1/6

Choroby chirurgiczne jelit 

 
Anatomia jelita cienkiego 
 
Długość: 6 metrów. 
Części: 

1.  dwunastnica – pozbawiona krezki 
2.  jelito czcze (jejunum) – górne 2/5 długości 
3. jelito kręte (ileum) – dolne 3/5 długości 

 
Budowa ściany: 

1. błona  śluzowa – tworzy okrężne fałdu Kerkringa, pokryta kosmkami i grudkami 

limfatycznymi 

2. tkanka podśluzowa 
3. błona mięśniowa – warstwa zewnętrzna – podłużna, wewnętrzna - okrężna 
4. błona surowicza 

 
Unaczynienie: tętnica krezkowa górna oddająca 12 lub więcej tętnic jelitowych 
połączonych w krezce arkadami. 
 
Choroby jelita cienkiego 
 
Uchyłek Meckela (diverticulum Meckeli) 
 

•  uwypuklenie w końcowym odcinku jelita krętego – pozostałość po przewodzie 

pępkowo-jelitowym 

• może ulec zapaleniu, daje wtedy objawy identyczne jak ostre zapalenie wyrostka 

robaczkowego 

• leczenie: 

o

 uchyłek na wąskiej podstawie – usunięcie uchyłka 

o

 uchyłek na szerokiej podstawie – resekcja jelita 

 
Nowotwory jelita cienkiego 
 

•  nowotwory jelita cienkiego są bardzo rzadkie (być może dlatego, że pasaż jest 

szybki i nie ma kontaktu z karcynogenami) 

 
Nowotwory łagodne: 

1. gruczolaki 
2. tłuszczaki 
3. mięśniaki 
4. włókniaki 
5. naczyniaki 

 
Nowotwory złośliwe: 

1. rak 
2. rakowiak 
3. mięśniako-mięsaki 
4. chłoniaki 

 
Objawy: 

1. bóle brzucha 

 

2/6

2. wymioty 
3.  utrata masy ciała 
4. przewlekłe krwawienia 

 
Leczenie: 

1.  resekcja – margines 5-10 cm 
2. szycie 

a.  koniec do końca (2-warstwowo) 
b.  bok do boku 
c. staplerem 

 
Rakowiak (carcinoid) 
 

•  histologicznie nowotwór złośliwy, ale czasem może dawać przerzuty 

• wywodzi 

się z endokrynnych komórek układu APUD 

• najczęstsza lokalizacja: wyrostek robaczkowy 

• wydziela 

m.in.: 

1. serotoninę 
2. histaminę 
3. prostaglandyny 

•  leczenie: resekcja miejscowa zmiany lub odcinkowa 

 
Choroba Leśniowskiego-Crohna 
 

•  typowa lokalizacja: końcowy odcinek jelita cienkiego, odbytnica 

• zmiany 

są mnogie, poprzedzielane odcinkami zdrowymi 

•  proces zapalny obejmuje wszystkie warstwy ściany jelita 

•  etiologia jest nieznana 

 
Objawy: 

1. bóle brzucha 
2. gorączka 
3. biegunki 
4.  okresowe zaostrzenia z gorączką, leukocytozą i bolesnością uciskową 

 
Powikłania: 

1. zwężenia → niedrożność 
2. ropień wewnątrzotrzewnowy 
3. przetoki 
4. powolne krwawienia 
5. przetoki odbytu 
6.  megacolon toxicum 

 
Leczenie: 

1. nieoperacyjne 

a.  dieta bogatoenergetyczna i ubogobłonnikowa 
b. Sulfazalazina 2-4 g/d – działanie przeciwzapalne i bakteriostatyczne 
c. kortykosteroidy 
d. immunosupresyjne 

2. operacyjne 

a. całkowite usunięcie chorych odcinków 
b.  usuwanie tylko najgroźniejszych zmian 

 

3/6

 
Choroby jelita grubego 
 
Polipy jelita grubego 
 
Definicja: uwypuklenie błony śluzowej na cienkiej szypule lub grubej podstawie. 
Częstość występowania: 5% populacji. 
 
Podział: 

1. polipy nowotworowe 

a.  gruczolaki (70% polipów) 
b. polipowatość rodzinna 

2. hamartoma 

a. polip młodzieńczy 
b. polipowatość młodzieńcza 
c. zespół Puetza-Jeghersa 

3. zapalne 

a.  polipy w przebiegu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego 

4. inne 

a. polip hiperplastyczny 
b. polipowatość hiperplastyczna 

 
Diagnostyka: 

1.  RTG z kontrastem jelita grubego 
2. kolonoskopia 

 
Leczenie: 

• polipy 

uszypułowane – można usuwać endoskopowo 

•  polipy przysadziste – konieczna resekcja jelita 

 
Polipowatość rodzinna 
 

• 100% 

przejścia w nowotwór 

• usuwa 

się całą okrężnicę, z odbytnicy usuwa się błonę śluzową, z jelita cienkiego 

robi się zbiornik kałowy (tzw. pouch) 

 
Nowotwory jelita grubego 
 
Większość zmian nowotworowych powstaje w końcowym odcinku, w lewej części (70%) 
jelita grubego. 
 
Objawy niepokojące: 

1. lewa część jelita 

a.  krew w stolcu – najczęściej przyczyną są żylaki odbytu, zapalenie odbytnicy, 

szczelina odbytu; konieczne jest badanie per rectum, wykluczenie 
nowotworu 

b.  zmiany charakteru wypróżnień – norma to 3 stolce na 1 dzień lub 1 stolec na 

3 dni 

c. uczucie niepełnego wypróżnienia – dość typowy objaw dla nowotworów jelita 

grubego (bo guz jest odczuwany jako zalegająca masa kałowa) 

d.  śluz 
e.  świeża krew w stolcu 

 

4/6

2. prawa część jelita 

a.  anemizacja bez innych dolegliwości 
b.  bóle po stronie prawej podbrzusza 
c. ciemny stolec 
d.  guz wyczuwalny po stronie prawej podbrzusza 
e.  (+) wynik badania kału na krew utajoną 

 
Postacie makroskopowe: 

1.  typ polipowaty – rośnie do światła jelita 
2. typ wrzodziejący – rośnie w głąb ściany 
3. typ pierścieniowaty – zwęża światło jelita 
4.  typ rozlany – rozlegle nacieka ścianę jelita 

 
Ocena histopatologiczna – Fibak, str. 519, uzupełnić!! 
 
Leczenie chirurgiczne: 

1.  zabieg Hartmana – przebieg: 

a. resekcja 
b. zamknięcie części dystalnej 
c.  czasowa stomia jednolufowa części proksymalnej 
d.  operacja odtwórcza po pół roku 

2.  resekcja odcinkowa z zespoleniem odtwarzającym lub zespoleniem omijającym 
3.  guz zlokalizowany po stronie prawej – hemikolektomia prawostronna z zespoleniem 

jelita krętego z okrężnicą poprzeczną 

4.  stomia dwulufowa (zabieg Paula-Mikulicza) – jeśli stan chorego jest ciężki i nie 

można wykonać resekcji – wyprowadza się pętlę jelitową na zewnątrz i przecina 

 
Przygotowanie jelita do zabiegu: 

•  oczyszczenie – 3 dni diety kisielowej + środki przeczyszczające 

•  płukanie jelita na stole operacyjnym 

•  Neomycyna, Kolistyna (antybiotyki nie wchłaniające się z przewodu pokarmowego) 

 
Odbytnica 

 

Raki odbytnicy – 50% nowotworów jelita grubego. 
 
Objawy: 

1.  krwawienie podczas oddawania stolca 
2. wzdęcia 
3. stolce ,,ołówkowate'' 
4.  bóle podczas defekacji 
5. czerwony śluz (,,czerwona galaretka'') 

 

resekcja wraz ze zwieraczami 

6cm 

resekcja zależy od dostępności operacyjnej 

resekcja niemożliwa 

9cm 

 

5/6

Leczenie operacyjne: 

•  operacja Dixona – przednia resekcja odbytnicy 

•  operacja Milesa – brzuszno-kroczowe odjęcie odbytnicy (stomia jednolufowa i 

usunięcie odbytnicy przez krocze); przy guzach nisko (<6 cm) położonych 

 
Leczenie paliatywne: 

• stomia 

dwulufowa 

• udrażnianie laserem 

 
Uchyłki jelita grubego 
 
Definicja: są to uwypuklenia błony śluzowej przez rozstępy w błonie mięśniowej. 
 
Powikłania: 

1. wzdęcia 
2. zaparcia 
3. biegunki 
4. krwawienie 
5. zapalenia, perforacje 

 
Leczenie: 

1. dieta bogatoresztkowa 
2.  środki rozkurczowe 
3.  operacyjnie: resekcja i zespolenie (jedno- lub kilkuetapowo) 

 
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (collitis ulcerosa) 
 

• stan 

przedrakowy 

•  lokalizacja zmian: 95% w jelicie grubym i odbytnicy 

• zajęcie powierzownej warstwy ściany 

• ropnie 

krypt 

•  leczenie: resekcja jelita grubego, zespolenie jelita cienkiego z odbytnicą 

 
Choroby jelita cienkiego i grubego 
 
Przepukliny 
 
Jeśli przepuklina utrzymuje się przez długi czas → zrosty jelit z workiem przepuklinowym 
(pasaż i ukrwienie zachowane) → przepuklina nieodprowadzalna (hernia irreponibilis). 
Ucisk jelit przez wrota przepukliny → przepuklina uwięźnięta. 
W trakcie operacji – otwarcie worka przepuklinowego i ocena żywotności jelit (martwica → 
resekcja). 
 
Przetoki 
 

•  przetoka to nieprawidłowe połączenie między narządami 

•  jelita poprzez przetoki mogą być połączone z drogami żółciowymi, pęcherzem 

moczowym lub innym odcinkiem przewodu pokarmowego 

• leczenie: 

1.  leczenie operacyjne jest malo skuteczne, gdyż tkanki sąsiadujące są zwykle 

zniszoczone 

2. odżywianie pozajelitowe 

 

6/6

3. odprowadzanie treści trawiącej z przewodu pokarmowego 

 
 
Naciekanie przez guzy jamy brzusznej 
 

•  np. jelita grubego przez guzy macicy lub jajnika 

 
Zrosty jelitowe 
 

• wokół zrostu może nastąpić obrót pętli jelitowej → skręt 

 
Zespół jelita drażliwego 
 

• jest 

to 

nadwrażliwość jelita 

• często powstaje na tle długotrwałego stresu 

• leczenie: 

1. Sulpiryd 
2. Debridat 
3. Duspatalin 

• diagnostyka: 

kolonografia 

 
Niedokrwienie jelit 
 
Przyczyny: 

•  zator lub zakrzep t. krezkowej 

• zakrzepica 

naczyń krezki 

 
Następstwa (zależnie od czasu trwania niedokrwienia): 

1. martwica (zawał jelita) 

a. stan ciężki: nudności, wymioty, ból brzucha 
b.  (+) objawy otrzewnowe 
c.  krew w badaniu per rectum 
d.  leczenie: resekcja uszkodzonego odcinka 

2. zwężenie 

a. wskutek niedokrwienia powstaje owrzodzenie, które gojąc się powoduje 

zwężenie światłą jelita 

b. objawy niepełnej niedrożności 
c.  leczenie: resekcja zmienionego odcinka 

 
Przewlekłe niedokrwienie jelit (angina brzuszna) 
 

• przyczyna: 

zmiany 

miażdżycowe w pniu trzewnym lub tętnicy krezkowej 

• objawy: 

1.  kolkowe bóle brzucha 
2. wzdęcia, biegunki 

• leczenie: 

1. ograniczenie objętości posiłków 
2. leki przeciwbólowe 
3. leki rozszerzające naczynia 
4. operacyjne: udrożnienie naczyń lub zespolenie omijające