uczenie się właściwych ról męskich lub
kobiecych
Średnie dzieciństwo
Rozwijanie podstawowych umiejętności
czytania, pisania i liczenia
Rozwijanie pojęć potocznych
przydatnych w życiu codziennym
Rozwijanie świadomości, moralności i
skali wartości
Osiąganie niezależności osobistej
Rozwijanie postaw wobec grup
społecznych oraz instytucji
Adolescencja
Osiągnięcie nowych, bardziej dojrzałych
więzi z rówieśnikami obojga płci
Ukształtowanie roli męskiej lub kobiecej
Akceptacja swojego wyglądu i
skuteczne posługiwanie się własnym
ciałem
Osiągnięcie niezależności uczuciowej od
rodziców i innych osób dorosłych
Adolescencja
Przygotowanie do małżeństwa i życia w
rodzinie
Przygotowanie do kariery zawodowej
(niezależności ekonomicznej)
Rozwijanie ideologii (sieci wartości i
systemu etycznego kierującego
zachowaniem
Dążenie i osiągnięcie postępowania
odpowiedzialnego społecznie
Wczesna dorosłość
Wybór małżonka(i)
Uczenie się współżycia z małżonką(iem)
Założenie rodziny
Wychowywanie dzieci
Prowadzenie domu
Rozpoczęcie pracy zawodowej
Przyjmowanie odpowiedzialności
obywatelskiej
Znalezienie pokrewnej grupy społecznej
Wiek średni
Akceptowanie i dostosowanie się do
fizjologicznych zmian wieku średniego
Wspomaganie dorastających dzieci (aby
stawali się odpowiedzialnymi i
szczęśliwymi ludźmi dorosłymi)
Osiągnięcie dojrzałej odpowiedzialności
społecznej i obywatelskiej
Wiek średni
Uzyskanie i utrzymywanie zadowalającej
sprawności w pracy zawodowej
Wypełnienie wolnego czasu zajęciami
typowymi dla ludzi dorosłych
Traktowanie małżonka(i) jako osoby
Przystosowanie do starzenia się rodziców
Późna dojrzałość
Przystosowanie się do spadku sił fizycznych
Urządzenie w sposób dogodny fizycznych
warunków bytu
Przystosowanie się do emerytury i
zmniejszonych dochodów
Pogodzenie się ze śmiercią współmałżonka(i)
Utrzymywanie stosunków towarzyskich z
ludźmi w swoim wieku
Przyjmowanie i dostosowanie się do
zmiennych ról społecznych
Pomyślne rozwiązanie zadania
rozwojowego -> przystosowanie
(zadowolenie i poczucie sukcesu przy
podejmowaniu kolejnych zadań)
Niepomyślne
-> nieprzystosowanie
poczucie społecznej dezaprobaty,
lękliwość i nieprzystosowanie
Teoria R. Havighursta
Moment wyuczalności
– określony przez czynniki
motywacyjne i fizjologiczną
dojrzałość oraz presje społeczne
– optymalny dla rozwiązania
zadania
Teoria ... R. Havighursta – cd.
Zmieniający się organizm
NACISKI BIOLOGICZNE
soma
polis
NACISKI SPOŁECZNE
Aktualne oczekiwania społeczne
psyche
NACISKI PSYCHICZNE
Nabyte wcześniej kompetencje
Zadania rozwojowe
KRYZYS
Rozwiązanie
NOWE KOMPETENCJE
Sezony życia człowieka dorosłego
D.J.Levinsona
Opisuje życie człowieka w terminach rytmów
oraz wzorów życia, wspólnych dla ludzi
w danym wieku
Uwzględnia łącznie biologiczne, społeczne i
psychologiczne aspekty życia ludzkiego
Szczególna waga – struktura życia, która
wyznacza wzory zachowania człowieka w
danym odcinku życia
Bieg życia zindywidualizowany, ale można
wyodrębnić właściwości uniwersalne
Sezony życia ... D.J.Levinsona
Każdy okres równie ważny dla spełnienia się
życia w całym jego cyklu
Rozróżnienie między
okresami stabilności
struktury życia i
okresami przejściowymi
W ramach głównego okresu – trzy podokresy:
Faza nowicjatu
Faza pośrednia
Faza kulminacyjna
I.Przeddorosłość
0 – 22 lata
II. Wczesna dorosłość
17 – 45 lat
Przejście do wczesnej dorosłości 17 –22 lata
Wejście we wczesna dorosłość 22 –28 lat
Przejście w lata 30. Życia 28 – 33 lata
Kulminacja wczesnej dorosłości 33- 40 lat
III. Średnia dorosłość
40 –65 lat
Przejście do średniej dorosłości 40 –45 lat
Wejście w średnia dorosłość 45 – 50 lat
Przejście w lata 50. Życia 50 – 55 lat
Kulminacja średniej dorosłości 55 – 60 lat
III. Późna dorosłość
60 i więcej lat
Przejście do późnej dorosłości
60-65 lat
Stadia życia rodzinnego
wg Evelyn Duvall
Rozwój – proces podejmowania przez
jednostkę coraz to nowych
ról społecznych
,
specyficznych dla danego wieku;
Rola społeczna
– zespół oczekiwań, jakie
społeczeństwo kieruje pod adresem danej
jednostki, zajmującej określoną pozycję w
hierarchii społecznej
Najbardziej wyraźnie zmieniają się role
rodzinne
Stadia życia rodzinnego wg
Evelyn Duvall
Każde stadium równowartościowe
Kolejność wynika z podejmowania
jednych a porzucania drugich ról
społecznych, specyficznych dla
określonego wieku w naszej
kulturze
Stadia życia rodzinnego
wg Evelyn Duvall
Stadium 1 Młodej rodziny
Podjęcie roli małżonka; mlode
małżeństwo, bezdzietne,
trwające nie dłużej niż 5 lat
Stadium 2 Rodziny opiekującej się
dzieckiem
Podjęcie roli rodzica,
najstarsze dziecko od
urodzenia do 3 lat
Stadium 3 Rodziny dziecka
przedszkolnego
Zmiana roli rodzica; najstarsze
dziecko między 3 a 6 lat
Stadium 4 Rodziny dziecka
rozpoczynającego naukę
szkolną
Zmiana roli rodzica; najstarsze
dziecko między 6 a 13 lat
Stadium 5 Rodziny dziecka
dorastającego
Zmiana roli rodzica; najstarsze
dziecko między 13 a 21 lat
Stadia życia rodzinnego wg Evelyn
Duvall
Stadium 6 Rodziny opuszczanej
Rodzice towarzyszą dzieciom w
osiąganiu przez nie
niezależności;
od momentu opuszczenia domu
przez pierwsze z dzieci do
ostatniego
Stadium 7 Opuszczonego gniazda
Dramatyczna zmiana roli rodzica
związana z faktem opuszczenia
domu przez wszystkie dzieci;
od momentu opuszczenia domu
przez ostatnie dziecko do chwili
przejścia na emeryturę
Stadium 8 Rodziny starzejącej się
Jedno lub oboje małżonków
przechodzi na emeryturę