1/

70 

Temat 1: 

 

DOCHÓD  NARODOWY 

 

 

RUCH

 

OKRĘŻNY

 

W

 

GOSPODARCE 

 

Schemat  ruchu  okrężnego  w  gospodarce

  pokazuje  przepływy 

rzeczowe (czynniki produkcji oraz dobra i usługi) i pieniężne, 
dokonujące  się  między  czterema  grupami  podmiotów 
gospodarczych:  



 

gospodarstwami domowymi,  



 

przedsiębiorstwami,  



 

państwem, 



 

zagranicą.  

Schemat  ten  ilustruje  podstawowe  współzależności  występu-
jące w gospodarce.

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

C 

– M

 

I

 

G

 

 

przedsiębiorstw

a

 

X

 

T

e

 

S

b

 

T

d

 

D

 

B

 

 

państwo

 

gospodarstwa 

domowe

 

S

 

M

 

Y 

– produkt krajowy brutto w cenach rynkowych

 

produkt krajowy brutto w cenach czynników produkcji 

Y

d

 

– dochód rozporządzalny

 

C + I + G + X 

– M – T

e

 + S

b

 

Y 

– T

e

 + S

b

 

Y = C + I + G + X 

– M

 

Y

d

 = Y + B + S

b

 

– T

d

 

– T

e

 

– D

 

 

2/

70 

OZNACZENIA 

 

Y 



 

produkt krajowy brutto w cenach rynkowych 

Y

d

 

 

dochód rozporządzalny

 

C 



 

konsumpcja

 

I 



 

inwestycje

 

S 



 

oszczędności

 

X 



 

eksport

 

M 



 

import

 

G 



 

wydatki państwa na dobra i usługi

 

S

b

 



 

transfery (subsydia) dla przedsiębiorstw

 

B 



 

transfery dla gospodarstw domowych

 

T

d

 



 

podatki bezpośrednie

 

T

e

 



 

podatki pośrednie

 

D 



 

dochody państwa z tytułu własności

 

F 



 

dochody netto z własności i pracy za granicą 
przekazane do kraju 

Z 



 

zapasy

 

A 



 

amortyzacja

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

 

 

3/

70 

PODSTAWOWE

 

POJĘCIA 

 

Produkt krajowy brutto (PKB)  

 



 

Miara wielkości  produkcji wytworzonej przez czynniki 
wytwórcze  zlokalizowane  na  terytorium  danego  kraju, 
niezależnie od tego, kto jest ich właścicielem (tzn. przez 
obywateli  danego  kraju  oraz  przez  cudzoziemców);  w 
określonym okresie (np. roku). 

 

PKB  obejmuje  tylko  produkcję  rejestrowaną  statys-
tycznie  i  przechodzącą  przez  rynek  (pominięte  zostają 
np.  produkty  i  usługi  wykonane we  własnym zakresie i 
na  własne  potrzeby  w  gospodarstwie  domowym  jak 
również  efekty  działalności  gospodarczej  tzw.  szarej 
strefy). 

 

 

Produkt narodowy brutto (PNB)  

 



 

Miara  dochodów  osiąganych  przez  obywateli  danego 
kraju  (łącznie  z  dochodami  osiągniętymi  za  granicą,  a 
przekazanymi do kraju). 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

   

 

   

 

 

 

4/

70 

Dobra finalne

  

 



 

Dobra nabyte przez ostatecznego użytkownika. Są to: 

 

dobra konsumpcyjne dla gospodarstw domowych, 

 

dobra  inwestycyjne  dla  przedsiębiorstw  (np.  ma-
szyny), 

 

dobra nabywane przez sektor państwowy, 

 

dobra  przeznaczone  na  eksport  (z  potrąceniem 
importu).

 

 
 

Dobra pośrednie 

 



 

Dobra  częściowo  przetworzone,  zużywane  przy  pro-
dukcji innych dóbr, np. surowce. 

 
 

Wartość dodana 

 



 

Przyrost  wartości  dóbr  w  wyniku  określonego  procesu 
produkcji. 

 
 

Dobra finalne + Dobra pośrednie = Produkt globalny 

 

Produkt globalny – Zużycie środków produkcji =  

= Wartość dodana = Dochody czynników produkcji = PKB 

 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

   

 

   

 

   

 

 

 

 

 

5/

70 

METODY

 

LICZENIA

 

PKB 

 

Istnieją 3 metody liczenia produktu krajowego brutto: 

 

PKB to suma wydatków na dobra finalne  
(PKB = wartość wytworzonych dóbr finalnych). 

 

W celu obliczenia w ten sposób PKB, należy dodać do siebie: 

 

wydatki gospodarstw domowych na konsumpcję (C),  

 

wydatki inwestycyjne przedsiębiorstw (I),  

 

wydatki państwa na zakup dóbr i usług (G), 

 

wydatki netto zagranicy (X – M). 

 
 

 

PKB = Y = C + I + G + X – M 

 

 
 

Nie sprzedana część produkcji tworzy przyrost zapasów 
(



Z).  Zmianę  zapasów  można  włączyć  do  szeroko 

rozumianych inwestycji lub wyodrębnić jako dodatkową 
pozycję  (



Z)  w  równaniu  PKB,  które  przyjęłoby 

wówczas następującą postać:

 

 

PKB = Y = C + I + 



Z + G + X – M 

 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

 

6/

70 

PKB to suma wartości dodanej. 

 

W  gospodarce  wartość  dóbr  finalnych  jest  równa  sumie 
wartości dodanej. 
 
Posłużmy się następującym schematem:

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

Koszty  rzeczowe  są  wynikiem  zużywania  dóbr  pośrednich 
kolejnych rzędów. 

 

Gdy  schodzimy  „w  głąb”  procesów  produkcji  dóbr,  których 
wartość  wlicza  się  do  PKB,  w  końcu  okazuje  się,  że 
wytworzenie  dóbr  pośrednich  kolejnego  rzędu  nie  powoduje 
powstania kosztów rzeczowych. 

 
 
 

 

Koszty rzeczowe 

2

 

Wartość dodana 

1

 

Koszty rzeczowe 

1

 

Wartość dodana 

2

 

WARTOŚĆ DOBRA FINALNEGO

 

Wartość dodana 

n

 

Koszty rzeczowe 

n

 = 0

 

np. samochód 

np. gotowe karoserie 

np. stal 

 

7/

70 

PKB to suma wynagrodzeń czynników produkcji. 

 

W  gospodarce  wartość  dóbr  finalnych  jest  równa  sumie 
dochodów właścicieli czynników produkcji. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

Gdy  schodzimy  „w  głąb”  procesów  produkcji  dóbr,  których 
wartość  wlicza  się  do  PKB,  w  końcu  okazuje  się,  że 
wytworzenie  dóbr  pośrednich  kolejnego  rzędu  nie  powoduje 
powstania kosztów rzeczowych. 

 

WNIOSEK: 

 

Pomijając  pewne  techniczne  szczegóły,  trzy  przedstawione 
metody dają identyczny wynik. Czyli: 

 
wartość dóbr finalnych =  
= suma wartości dodanej =  
= suma dochodów właścicieli czynników produkcji =  
= PKB 

 

 

 

Koszty rzeczowe 

n

 = 0

 

Koszty rzeczowe 

2

 

Płaca

 

Koszty rzeczowe 

1

 

WARTOŚĆ DOBRA FINALNEGO

 

Zysk

 

Płaca

 

Zysk

 

Płaca

 

Zysk

 

 

8/

70 

INNE

 

MIERNIKI

 

DOCHODU

 

NARODOWEGO 

 

Produkt narodowy i produkt krajowy 

 

Produkt krajowy brutto (PKB)

 



 miara produkcji wytworzo-

nej w kraju (przez obywateli i ewent. przez cudzoziemców). 

 

Produkt  narodowy  brutto  (PNB)

 

 

miara  dochodów 

osiąganych  przez  obywateli  danego  kraju  (łącznie  z 
dochodami  osiągniętymi  za  granicą,  a  przekazanymi  do 
kraju). 

 

PNB = PKB + dochody netto z własności i pracy za granicą (F) 

 

Produkt brutto i netto 

 

PKN  

produkt krajowy netto

 

PNN  

produkt narodowy netto 

 

PKN = PKB – amortyzacja (A) 

PNN = PNB – amortyzacja (A) 

 

Dwa systemy cen 

 

PKB i PNB liczymy zwykle w cenach realizacji, tzn. w cenach 
rynkowych,  łącznie  z  podatkami  pośrednimi  (np.  VAT). 
Można je także liczyć w cenach czynników produkcji, tzn. po 
odjęciu podatków pośrednich i dodaniu subsydiów. 

 

(podatki pośrednie – subsydia = podatki pośrednie netto) 

 

PKB

w cenach rynkowych 

= PKB

w cenach czynników produkcji 

+

 

 + podatki pośrednie (T

e

) – subsydia (S

b

) 

 

PNN

w cenach czynników produkcji 

= PNN

w cenach rynkowych 

–

 

 

9/

70 

– podatki pośrednie (T

e

) + subsydia (S

b

) 

 

10/

70 

Dochód narodowy 

 

Produkt  narodowy  netto  w  cenach  czynników  produkcji  to 

dochód narodowy (DN)

. 

 

DN = PNN

w cenach czynników produkcji

 = 

       = PNB

w cenach rynkowych

 – amortyzacja – podatki pośrednie + 

          + subsydia 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

11/

70 

Poniższe  rysunki  przedstawiają  sposoby  obliczania  różnych 
mierników z rachunku dochodu narodowego: 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

Podatki 

pośrednie 

netto

 

 

G 

 
 

I 

 

 

X 

– M 

 
 
 
 

C 

 

 
 

 

F

 

 

F

 

 

Amorty-

zacja

 

PNN w 

cenach 

rynkowych

 

PKB w 

cenach 

rynkowych

 

PNB w 

cenach 

rynkowych

 

Wynagro-

dzenia  
i płace

 

Dochody z 

pracy na 

własny rach

 

Zyski

 

Dochód z 

czynszów

 

Dochód 

narodowy 

(DN) 

=  

PNN 

w cenach 

czynników 

produkcji

 

Ceny czynników produkcji

 

Ceny rynkowe

 

 

 

+ podatki pośrednie 

 

  

– subsydia

 

Brutto

 

Netto

 

      

– amortyzacja

 

Krajowy

 

Narodowy

 

+ dochody netto  
   

z własności i pracy  

   

za granicą    

   przekazane do kraju

 

 

12/

70 

DOCHÓD

 

NOMINALNY

 

I

 

REALNY 

 

Należy  odróżniać  wzrost  dochodu  nominalnego  (w  cenach 
bieżących) od wzrostu dochodu realnego (w cenach stałych).  
 
Do  przeliczenia  PKB  na  ceny  stałe  stosuje  się  odpowiedni 
wskaźnik cen – tzw. 

deflator PKB

. 

 
 

 

 
 
 
lub: 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

Nominalny PKB

 

Deflator PKB

 

Realny PKB =

 



 100,

 

Nominalny PKB

 

Realny PKB

 

Deflator PKB =

 



 100.

 

 

 

 

13/

70 

Chodzi tu o produkt krajowy 
brutto w cenach rynkowych. 

SPOSÓB

 

OBLICZANIA

 

PKB

 

W

 

POLSCE 

 

Rocznik  Statystyczny  GUS  zawiera  następujące  dane  z 
rachunku dochodu narodowego dla Polski za 1998 r.: 

 

1.  Produkcja globalna 

1 068 410,8 mln zł 

2.  Zużycie pośrednie 

586 165,8 mln zł 

3.  Podatki od produktów minus 

dotacje do produktów 

(T

e

 – S

b

)

 

 

67 221,7 mln zł 

4.  Spożycie 

(C + G)

 

433 466,6 mln zł 

5.  Akumulacja 

(I + 



Z)

 

145 005,1 mln zł 

6.  Eksport towarów i usług 

(X)

 

155 873,8 mln zł 

7.  Dochód netto z zagranicy 

(F)

 

–4 115,6 mln zł 

8.  Import towarów i usług 

(M)

 

184 878,8 mln zł 

9.  Wartość dodana brutto (1 – 2) 

482 245,0 mln zł 

10.  PKB (1 – 2 + 3) 

549 466,7 mln zł 

 

 
 
 
Oprócz metody przedstawionej w tabeli, PKB można obliczyć 
również według innej formuły, co daje ten sam wynik: 
 

PKB

w cenach rynkowych

 = C + I (+ 



Z) + G + X – M = 

= Spożycie + Akumulacja + Eksport – Import = 

= 433 466,6 + 145 005,1 + 155 873,8 – 184 878,8 = 549 466,7 mln zł 

 

PKB

w cenach producenta

 = C + I (+ 



Z) + G + X – M – T

e

 + S

b

 = 

= Spożycie + Akumulacja + Eksport – Import – Podatki                  

od produktów minus dotacje do produktów = 482 245,0 mln zł 

 

 

PNB

w cenach rynkowych

 = PKB

w cenach rynkowych

 + Dochód netto                        

z zagranicy = 549 466,7 – 4 115,6 = 545 351,1 mln zł

 

 

Wartość dodana brutto to inaczej produkt 

krajowy brutto w cenach producenta. 

 

14/

70 

Temat 2: 

 

RÓWNOWAGA  MAKROEKONOMICZNA 

 

 
W  tej  części  będziemy  posługiwać  się  krótkookresowym 

keynesowskim  (popytowym)

  modelem  gospodarki,  nazwanym 

tak  od  nazwiska  brytyjskiego  ekonomisty  Johna  Maynarda 
Keynesa. 
 
Według  tego  modelu  ceny  i  płace  są  stałe,  a  gospodarka 
posiada wolne moce produkcyjne (tzn. produkcja dostosowuje 
się  bez  przeszkód  do  popytu).  Pozwala  to  pominąć  na  razie 
podażową stronę gospodarki. 
 
 

KONSUMPCJA

 

I

 

OSZCZĘDNOŚCI 

 

Wielkość  popytu  konsumpcyjnego  zależy  dość  ściśle  od 
poziomu  dochodów  rozporządzalnych  ludności,  które  są 
przeznaczane na konsumpcję lub na oszczędności. 

 
Funkcja 

konsumpcji 

pokazuje 

wielkość 

wydatków 

konsumpcyjnych  ludności  (C)  w  zależności  od  poziomu 
globalnych  dochodów  (Y).  Zakładamy  dla  uproszczenia,  że 
zależność ta ma charakter liniowy. 
 

 
 
 
 
 
 
 

 

 

 

 

15/

70 

 

Gospodarka zamknięta bez państwa

 

 

 

W  gospodarce  zamkniętej  bez  budżetu  państwa  dochody 
rozporządzalne są równe dochodowi narodowemu: 

 

Y

d

 = Y 

 

K

ONSUMPCJA

 

 

Funkcja konsumpcji wyraża się wzorem: 

 

C = C

0

 + cY

d

 = C

0

 + cY 

 

C   

wielkość konsumpcji  

C

0

   

konsumpcja autonomiczna 

c 

  krańcowa skłonność do konsumpcji 

 

Krańcowa  skłonność  do  konsumpcji  (c)

 

to  odsetek  przyrostu 

dochodu wydawany na konsumpcję. 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

Nachylenie  funkcji  konsumpcji  zależy  od  krańcowej 
skłonności do konsumpcji. 

 

Położenie  funkcji  konsumpcji  (jej  odległość  od  osi  odciętych) 
zależy od wielkości konsumpcji autonomicznej. 



 

)

 

(

 

Konsumpcja (C) 

Dochód (Y) 

C = C

0

 + cY

 

Funkcja konsumpcji 

{

 

Konsumpcja autonomiczna (C

0

)

 

 

16/

70 

O

SZCZĘDNOŚCI

 

 
Nie skonsumowana część dochodu stanowi oszczędności (S).  
 
Funkcji konsumpcji 

C = C

0

 + cY

d

 = C

0

 + cY

 odpowiada 

funkcja 

oszczędności

: 

 

S = –C

0

 + sY

d

 = –C

0

 + sY

 

 

S 

  wielkość oszczędności  

C

0

   

konsumpcja autonomiczna 

s 

  krańcowa skłonność do oszczędzania 

 

Krańcowa skłonność do oszczędzania (s)

 

to odsetek przyrostu 

dochodu przeznaczany na oszczędności. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

)

 

(

 

Oszczędności (S) 

Dochód (Y) 

{

 

– Konsumpcja autonomiczna (–

C

0

)

 

S = 

–C

0

 + sY

 

Funkcja oszczędności 

 

17/

70 

K

ONSUMPCJA A OSZCZĘDNOŚCI

 

 

Ponieważ  dochód  może  być  przeznaczony  tylko  na 
konsumpcję albo na oszczędności, zatem: 

 

c + s = 1 

 
 

 
 
 
 
Poniższy rysunek pokazuje zależność pomiędzy konsumpcją a 
oszczędnościami. 
 

Przyjęte wartości liczbowe są następujące: 

 

C

0

 = 10 

c = 0,7 

s = 0,3 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

 

 

Krańcowa 
skłonność do 
konsumpcji 

+ 

1

 

Krańcowa 
skłonność do 
oszczędzania 

= 

C 

 10 

Y 

C = 10 + 0,7Y

 

S 

  

–10 

Y 

S = 

–10 + 0,3Y 

 

18/

70 

 

Gospodarka zamknięta z budżetem państwa

 

 

 

W  gospodarce  zamkniętej  z  budżetem  państwa  dochody 
rozporządzalne są mniejsze od dochodu narodowego: 

 

Y

d

 = (1 – t)Y 

 

t 

  stopa podatkowa netto 

 

 

Funkcja konsumpcji wyraża się wzorem: 

 

C = C

0

 + cY

d

 = C

0

 + c(1 – t)Y 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 

Wniosek: 

Istnienie  budżetu  państwa  zmniejsza  nachylenie  funkcji 
konsumpcji.

 

 

 

Analogicznie, funkcja oszczędności wyraża się wzorem: 

 

S = –C

0

 + sY

d

 = –C

0

 + s(1 – t)Y 

 

 

 



 

 

  C = C

0

 + cY 

Konsumpcja (C) 

Dochód (Y) 

   C = C

0

 + c(1 

– t)Y 

Funkcja konsumpcji 
w gospodarce bez 
budżetu państwa.

 

Funkcja konsumpcji 
w gospodarce z 
budżetem państwa. 

 

19/

70 

 

Gospodarka otwarta z budżetem państwa 

 

 

Otwarcie  gospodarki  nie  zmienia  postaci  funkcji  konsumpcji 
ani funkcji oszczędności. 

 

Funkcja konsumpcji oraz funkcja oszczędności jest taka sama 
jak w gospodarce zamkniętej z budżetem państwa. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 



 

 

 

20/

70 

INWESTYCJE

 

 

 

Popyt  inwestycyjny  przedsiębiorstw  wiąże  się  z  zamierzonym 
(planowanym)  powiększeniem  zasobów  kapitału  trwałego  i 
zapasów. Zależy więc od przewidywanego wzrostu popytu na 
ich produkty, a nie od bieżącego poziomu produkcji.  

 

Zakładamy, że inwestycje (I) są

 

wielkością autonomiczną

 

i nie 

zależą od bieżącej produkcji i dochodu. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

 

Inwestycje (I) 

     I

 

Dochód (Y) 

 

 

21/

70 

WYDATKI

 

PAŃSTWA

 

I

 

PODATKI 

 

Wydatki  państwa  na  dobra  i  usługi  (G)

  są  wielkością 

autonomiczną i nie zależą od bieżącej produkcji i dochodu. 

 

Podatki netto (NT)

 zmieniają się wraz ze zmianami dochodu: 

 

NT = tY 

 
t 

  stopa podatkowa netto. 

 

Podatki netto to podatki minus płatności transferowe. 
 

 

Saldo budżetu państwa = 

= dochody budżetowe – wydatki państwa  

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wydatki państwa 

(G), 

podatki netto (NT) 

Dochód (Y) 

Y

0

 

G 

NT = tY 

 

 

 

 

 

Gdy dochód narodowy 
jest większy niż Y

0

, 

występuje  
nadwyżka budżetowa  

(G < NT).

 

Gdy dochód narodowy 
jest mniejszy niż Y

0

, 

występuje  
deficyt budżetowy  

(G > NT).

 

Gdy dochód narodowy 
jest równy Y

0

, 

występuje  
równowaga budżetowa  

(G = NT).

 

 

22/

70 

EKSPORT

 

I

 

IMPORT 

 

Eksport  (X)

  jest  wielkością  autonomiczną  i  nie  zależy  od 

bieżącej produkcji i dochodu. 
 

Import (M)

 zmienia się wraz ze zmianami dochodu: 

 

M = mY 

 
m    krańcowa skłonność do importu 

 

Krańcowa  skłonność  do  importu  (m)

  obrazuje,  jaką  część 

każdej  dodatkowej  jednostki  dochodu  narodowego  podmioty 
krajowe chcą wydać na dodatkowy import. 

 

 

Bilans handlowy = eksport (X) – import (M) 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

Eksport 

(X), 

import (M) 

Dochód (Y) 

Y

0

 

X

 

M = mY

 

.............................
.. 
......................... 
.................... 
............... 
.......... 
..... 
. 
 

............................ 
...................... 
................. 
............ 
....... 
.. 
 

... 

........ 

............ 

.................. 

........................

 

. 

...... 

.......... 

................ 

.....................

 

Gdy dochód 
narodowy jest 
mniejszy niż Y

0

, 

występuje  
nadwyżka handlowa  
(eksport > import).

 

Gdy dochód 
narodowy jest równy 
Y

0

, bilans handlowy 

wynosi zero.

 

Gdy dochód 
narodowy jest 
większy niż Y

0

, 

występuje  
deficyt handlowy  
(eksport < import).

 

 

23/

70 

POPYT

 

GLOBALNY 

 

 

Gospodarka zamknięta bez państwa

 

 

 
W  gospodarce  zamkniętej  bez  budżetu  państwa  występują 
dwa składniki popytu globalnego (AD): 

 

 

popyt konsumpcyjny gospodarstw domowych (C), 

 

 

popyt inwestycyjny przedsiębiorstw (I). 

 

 

AD = C + I 

 

 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Nachylenie  linii  popytu  globalnego  zależy  od  krańcowej 
skłonności  do  konsumpcji  (c),  a  jej  odległość  od  początku 
układu  współrzędnych  zależy  od  konsumpcji  autonomicznej 
(C

0

) oraz od inwestycji (I). 

 

 

 

 

 



 

Popyt globalny (AD) 

(I) 

Dochód (Y) 

Popyt globalny (AD = C + I) 

Konsumpcja (C) 

{

 

{

 

Inwestycje (I) 

Konsumpcja autonom. (C

0

) 

 

24/

70 

 

Gospodarka zamknięta z budżetem państwa

 

 

 
W gospodarce zamkniętej z budżetem państwa występują trzy 
składniki popytu globalnego (AD): 

 

 

popyt konsumpcyjny gospodarstw domowych (C), 

 

 

popyt inwestycyjny przedsiębiorstw (I), 

 

 

popyt państwa na dobra i usługi (G). 

 

 

AD = C + I + G 

 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
W gospodarce zamkniętej z budżetem państwa krzywa popytu 
globalnego  ma  mniejsze  nachylenie  niż  w  gospodarce 
zamkniętej  bez  państwa,  ponieważ  istnienie  państwa 
zmniejsza nachylenie funkcji konsumpcji, a przez to – krzywej 
popytu globalnego. 
 
 

 

 

 



 

Popyt globalny (AD) 

(I) 

Dochód (Y) 

Popyt globalny  
w gospodarce zamkniętej  
z budżetem państwa  
(AD = C + I + G) 

Popyt globalny  
w gospodarce zamkniętej 
bez budżetu państwa 

{

 

{

 

Wydatki państwa (G) 

Konsumpcja autonom. (C

0

) 

+ inwestycje (I) 

 

25/

70 

 

Gospodarka otwarta z budżetem państwa

 

 

 
W gospodarce otwartej z budżetem państwa występują cztery 
składniki popytu globalnego (AD): 

 

 

popyt konsumpcyjny gospodarstw domowych (C), 

 

 

popyt inwestycyjny przedsiębiorstw (I), 

 

 

popyt państwa na dobra i usługi (G), 

 

 

popyt netto zagranicy — eksport minus import (X – M). 

 

 

AD = C + I + G + X – M 

 

 
 
 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
W  gospodarce  otwartej  z  budżetem  państwa  krzywa  popytu 
globalnego  ma  mniejsze  nachylenie  niż  w  gospodarce 
zamkniętej  z  budżetem  państwa,  ponieważ  import,  który  jest 
wprost  proporcjonalny  do  dochodu,  zmniejsza  wielkość 
popytu globalnego. 
 

 

 



 

Popyt globalny (AD) 

(I) 

Dochód (Y) 

Popyt globalny  
w gospodarce otwartej  
z budżetem państwa  
(AD = C + I + G + X 

– M) 

Popyt globalny  
w gospodarce 

zamkniętej 

z budżetem państwa

 

Popyt globalny  
w gospodarce zamkniętej 
bez budżetu państwa 

{

 

{

 

Wydatki państwa (G) 

Konsumpcja autonom. (C

0

) 

+ inwestycje (I) 

{

 

Eksport (X) 

 

26/

70 

RÓWNOWAGA

 

PRODUKCJI

 

I

 

POPYTU 

 

Równowaga  makroekonomiczna

 

(przy  stałych  cenach  i 

płacach)  występuje  wówczas,  gdy  globalny  popyt  równa  się 
globalnej  podaży,  tzn.  gdy  suma  planowanych  globalnych 
wydatków  jest  równa  dokładnie  wartości  wytworzonej 
produkcji. 

 

I

LUSTRACJA GRAFICZNA

:

 

 

Linia 45 ° jest zbiorem punktów, które przybierają taką samą 
wartość  na  obu  osiach.  Wszystkim    tym  punktom  odpowiada 
zrównanie się produkcji (oznaczonej na osi poziomej) i popytu 
globalnego (oznaczonego na osi pionowej). 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Punkt przecięcia krzywej AD i linii 45° (punkt E) jest jedynym 
punktem, w którym popyt globalny AD jest równy dochodowi.  

 

Punkt  E  jest  punktem  równowagi

,  w  którym  planowane  wy-

datki  są  równe  faktycznej  produkcji  i  faktycznemu 
dochodowi.  

 

Y

0

 to wielkość dochodu odpowiadająca równowadze. 

Popyt globalny (AD) 

(I) 

Y

0

 

Dochód, produkcja 

Linia 45

°

 

Popyt globalny 
(AD)

 

E 

Punkt równowagi 

 

27/

70 

Z

APIS ALGEBRAICZNY

: 

 

 

Gospodarka zamknięta bez państwa

 

 

 

 

Popyt globalny  =  Produkcja (dochód) 

 

 

C + I  =  C + S 

 

Warunek równowagi: 

 

 
 
 

 

 

Gospodarka zamknięta z budżetem państwa

 

 

 

 

Popyt globalny  =  Produkcja (dochód) 

 

 

C + I + G  =  C + S + NT 

 

Warunek równowagi: 

 

 
 
 

 

 

Gospodarka otwarta z budżetem państwa

 

 

 

 

Popyt globalny  =  Produkcja (dochód) 

 

 

C + I + G + X – M  =  C + S + NT 

 

Warunek równowagi: 

 

 
 



 



 



 

I = S

 

(I – S) = 0

 

        lub 

I + G = S + NT

 

(I – S) + (G – NT) = 0

 

        lub 

I + G + X = S + NT + M

 

(I – S) + (G – NT) + (X – M) = 0

 

        lub 

 

28/

70 

K

IEDY NIE WYSTĘPUJE RÓWNOWAGA

?

 

 

Gdy  produkcja  jest  mniejsza  niż  Y

0

  (np.  na  poziomie  Y

1

), 

wówczas występuje nadwyżka popytu (

luka inflacyjna

). 

 
Gdy  produkcja  jest  większa  niż  Y

0

  (np.  na  poziomie  Y

2

), 

wówczas występuje nadwyżka podaży (

luka deflacyjna

). 

 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

W przypadku nadwyżki popytu maleją zapasy i pojawiają się 
przymusowe  oszczędności.  W  przypadku  nadwyżki  podaży 
rosną zapasy i maleją niezamierzone oszczędności. 
 
W  gospodarce  o  giętkich  cenach  nierównowaga  może  być 
zlikwidowana przez zmiany cen (wzrost lub spadek). 
 
Nadwyżka  popytu  (luka  inflacyjna)  grozi  przyspieszeniem 
inflacji.  Nadwyżka  podaży  (luka  deflacyjna)  skłania  produ-
centów do zmniejszenia produkcji. 

 
 
 

 

 

Popyt globalny (AD) 

(I) 

Y

1

 

Y

0

 

Dochód, produkcja 

Linia 45

°

 

Popyt globalny 
(AD)

 

E 

Y

2

 

Luka deflacyjna

 

Punkt równowagi 

Luka inflacyjna 

C 

D 

A 

B 

 

29/

70 

MNOŻNIK 

 

Mnożnik  informuje,  o  ile  zmieni  się  globalny  popyt,  a  co  za 
tym  idzie 

–  poziom  produkcji,  w  wyniku  zmiany 

autonomicznego  składnika  popytu  globalnego  (konsumpcji 
autonomicznej  C

0

,  inwestycji  I,  wydatków  państwa  G, 

eksportu X) o jednostkę. 

 

Mnożnik  jest  większy  od  1,  ponieważ  zmiana  wydatków 
autonomicznych (np. inwestycyjnych) pociąga za sobą zmiany 
w dochodach i wydatkach konsumentów. 

 

Przy poniższych wzorach na mnożnik przyjęto oznaczenia: 
c  —  krańcowa skłonność do konsumpcji 
s  —  krańcowa skłonność do oszczędzania 
t  —  stopa podatkowa netto 
m  —  krańcowa skłonność do importu 

 

 

Gospodarka zamknięta bez państwa

 

 

 

 
 

 

 

 

Gospodarka zamknięta z budżetem państwa

 

 

 

 
 

 

 

 

Gospodarka otwarta z budżetem państwa

 

 

 
 
 



 

Mnożnik = ————— = –———— 

1

 

1 – c(1 – t)

 

1

 

1 – c + ct

 



 

Mnożnik = ——————— = —————— 

1

 

1 – c(1 – t) + m

 

1

 

1 – c + ct + m

 



 

Mnożnik = ——— = — 

1

 

1 – c 

1

 

s 

 

30/

70 

PRZYKŁAD 

 

W gospodarce otwartej z budżetem państwa: 

 

 krańcowa skłonność do konsumpcji (c) = 0,8; 
 stopa podatkowa netto (t) = 0,2; 
 krańcowa skłonność do importu (m) = 0,1. 

 

Jak  się  zmieni  wielkość  produkcji  gdy  inwestycje  wzrosną  o 
200 000 zł? 
 

Rozwiązanie: 

 

 
 
 
 
Zatem wzrost inwestycji spowoduje wzrost produkcji o: 

 

200 000 zł 



 2,17 = 434 000 zł 

 

Ilustracja graficzna: 

 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 

 

 

Mnożnik = —————— = —————————— = —— = 2,17 

1 

1 – c + ct + m 

1 

0,46 

1 – 0,8 + 0,8 



 0,2 + 

0,1 

1 

Wzrost inwestycji  

o 200 000 zł 

Wzrost produkcji  

o 434 000 zł 

Popyt globalny (AD)  

Dochód, produkcja 

Linia 45

° 

AD 

E’

 

AD’

 

E

 

 

31/

70 

PARADOKS

 

ZAPOBIEGLIWOŚCI 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

AD 

C 

 C

0

 

 C

1

 

Y 

S, 

I 

  

–C

0

 

  

–C

1

 

Y 

Y

1

 

Y

0

 

S  

I  

S’

  

C 

C’ 

Y 

Linia 45

° 

AD 

AD’

 

Y

1

 

Y

0

 



 



 



 

1. Wielkość produkcji zapewniająca równowagę wynosi Y

0

.

 

2. Gospodarstwa domowe zmieniają plany i 

zaczynają 

oszczędzać mniej

 przy każdym poziomie dochodu 

(konsumpcja autonomiczna rośnie z C

0

 do C

1

).

 

4. Funkcja konsumpcji przesuwa 
się w górę – z położenia C do 
położenia C’ (rys. 2).  

 

3. Funkcja oszczędności przesuwa 
się w dół – z położenia S do 
położenia S’ (rys. 1).  

 

5. Krzywa popytu globalnego 
przesuwa się w górę – z położenia 
AD do położenia AD’ (rys. 3). 

 

 

7. Przy wielkości produkcji Y

1

, 

funkcji oszczędności S’ oraz 
funkcji inwestycji I 

wielkość 

oszczędności

 

jest dokładnie taka 

sama

 

jak na początku (tzn. przy 

wielkości produkcji Y

0

, funkcji 

oszczędności S oraz funkcji 
inwestycji I). 

 

6. Poziom produkcji odpowiadający 
równowadze wzrasta z Y

0

 do Y

1

 

(działa mnożnik) – por. rys. 3. 

 

 

32/

70 

MNOŻNIK

 

ZRÓWNOWAŻONEGO

 

BUDŻETU 

 

Mnożnik  zrównoważonego  budżetu

 

to  mechanizm  polegający 

na  tym,  że  wzrost  wydatków  państwa,  któremu  towarzyszy 
taki sam wzrost podatków, powoduje zwiększenie produkcji. 

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

33/

70 

Temat 3: 

 

PIENIĄDZ, BANKI, POLITYKA PIENIĘŻNA 

 

 

PIENIĄDZ 

 
 

Definicja 

 

Pieniądz  to  powszechnie  akceptowany  w  danym  kraju 
środek  płatniczy,  służący  do  regulowania  różnego  typu 
zobowiązań. 

 
 

Funkcje 

 

Trzy główne funkcje pieniądza są następujące: 

 



 

środek wymiany i płatności 

(za pośrednictwem pieniądza ludzie dokonują wy-miany 

dóbr  i  usług  oraz  spłacają  inne  wzajemne 
zobowiązania) 

 



  jednostka rozrachunkowa 

(w  pieniądzu  wyrażone  są  ceny  i  prowadzone  roz-

liczenia) 

 



 

środek przechowywania wartości (tezauryzacji) 

(pieniądz  jest  jedną  z  form  gromadzenia  i  przecho-
wywania bogactwa) 

 

 

 

 

     

 

     

 

 

34/

70 

Rodzaje pieniądza 

 

Należy  przede  wszystkim  odróżnić  dwie  postacie 
pieniądza: 

 



 

pieniądz gotówkowy 

(banknoty i bilon) 

 



 

pieniądz bezgotówkowy 

(pieniądz  mający  formę  zapisu  na  rachunku 
bankowym,  którego  podstawą  może  być  depozyt 
klienta  lub  kredyt  udzielony  przez  bank;  płatności 
dokonywane są za pomocą polecenia przelewu, czeku, 
karty kredytowej itp.) 

 

Poza tym rozróżniamy: 

 



 

pieniądz towarowy 

(jednostka  pieniądza  warta  jest  tyle,  ile  wart  jest 
materiał, z którego została wykonana, np. złoto) 

 



 

pieniądz symboliczny 

(jednostka pieniądza warta jest więcej niż materiał, z 
którego  została  wykonana,  o  czym  informuje 
umieszczony na niej znak-symbol, np. banknot) 

 

Niby-pieniądz  (quasi-pieniądz)

 

to  aktywa,  które  są 

prawie  tak  samo  dobre  jak  pieniądz;  jest  to  środek 
przechowywania  wartości,  który  można  łatwo  zamienić 
na pieniądz, ale który sam pieniądzem nie jest, np. wkład 
w towarzystwie budowlanym. 
 

Karty  kredytowe  to  substytuty  pieniądza

 

—  spełniają 

tylko  niektóre  jego  funkcje.  Mogą  służyć  do  zapłaty  za 
towary, jednak dowód zapłaty kartą kredytową nie może 
być wykorzystany do dokonania dalszych zakupów. 

 

 

     

 

 

35/

70 

Agregaty pieniężne 

 

Istnieją węższe i szersze definicje pieniądza stosowane do 
ilości pieniądza w obiegu — tzw. agregaty pieniężne. 
 
 

M0

 

(baza monetarna, zasób pieniądza wielkiej mocy) 

= 

gotówka w obiegu + rezerwy gotówkowe banków 

 
 

M1

 

= 

gotówka w obiegu + wkłady na żądanie 

 
 

M2

 

= 

gotówka w obiegu + wkłady na żądanie +  

+ wkłady terminowe 

 
 

Agregaty M1 i M2 mogą być liczone w dwojaki sposób: 

 

 tylko w walucie krajowej, 

 

 z uwzględnieniem także wkładów w walutach obcych. 

 

Oprócz  wymienionych,  istnieją  jeszcze  szersze  miary 
podaży pieniądza — takie jak np. agregat M3 czy M4.  

 

Uwaga:

  w  podręczniku  baza  monetarna  jest  niekiedy 

oznaczana symbolem H. 

 

 

     

 

 

36/

70 

BANKI 

 
 

Bank centralny 

 

Kontrolę  nad  całością  obiegu  pieniężnego  w  gospodarce 
sprawuje bank centralny.  

Pięć podstawowych funkcji banku centralnego to: 

 

emisja pieniądza gotówkowego, 

 

kontrola obiegu pieniężnego, 

 

refinansowanie i kontrola banków komercyjnych, 

 

zarządzanie  długiem  państwowym  i  finansowanie 
deficytu budżetowego, 

 

rozliczenia międzypaństwowe z zagranicą. 

 
 

Banki komercyjne 

 

Obok  banku  centralnego,  który  stanowi  podstawę 
systemu  finansowego  każdego  państwa,  głównym 
ogniwem  współczesnego  systemu  finansowego  są  banki 
komercyjne.  

Główne ich funkcje obejmują: 

 

pośredniczenie  w  rozliczeniach  finansowych  między 
jednostkami gospodarczymi, 

 

gromadzenie  wkładów  oszczędnościowych  i  przecho-
wywanie powierzonych rezerw pieniężnych, 

 

udzielanie  kredytów  jednostkom  gospodarczym  i 
gospodarstwom domowym. 

 

 

     

 

     

 

 

37/

70 

MNOŻNIK

 

KREACJI

 

PIENIĄDZA 

 
Banki  komercyjne  nie  tylko  gromadzą  oszczędności  i 
zamieniają je na kredyty.  

 

Pełnią  one  jeszcze  jedną  bardzo  ważną  funkcję:  udzielając 
kredytów  na  sumy  wielokrotnie  przekraczające  wartość 
trzymanych  rezerw,  banki  komercyjne  wytwarzają  (kreują) 
dodatkowy pieniądz.  

 

Intensywność tego efektu wyraża mnożnik kreacji pieniądza: 

 
 
 
 
 

 

c

p

  —  stosunek  gotówki  w  obiegu  pozabankowym  (C)  do 

wkładów na żądanie (D) 

c

b

  —  stopa rezerw gotówkowych banków – stosunek rezerw 

gotówkowych banków (R) do wkładów na żądanie (D) 

 

Innymi słowy:     c

p

 = —     c

b

 = — 

 

Interpretacja: 

Mnożnik  kreacji  pieniądza  informuje,  o  ile  zmieni  się  podaż 
pieniądza M1 w wyniku zmiany bazy monetarnej o jednostkę 
(np. o 1 zł). 

 
Można więc zapisać: 
 
 
 
 

 

 

Mnożnik kreacji pieniądza = ————

 

c

p

 + 1

 

c

p

 + c

b

 

R 

C 

D 

D 

Podaż pieniądza (M1) =  ————  



  Baza monetarna (M0)

 

c

p

 + 1

 

c

p

 + c

b

 

 

38/

70 

PODAŻ

 

PIENIĄDZA 

 
 

Od czego zależy podaż pieniądza? 

 

Zgodnie ze wzorem  

 
 
 

na podaż pieniądza ma wpływ: 



 

stopa rezerw gotówkowych banków (c

b

), 



 

ilość gotówki w obiegu oraz ilość gotówki w bankach 
(M0), 



 

stosunek gotówki do wkładów bankowych w sektorze 
pozabankowym (c

p

). 

 

Podaż pieniądza nie zależy od stopy procentowej. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

     

 

M1 =  ————  



  M0

 

c

p

 + 1

 

c

p

 + c

b

 

   

 

 

39/

70 

Kontrola podaży pieniądza przez bank centralny 

 

1. Rezerwy obowiązkowe 

 

Stopa  rezerw  obowiązkowych

  jest  to  minimalna  relacja 

rezerw  gotówkowych  do  wkładów,  jaką  muszą 
utrzymywać  banki  komercyjne  na  mocy  decyzji  banku 
centralnego. 

 
Im wyższa stopa rezerw obowiązkowych, tym podaż pie-
niądza  jest  mniejsza  (ponieważ  parametr  c

b

  jest 

większy). 

 

2. Stopa dyskontowa 

 

Stopa  dyskontowa 

jest  to  stopa  procentowa  stosowana 

przez bank centralny przy udzielaniu pożyczek bankom 
komercyjnym. 
 

Im  wyższa  stopa  dyskontowa,  tym  podaż  pieniądza  jest 
mniejsza (ponieważ parametr c

b

 jest większy). 

 

3. Operacje otwartego rynku 

 

Operacje otwartego rynku 

występują wtedy, kiedy bank 

centralny  zmienia  wielkość  bazy  monetarnej,  kupując 
lub sprzedając papiery wartościowe na otwartym rynku. 
 

Gdy  bank  centralny  kupi  na  otwartym  rynku  papiery 
wartościowe, wówczas zwiększy się baza monetarna, a co 
za tym idzie — podaż pieniądza. 

 

Gdy bank centralny sprzeda na otwartym rynku papiery 
wartościowe,  wówczas  zmniejszy  się  baza  monetarna,  a 
co za tym idzie — podaż pieniądza. 

 

 

     

 

 

40/

70 

Wykres 

 

Na  wykresie  przedstawiającym  rynek  pieniądza  krzywa 
podaży  pieniądza  jest  pionowa,  ponieważ  podaż 
pieniądza nie zależy od stopy procentowej. 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

     

 

Krzywa podaży pieniądza

 

M

S

  

Stopa procentowa (R

n

)  

Realne zasoby pieniądza 

(M) 

 

 

41/

70 

POPYT

 

NA

 

PIENIĄDZ 

 

Dla  uproszczenia  zakładamy,  że  istnieją  tylko  dwa  rodzaje 
aktywów: 



 

pieniądz

,  który  jest  środkiem  wymiany,  ale  nie  przynosi 

dochodów w postaci odsetek; 



 

obligacje

,  symbolizujące  wszystkie  pozostałe  aktywa 

przynoszące  odsetki,  ale  które  nie  są  bezpośrednio 
środkiem płatności. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

   

 

   

 

   

 

   

 

   

 

   

 

   

 

   

 

 

42/

70 

Koszty oraz korzyści trzymania pieniądza 

 

Zastanowimy  się  tutaj,  w  jaki  sposób  ludzie  powinni 
podzielić swój majątek między pieniądze i obligacje. 
 
 

Koszty związane z trzymaniem pieniądza

 

 

Kosztem alternatywnym (kosztem utraconych możliwoś-
ci)  posiadania  pieniądza  są  odsetki  utracone  w  wyniku 
trzymania  aktywów  finansowych  w  postaci  pieniędzy 
(gotówki), a nie w formie oprocentowanych obligacji. 

 

Miarą  kosztu  trzymania  pieniądza  jest  zatem  wysokość 
nominalnej stopy procentowej. 

 

Krzywa  MC  symbolizująca  koszt  krańcowy  utrzymywa-
nia pieniądza jest pozioma, ponieważ koszt alternatywny 
każdej trzymanej złotówki jest taki sam. 

 

Np. koszt związany z trzymaniem w kieszeni dwudziestej 
złotówki  jest  wyznaczony  poziomem  nominalnej  stopy 
procentowej w Polsce i pokrywa się dokładnie z kosztem 
np.  czterysta  osiemdziesiątej  czwartej  złotówki,  która 
wpłacona do banku przyniosłaby takie same odsetki. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

     

 

     

 

Stopa procentowa (R

n

)  

Realne zasoby pieniądza 

(M) 

MC 

Krzywa kosztu krańcowego  

trzymania pieniądza 

 

43/

70 

 

Motywy trzymania pieniądza

 

 

Motyw  transakcyjny

 

trzymania  pieniądza  oznacza,  że 

ludzie  trzymają  pieniądze,  ponieważ  planują  zakupy 
różnych  dóbr,  a  momenty  przypływu  gotówki  nie 
pokrywają się w czasie z momentami wydatków. 

 

Motyw przezorności

 

trzymania pieniądza polega na tym, 

że  ludzie  z  góry  decydują  się  trzymać  pewien  zasób 
pieniądza na pokrycie nieprzewidzianych wydatków. 

 

Motyw  portfelowy 

trzymania  pieniądza  wynika  z 

niechęci ludzi do ryzyka. Ludzie wolą trzymać aktywa o 
niskiej,  ale  pewnej  stopie  zysku  (np.  pieniądze  na 
rachunkach bankowych), niż inne aktywa o wysokiej, ale 
niepewnej stopie zysku. 

 

Krzywa  MB  symbolizująca  korzyść  krańcową  utrzymy-
wania  pieniądza  jest  malejąca,  ponieważ  korzyść  krań-
cowa zmniejsza się w miarę wzrostu zasobów pieniądza: 

najpilniejsze transakcje mogłyby zostać dokonane przez 
niewiele 

banknotów 

stuzłotowych  trzymanych  w 

kieszeni,  korzyść  z  każdej  kolejnej  złotówki  się 
zmniejsza. 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

     

 

Korzyść krańcowa 

trzymania pieniądza  

(MB)  

Realne zasoby pieniądza 

(M) 

MB 

Krzywa korzyści krańcowej  

trzymania pieniądza 

 

44/

70 

 

Ile ludzie trzymają pieniędzy?

 

 

Ludzie  będą  trzymać  pieniądze  aż  do  momentu,  w 
którym  korzyść  krańcowa  z  utrzymywania  dodatkowej 
jednostki  pieniądza  zrówna  się  z  jego  kosztem  krań-
cowym (MB = MC). 

 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 

 

 

W  punkcie  E  korzyść  krańcowa  trzymania  pieniądza 
zrównuje się z kosztem krańcowym trzymania pieniądza.  

 

Zatem popyt na pieniądz będzie wynosił M

D

. 

 

 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 

 

 

 

     

 

Korzyść krańcowa 

trzymania pieniądza 

(MB), 

stopa procentowa (R

n

) 

Przecięcie krzywych MB oraz MC 

(pkt. E

) pozwala ustalić optymalną 

wielkość popytu na realne zasoby 

pieniądza (M

D

).

 

 
 

Realne zasoby pieniądza 

(M) 

MB 

E 

M

D

 

MC 

MB, 

R

n

 

M 

MB 

MB’ 

E 

M

D

 

M

D

1

 

R

n

2

 

R

n

1

 

MC 

MC’ 

E

1

 

E

2

 

M

D

2

 

Wzrost  nominalnej  stopy  procentowej  (z  R

n

1

  

do R

n

2

) powoduje przesunięcie krzywej kosztu 

krańcowego MC w górę do położenia MC’. 
 
Popyt na pieniądz maleje (z M

D

 do M

D

1

). 

Wzrost  dochodu  realnego  (produk-
cji)  powoduje  przesunięcie  krzywej 
korzyści krańcowej MB w prawo do 
położenia MB’. 
 
Popyt  na  pieniądz  rośnie  (z  M

D

  do 

M

D

2

). 

 

45/

70 

Wykres 

 

Na  wykresie  przedstawiającym  rynek  pieniądza  krzywa 
popytu  na  pieniądz  jest  malejąca,  ponieważ  popyt  na 
pieniądz rośnie wraz ze spadkiem stopy procentowej. 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 

 
 
 

 

 

   

 

     

 

Stopa procentowa (R

n

)  

Krzywa popytu na pieniądz

 

M

D

  

Realne zasoby pieniądza 

(M) 

   

 

 

46/

70 

RÓWNOWAGA

 

NA

 

RYNKU

 

PIENIĄDZA 

 

Rynek  pieniądza  znajduje  się  w  równowadze  wówczas,  gdy 
popyt  na  realne  zasoby  pieniądza  jest  równy  realnej  podaży 
pieniądza (M

D

 = M

S

). 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

E 

  punkt równowagi na rynku pieniądza 

R

n

*   

stopa procentowa zapewniająca równowagę  

M*   

ilość pieniądza zapewniająca równowagę 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

   

 

Stopa procentowa (R

n

)  

M

S

  

E  

M

D

  

R

n

*  

M*  

Realne zasoby pieniądza 

(M) 

 

47/

70 

MECHANIZM

 

POWROTU

 

DO

 

PUNKTU

 

RÓWNOWAGI 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

A  

Stopa procentowa (R

n

)  

M

S

  

E*  

M

D

  

R

n

*  

M*  

Realne zasoby pieniądza 

(M) 

  C  

D  

M

D

 > M

S

 

R

n

2

  

B  

R

n

1

  

M

S

 > M

D

 

1.  Wysoka stopa procentowa 

 

 

Przy  wysokiej  stopie  procentowej  (np.  na  poziomie  R

n

1

)  występuje 

nadwyżka podaży pieniądza (M

S

 > M

D

). 

 

Nadwyżka  podaży  pieniądza  oznacza,  że  na  rynku  obligacji wystę-
puje nadwyżka popytu. 

 

Nadwyżka popytu na obligacje spowoduje, że ceny obligacji wzros-
ną,  czyli  stopa  procentowa  (stopa  zysku  z  obligacji)  spadnie. 
Jedno-

cześnie  w  wyniku  wzrostu  cen  obligacji,  wzrośnie  popyt  na 

pieniądz. 

 

Przy stopie procentowej R

n

* wystąpi równowaga na rynku pieniądza 

i obligacji. 

2.  Niska stopa procentowa 

 

 

Przy  niskiej  stopie  procentowej  (np.  na  poziomie  R

n

2

)  występuje 

nadwyżka popytu na pieniądz (M

D

 > M

S

). 

 

Nadwyżka popytu na pieniądz oznacza, że na rynku obligacji wystę-
puje nadwyżka podaży. 

 

Nadwyżka  podaży  obligacji  spowoduje,  że  ceny  obligacji  spadną, 
czyli  stopa  procentowa  (stopa  zysku  z  obligacji)  wzrośnie.  Jedno-
cześnie w wyniku spadku cen obligacji, spadnie popyt na pieniądz. 

 

Przy stopie procentowej R

n

* wystąpi równowaga na rynku pieniądza 

i obligacji. 

 

48/

70 

ZMIANY

 

STANU

 

RÓWNOWAGI 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 

R

n

  

M

S

  

E  

M

D

  

R

n

*  

M*  

M 

M

S

1

 

M

1

  

E

1

 

R

n

1

  

1. Wzrost podaży pieniądza 

 

Gdy bank centralny zwiększa podaż 
pieniądza (np. zwiększa bazę mone-
tarną  poprzez  operacje  otwartego 
rynku, zmniejsza stopę dyskontową 
lub  stopę  rezerw  obowiązkowych), 
wówczas  krzywa  podaży  pieniądza 
przesuwa  się  w  prawo  (z  położenia 
M

S

 do M

S

1

). 

 

Stopa  procentowa  spada  z  R

n

*  do 

R

n

1

.  Ilość  pieniądza  w  gospodarce 

zwiększa się z M* do M

1

. 

2. Spadek realnego dochodu 

 

Spadek  realnego  dochodu  zmniej-
sza korzyść krańcową z utrzymywa-
nia  pieniądza.  Popyt  na  pieniądz 
spada,  krzywa  popytu  na  pieniądz 
przesuwa  się  w  lewo  (z  położenia 
M

D

 do M

D

2

). 

 

Stopa  procentowa  spada  z  R

n

*  do 

R

n

2

.  Ilość  pieniądza  w  gospodarce 

nie zmieni 

się. 

R

n

  

M

S

  

E  

M

D

3

  

M

D

  

R

n

*  

M*  

M 

R

n

3

  

3. 

Wzrost konkurencji między 

bankami 

 

Wzrost  konkurencji  między  banka-
mi, który wyrazi się w trwałym wzro-
ście  oprocentowania  wkładów  ban-
kowych,  zwiększy  popyt  na  wkłady 
bankowe,  a  przez  to  popyt  na  pie-
niądz i przesunie krzywą popytu na 
pieniądz  w  prawo  (z  położenia  M

D

 

do M

D

3

). 

 

Stopa  procen

towa  rośnie  z  R

n

*  do 

R

n

3

.  Ilość  pieniądza  w  gospodarce 

nie zmieni się. 

E

3

 

R

n

  

M

S

  

E  

M

D

2

  

M

D

  

R

n

*  

M*  

M 

R

n

2

  

E

2

 

 

49/

70 

Temat 4: 

 

MODEL  IS

–LM 

 

 

POPYT

 

GLOBALNY

 

A

 

STOPA

 

PROCENTOWA 

 



  Wzrost stopy procentowej zmniejsza popyt globalny. 

 



 

Spadek stopy procentowej zwiększa popyt globalny. 

 
Uzasadnienie: 
 



  wysoka  stopa  procentowa  zmniejsza  popyt  inwestycyjny 

przedsiębiorstw  oraz  popyt  konsumpcyjny  gospodarstw 
domowych (drogie kredyty); 

 



  niska  stopa  procentowa  zwiększa  popyt  inwestycyjny 

przedsiębiorstw  oraz  popyt  konsumpcyjny  gospodarstw 
domowych (tanie kredyty). 

 
Spadek  stopy  procentowej  powoduje  przesunięcie  krzywej 
popytu globalnego w górę: 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  

 

Linia 45



 

AD

1

  

E

1

  

AD

0

  

E

0

  

Y

1

  

Y

0

  

AD  

Dochód (Y) 

AD

1

    Krzywa  popytu  globalnego 

odpowiadająca  niższej  stopie  pro-
centowej. 

AD

0

    Krzywa  popytu  globalnego 

odpowiadająca wyższej stopie pro-
centowej. 

 

50/

70 

RYNEK

 

DÓBR

 

A

 

RYNEK

 

PIENIĄDZA

 

 

 

Mechanizm transmisyjny i efekt tłumienia 

 

Mechanizm  transmisyjny:

 

Zwiększenie  podaży  pieniądza  po-

woduje spadek stopy procentowej, zwiększenie popytu global-
nego (AD

0

  AD

1

) oraz wzrost dochodu i produkcji (Y

0

  Y

1

). 

 

Efekt tłumienia: 

W miarę wzrostu dochodu zwiększa się popyt 

na  pieniądz,  co  powoduje  wzrost  stopy  procentowej,  prze-
sunięcie nieco w dół krzywej popytu globalnego (AD

1

   AD

2

) 

oraz spadek dochodu i produkcji (Y

1

  Y

2

).  

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

  

 

PEŁNY MECHANIZM WYGLĄDA NASTĘPUJĄCO: 

 

(1) 

Wzrost realnej podaży pieniądza (M

S

 )  

(2)    Spadek stopy procentowej (R

n

 ) 

(3)    

 Wzrost konsumpcji i inwestycji (C  + I ) 

(4)    

 

 Wzrost popytu globalnego (AD ) 

(5)    

 

 

 Wzrost dochodu i produkcji (Y ) 

(6)    

 

 

 

 

Wzrost popytu na pieniądz (M

D

 ) 

(7)    

 

 

 

 

 Wzrost stopy procentowej (R

n

 ) 

(8)    

 

 

 

 

 

 Spadek konsumpcji i inwestycji (C  + I ) 

(9)    

 

 

 

 

 

 

 Zmniejszenie popytu globalnego (AD ) 

(10)   

 

 

 

 

 

 

 

Spadek dochodu i produkcji (Y ) 

 

Linia 45



 

AD

1

  

E

1

  

AD

0

  

E

0

  

Y

1

  

Y

2

  

Y

0

  

AD  

Dochód (Y) 

AD

2

  

E

2

  

 

EFEKT OSTATECZNY: 

 

AD

0

  AD

2 

 

Y

0

  Y

2

 

 

 

51/

70 

Efekt wypierania 

 

Wypieranie

 

polega  na  ograniczeniu  wielkości  popytu 

konsumpcyjnego  i  inwestycyjnego  sektora  prywatnego  pod 
wpływem wzrostu wydatków państwa. 

 
 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Jest to tzw. niepełne wypieranie w modelu keynesowskim. 

 

  

 

MECHANIZM EFEKTU WYPIERANIA: 

 

(1) Wzrost 

wydatków państwa (G )  

(2)   Wzrost popytu globalnego (AD ) 

(3)     Wzrost dochodu i produkcji (Y ) 

(4)      

Wzrost popytu na pieniądz (M

D

 ) 

(5)         Wzrost stopy procentowej (R

n

 ) 

(6)           Spadek konsumpcji i inwestycji (C  + I ) 

(7)             Zmniejszenie popytu globalnego (AD ) 

(8)               Spadek dochodu i produkcji (Y ) 

 

Linia 45



 

AD

1

  

E

1

  

AD

0

  

E

0

  

Y

1

  

Y

2

  

Y

0

  

AD  

Dochód (Y) 

AD

2

  

E

2

  

 

EFEKT OSTATECZNY: 

 

AD

0

  AD

2 

 

Y

0

  Y

2

 

 

 

52/

70 

KRZYWA

 

IS 

 
Krzywa  IS  jest  zbiorem  różnych  kombinacji  dochodu  i  stopy 
procentowej,  przy  których  rynek  dóbr  znajduje  się  w 
równowadze. 
 

Rynek  dóbr  znajduje  się  w  równowadze  wówczas,  gdy  popyt 
globalny i faktyczny dochód są równe. 

 

Jak powstaje krzywa IS?

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

1. 

Załóżmy,  że  stopa  procentowa  wy-
nosi np. R

0

. 

2. Przy  stopie  procentowej  R

0

  znamy 

rozmiary  popytu  inwestycyjnego 
oraz  autonomicznego  popytu  kon-
sumpcyjnego,  tym  samym  możemy 
wykreślić 

funkcję 

popytu 

globalnego (AD

0

). 

3. Przy  stopie  procentowej  R

0

 

dochód 

zapewniający  równowagę  na  rynku 
dóbr wynosi Y

0

. 

4. Na  dolnym  rysunku  zaznaczamy 

punkt E

0

, któremu odpowiada stopa 

procentowa R

0

, dochód Y

0

 

oraz rów-

nowaga na rynku dóbr. 

5. 

Załóżmy,  że  stopa  procentowa  jest 
niższa i wynosi R

1

. 

6. 

Obniżenie stopy procentowej zwięk-
szyło  popyt  globalny,  w  wyniku 
czego  krzywa  popytu  globalnego 
przesunęła się do położenia AD

1

. 

7. Analogicznie  jak  poprzednio,  na 

dol-nym rysunku zaznaczamy punkt 
E

1

,  któremu  odpowiada  stopa 

procento-wa R

1

 

i dochód Y

1

, a co za 

tym  idzie 

–  równowaga  na  rynku 

dóbr. 

8. 

Powtarzając  ten  zabieg  dla  wielu 
stóp procentowych otrzymamy sze-
reg  punktów równoważących  rynek 
dóbr (takich jak E

0

 lub E

1

), które po 

połączeniu utworzą krzywą IS. 

 

   

 

Linia 45



 

AD

1

  

E

1

  

AD

0

  

E

0

  

Y

1

  

Y

0

  

R

0

  

E

0

  

R

1

  

E

1

  

IS  

Y

1

  

Y

0

  

AD  

Dochód (Y) 

R

n

  

Dochód (Y)