Wykład 18
04.09.2011
Mediatory i leki przeciwhistaminowe.
Mediatory – autokoidy – są to substancje endogenne produkowane i uwalniane z komórek,
tkanek i płynów ustrojowych każdego organizmu.
Charakteryzują się bardzo silnym działaniem biologicznym – regulują większość ważnych
procesów życiowych.
Z krwią i limfą roznoszone są po całym organizmie, ale największe ich stężenie tam gdzie ich
produkcja.
Mają ściśle określone stężenia, a każde wahnięcia od normy dają patologie (choroby)
Rodzaje autokoidów:
1 – Aminy biogenne:
- histamina
- serotonina
2 – Peptydy endogenne:
- kininy
- angiotensyny
3 – Pochodne NKT (nienasyconych kwasów tłuszczowych) – prostanoidy
- Prostaglandyny
Histamina – amina biogenna, o bardzo silnym działaniu biologicznym, zawsze obecna w
organizmie, nadmiar = alergie.
Produkowana przez komórki tuczne - mastocyty
Najwięcej uwalnianej histaminy trafia do:
Skóry – swędzenie - drażni zakończenia nerwowe
błon śluzowych żołądka – choroba wrzodowa,
płuc – astma
najmniej histaminy krąży we krwi.
Działanie biologiczne histaminy:
- rozszerza duże naczynia tętnicze zwiększając ich przepustowość w dużych dawkach bardzo
silnie rozszerza powodując spadek ciśnienia – doprowadzając do wstrząsu anafilaktycznego
- kurczy mięśnie gładkie oskrzeli i jelit
- reguluje – zwiększa wydzielanie HCL – jego nadmiar przyspiesza chorobę wrzodową.
- działa obkurczająco na macicę – zwłaszcza w ostatniej fazie porodu.
Rodzaje receptorów histaminowych w organizmie ludzkim: H1, H2, H3
H1 – nadmierne pobudzanie tego receptora odpowiada za wystąpienie reakcji alergicznej:
- świąd skóry
- katar
- kaszel, duszność – astma
Receptory H1 blokowane są przez klasyczne leki antyhistaminowe (antagonistów H1)
stosowane w alergiach, pokrzywkach, przeziębieniu i przeciwwymiotnie.
H2 – głównie w błonie śluzowej żołądka, jego pobudzenie = wzrost ilości HCL, antagoniści
H2 to leki przeciwwrzodowe
H3 – zlokalizowane w całym organizmie, nie ma leków hamujących ten receptor gdyż jego
nadmierne pobudzanie nie jest wiązane z konkretnymi dolegliwościami.
!! Są też leki wyzwalające wydzielanie histaminy (głównie jako działanie niepożądane):
- opioidy (morfina, kodeina)
- kontrasty i leki stosowane w radiologii
- antybiotyki
Histamina uwalniana z mastocytów jest też na skutek – promieniowania i zimna
I – klasyczne leki antyhistaminowe – antagoniści receptora H1
Mechanizm – hamują receptor uniemożliwiając biologiczne działanie histaminy.
2 generacje leków przeciwhistaminowych:
I – generacja stara –
Działa na H1 ale też i na inne receptory: cholinergiczne – suchość, adrenergiczne –
zaburzenia ciśnienia, dopaminergiczne – hamująco na OUN.
Działają szybko dając efekt, ale maja krótki okres półtrwania (mocno, szybko ale krótko)
Dawki nie kumulują się w organizmie
Łatwo przenika przez barierę krew-mózg
Działania niepożądane:
-Hamująco na OUN – senność, zaburzenia koncentracji, upośledzenie refleksu
- na r. cholinergiczne - suchość cholinolityczna
- zaburzenia widzenia
- zaburzenia wydzielania moczu
- zaparcia
- na r. adrenergiczne – zaburzenia rytmu serca i wzrost ciśnienia
-wzrost apetytu i masy ciała
- zawroty, bóle głowy i szumy w uszach
- w dużych dawkach uszkadzają szpik
Interakcje
- nasilają działanie leków z OUN
- zatrucie i przedawkowanie:
- suchość błon
- zaczerwienienie skóry i spojówek
- rozszerzanie naczyń krwionośnych i źrenic
- niewydolność oddechowa i krążeniowa
Leki starej generacji:
1 – Phenazolina –
- Antazolina - iniekcja
Lek klasyczny, bardzo toksyczny, doraźna pomoc we wstrząsach anafilaktycznych
2 – Diphenhydramina – Działa silnie na OUN
Betadrin - preparat złożony krople do oczu i do nosa
Stosowany miejscowo w stanach przebiegających ze świądem bólem błon śluzowych i
spojówek.
3 – Dimenhydramina
- Aviomarin –
Najsilniej działa na błędnik, stosowany przeciwwymiotnie w chorobie lokomocyjnej i innych
zaburzeniach równowagi i nudnościach pochodzenia błędnikowego (pourazowe,
pooperacyjne)
4 – Clemastinum
- Clemastin (tabletki, syrop, ampułki) długi okres półtrwania 12 godzin.
5 – Cyproheptadyna –
- Peritol (tabletki, syrop)
Działa przeciwhistaminowo
Silnie pobudza apetyt
6 – Pizotiphen
- Polomigran
Działa na r serotoninowy – znosi migrenowe bóle głowy
7 – Dimetinden
- Fenistil (krople, żel)
Działa silnie miejscowo, zmniejsza przepuszczalność naczyń, zmniejsza obrzęk
Stosowany do wewnątrz – duża senność
8 – Ketotifen – przeciwhistaminowy,
słabo ale hamuje rozpad mastocytów i zapobiega uwalnianiu histaminy
1 Ketotifen
2 Pozitan
3 Ketof
4 Zaditen
– Fenyraminy - grupa związków działająca na H1 :
1 – chlorfenyramina
2 – bromfenyramina
w postaci meleinianów
3 – dexbromfenyramina
Substancje samodzielnie nie są stosowane w lekach, występują jako dodatkowy składnik w
wielu lekach przeciw przeziębieniu (apapy, gripexy)
Synergizm między lekami 1 generacji a lekach z paracetamolem (nasennie)
- oraz dexbromfenyramina z pseudoefedryną (Disophrol) – wysuszają
Nie klasyczne leki przeciwhistaminowe na receptor H1
1 – Prometazyna – neuroleptyk o działaniu przeciwwymiotnym, nasennym
- Diphergan
2 – Hydroksyzyna - lek nasenny, uspokajający
- Atarax
Leki nowszej generacji :
1 – są to leki selektywne – działają tylko i wyłącznie na receptor H1
2 – słabiej przenikają przez barierę krew – mózg
3 – długie okresy półtrwania
4 – mają czynne metabolity
5 – rozpoczęcie działania farmakologicznego następuje dopiero po 2-3 godzinach
6 – bezpieczniejsze i dają mniej działań niepożądanych
7 – przy przedawkowaniu – zaburzenia rytmu serca
1 – Astemisol
– Hismanal
- bardzo silny lek
- długo działa (nawet do 10 dni po odstawieniu)
- daje lekkie zaburzenia rytmu serca
2 – Azelastyna
- Allergodil – aerozol do nosa
3 – Cetyryzyna –
1 – Zyrtec / Zyrtec UCB
2 – Alermed
3 – Alerzina
leki silne, długo działające,
4 – Allertec
dają senność zwłaszcza z
5 – Amertil / Amertil BIO
alkoholem - Nie PIĆ!!
6 – Ceratio
7 – Cet-alergin
8 – Letizen
9 – Virlix
10 – Cirrus – cetyryzyna + pseudoefedryna
4 – Loratadyna:
1 – Claritina 10mg, tabletki i syrop
bardzo słabo przenikają do mózgu
2 – Aleric
rano na czczo
3 – Alerfan
nie wykazuje interakcji z alkoholem
4 – Clarinaze (+ pseudoefedryna)
i barbituranami
5 – Flonidan
6 – Loratan
7 – Loratine
8 – Nalergine
9 – Rotadin
5 – Feksofenadyna
1 – Telfast
nie daje senności
2 – Telfexo
nowy - nierefundowany
3 – Fexofast
uwaga na wrzody - interakcje z lekami typu Malox, Manti,
Renni
6 – leki izomeryczne:
Izomer Ceteryzyny – levoceteryzyna:
1 – Xyzal
2 – Cezera
mocniejsze działanie
3 - Zyx
nie usypiają
Izomer Loratadyny – Desloratadyna
1 – Aerius – tabletki, syrop
7 – Mizolastyna
1- Mizollen – kardiotoksyczna
II - Leki zapobiegające reakcją alergicznym – Cromony
Mechanizm działania:
- hamują rozpad komórek tucznych – mastocytów – histamina nie jest uwalniana więc brak jej
działania biologicznego
- leki stosowane jako zapobiegające reakcją alergicznym
- leki tylko i wyłącznie do stosowania miejscowego!!
- krople do oczu
- aerozole
Działania niepożądane:
- brak – jedynie przy miejscowym stosowaniu miejscowe podrażnienie, zmiany smaku,
zaczerwienienia
1 – Cromoglikan-di-sodowy:
Składnik kropli do oczu w ilości – 2%
1 – Polcrom
2 – Vividrin
3 – Opticrom
4 – CromoHexal
5 – Lecrolyl
6 – Allergo-Comod
7 – Cusicrom 4% - najmocniejsze!
W aerozolach do nosa:
1 – CromoHexal
2 – Lomusol
W aerozolach do oskrzeli i płuc:
1 – CromoHexal
2 – Cromogen
3 – Cropoz
4 - Intal
2 – Nedocromil
1 – Tilade / Tilade mint - aerozol przy astmie oskrzelowej
2 – Tilavist – krople do oczu
3 – Tilarin – aerozol do nosa