Hormony- związki chemiczne wydzielane przez gruczoły lub tkanki układu hormonalnego. Funkcją
hormonów jest regulacja czynności i modyfikacja cech strukturalnych tkanek leżących w pobliżu
miejsca jego wydzielania lub oddalonych, do których dociera poprzez krew. Istnieją także takie
hormony, które wywierają wpływ na funkcjonowanie wszystkich tkanek organizmu.
Działanie hormonów- Ogólnie działanie hormonów polega na aktywacji lub dezaktywacji pewnych
mechanizmów komórkowych w tkankach docelowych). Na przykład insulina tak wpływa na komórki,
że aktywuje mechanizmy pobierania glukozy, co powoduje spadek stężenia glukozy we krwi.
Aktywacja lub dezaktywacja odbywa się przez łączenie ze specyficznymi błonowymi lub
wewnątrzkomórkowymi receptorami. Wiele hormonów ma działanie wzajemnie antagonistyczne –
np. insulina i glukagon. Insulina powoduje spadek stężenia glukozy we krwi, a glukagon wzrost jej
stężenia.
Hormony tropowe- Wśród hormonów można wyróżnić grupę, której zadaniem jest regulacja
czynności innych hormonów. Na przykład hormon tyreotropowy. Nad hormonami tropowymi
kontrolę sprawuje wyższe piętro nadzoru. Znajduje się ono w części mózgu nazywanej podwzgórzem.
Podwzgórze produkuje hormony uwalniające i hamujące, które wpływają na wzrost lub spadek
wydzielania hormonów tropowych produkowanych przez przysadkę. I tak, istnieje tyreoliberyna
powodująca uwalnianie (zwiększenie wydzielania) hormonu tropowego – TSH (hormon
tyreotropowy), a także somatostatyna, która zmniejsza wydzielanie hormonu wzrostu przez komórki
przysadki mózgowej.
Mechanizm działania- sprzężenie zwrotne -Ogólnym mechanizmem działającym w obrębie układu
hormonalnego jest ujemne sprzężenie zwrotne. Produkt wydzielany przez dany gruczoł dokrewny np.
tarczycę – czyli tyroksyna (T4) (a także bezpośrednio trójjodotyronina), wpływa hamująco na gruczoł
dokrewny nadzorczy czyli przysadkę mózgową. Powoduje to spadek wydzielania TSH przez przysadkę
i z kolei hormonów tarczycy. Spadek nie może przekroczyć pewnej określonej granicy, gdyż wówczas
ujemny wpływ maleje, co pozwala na ponowne produkowanie większych ilości TSH. Jest to element
homeostazy i system ten działając we wzajemnym sprzężeniu, utrzymuje równowagę hormonalną
organizmu.
Kortykotropina- hormon przedniego płata przysadki mózgowej, który działa aktywująco na
wydzielanie sterydów przez korę nadnerczy.
Adrenalina-hormon istoty rdzennej nadnerczy. powstający w organizmie w sytuacjach stresowych,
podwyższa tętno, zwęża naczynia krwionośne, przyspiesza oddech, stawia organizm w gotowości.
Wazopresyna-antydiuretyna, ADH, hormon produkowany i wydzielany przez układ
neurowydzielniczy podwzgórza, skąd transportowany jest do tylnego płata przysadki mózgowej. Jego
rola polega na regulacji zasobów wody w ustroju i zapobieganiu nadmiernej jej utracie z moczem -
wpływa on bowiem bezpośrednio na rozmiary zwrotnego jej wchłaniania z przesączu kłębkowego
(moczu pierwotnego) w cewkach nerkowych (nefron).
Oksytocyna- neurohormon syntezowany w podwzgórzu i magazynowany w tylnym płacie przysadki
mózgowej. Cząsteczka oksytocyny jest cyklicznym peptydem składającym się z 9 reszt
aminokwasowych. Przyspiesza skurcze macicy, jelit, pęcherza moczowego oraz pobudza gruczoły
mleczne, ułatwiając odpływ mleka
Somatotropina- hormon wzrostu-STH, hormon wzrostowy wytwarzany w przednim płacie przysadki
mózgowej, stosowany w lecznictwie. Pobudza wzrost ,reguluje metabolizm.
Estrogen-jajniki-jeden z grupy hormonów steroidowych, których miejscem docelowym działania jest
macica i pochwa; stosowane są także jako składnik hormonalnych środków antykoncepcyjnych.
Rozwija cechy płciowe, popęd płciowy.
Progesteron-hormon steroidowy ciałka żółtego jajnika. Powoduje rozrost gruczołów błony śluzowej
macicy, a po zapłodnieniu - przekształcanie błony śluzowej macicy w błonę doczesną i maciczną część
łożyska. Niedostatek progesteronu powoduje przerwanie ciąży, wchłonięcie płodu lub jego
poronienie. Jest to hormon ciążowy. Wraz z estradiolem wywołuje krwawienie miesięczne (cykl
miesiączkowy) u kobiet.
Testosteron- płciowy hormon męski, wytwarzany przez jądra, mający zastosowanie w
niedoczynności lub zaniku czynności narządów płciowych męskich i niektórych chorobach kobiecych.
