Bez tytułu slajdu

3 m-c ż.p. 5 m-c ż.p. 8 m-c ż.p. narodziny

1 rok

5 lat

10 lat

30 lat

50 lat

wiek

liczb

łci

ych

(

)

1- 2 mln.

300-500 tys.

7 mln

Liczba komórek płciowych w różnych okresach życia

400
pęcherzyków
osiągnie pełny
rozwój

8 tyg. ciąży - intensywne podziały mitotyczne

Mejoza I

Intensywne procesy degeneracyjne

Zatrzymanie mitoz

Ok. 5-

6 tyg. ciąży

komórki pierwotne
zwiększają swój rozmiar
i przekształcają się w
oogonie

W 11-12 tyg. oogonie rozpoczynają

I podział mejotyczny i stają się

oocytami pierwszorzędowymi;

formują pęcherzyk primordialny

(pierwotny)

Intensywne podziały mitotyczne

rozpoczynają się w 6-8 tyg. ciąży,

iw 16-20 tyg. Komórki osiągają

maksymalną liczbę

Dojrzewanie

menopauza

Dojrzałość płciowa

Pęcherzyki jajnikowe (3)

Pęcherzyk drugorzędowy
(wtórny, preantralny)

owocyta = 40 - 60 um

pęcherzyka = 50 - 180 um

owocyt I otoczony

osłonką przejrzystą
(glikoproteiny)

osłonka pęcherzyka

warstwa wewnętrzna

warstwa zewnętrzna

komórki pęcherzykowe warstwy ziarnistej

Osłonka pęcherzyka

warstwa ziarnista

komórka pęcherzykowa

osłonka pęcherzyka

siateczka śródplazmatyczna ziarnista

warstwa wewnętrzna -

komórki syntetyzujące steroidy

warstwa zewnętrzna – włókna kolagenowe,
naczynia włosowate, miofibroblasty

komórka tekalna

siateczka śródplazmatyczna gładka

krople lipidowe

mitochondria o
grzebieniach
cewkowatych

Owulacja

owocyt II zablokowany w metafazie II

pękający pęcherzyk jajnikowy

zanikająca błona podstawna

osłonka przejrzysta

wieniec promienisty

pierwsze ciałko kierunkowe

Komórki warstwy ziarnistej

osłonka pęcherzyka -
komórki warstwy wewnętrznej

Proces luteinizacji pęcherzyka jajnikowego

komórki lutealne

Funkcja:

•

Cykliczne dojrzewanie i uwalnianie komórek jajowych

•

Cykliczne wytwarzanie hormonów płciowych

Cykl jajnikowy

Faza folikularna

Faza lutealna

ula

cja

wzrost pęcherzyka jajnikowego

luteinizacja,
powstanie ciałka żółtego

Estradiol

Progesteron

Estradiol

szy dzień krwawienia

Podwzgórze – Przysadka - Jajnik

Podwzgórze

Przysadka

Jajnik

GnRH

FSH

GnRH
dekapeptyd
wydzielany pulsacyjnie, cykliczne

faza folikularna 70 min.
faza lutealna 240-320 min.

LH, FSH
glikoproteiny
zbudowane z dwóch podjednostek: i

miejsce działania – komórki pęcherzykowe warstwy ziarnistej

FSH

miejsce działania – komórki tekalne i komórki ciałka żółtego

Biosynteza hormnów płciowych jajnika

Faza folikularna

Faza lutealna

Ovula

tion

Estradiol

Progesteron

Estradiol

Kmórki warstwy ziarnistej –receptory dla FSH,
aromataza
Komórki tekalne– receptory dla LH , komplet
enzymów do wytwarzania androgenów

Komórki lutealne –receptory dla LH ,
komplet enzymów do wytwarzania
hormonów płciowych

Synteza hormonów sterydowych –
teoria dwóch przedziałów

krwawienie

Biosynteza estrogenów (faza folikularna)

„Teoria dwóch przedziałów”

LH-receptor

cholesterol

pregnenolon

hydroksypregnenolon

dihydroepiandrosteron

Komórka tekalna

androstendiol

testosteron

androstendion

Komórka pęcherzykowa

FSH

aromataza

testosteron

androstendion

estradiol

estron

dyfuzja

Biosynteza steroidów (faza lutealna)

LH-receptor

cholesterol

pregnenolon

progesteron

hydroksyprogesteron

Komórka lutealna

estron

androstendion

testosteron

estradiol

• regeneracja i wzrost błony śluzowej macicy w fazie folikularnej
• rozwój i utrzymanie czynności macicy, jajowodów, pochwy, zewnętrznych narządów
płciowych oraz gruczołów sutkowych
• w fazie folikularnej zwiększają gotowość skurczową macicy oraz jajowodów
• rozrost krypt szyjkowych macicy, zwiększenie wydzielania śluzu szyjkowego
przenikliwego dla plemników
• regenerują błonę śluzową pochwy
• rozrost tylko tkanki gruczołowej sutka
• powstawanie i utrzymanie popędu płciowego
• umiarkowane zatrzymanie wody i sodu w organizmie
• wpływają na układ krzepnięcia (zwiększają stężenie protrombiny, zwiększają zdolność
adhezyjną płytek, osłabiają aktywność antytrombiny III)
• wpływają na kości (hamują osteolizę i pobudzają aktywność osteoblastów
• zmniejszają stężenie krążącego cholesterolu

Działanie hormonów steroidowych jajnika

Estrogeny

Działanie hormonów steroidowych jajnika

Progesteron

• powoduje zmiany w endometrium, służące do zagnieżdżenia się zygoty
i podtrzymania ciąży (zmiany wydzielnicze i doczesnowe)
• stymulują wydzielanie śluzu szyjkowego nieprzenikliwy dla plemników
• ma działanie antyestrogenowe (hamowanie syntezy receptorów
estrogenowych)
• rozrost przewodów mlecznych sutka
• działanie antyandrogenowe (blokuje receptory androgenowe, i hamuje
aktywność 5α reduktazy)
• nasila podstawowy metabolizm organizmu i podwyższa podstawową
temperaturę ciała
• wywołuje zmiany w nabłonku pochwy (zwiększa wskaźnik grupowania i
zwijania komórek)

- 85 dni

Dzień cyklu

Rozwój pęcherzyków

niezależny od gonadotropin

ulacja

Rozwój
pęcherzyków

zależny od
gonadotropin

faza lutealna
poprzedniego cyklu
(luteoliza ciałka
żółtego)

- 20 dni

65 dni rozwoju

Faza flikularrna

Folikulogeneza

– od pęcherzyka pierwotnego do

Graffa

- 85 dni

Dzień cyklu

Rozwój pęcherzyków

niezależny od
gonadotropin

Ok. 1000
pęcherzyków
pierwotnych

Atrezja (apoptoza)

IGF-1, TGF- ,
aktywina. insulina

In vitro

ulacja

Pęcherzyki
I-

rzędowe

Pęcherzyki II-rzędowe
(preantralne)

- 20 dni

Pęcherzyki III-
rzędowe (antralne)

65 dni rozwoju

faza lutealna
poprzedniego cyklu
(luteoliza ciałka
żółtego)

- 20 dni

- 14 dni

Dzień cyklu

FSH

• uratowanie kohorty pęcherzyków antralnych odpowiadających na FSH od apoptozy, ich dalszy wzrost

Rekrutacja pęcherzyków

Rozwój pęcherzyków

zależny od gonadotropin

11 pęcherzyków

Progesteron

Inhibina

Estradiol

Pojawienie się
receptorów FSH
(warstwa ziarnista)
Pojawienie się
receptorów LH
(komórki tekalne)

Nabycie zdolności do
syntetyzowania
steroidów płciowych
(estradiol)

FSH i wewnątrzpęcherzykowy
estradiol:
•namnażanie komórek
ziarnistych
• wytwarzanie i akumulowanie
płynu pęcherzykowego

Pęcherzyki II-rzędowe
(preantralne)

Pęcherzyki III-
rzędowe (antralne)

acja

faza lutealna poprzedniego cyklu
(luteoliza ciałka żółtego)

Selekcja pęcherzyka dominującego

Dzień cyklu

krwawienie

FSH

Inhibina

Estradiol

Pęcherzyk dominujący:
• największa ilość receptorów dla FSH –wynik intensywnych podziałów kom.
ziarnistych
• największe stężenie wewnątrzpęcherzykowego estradiolu - wzmocnienie
działania FSH
• indukcja receptorów dla LH na komórkach ziarnistych

Najbardziej wrażliwy na FSH

Pęcherzyki III-
rzędowe (antralne)

ulacja

Dzień cyklu

krwawienie

FSH

Estrogen
Inhibina

Atrezja (apoptoza)

• wzrost poziomu estradiolu we krwi d 5-ego dnia cyklu (ujawnienie się pęcherzyka dminującego)
• wzrost wydzielania Inhibiny A
•powlny spadek poziomu FSH

Selekcja pęcherzyka dominującego

Pęcherzyki III-
rzędowe (antralne)

ulacja

10-12 h

Godziny przed
owulacją

Dzień cyklu

24-36 h

E pik

LH/FSH wyrzut

Estradiol

• dalszy wzrost poziomu estradiolu we krwi -
do ok. 200-300 pg/ml - 24-36 h do owulacjai

(działając przez swoje

receptory) rozpoczyna
proces luteinizacji komórek
ziarnistych

– początek

wytwarzania prgesteronu

FSH wyrzut

LH wyrzut

Pęcherzyk Graffa (przedowulacyjny); Owulacja

Owulacja

Estradiol

Przysadka

LH, FSH

36-42 h

FSH + LH

cAMP

Zaniknięcie połączeń
pomiędzy komórkami
pęcherzykowymi i
owocytem

–

odblokowanie podziału
mejotycznego

Wrastanie naczyń
włosowatych do
warstwy ziarnistej

kwas hialuronowy

Progesteron

Rozejście
się komórek
wzgórka
jajonośnego

Zagęszczenie
zawartości
pęcherzyka

Dojrzewanie
owocyta

• skurcz naczyń
• niedokrwienie
• zmiany
nekrotyczne

Aktywator
plazminogenu

•plazmina
•kolagenaza

PGF2

Uwolnienie
enzymów
lizosomalnych z
komórek zrębu

Nadtrawienie szczytu pęcherzyka

dzień cyklu

Wzrost cisnienia
wewnątrzpęcherzykowego

woda

Powiększenie
się pęcherzyka

Rozszerzenie
naczyń i obrzęk
pecherzyka

Faza lutealna
14-

17 dzień cyklu

22/23

Dzień cyklu

LH&
FSH

acj

• zakończenie luteinizacji komórek
ziarnistych

– wytworzenie ciałka

żółtego

• wzrost syntezy progesteronu i
estrogenów

Progesteron

Estrogen

Faza lutealna
22-

28 dzień cyklu

Dzień cyklu

ovu

tion

FSH

• szczyt wytwarzania
progesteronu i estradiolu
(22 dzień cyklu)

Estrogen

Progesteron

Estrogen

Progesterone

• luteliza ciałka
żóltego (23-25 dzień
cyklu)

Rekrutacja
pęcherzyków

23-25

Działanie FSH i LH

Faza lutealna

acj

• rekrutacja
pęcherzyków antralnych,
ich wzrost

FSH

• owulacja
•luteinizacja komórek
ziarnistych (utworzenie ciałka
żółtego)
• rozpoczęcie wytwarzania
progesteronu

• czynność ciałka żółtego
• wytwarzanie
progesteronu i estradiolu

FSH

wyrzut

krwawienie

Faza folikularna

• selekcja pęcherzyka dominującego,
jego dalszy wzrost
• wytwarzanie estrogenów
• synteza receptorów LH na
komórkach pęcherzykowych

FSH

• wytwarzanie androgenów
(prekursor dla estrogenów)

cześć maciczna

cieśń

bańka

lejek i strzępki

przewód o długości ok. 10-12 cm

- biegnie od rogu macicy do jajnika
-

sąsiedztwie jajnika ma kształt lejka z wypustkami zwanymi strzępkami jajowodu ;strzępki

ułatwiają wprowadzanie komórki jajowej do światła jajowodu.

Jajowód
(łac. tuba uterina, oviductus, salpinx)

cześć maciczna

cieśń

bańka

Lejek i strzępki

Cykl jajowodowy:

• cykliczne zmiany w morfologii i czynności nabłonka jajowodów
• cykliczne zmiany w czynności motorycznej błony mięśniowej

Błona śluzowa:

nabłonek jednowarstwowy –

4 typy komórek:
•

urzęsione

•

bezmigawkowe, wydzielnicze

•

klinowe

•

podstawne

warstwa właściwa –

tkanka łączna luźna

Błona mięśniowa

warstwa wewnętrzna okrężna
warstwa zewnętrzna podłużna

Warstwa podsurowicza

tkanka łączna wiotka o licznych

włóknach sprężystych

4 warstwy:

4. Błona surowicza (otrzewna)

Faza folikularna

Faza lutealna

acj

Estradiol

Progesteron

Estradiol

nabłonek niski
komórki urzęsione rzadkie
dużo komórek klinowych

wzrost wysokości komórek nabłonka,
gromadzenie wydzieliny w komórkach
bezmigawkowych

duża aktywność wydzielnicza

regresja nabłonka

Czynność motoryczna
błony mięśniowej jajowodu

fale powolnych skurczów od części
macicznej do przejścia cieśni w
bańkę

Czynność nabłonka jajowodu

brak fali skurczów

fale powolnych skurczów od przejścia
cieśni w bańkę do części macicznej

Jajowód

Dno macicy

Ujście maciczne
jajowodu

Ujście wewnętrzne
szyjki macicy

Ujście zewnętrzne
szyjki macicy

Kanał szyjki macicy

Jama trzonu
macicy

Cieśń
macicy

Budowa:
Trzon macicy (corpus uteri

) pokryty od zewnątrz otrzewną - stanowi grubszą i szerszą część

macicy, wewnątrz której znajduje się jama macicy – miejsce zagnieżdżenia się zarodka i
rozwoju płodu
Cieśń macicy (isthmus uteri) – miejsce przejścia trzonu macicy w szyjkę. W ciąży uzupełnia
objętość trzonu macicy.
Szyjka macicy (cervix uteri)

Macica

(łac. uterus)

3 warstwy:
•

błona śluzowa – endometrium

•

błona mięśniowa - miometrium

•

przydanka

Faza folikularna

Faza lutealna

acj

Estradiol

Progesteron

Estradiol

III

Fazy cyklu
macicy

Cykl maciczny:

• cykliczne zmiany w morfologii i czynności błony śluzowej
• cykliczne zmiany śluzu szyjki macicy

Fazy I

– Złuszczania (miesiączkowa)

Dzień cyklu

Wydalanie błony śluzowej macicy:
powierzchniowa cześć błony śluzowej macicy (warstwa
czynnościowa) ulega złuszczeniu:

•

Następuje odwodnienie i ścieńczenie endometrium

•

Spastyczny skurcz tętniczek powoduje niedokrwienie

•

Okresy rozszerzania się tętniczek powodują lokalne wynaczynienia
do zrębu śluzówki

•

Następuje obumieranie obszarów śluzówki w których doszło do
niedokrwieni i wynaczynienia

•

Z obumarłych komórek uwalniają się prostaglandyny (PGF2)
powodujące dalsze obkurczanie się tętniczek

Pozostaje warstwa zrębu niezłuszczonego
odpowiadającego warstwie podstawnej błony śluzowej
macicy z resztkami dennymi gruczołów macicznych

E,P

0,3-0,5 mm

Fazy II

– Regeneracji

Dzień cyklu

Regeneracja nabłonka śluzówki z resztek nabłonka dna
gruczołów

Komórki nabłonka stają się coraz wyższe, cewki wydłużają
się, zwiększa się grubość zrębu, rozwijają się nowe
naczynia krwionośne

liczne mitozy,
powstanie receptorów E i P

Fazy III

– Wzrostu (proliferacji)

Dzień cyklu

Rozrost śluzówki

Rozwój i powiększanie cew gruczołowych oraz wysokości
nabłonka

Około 10 dnia cewy gruczołowe uzyskują przebieg lekko
kręty

Komórki gruczołowe cew maja jądra u swych podstaw

Wzrasta ilość naczyń krwionośnych, które uzyskują pod
koniec fazy krety przebieg

3 mm

Fazy IV

– Przekształceń gruczołów macicznych

Dzień cyklu

Cewy gruczołów stają się coraz dłuższe a ich przebieg
coraz bardziej kręty

Jądra komórkowe komórek gruczołowych przesuwają się
do środka ciał komórek

Komórki zaczynają syntetyzować glikogen

Wzrasta ilość naczyń krwionośnych, ich przebieg staje się
coraz bardziej spiralny

21-

22 dzień cyklu – obserwuje się obrzęk zrębu śluzówki.

Jest to optymalny czas do zagnieżdżenia się jaja płodowego.

Fazy V

– Wydzielnicza

Dzień cyklu

Cewy gruczołów mają bardzo kręty przebieg

Jądra komórkowe komórek gruczołowych przesuwają się do
podstawy komórek

W części szczytowej komórki gromadzi się glikogen, następnie
wydzielany do światła gruczołów

Tętniczki maja bardzo krety przebieg

W części powierzchniowej śluzówki powstają anastomozy tętniczo-
żylne – rozpoczyna się reakcja

przed-doczesnowa

W 28 dniu cyklu pojawiają się skurcze naczyń zapoczątkowujące
fazę złuszczania się

E,P

Szyjka macicy

Gruczoł śluzowy cewkowy

Warstwa właściwa śluzówki

Tętnice i żyły

Nabłonek pochwy

Nabłonek szyjki macicy

Krypta

Śluz szyjki macicy

Błona śluzowa

nabłonek jednowarstwowy walcowaty

(większość to komórki gruczołowe, nieliczne komórki urzęsione)

blaszka właściwa

(bogato unaczyniony)

Mięśniówka

Faza folikularna

Faza lutealna

acj

Estradiol

Progesteron

Estradiol

Śluz szyjki macicy:

•Woda (90-98%)
•Włókna mucyny (z glikoprotein) tworzące układ siteczkowy
•Albumina
•Cukry proste
•Lipidy
•NaCl

100

200

300

400

500

600

700

800

mg/dobę

20 mg/dobę

400-

700 mg/dobę

Faza folikularna

Faza lutealna

acj

Estradiol

Progesteron

Estradiol

Okres przedowulacyjny:

Duża ilość wody i NaCl
Śluz przejrzysty
Konsystencja płynna
pH lekko zasadowe (7,6-8,0)

Pochwa

3 warstwy:
•

błona śluzowa –

nabłonek

wielowarstwowy płaski
nierogowaciejący

• błona mięśniowa –

warstwa

okrężna wewnętrzna warstwa
podłużna zewnętrzna
•

przydanka

Cykl pochwowy:
• cykliczne zmiany nabłonka pochwy – proliferacja i różnicowanie

Część pochowa szyjki
macicy

Ujście zewnętrzne
szyjki macicy

Ściana pochwy

Przedsionek sromu
niewieściego

Wargi sromowe
większe

Wargi sromowe
mniejsze

Warstwy nabłonka wielowarstwowy płaski
nierogowaciejący:

• podstwna
• środkowa (pośrednia)
• powierzchowna

Strefy komórkowe

Warstwa podstwana:

•

– warstwa komórek podstawnych głęboka –

pojedyncza warstwa komórek sześciennych o zasadochłonnej
cytoplazmie

• C2 – warstwa komórek podstawnych zewnętrzna -
kilka warstw komórek większych o zasadochłonnej cytoplazmie

Warstwa pośrednia C3

kilka warstw spłaszczonych komórek o jasnej cytoplazmie

Warstwa powierzchowna:

• C4 – warstwa ziarnista warstwy powierzchniowej –
3-

4 warstwy komórek płaskich o jądrze piknotycznym

• C5 – warstwa komórek złuszczających się warstwy
powierzchownej

– Płaskie komórki o małych piknotycznych

jadrach i cytoplazmie o różnym stopniu kwasochłonności.

Srom

– zewnętrzna część żeńskiego układu płciowego

Budowa:
-

wargi sromowe większe

- wargi sromowe mniejsze
-

łechtaczka

przedsionek pochwy (wejście do pochwy)

Wargi sromowe

Wargi sromowe większe (łac. labia pudendi majora)

dwa duże fałdy skóry owłosionej, z dużą ilością tkanki tłuszczowej

z przodu połączone spoidłem warg przednim

od tyłu łączą się tworząc spoidło tylne

rozwojowo odpowiadają mosznie u mężczyzny

argi sromowe mniejsze (łac. labia pudendi minora)

utworzone z cienkiej nieowłosionej skóry

zwiększona ilość melaniny

rozwojowo odpowiadają skórze prącia u mężczyzny

external opening of urethra

Łechtaczka
(łac. Clitoris)

narząd homologiczny z męskim prąciem

- zawiera parzyste

ciała jamiste łechtaczki (corpora cavernosa clitoridis), średnia dł. 4

cm; otoczone

błona białawą (tunica albuginea); jamki, rozdzielone niepełnymi

beleczkami

zbudowanymi z mięśni gładkich i tkanki łącznej.

obie odnogi łączą się w trzon łechtaczki (corpus clitoridis) mierzący około 2 cm

wierzchołek (apex), pokryty cienką skórą (napletek łechtaczki) – żołądź łechtaczki

Pod wpływem bodźców – dochodzi do wzwodu, który jest zróżnicowany osobniczo.

Przedsionek pochwy

Błona dziewicza (grec. hymen) – cienki fałd błony śluzowej u wejścia do pochwy
-

kształt zwykle pierścieniowaty, pośrodku mały, rozciągliwy otwór

zagłębienie między wargami sromowymi mniejszymi kształtu eliptycznego

na bocznych częściach przedsionka - gruczoły cewkowo-pęcherzykowe Bartholiniego

(około 1 cm) ; wydzielają śluz, łagodzi tarcie podczas kopulacji i utrzymuje właściwą
wilgotność dróg płciowych.
-

nabłonek jest wielowarstwowy płaski