Zagadnienia egzaminacyjne z „Części ogólnej prawa cywilnego i prawa zobowiązań”

II rok NSP (studia zaoczne) rok akademicki 2010/2011 (egzaminator: dr Julian Jezioro)

1. Prawo prywatne i prawo publiczne.

●

PRAWO

 

PRYWATNE

 reguluje stosunki między autonomicznymi podmiotami, którym przysługują 

własne, prawnie chronione, sfery interesów majątkowych i niemajątkowych (osobistych);

○

autonomiczność   raczej   niż   równorzędność,   która   wyraża   się   w   braku   władczego 
podporządkowania;

○

relacje między osobami fizycznymi, ale i prawnymi;

○

swoboda stron nie jest nieograniczona, gdyż prawo prywatne wskazuje ogólne granice 
autonomii ze względu na interes drugiej strony czy interes powszechny;

○

autonomiczność nie musi oznaczać równorzędnego usytuowania podmiotów względem 
siebie, gdyż  czasem przepisy chronią stronę słabszą (np. konsumenta), dla realizacji 
zasady sprawiedliwości;

○

autonomiczna pozycja podmiotów uzupełniana przez tryb rozstrzygania sporów i sposób 
stosowania sankcji - z ich inicjatywy, przez niezależny od organów państwowych sądy 
(lub przez powołane przez strony sądy polubowne);

○

tak samo egzekucja;

●

PRAWO

 

PUBLICZNE

  reguluje   stosunki   prawne,   w   których   co   najmniej   po   jednej   stronie 

występuje   organ   państwa   lub   organ   samorządu   terytorialnego   albo   innej   organizacji 
powołanej z mocy prawa do realizacji interesów społeczności państwowej lub węższych 
grup ludności (interesów publicznych);

○

organy te wyposażone w kompetencje władczego kształtowania sytuacji prawnej innych 
podmiotów;

○

bezpośredni przymus realizowany przez organy państwowe w razie nieposłuszeństwa 
tym normom;

2. Podstawy wyodrębnienia prawa cywilnego jako gałęzi prawa.

3. Systematyka wewnętrzna prawa cywilnego.

●

Prawo cywilne: gałąź systemu prawnego. Rozbudowana część ogólna. Podział na działy:

○

część ogólna (instytucje i zasady wspólne pc)

○

prawo   rzeczowe   (normy,   które   wyznaczają   bezwzględne   prawa   podmiotowe   a 
odnoszące się do rzeczy)

○

prawo zobowiązań (normy regulujące prawa majątkowe o charakterze względnym)

○

prawo spadkowe 

○

prawo rodzinne

○

prawo na dobrach niematerialnych (prawo własności intelektualnej)

●

Podział k.c. Dzieli się on na księgi:

○

część ogólna,

○

własność i inne prawa rzeczowe,

o

zobowiązania,

o

spadki.

4. Zasady prawa cywilnego.

●

Pojęcie. W nauce mówi się o zasadach prawa w ogóle jak i o zasadach konkretnego prawa, 
np. zasadach prawa cywilnego.

●

ZASADY PRAWA CYWILNEGO to pewna kategoria norm prawnych, które wyróżniają się 
ze względu na swoją doniosłość i szczególną rolę na obszarze prawa cywilnego. 

○

wskazują one wartości, jakie powinny być realizowane przez normy prawa cywilnego

○

wyznaczają kierunek działań prawodawczych, sposób stosowania prawa (interpretacji), 
wskazują preferencje w razie kolizji norm prawnych oraz określają granice czynienia 

użytku z praw podmiotowych;

●

spełnienie norm-zasad jest stopniowalne, natomiast normy o charakterystyce reguł mogą 
być   spełnione   albo   niespełnione.   Ich   nadrzędnie   wiążący   charakter   nie   jest   ustalany   w 
sposób arbitralny, ale wymaga szczególnego uzasadnienia, np. w normach konstytucyjnych, 
międzynarodowych, lub tekstach ustaw zwykłych, na podstawie, których rekonstruowane są 
te zasady.

●

Katalog zasad (obecnie obowiązujących):

○

UZNANIE   I   OCHRONA  OSOBOWOŚCI   KAŻDEGO   CZŁOWIEKA  W   RÓWNEJ 
MIERZE → na zasadę tą składa się zdolność prawna (przysługuje wszystkim) oraz 
zdolność   do   czynności   prawnych   (ograniczenia   jedynie   naturalne),   ale   też   ochrona 
wartości niemajątkowych, związanych z integralnością fizyczną i psychicznym życiem 
człowieka   (realizowane   przez   ochronę   dóbr   osobistych).   Oparte   na   konstytucyjnych 
gwarancjach praw i wolności obywateli oraz konwencjach międzynarodowych (głównie 
Pakty Praw Człowieka);

●

PEŁNA   I   RÓWNA   OCHRONA   MIENIA   PODMIOTÓW   PRAWA   CYWILNEGO   → 
zasada   ta   obejmuje   min.   jednolite   uregulowanie   prawa   własności,   regulacje   dot. 
dziedziczenia po osobie zmarłej oraz gwarancje, że w razie wywłaszczenia uprawniony 
otrzyma słuszne wynagrodzenia. Przeciwstawienie tej zasady podziałowi z okresu PRL na 
własność państwową o uprzywilejowanej pozycji i własność prywatną; oparcie głównie w 
Konstytucji;

●

ZAKAZ NADUŻYWANIA PRAW PODMIOTOWYCH → ma zapobiegać wykony¬waniu 
ich   niezgodnie   z   akceptowanymi   powszechnie   regułami   moralnymi   (sens   klauzuli 
generalnej z art. 5 kc). Wyróżnienie tej zasady opiera się na coraz silniej akcentowanej w 
założeniach   polskiego   systemu   prawnego   konieczności   istnienia   dla   norm   prawnych 
legitymacji   nie   tylko   formalnej,   ale   i   aksjologicznej,   co   prowadzi   do   dostosowania 
realizowanych stosunków cywilno¬prawnych do zasad moralnych;

●

AUTONOMIA WOLI   →   to   kompetencja   podmiotów   prawa   cywilnego   do   swobodnego 
kształtowania stosunków cywilnoprawnych przez czynności prawne, głównie przez umowy 
(tzw. swoboda umów) – stanowi ona konieczny składnik prawa cywilnego, ale nie ma ona 
nieograniczonego   zakresu,   a   o   jej   doniosłości   decyduje   pole   swobody   decyzyjnej 
wyznaczone jej ograniczeniami; 

○

gospodarka   socjalistyczna   →   ograniczenia   szerokie,   dostosowane   centralnego 
planowania gospodarczego oraz preferencyjnego traktowania własności państwowej;

○

gospodarka   rynkowa   →   ograniczenia   tylko   ogólnymi   przesłankami   podyktowanymi 
interesem publicznym i względa¬mi moralnymi;

○

zasada   ta   opiera   się   na   uzasadnieniach   gospodarczych,   konstytucyjnych, 
międzynarodowych i aksjologicznych, które wymagają by prawo regulowało stosunki 
społeczne w sposób racjonalny, przy pozostawieniu wolnej woli człowiekowi;

●

OCHRONA  ZAUFANIA  PODMIOTU   DO   SKŁADANYCH   MU   OŚWIADCZEŃ   LUB 
INNYCH   DONIOSŁYCH   PRAWNIE   ZACHOWAŃ   →   brak   jej   wypowiedzenia   w 
przepisie,   ale   doktryna   rekonstruuje   tą   zasadę   na   podstawie   klauzul   generalnych, 
uzasadniając etycznie (nakaz moralny dotrzymywania danego słowa i odszkodowania za 
błędny przekaz informacji) oraz funkcjonalnie (pewność obrotu prawnego bardzo istotna w 
gospodarce rynkowej). Zasada ta jest u podstaw konstrukcji czynności prawnej i stanowi 
rdzeń   całego   szeregu   norm   składających   się   na   tzw.   ochronę   dobrej   wiary   (głównie 
czynności odpłatne);

5. Zwyczaje i prawo zwyczajowe jako źródło prawa cywilnego.

●

ZWYCZAJ

  to powszechnie stosowana w danym okresie, w danym środowisku i w danych 

stosunkach społecznych praktyka określonego postępowania. To fakty społeczne, podlega-
jące ustaleniu w drodze normalnego postępowania dowodowego (zeznania świadków, opinie 
biegłych itp.); często spisywane przez różne organizacje;

○

nie są źródłami prawa same z siebie, ale czasem akt prawny odsyła do nich (co sprzyja 
elastyczności i podatności na zmiany systemu prawnego);

○

doniosłość prawną mają tylko zwyczaje ustalone w danych stosunkach i ewentualnie w 
odniesieniu do określonych bliżej w przepisie prawnym kręgu osób lub na wskazanym 
obszarze   -   pogląd   obiektywny,   wcześniej   pogląd   subiektywno-indywidualistyczny. 
Pogląd ten odrzucono, głównie ze względów ochrony zaufania w regulacji stosunków 
cywilnoprawnych,   oraz   dlatego,   iż   uznano,   że   skoro   dana   praktyka   utrwaliła   się   to 
można ją uznać za użyteczną społecznie;

○

pomimo tego sąd musi poddać ocenie wartościującej zwyczaje – czy nie są sprzeczne z 
ogólnie akceptowanymi zasadami moralnymi (dla zachowania spójności aksjologicznej 
systemu prawnego), dlatego zwyczaje należy interpretować wraz z zasadami współżycia 
społecznego, które wskazują na kryteria moralne oceny; 

○

wg orz. SN z 1965 r. sąd nie może uwzględnić zwyczajów, które byłyby niezgodne z 
normami bezwzględnie wiążącymi;

●

P

RAWO

 

ZWYCZAJOWE

  to   normy   prawne,   a   faktem   prawotwórczym   jest   praktyka   stałego 

stosowania   przez   organy   państwowe   określonej   reguły   postępowania   (def. 
Stelmachowskiego, neguje znaczenie tzw. opinio necessitatis);

○

normy prawa zwyczajowego to nie zwyczaje prawne (= pewna praktyka dokonywania 
czynności prawnych, która ma znaczenie przy ustalaniu znaczenia danej czynności);

○

brak   przepisów   o   dopuszczalności   prawa   zwyczajowego   (były   w   prawie 
zunifikowanym), ale doktryna Polska prawa cywilnego uznaje, że dla uznania prawa 
zwyczajowego przepisy te nie są konieczne 

○

w Konstytucji wymienione jako źródła prawa są jedynie akty prawa stanowionego, ale 
wg niektórych autorów nie przeszkadza to kształtowaniu się prawa zwyczajowego obok 
(praeter), a nie przeciwko (contra) prawu stanowionemu.

6. Zasady współżycia społecznego.

●

Pojęcie: początkowo zwrot ten miał ograniczenia ideologiczne, odwołujące się do socjaliz-
mu, po upadku komunizmu zwrot ten odwołuje się zgodnie z zasadami demokratycznego 
państwa   prawnego   i  respektowanymi   przez   nie   wolnościami   człowieka   do  powszechnie 
uznanych w kulturze naszego społeczeństwa wartości;

•

2 ograniczenia dot. zakresu zasad współżycia społecznego:

o odnoszą się one jedynie do postępowania jednych osób wobec innych, a nie dot. 

przeżywanych postaw, które nie mają doniosłości prawnej, jeśli nie są motywem 
działań ludzkich;

o zasady   współżycia   społecznego   będące   zarazem   obowiązującymi   normami 

prawnymi rozważa się jako normy prawne;

•

wg niektórych normy obyczajowe wchodzą w zakres zasad współżycia społecznego obok 
norm moralnych → krytyka dlatego, że normy moralne mają uzasadnienie aksjologiczne, a 
normy obyczajowe mają uzasadnienie w nawyku społecznym, który nie może regulować 
stosunków cywilnoprawnych, jeśli nie zostanie jednocześnie uznany za „dobry” → szerokie 
ujęcie   zasad   współżycia   społecznego   mogłoby   prowadzić   do   kostnienia   stosunków 
społecznych;

•

Funkcja:

o nadanie  większej  elastyczności,  dzięki  uwzględnieniu  zmieniających  się  układów 

stosunków społecznych oraz szczególnych cech charakterystycznych stanu faktyczn.

o zasady   współżycia   społecznego   są   pojęciem   nieostrym,   konkretyzowanym   przez 

sędziów w procesie orzekania, przy czym istnieje postulat, by sąd powołując się na 
zasady   współżycia   społecznego   jasno   formułować   normę   moralną,   jaką   ma   na 
względzie, by ułatwić kontrolę judykatury SN;

o do orzeczeń wydanych w poprzednim ustroju należy podejść selektywnie, ale nie 

należy generalnie odrzucać tego dorobku judykatury, gdyż zapadły wtedy orzeczenia 
odwołujące się do nadal cenionych wartości i norm moralnych;

o w   gospodarce   wolnorynkowej   szczególnie   istotne   są:   wzajemne   zaufanie, 

życzliwość,   uczciwość   i   służebność   w   działalności   gospodarczej   (zwracał   na   to 
uwagę już Adam Smith);

•

Obowiązywanie: obowiązują na mocy przepisów prawnych, które do nich się odwołują i w 
ten sposób wpływają na ocenę stanu faktycznego dokonywaną w toku stosowania prawa;

•

Zakres zastosowania zasad współżycia społecznego jest określony w przepisach prawnych, 
w szczególności występują one w rolach:

o jako   element   służący   do   elastycznego   doprecyzowania   treści   poszczególnych 

instytucji   prawa   cywilnego   (np.   art.   140,   233,   287,   298   k.c.)   lub   konkretnych 
stosunków prawnych (np. art. 56, 354 k.c.);

o przy kwalifikowaniu pewnych zdarzeń kreujących stosunki cywilnoprawne → albo 

przepis wyraźnie powołuje się na te zasady (np. art. 411, 428, 431 § 2, 446 § 2, 826 § 
2, 827 k.c.; art. 144 kro) albo powinny być brane pod uwagę też przy precyzowaniu 
innych pojęć prawnych, np. pojęcia „wina” art. 415 k.c.;

o przy wykładni oświadczeń woli (art. 65 § 1 k.c.);
o jako   instrument   zapobiegający   powstawaniu   konsekwencji   prawnych,   które   ze 

względu   na   szczególny   kontekst   sytuacyjny   budziłyby   powszechną   dezaprobatę 
moralną i naruszałyby spójność aksjologiczną porządku prawnego (np. art. 5, 58 § 2, 
ale też 93, 94, 411 pkt. 2, art. 754, 902, 1008 k.c.);

o dot. osób fizycznych i prawnych;

7. Dobra wiara w uregulowaniu prawa cywilnego.

●

DOMNIEMANIE DOBREJ WIARY (ART. 7 KC): „ jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne 
do dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary” – np. art. 174, 169 § 1 kc, 
art. 6 ustawa o ks. wiecz. i hip.;

●

podział na  dobrą i złą wiarę  – wyczerpujący i rozłączny (=logiczny);  stany psychiczne 
osoby   odnoszące   się   do   jej   wiedzy   o   istnieniu   jakiegoś   stosunku   prawnego   lub 
wynikającego z niego prawa podmiotowego:

○

dobra wiara to błędne, usprawiedliwione przekonanie o tym, że przysługuje jakieś prawo 
podmiotowe;

○

zła wiara gdy wie, że określone prawo nie przysługuje, albo nie wie, lecz wiedzieć o tym 
powinien;

●

domniemanie dobrej wiary to domniemanie prawne → wiążące dla sądu, aż nie zostanie 
obalone dowodem złej wiary (tak orz. SN z 1994 r.). Art. 7 kc to przepis niejako wyjęty 
przed nawias, który zawiera tylko jeden z elementów norm ustanawiających domniemania 
prawne, a pełna rekonstrukcja normy domniemania możliwa jest dopiero przy uwzględ-
nieniu szczególnych przepisów określających pozostałe jej elementy;

8. Rodzaje norm i przepisów prawa cywilnego.

●

NORMY

 

BEZWZGLĘDNIE

 

WIĄŻĄCE

  (imperatywne,   kategoryczne,   bezwzględnie   stosowalne,   ius 

cogens)   -   ich   zastosowanie   nie   może   być   wyłączone   lub   ograniczone   wolą   stron   czy 
odmiennym zwyczajem, na co wskazuje albo przepis prawny;

○

czasem   charakter   ten   ustalany   w  drodze  wykładni   funkcjonalnej,   która   powinna 
wskazywać priorytet ochrony pewnych wartości społecznych lub interesów stron (tak 
np. orz. SN z 1979 r. dot. prawa spółdzielczego – sąd uznał za imperatywne normy 
regulujące   przyjmowanie   i   usuwanie   członków   spółdzielni   ze   względu   na   zasadę 
demokracji wewnątrz spółdzielczej i ochronę interesów członków);

●

NORMY

 

WZGLĘDNIE

 

WIĄŻĄCE

  (względnie   stosowalne,   dyspozytywne,   uzupełniające,   ius 

dispositivum, ius suppletivum) → znajdują zastosowanie tylko wtedy, gdy same strony nie 
uregulowały konsekwencji prawnych w sposób odmienny od dyspozycji zawartej w takiej 
normie, na co wskazuje wyraźne sformułowanie przepisu prawnego, który dale woli stron, a 
czasem zwyczajowi moc odmiennego uregulowania; czasem charakter ten ustalany dopiero 
w drodze wykładni funkcjonalnej (ważne! funkcja tych norm to uzupełnienie treści stosunku 
prawnego w zakresie nieuregulowanym przez strony);

●

NORMY

 

SEMIIMPERATYWNE

  (semi   dyspozytywne,   jednokierunkowo   działające   normy 

dyspozytywne,   jednostronnie   bezwzględnie   obowiązujące)   -   normy   wyznaczające 
minimalny   zakres   ochrony   interesów   jednej   strony;   też   może   być   ustalona   w   drodze 
wykładni funkcjonalnej (szczególna przesłanka – postulat ochrony konsumenta);

9. Obowiązywanie norm prawa cywilnego w zasięgu czasowym.

●

Początek obowiązywania – 14 dni – reguła

○

może   być   dłuższe   lub   krótsze  vacatio   legis.  Ustawodawca   może   też   je   całkowicie 
uchylić   (wejście   w   życie   w   dniu   publikacji),   jednak   jest   to   zabieg   legislacyjny 
niepożądany.

●

Koniec obowiązywania. Normy przestają obowiązywać wskutek:

○

wyraźnych klauzul derogacyjnych – głównie w przepisach wprowadzających nowe akty 
prawne;

○

upływu czasu oznaczonego z góry w akcie;

○

lex posterior derogat legi anteriori, ale lex posterior generalis non derogat legi priori 
speciali;

○

orzeczenia TK;

○

kwestie sporne: tzw.  desuetudo  oraz zmiana sytuacji społeczno-ekonomicznej → wg. 
Radwańskiego nie mają doniosłości prawnej dla obowiązywania prawa, ale powinny być 
uwzględniane przy stanowieniu, jak i stosowaniu prawa; wg Radwańskiego → norma 
przestaje   obowiązywać,   gdy   staje   się   na   skutek   zmiany   systemu   prawnego   lub 
stosunków   faktycznych   trwale   niestosowalna   –   impossibilium   nulla   obligato   dot. 
nakazów ustawowych, a nie obowiązków cywilnoprawnych.

10. Prawo intertemporalne.

●

PRAWO

 

INTERTEMPORALNE

  (

MIĘDZYCZASOWE

)  reguluje   kwestie,   czy   dawna,   czy   nowa   norma 

znajduje zastosowanie do stosunków prawnych, które powstały przed uchyleniem dawnej 
normy, a trwają nadal pod rządem nowej normy;

●

tradycyjnie problematyka tego prawa postrzegana jest w kategoriach konfliktu przepisów 
prawnych   (nierozróżnianych   od   norm   prawnych)   →   założenie:   uchylony   przepis   nie 
obowiązuje, ale mimo to ma w określonym zakresie zastosowanie;

●

wg   Radwańskiego   →   prawo   intertemporalne   zawiera   reguły,   które   wskazują,   jakim 
modyfikacjom ulega zakres obowiązywania, i tym samym stosowania dawnych norm ze 
względu na ustanowienie nowych. W k.c. brak wyczerpującego ujęcia reguł tego prawa, a 
jego podstawą są:

○

art. 3 k.c. (normy prawne nie mają moy wstecznej)

○

zespoły   przepisów   przechodnich   wydawanych   do   konkretnych   aktów   prawnych   o 

podstawowym znaczeniu dla prawa cywilnego, głównie do kc (art. XXVI i n. pwkc);

●

Zasada nie retro akcji:  

○

zdarzenie powstałe i zakończone pod rządami dawnej ustawy 

○

zdarzenia powstałe pod rządami dawnej, ale trwające nadal 

→ 

dawna ustawa dla określenia konsekwencji prawnych do czasu wejścia w  życie  
ustawy nowej;

●

zasady tej nie stosuje się, gdy wskazuje na to:

○

wyraźne brzmienie ustawy – czyli gdy ustawa sama przewiduje skutek retroaktywny (co 
orzeczenia TK mocno ogranicza);

○

cel ustawy – czyli gdy na wsteczne działanie wskazuje rezultat funkcjonalnej (celowoś-
ciowej) wykładni;

●

Kolizje norm nieobjętych zasadą nie retro akcji:

○

co gdy zdarzenie powstałe pod rządami dawnej, ale konsekwencje prawne powstały pod 
nową   ustawą   -   reguły   ogólne   (oparte   na   ogólnych   założeniach   pr.   cyw.   oraz   na 
szczegółowych posunięciach ustawodawczych):

■

postulat   ochrony   praw   nabytych   →   sam   fakt   uchylenia   normy   nie   oznacza 
wygaśnięcia konkretnych stosunków prawnych i nie ogranicza zastosowania do nich 
normy dotychczasowej (np. ciężary realne);

■

gdy norma nowa inaczej reguluje treść stosunku prawnego - o zasięgu czasowym 
decyduje rodzaj regulowanego stosunku prawnego:

●

którego treść regulowana jest samodzielnie (w oderwaniu od stanów faktycznych 
powodujących jego powstanie, np. prawo własności) → normy nowej ustawy 
(tzw. zasada bezpośredniego działania ustawy nowej);

●

którego treść regulują przepisy prawne nierozdzielne z w/w stanem faktycznym 
(np.     umowa   sprzedaży)   →   normy  dawniejsze   (tzw.   dalsze   działanie   ustawy 
dawnej);

●

modyfikacja   gdy  skutki   te   związane   są  z   istotą   dawnego   stosunku  prawnego   →  wtedy 
stosuje się dawną ustawę (ta zasada ma sprzyjać zachowaniu spójności regulacji danego 
stosunku prawnego).

●

gdy powyższe reguły nie doprowadziły do rezultatu - reguła interpretacyjna II- giego stopnia 
– w razie wątpliwości preferencje dla norm ustanowionych w ustawie nowej

11. Obowiązywanie norm prawa cywilnego w zasięgu przestrzennym.

●

ogólne zasady → normy prawa cywilnego obowiązują na całym terytorium RP, jeżeli co 
innego   nie   wynika   z   treści   odpowiednich   przepisów   prawnych   lub   kompetencji   organu 
stanowiącego;

●

adresatami tych norm są:

○

obywatele RP (też polskie osoby prawne) w sytuacjach, gdy zdarzenie prawne lub jego 
skutki nie sięgają poza terytorium RP;

○

cudzoziemcy (Pr. Pryw. M);

●

Prawo prywatne międzynarodowe: 

PRAWO

 

PRYWATNE

 

MIĘDZYNARODOWE

 – reguluje kwestie jakie 

prawo należy stosować do stosunków prawnych, zawierających jakiś element obcy, zawiera 
reguły kolizyjne, które wskazują właściwe dla rozstrzygnięcia spraw systemy prawne;

12. Model stosowania prawa cywilnego przez sąd.

●

Model normatywny:

○

model normatywny stosowania prawa → jak sąd powinien stosować prawo - cechy 
charakterystyczne (z doktryny i zasad ustroju RP):

■

z   zasady   państwa   prawnego   –   nakaz   przestrzegania   obowiązującego   prawa, 
respektując  rozdział funkcji sądowniczej od prawodawczej (= mogą krytykować, ale 
nie mogą odmówić zastosowania prawa);

■

sędzia powinien kierować się wartościami leżącymi u podstaw systemu prawnego, 
zmierzając do ich realizacji w sposób racjonalny;

■

mieć na względzie, że prawo służy realizacji indywidualnych interesów obywateli 
lub ich organizacji, a interes publiczny oraz zasady etyki stanowią tu tylko ramy, w 
których ludzie sami zabiegają o swoje sprawy;

●

Trójczłonowy model stosowania prawa:

○

ustalenie stanu faktycznego sprawy; 

○

ustalenie, jaka norma lub jakie normy są właściwe dla rozważanego stanu faktycznego;

○

określenie w końcowej decyzji sędziego konsekwencji prawnych stanu faktycznego na 
podstawie zastosowanej normy lub norm prawnych.

13. Ustalenia stanu faktycznego.

●

CIĘŻAR DOWODU: znaczenia zwrotu „rozkład ciężaru dowodu”:

○

znaczenie   formalne   (procesowe)   →   wskazuje   podmioty,   które   powinny   przejawiać 
inicjatywę  w zbieraniu dowodów  i wykazywaniu twierdzeń (głównie strony,  ale sąd 
może dopuścić dowód niewskazany przez strony);

○

znaczenie   materialno   prawne   →   określa   kto   ponosi   ujemne   konsekwencje   tego,   że 
istnienie doniosłego dla rozstrzygnięcia sprawy faktu nie zostało w toku postępowania 
sądowego udowodnione, bez względu na to, z czyjej inicjatywy dowód mógł być lub był 
prowadzony;

○

art. 6 k.c. - ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi 
skutki prawne;

●

DOMNIEMANIA FAKTYCZNE I PRAWNE: Domniemania służą ułatwieniu prowadzenia 
dowodów, gdyż pozwalają na pośrednie ich ustalanie (tzw. dowody  pośrednie);

○

domniemania faktyczne art. 231 k.p.c. (praesumptio facti): sąd może uznać za ustalone 
istotne   dla   rozstrzygnięcia   sprawy   fakty   na   podstawie   wniosku   wyprowadzonego   z 
innych faktów, ustalonych według zwykłych reguł dowodowych. Wnioskowanie oparte 
na wiedzy sądu, doświadczeniu społecznym - to nie wnioskowanie w ścisłym tego słowa 
znaczeniu;

○

Domniemania prawne (praesumptio iuris). 

DOMNIEMANIE

 

PRAWNE

 wyznaczone jest normą 

prawną, która każe  w swoisty sposób wiązać ze  sobą dwie klasy faktów:  podstawę 
domniemania   z   wnioskiem   domniemania   (faktem   domniemywanym).   Domniemania 
prawne można podzielić na:

■

domniemania co do faktu → gdy wnioskiem/przesłanką domniemania jest zjawisko 
przebiegające w przyrodzie (np. art. 9 kc);

■

domniemania co do prawa → gdy wnioskiem/przesłanką domniemania jest prawo 
lub  stosunek prawny (np. art. 197, 341 kc);

○

podział ten nie ma znaczenia prawnego. 

DOPUSZCZALNOŚĆ

 

PRZECIWDOWODU

 - art. 234 kpc – 

domniemania   ustanowione   przez   prawo   mogą   być   obalone   ilekroć   ustawa   tego   nie 
wyłącza. dot. to wniosku domniemania, a nie przesłanki domniemania, przeciwko której 
zawsze może być prowadzony przeciwdowód. Domniemania prawne można podzielić:

■

domniemania   prawne   zwykłe   (wzruszalne,   praesumptio   iuris   tantum)   → 
dopuszczalne jest bez ograniczeń prowadzenie przeciwdowodu;

■

domniemania prawne kwalifikowane → gdy szczególne normy prawne przewidują 
różnego rodzaju ograniczenia dopuszczalności dowodu przeciwnego (np. art. 62 § 3, 

art. 63-71 kro).

■

domniemania   niewzruszalne   (niezbite,   praesumptio   iuris   ac   de   iure,   praesumptio 
irrefregabilis)   –   gdy   przepisy   zakazują   w   określonych   sytuacjach   prowadzenia 
jakiegokolwiek   dowodu   przeciwnego   (np.   art.   3  i   5   ust.   o   ks.   wiecz.   i   hip.)   → 
tradycyjnie uważane za domniemania prawne, ale obecnie niektórzy autorzy uważają 
że są to szczególnego rodzaju domniemania określające wiążącą moc orzeczeń;

■

domniemania wprowadzają wyjątki od zasady w art. 6 kc - ale niektórzy autorzy 
uważają, że z punktu widzenia materialno prawnego domniemania nie zmieniają tej 
reguły,   ale   tylko   ułatwiają   ustalenie   doniosłego   dla   sprawy   faktu,   gdyż   nadal 
negatywne konsekwencje ponosi ten, kto wywodzi z faktu skutki prawne; podobna 
funkcja → zwroty zawierające zastrzeżenie „chyba że” - zwykle interpretuje się je 
jako   przerzucenie   dowodu   na   inną   stronę,   ale   ich   sens   wg   niektórych   można 
tłumaczyć jako domniemania prawne wyrażone inną formułą językową; np. art. 431 
„Kto   zwierzę   chowa   albo   się   nim   posługuje,   obowiązany   jest   do   naprawienia 
wyrządzonej   przez   nie   szkody,   chyba   że   ani   on,   ani   osoba,   za   którą   ponosi 
odpowiedzialność,   nie   ponoszą   winy”   =   „Jeżeli   zwierzę   wyrządziło   szkodę, 
domniemywa   się,   że   winę   w   nadzorze   ponosi   ten,   kto   je   chowa   lub   się   nim 
posługuje”. Służą one realizacji cennych wartości, jak ochrona dziecka, spójność 
rodziny, bezpieczeństwo obrotu.

14. Ustalenie właściwej normy dla rozstrzygnięcia sprawy.

●

WYKŁADNIA   PRAWA,   DYREKTYWY   WYKŁADNI,   WYNIK   WYKŁADNI:   Dla 
ustalenia, jaka norma, a więcej, jakiej treści, jest właściwa do rozstrzygnięcia sprawy, sąd 
dokonuje wykładni prawa, a ściślej mówić- wykładni przepisów prawnych. 

Wykładnię 

tę   można   określić   jako   swoisty   proces   myślowy   polegający   na   ustalaniu   właściwego 
znaczenia tekstów prawnych, stanowiących podstawę do zrekonstruowania poszukiwanej 
normy prawnej. Ustaleń tych dokonuje sąd jedynie w zakresie koniecznym do rozstrzyg-
nięcia konkretnej sprawy. Wykładnia sądowa należy bowiem do tzw. wykładni operacyjnej 
podporządkowanej bezpośrednio funkcji stosowania prawa. Jasne przepisy nie podlegają 
interpretacji (clara non sunt interpretanda) – wykładnia rozpoczyna się dopiero, gdy przepis 
budzi wątpliwości. Przepisy jasne rozumie się „bezpośrednio”. 

●

Subiektywizacja   procesu   wykładni   –   z   gruntu   niezgodną   z   podstawową   zasadą 
praworządności, wg której prawo ma mieć to samo znaczenie dla każdego. Co jest jasne 
okazuje się dopiero w wyniku przeprowadzonej wykładni. Proces wykładni ustaje więc, gdy 
doprowadzi   do   wyjaśnienia   sensu   interpretowanego   tekstu.   Premia   ta   zakłada   zatem 
konieczność dokonywania wykładni, i to z zastosowaniem wszystkich dyrektyw wykładni, 
które sterują tym procesem. Dyrektywy wykładni powinny być jednolite i przestrzegane 
przez wszystkie organy powołane do interpretacji prawa. Treść ich nie jest normatywnie 
ustalona. Kształtuje je doktryna prawnicza.

○

DYREKTYWY JĘZYKOWE: Zwane też wykładnią językową, każą odwoływać się do 
reguł znaczeniowych i składniowych powszechnego języka etnicznego, jednakże przede 
wszystkim   należy   uwzględniać   swoiste   reguły   języka,   jakie   wytworzyły   się   w 
środowisku   prawniczym,   a   głównie   ustanowione   zostały   przepisami   prawnymi. 
Wykładnię językową wspierają para lingwistyczne środku wyrazu związane z pisemną 
postacią   aktów   normatywnych.   Należą   do   nich   w   szczególności:   organizacja 
przestrzenna tekstu, a więc wyodrębnienie tytułów, nagłówków, podziały na artykuły, 
paragrafy,   punkty   itp.   Ułatwia   ona   zrozumienie   związków   między   poszczególnymi 
fragmentami tekstu prawnego.

○

DYREKTYWY   SYSTEMOWE:   Opierają   się   na   założeniu,   że   poszczególne   normy 
prawne   stanowią   składnik   spójnego   systemu   prawnego;   mają   więc   nie   dopuścić   do 

uznania norm wzajemnie niezgodnych.

■

Lex superior derogat legi inferiori- norma niższego rzędu nie może obowiązywać o 
treści niezgodnej z normą wyższego rzędu.

■

Lex   specialis   derogat   legi   generali   –   należy   dać   pierwszeństwo   normom 
szczególnym przed ogólnymi. W każdym przypadku przepis prawny powinien być 
poddany nie tylko wykładni językowej, ale również systemowej.

○

DYREKTYWY   FUNKCJONALNE:   Odwołują   się   do   założenia,   że   racjonalny 
ustawodawca   stanowi   normy,   aby   w   sposób   maksymalnie   sprawny   realizować 
uznawane, a zwłaszcza preferowane przez siebie cele i wartości. Chodzi przy tym o 
ocenę i wiedzę aktualnego prawodawcy, przypisywanych mu w chwili dokonywania 
wykładni. Ta koncepcja tzw. dynamicznej wykładni dominuje w doktrynie polskiej. W 
przeciwieństwie do niej tzw. teoria statyczna, za cel normy uznaje cele rzeczywistego 
prawodawcy,   odtwarzane   na   podst.   Wstępów   do   ustaw,   do   uzasadnień   projektów 
ustawodawczych,   protokołów   komisji   kodyfikacyjnych,   sprawozdań   z   obrad 
parlamentarnych   itd.   Przyjmuje   się   dopuszczalność   zastosowania   dyrektyw 
funkcjonalnych w razie, gdy na podstawie językowych reguł nie można jednoznacznie 
ustalić   treści   lub   mocy   normy   prawnej.   W   szczególności   chodzi   tu   o   przypadki 
wieloznaczności lub nieostrości znaczeń przepisów prawnych.

●

Wyniki wykładni:

○

wykładnia stwierdzająca → ustalenie, że wykładnia językowa pozwala jednoznacznie 
określić treść lub moc normy i że nie ma podstaw do zakwestionowania tak ustalonego 
jej sensu;

○

wykładnia   rozszerzająca   →   ustalenie,   że   ze   względu   na   dyrektywy   wykładni 
systemowej   lub   funkcjonalnej   należy   przyjąć   szerszy   zakres   normowania   lub 
zastosowania normy niż wynikałoby to z rezultatów osiągniętych na podstawie reguł 
wykładni językowej;

○

wykładnia zwężająca → j/w ale węższy zakres normowania lub zastosowania;

○

wykładnia   derogująca   →   ustalenie,   że   ze   względu   na   pozajęzykowe   dyrektywy 
wykładni   przepis   nie   ma   doniosłości   normatywnej,   mimo   że   w   świetle   wykładni 
językowej należałoby mu znaczenie takie przypisać (kwestia sporna w doktrynie);

●

STOSOWANIE   ANALOGII:  W   prawie   cywilnym   dopuszcza   się   analogię   z   ustawy 
(analogia   legis)   -   można   ją   stosować   wtedy,   gdy   dyrektywy   językowe   i   systemowe 
jednoznacznie nie wskazują na to, iż określony przepis dotyczy wyłącznie stanu faktycznego 
w nim wyznaczonego, a równocześnie silna argumentacja funkcjonalna pozwala przyjąć, że 
ustanowiona w przepisie prawnym regulacja odnosi się także do okoliczności w istotny 
sposób podobnych do tej, jaka została w nim opisana. Analogia prawa (analogia iuris) - jest 
jeszcze   bardziej   niepewnym   i   dlatego   niekiedy   kwestionowanym   typem   wnioskowań 
prawniczych. Wnioski o obowiązywaniu norm nieustanowionych w przepisach prawnych 
wyprowadza   się   tu   z   wielu   rozstrzygnięć   dotyczących   innych,   od   rozważanej   kwestii, 
stanów faktycznych, które jednak wskazują na określony system preferencji wartości, jakimi 
kieruje się w swych ocenach prawodawca.

15. Stosunek cywilnoprawny - pojęcie i elementy.

●

Stosunkiem cywilnoprawnym nazywamy stosunek społeczny regulowany normami prawa 
cywilnego.   Cechami   tego   stosunku   jest   jego   majątkowy   charakter   oraz   równorzędność 
występujących w nim podmiotów. Za cechę dodatkową uznaje się ponadto znaczną swobodę 
podmiotów w ustanawianiu i kształtowaniu tych stosunków.

●

Na stosunek cywilno-prawny składają się następujące elementy:

○

strony (podmioty) stosunku cywilno-prawnego,

○

przedmiot tego stosunku,

○

prawo podmiotowe (uprawnienie),

○

obowiązek będący korelatem tego prawa.

●

Podmiotami   stosunków   cywilno-prawnych   mogą   być   bądź   osoby   fizyczne,   bądź   osoby 
prawne   (spółki   kapitałowe,   spółdzielnie,   przedsiębiorstwa   państwowe)   lub   tzw.   ułomne 
osoby   prawne.   Najczęściej   po   każdej   ze   stron   stosunku   cywilnoprawnego   występują 
pojedyncze osoby. Niekiedy jednak po każdej ze stron może wystąpić więcej osób (np. kilku 
dłużników, kilku wierzycieli).

16. Pojęcie prawa podmiotowego.

Jest   to   pewna   sytuacja   prawna   wyznaczona   podmiotom   przez   obowiązujące   normy   i 
chroniąca prawnie uznane interesy tych podmiotów. Na sytuację tę składają się wolne- w 
aspekcie   normatywnym   –   zachowania   psychofizyczne   lub   konwencjonalne   podmiotu 
uprawnionego,   z   którymi   sprzężone   są   zawsze   obowiązki   innego   podmiotu   lub   innych 
podmiotów,   przy   czym   z   reguły   (to   znaczy,   gdy   norma   prawna   tego   nie   wyłącza) 
uprawnionemu przysługuje również kompetencja do żądania, by organ państwa dysponujący 
przymusem   doprowadził   do   zrealizowania   sprzężonych   z   prawem   podmiotowym 
obowiązków.

17. Rodzaje praw podmiotowych, prawa majątkowe i niemajątkowe, tymczasowe.

●

Prawo podmiotowe bezwzględne: Jest skuteczne w stosunku do wszystkich osób, którym 
ono nie przysługuje (erga omnes). Osoby te mają obowiązek takiego zachowania się w 
stosunku   do   uprawnionego,   by   jego   prawo   podmiotowe   nie   zostało   naruszone.   Do 
bezwzględnych praw podmiotowych zalicza się np. własność czy dobra osobiste.Podmioty 
prawa   cywilnego   nie   mogą   kreować   innych   bezwzględnych   praw   podmiotowych, 
niemieszczących   się   w   ustawowym   katalogu   tych   praw.   Jeżeli   bezwzględne   prawo 
podmiotowe zostanie naruszone, uprawnionemu przysługiwać będzie roszczenie o ochronę 
tego prawa.

●

Prawo   podmiotowe   względne:   Jest   skuteczne   tylko   w   stosunku   do   określonej   osoby. 
Źródłem praw względnych są stosunki zobowiązaniowe. Wierzyciel może żądać od dłużnika 
określonego   świadczenia,   a   dłużnik   jest   zobowiązany   świadczenie   spełnić.   Świadczenie 
może polegać na działaniu lub zaniechaniu działania. Z chwilą powstania wierzytelności, 
uprawniony uzyskuje roszczenie o spełnienie świadczenia. Prawem podmiotowym będzie 
np. renta, a roszczeniem określone świadczenie okresowe wynikające z umowy o renty.

●

PRAWA MAJĄTKOWE I NIEMAJĄTKOWE: 

○

Prawa majątkowe są to w szczególności: prawa rzeczowe, wierzytelności opiewające na 
świadczenia   majątkowe,   prawa   majątkowo-małżeńskie,   duża   część   praw   kwali-
fikowanych   jako   tzw.   własność   intelektualna   (autorskie,   wynalazcze);   dla   uznania 
konkretnego prawa podmiotowego za prawo typu majątkowego nie ma znaczenia,  czy 
ma   ono   jakąś   wartość   rynkową,   tzn.   prawo   własności   zawsze   będzie   prawem 
majątkowym, nawet jeśli jego przedmiotem jest rzecz bezwartościowa. To też roszczenia 
pieniężne,   nawet   jeśli   służą   ochronie   dóbr   niemajątkowych,   ale   wtedy   podlegają 
szczególnym modyfikacjom, np. roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne za doznaną 
krzywdę (art. 445 i n. k.c.). Do majątkowego typu praw podmiotowych przystosowany 
jest ogólny tryb postępowania cywilnego, właściwość sądów oraz egzekucja orzeczeń 
sądowych.

○

Prawa   niemajątkowe   są   to   w   szczególności:   prawa   osobiste   i   prawa   rodzinne 
niemajątkowe; podlegają one szczególnej regulacji prawnej, zarówno w materialnym, 
jak i procesowym prawie cywilnym, np. odrębna właściwość sądów, są niezbywalne i 
nie dziedziczone; roszczenia niemajątkowe nie podlegają przedawnieniu. Coraz bardziej 
wzrasta ich rola na tle prawa cywilnego, ze względu na wzmożoną ochronę wartości 
osobistych i na to, iż instrumenty cywilnoprawne są bardziej elastyczne i skuteczniejsze 
→ tendencja do uwzględniania wartości osobistych w obrębie praw majątkowych, co 
powoduje   zacieranie   się   tego   podziału   (głównie   na   gruncie   prawa   własności 

intelektualnej, ale i tzw. praw korporacyjnych (organizacyjnych) wspólników.

●

PRAWA ZBYWALNE I NIEZBYWALNE:

○

Prawa   zbywalne(przenoszalne):   Mogą   one   przechodzić   na   inne   podmioty.   Prawami 
zbywalnymi   są  prawa   majątkowe.   Szczególny  przepis   prawa   może   jednak   wyłączać 
zbywalność danego prawa. Jeżeli wg ustawy prawo jest zbywalne, nie można przez 
czynność   prawną   (np.   umowę)   wyłączyć   ani   ograniczyć   uprawnienia   do   jego 
przeniesienia,   obciążenia,   zmiany   lub   zniesienia.   Osoba   uprawniona   może   jednak 
przyjąć   na   siebie   zobowiązanie,   że   nie   dokona   oznaczonych   rozporządzeń   swoim 
prawem zbywalnym. Ewentualne naruszenie przez nią tego zobowiązania pociągnie za 
sobą   odpowiedzialność   odszkodowawczą,   natomiast   rozporządzenie   prawem   wbrew 
temu zobowiązaniu będzie ważne. Prawa zbywalne podlegają dziedziczeniu, chyba ze 
przepis prawa stanowi inaczej lub wprowadza określone warunki dziedziczenia.

○

Prawa niezbywalne: Nie mogą być przenoszone na inne podmioty. Zalicza się do nich 
prawa niemajątkowe (dobra osobiste, prawa małżeńskie niemajątkowe itp.). Prawa nie 
zbywalne nie podlegają dziedziczeniu.

●

PRAWA  PODMIOTOWE  TYMCZASOWE;   EKSPEKTATYWA:     Prawa   tymczasowe   to 
prawa,   których   funkcja   polega   na   przygotowaniu   i   zabezpieczeniu   jakiegoś   prawa 
przyszłego, chronią więc ekspektatywę podmiotu na uzyskanie owego prawa ostatecznego. 
Polski system prawny chroni ekspektatywę w szeregu sytuacji, jeżeli oczekiwania te są 
uzasadnione spełnieniem się części stanu faktycznego, który gdy zrealizuje się w całości, 
prowadzi do nabycia prawa ostatecznego (np. sytuacja podmiotu w przypadku warunku 
zawieszającego lub z zastrzeżeniem terminu). Kwestią kontrowersyjną była użyteczność tej 
konstrukcji,   ale   została   potwierdzona   przez   SN   dla   wyjaśnienia   sytuacji   prawnych 
niejednoznacznie określonych w przepisach prawnych, głównie przy analizie spółdzielczego 
prawa   do   wkładu   mieszkaniowego   i   budowlanego   →   konstrukcja   ta   pozwala   uznać   za 
wartość jaką ma oczekiwanie uprawnionego, dopuszcza przeniesienie tej sytuacji na inne 
podmioty oraz ułatwia określenie treści tej sytuacji i wyjaśnia przyczyny jej wygaśnięcia → 
podstawę   prawną   dla   przyjęcia   tej   ogólnej   konstrukcji   stanowi   funkcjonalna   metoda 
wykładni.  Ekspektatywa - "oczekiwanie prawne" (wierzytelność przyszła) jest to sytuacja, 
w   której   niektóre   wymogi   prawne   dotyczące   powstania  wierzytelności  lub   innego 
uprawnienia zostały częściowo spełnione. Warunkami tymi mogą być m.in.:

○

wykonanie pewnych czynności przez osoby trzecie,

○

upłynięcie terminu przewidzianego prawem,

○

wystąpienie wypadku ubezpieczeniowego.

18. Sposoby nabycia i utraty prawa podmiotowego.

●

POCHODNE NABYCIE PRAWA PODMIOTOWEGO: nabycie pochodne polega na tym, 
że nabywca uzyskuje prawo podmiotowe od innej osoby w drodze przeniesienia tego prawa 
przez   ową   inna   osobę.   Podstawą   nabycia   pochodnego   może   być:   umowa,   ustanowienie 
ograniczonego prawa rzeczowego czy cesja wierzytelności. Obowiązuje przy tym zasada, że 
nikt   nie   może   przenieść   na   drugą   osobę   więcej   praw   niż   sam   ma.   Przepisy   prawne 
wprowadzają  od   tej   zasady  jednak   pewne  wyjątki.   Przykładem  może   być   art.   169  KC. 
Nabycie   pochodne   prawa   podmiotowego   pociąga   za   sobą   następstwo   prawne   między 
zbywcą i nabywcą tego prawa, zwane inaczej sukcesją. Odróżnia się następstwo pod tytułem 
ogólnym   (sukcesja   uniwersalna)   oraz   następstwo   pod   tytułem   szczególnym   (sukcesja 
syngularna).

●

ZASADA nemo  plus iuris in alium transfere potest, quam ipse habet:  Nemo plus iuris in 
alium transferre potest quam ipse habet, zasada prawna wywodząca się z prawa rzymskiego. 
Odnosi się do pochodnych sposobów nabycia prawa własności (własność). Stwierdza, iż 
nikt nie może przenieść na drugiego więcej prawa, niż sam posiada. W ustawodawstwie 
polskim istnieją wyjątki od tej zasady.

●

NASTĘPSTWO POD  TYTUŁEM  OGÓLNYM; SUKCESJA UNIWERSALNA: nabycie 
całego   lub   części   jakiegoś   majątku,   i   to   na   podstawie   jednego   zdarzenia   prawnego. 
dopuszczalna tylko w wypadkach przewidzianych w ustawie. Prowadzi do nabycia nie tylko 
praw,   ale   i   obowiązków   związanych   z   majątkiem   (nabywca     wchodzi   w   całą   sytuację 
prawną swojego poprzednika) np. dziedziczenie, łączenie się osób prawnych, np. przejęciu 
majątku jednej spółdzielni przez  drugą;

●

NASTĘPSTWO   POD   TYTUŁEM   SZCZEGÓLNYM;   SUKCESJA   SINGULARNA:   - 
nabycie   indywidualnie   oznaczonego   prawa   lub   praw   podmiotowych,   więc   skuteczność 
takiego nabycia rozważa się odrębnie w odniesieniu do każdego z przenoszonych praw i na 
podstawie reguł dotyczących danego typu prawa, np. sprzedaż kolekcji obrazów = sprzedaż 
X ilości obrazów

●

NABYCIE TRANSLATYWNE: Polega na tym, że nabywca uzyskuje prawo o takiej samej 
treści (niezmienionej), jaką miało ono u poprzednika.  Jeżeli przedmiotem nabycia jest rzecz 
ruchoma trzeba przyjąć, że:

○

Istniała ona przed przeniesieniem jej własności na nabywcę,

○

Nabywca uzyskuje w stosunku do niej wszystkie te uprawnienia, które przysługiwały 
poprzednikowi prawnemu.

●

NABYCIE KONSTYTUTYWNE: jednocześnie z nabyciem powstaje prawo podmiotowe; 

○

przy nabyciu pierwotnym – szczególnie gdy nabycie to uniezależnione jest od istnienia 
uprzednio tego prawa, np. napisanie utworu = powstanie prawa autorskiego;

○

przy nabyciu pochodnym – gdy nabywca uzyskuje prawo węższe od prawa poprzednika, 
tak z mocy ustawy czy z mocy decyzji stron (np. służebność, użytkowanie)

●

UTRATA PRAWA PODMIOTOWEGO: Uwagi ogólne:

○

następuje   wskutek   zdarzeń   wskazanych   w   ustawie   dane   prawo   w   ogóle   gaśnie,   np. 
śmierć uprawnionego = gaśnie służebność osobista; następuje w skutek przeniesienia go 
na inną osobę;

○

Połączenie prawa i obowiązku: w razie tzw. confusio, czyli połączenia w jednej osobie 
osoby uprawnionej i obciążonej danym prawem podmiotowym, wygasa ono z mocy 
prawa,   gdyż   traci   swój   społeczny   sens   (art.   247   k.c.)   chyba,   że   ustawa   przewiduje 
wyjątek (np. art. 325 k.c.);

19. Realizacja prawa podmiotowego.

●

Wykonywanie prawa podmiotowego (czynienie „ze swego prawa użytku", art. 5 kc) polega 
na realizacji przez podmiot stanów  rzeczy  lub zachowań zmierzających do uzyskania lub 
zabezpieczenia   prawnie   uznanych   interesów   tego   podmiotu,   ze   względu   na   które 
obowiązujące normy prawne wyznaczyły dane prawo podmiotowe.

●

wg niektórych wykonywanie to działanie i zaniechanie, ale takie rozumienie jest niezgodne 
z tym jakie wiążą z tym pojęciem przepisy (np. dot. użytkowania, służebności). Nie ma 
obowiązku wykonywania go osobiście;

20. Rzeczy jako przedmioty stosunków cywilnoprawnych. 

●

Rzeczami są przedmioty majątkowe na tyle wyodrębnione, że w obrocie cywilnoprawnym 
mogą   być   traktowane   jako   samoistne   dobro.   Wyróżniamy   następujące   zbiory   rzeczy: 
ruchome i nieruchome, oznaczone co do gatunku i oznaczone co do tożsamości,  podzielne i 
niepodzielne, samoistne i niesamoistne.

●

Na pojęcie rzeczy składają się dwie cechy: 

○

materialny charakter

○

wyodrębnienie z przyrody

●

Rzeczami   w   znaczeniu   polskiego   prawa   cywilnego   (art.   45   KC)   są   tylko   fizykalnie 
istniejące części przyrody, które występują w stanie pierwotnym lub przetworzonym - bez 
względu na to, czy mają jakąś wartość majątkową. Należy jednak zauważyć, że szereg 
obcych systemów prawnych posługuje się szerszym pojęciem rzecz, obejmującym także 

dobra niematerialne (nie fizykalne). Zacieśnienie tego pojęcia do przedmiotów materialnych 
pozwala   łatwiej   wyróżnić   rzeczy  spośród   innych   dóbr   i   to   wedle   cechy  przydatnej   dla 
konstruowania swoistych instytucji prawnych. W szczególności tylko przedmioty materialne 
mogą być bowiem posiadanie w sposób powszechnie widoczny.
Z   kolei   wyodrębnienie   z   przyrody   jest   niezbędną   przesłanką   tego,   aby   rzeczy   mogły 
funkcjonować w obrocie cywilnoprawnym - w szczególności w zakresie praw rzeczowych. 
Mimo więc, iż cecha ta nie została wyraźnie wypowiedziana w ustawie, powszechnie uznaje 
się ją za konstytutywną dla pojęcia rzeczy.

21. Rzeczy ruchome i nieruchomości.

●

Podział wyczerpujący i rozłączny. 

●

Ruchomymi rzeczami są wszystkie rzeczy, które nie są rzeczami nieruchomymi. Ruchome 
są rzeczy mogące zmienić położenie bez utraty dotychczasowej tożsamości. 

●

Nieruchome, zwane  nieruchomościami, to powierzchnia  ziemi  (grunt)  i rzeczy ruchome 
trwale połączone z gruntem. Rzeczy nieruchome to:

○

grunty (tzw. nieruchomości gruntowe)- w tym grunty rolne. Są to części powierzchni 
ziemskiej   stanowiące   odrębny  przedmiot   własności.   Swoistym   rodzajem   gruntów   są 
grunty  rolne,   wyróżnione   na   podstawie   kryterium   funkcjonalnego.  Wg   art.   461   KC 
grunty rolne to: nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia 
działalności wytwórczej w rolnictwie, w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie 
wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Częściami składowymi gruntu 
są (zazwyczaj) budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, rośliny itp., ale nie 
np.   maszyny.   Zasadą   jest,   że   wszystko,   co   jest   na   trwałe   związane   z   gruntem   np.: 
Budynki, lokale, drzewa, krzewy to NIERUCHOMOŚCI. To części składowe gruntu nie 
są, więc te przedmioty odrębnymi rzeczami. Wyjątkowo jednak, gdy wyraźny przepis 
tak stanowi budynki i lokale w tych budynkach trwale związane z gruntem są odrębnymi 
rzeczami od gruntu.

○

budynki (tzw. nieruchomości budynkowe). Budynki są nieruchomościami. Te, które NIE 
są trwale związane z gruntem (np.: kioski), już z mocy ogólnej definicji gruntu nie 
stanowią jego części składowej, a w konsekwencji mają statut ruchomości. Budynki 
trwale   związane   z   gruntem,   wedle   reguły   ogólnej   stanowią   część   składową   gruntu, 
dzieląc jego los prawny. Wyjątkowo budynki trwale z gruntem związane są odrębnymi 
nieruchomościami   (tzw.   Nieruchomościami   budynkowymi)   -   wtedy,   gdy   na   mocy 
przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.

○

części   budynków   (tzw.   nieruchomości   lokalowe).   Części   budynków   (lokale)   trwale 
związanych   z   gruntem   mają   charakter   samodzielnych   nieruchomości   wtedy,   gdy   na 
mocy   przepisów   szczególnych   stanowią   odrębny   od   gruntu   lub   budynku   przedmiot 
własności.

22. Części składowe i przynależności.

●

Część składowa nie może być odrębnym przedmiotem praw rzeczowych (art. 47 §1 KC), a 
zatem prawa te istnieją jedynie w odniesieniu do rzeczy samoistnych - pojętych wraz z ich 
częściami składowymi. Częścią składową rzeczy jest wszystko co nie może być od nie 
odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej 
zmiany przedmiotu odłączonego. Części składowych nie stanowią przedmioty połączone z 
rzeczą tylko dla przemijającego użytku. Część składowa traci swój charakter przez samo jej 
odłączenie od całości i stanie się odrębną rzeczą – wówczas może stać się przedmiotem 
własności i innych praw rzeczowych.

●

Częścią składową gruntu są w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem 
związane (np. drzewa, roślinność).

●

ZASADA SUPERFICIES SOLO CEDIT, WYJĄTKI:

○

(łac. To co jest na powierzchni przypada gruntowi) Rzymska zasada prawna odnosząca 

się   do   związania  własności  budynku   (oraz   innych  rzeczy  połączonych   z   gruntem) 
wzniesionego na gruncie z własnością tego gruntu, tj. co do zasady  częścią składową 
gruntu   są   wszystkie   rzeczy,   a   także   rośliny,   trwale   złączone   z   tą  nieruchomością 
ziemską. W polskim porządku prawnym zasada uregulowana jest w art. 48 i 191  k.c., 
aczkolwiek ta nie ma charakteru bezwzględnie obowiązującego - w pewnych warunkach 
nieruchomości wzniesione na cudzym gruncie nie są związane z własnością gruntu (np. 
obiekty   wybudowane   na   gruncie   oddanym   w   użytkowanie   wieczyste,   pracownicze 
ogródki działkowe).

○

Od tej ogólnej zasady przepisy szczególne przewidują wyjątki, polegające na tym, że w 
wypadkach przez nie określonych niektóre trwale z gruntem związane budynki oraz ich 
części   stanowią   albo   mogą   stanowić   odrębny   od   gruntu   przedmiot   własności.
Takie budynki i ich części (lokale) są także nieruchomościami, które dla odróżnienia od 
nieruchomości   gruntowych   określane   są   mianem   nieruchomości   budynkowych   albo 
lokalowych.

●

Przynależności. Część składowa to nie przynależność. Przynależność to samoistna rzecz 
ruchoma, która pozostaje w związku z inną rzeczą ruchomą  albo nieruchomą, nazwaną 
rzeczą główną. Związek taki zachodzi wtedy, jeżeli występują w nim łącznie następujące 
cechy:

○

właścicielem rzeczy głównej i przynależności jest ta sama osoba

○

przynależność   jest   potrzebna   do   korzystania   z   rzeczy   głównej   zgodnie   z   jej 
przeznaczeniem

○

przynależność jest z rzeczą główną w faktycznym i stałym związku odpowiadającym 
wspomnianemu celowi, z tym jednak z rzeczą główną nie powoduje utraty charakteru 
przynależności

Czynność   prawna   mająca   za   przedmiot   rzecz   główną   odnosi   skutek   także   względem  
przynależności. (przepis o charakterze względnie wiążącym).  Przynależności nie musza  
dzielić losu prawnego z losem prawnym rzeczy głównej.

23. Pożytki – pojęcie i rodzaje

●

POŻYTKI NATURALNE RZECZY: Są to płody rzeczy oraz inne odłączone od niej części 
składowe, o ile według zasad prawidłowej gospodarki stanowią normalny dochód z rzeczy. 
Pobieranie   pożytków   naturalnych   następuje   poprzez   zawłaszczanie   jej   płodów   oraz 
odłączanie innych części składowych rzeczy. Do takich pożytków można zaliczyć: zboże 
zebrane z pola, owoce zerwane z drzewa, minerały wydobyte z gruntu itp. Uprawniony do 
pobierania   pożytków   naturalnych   rzeczy   nabywa   ich   własność   przez   odłączenie   ich   od 
rzeczy – art. 190 k.c. „Uprawnionym”, o którym mowa w tym przepisie, może być:

○

Właściciel rzeczy (art. 140 k.c.)

○

Użytkownik wieczysty (art. 233 k.c.)

○

Użytkownik (art. 252 k.c.)

○

Zastawnik (art. 319 k.c.)

○

Dzierżawca (art. 693 k.c.)

○

Samoistny posiadacz rzeczy (art.224 par. 1 k.c.)

●

POŻYTKI CYWILNE:  Pożytkami cywilnymi rzeczy są dochody, które rzecz przynosi na 
podstawie stosunku prawnego (art. 53 §  2 k.c.) np.  czynsz  jest pożytkiem cywilnym dla 
właściciela   mieszkania   z   tytułu   jego  wynajmu.  Są   to   dochody,   które   rzecz   przynosi   na 
podstawie   stosunku   prawnego.   Dla   pobierania   pożytków   cywilnych   konieczne   jest 
ustanowienie   stosunku   prawnego,   który   stanowi   podstawę   tego   pobierania.   Źródłem 
pożytków   cywilnych   jest  także   rzecz,   tyle   tylko,   że   nie   są   one  odłączonymi   od  rzeczy 
częściami składowymi, tylko dochodem, jaki rzecz przynosi na podstawie jakiegokolwiek 
stosunku prawnego, w tym także bezumownego korzystania z rzeczy. Nie ma znaczenia, czy 
dochody te wyrażone są w pieniądzu (czynsze, odsetki), czy w rzeczach zamiennych lub 
świadczeniach   innego   rodzaju.   Do   pożytków   cywilnych   nie   odnosi   się   wymaganie 

uzyskania   ich   zgodnie   z   zasadami   prawidłowej   gospodarki,   czy   kwalifikacja   określona 
mianem „normalnego dochodu”. Pożytki cywilne przypadają uprawnionemu - w stosunku 
od   i   do   czasu   trwania   tego   uprawnienia.   Tak   więc   nabywca   nieruchomości   nie   może 
domagać się czynszu od najemcy za czas przed nabyciem, chyba że zbywca przelał na niego 
swoje roszczenie.

●

POŻYTKI PRAWA: Pożytkami  prawa są dochody,  które  prawo to przynosi zgodnie ze 
swym społeczno-gospodarczym przeznaczeniem, np. odsetki od udzielonej pożyczki (art. 53 
i art. 54 kodeksu cywilnego), prawdopodobnie chodzi o wszelkie prawa podmiotowe, które 
dotyczą rzeczy lub innych przedmiotów materialnych

24. Przedmioty stosunków cywilnoprawnych.

●

Przedmiotem stosunku cywilnoprawnego jest to wszystko, na co skierowane są uprawnienia 
i   obowiązki   podmiotów   stosunku   cywilnoprawnego.   Jest   to   określone   zachowanie   się 
uczestników   tego   stosunku,   oparte   na   wzorcu   postępowania   zawartym   w   normie   prawa 
cywilnego. Jest to wszystko, na co skierowane są obowiązki i uprawnienia tego stosunku. 
Przedmiotem   wielu   stosunków   prawnych   jest   samo   zachowanie   się   ich   podmiotów. 
Zachowanie może polegać na działaniu, lub zaniechaniu. W doktrynie odróżnia się kilka 
bardziej   szczegółowych   zachowań,   jak   danie,   czynienie,   nieczynienie,   zaprzestanie   i 
znoszenie.

●

Obowiązujące przepisy prawa łączą stosunki prawne z różnymi postaciami ich przedmiotów 
(rodzajami, kategoriami) i w niektórych typach stosunków można wyodrębnić przedmioty 
materialne,   których   to   zachowanie   dotyczy,   takie   jak:   rzeczy,   części   składowe   rzeczy, 
przynależności, pożytki, pieniądz, papiery wartościowe, dobra niematerialne itp. Określa 
treść   praw   i   obowiązków   w   tym   stosunku,   więc   można   uznać   za   przedmiot   stosunku 
cywilnoprawnego wszystko to do czego odnosi się treść stosunku:

○

rzeczy

○

przedmioty materialne nie będące rzeczami ( ciecze, gazy, kopaliny, zwierzęta w stanie 
wolnym)

○

przedmioty niematerialne (energia, dobra osobiste, intelektualne)

○

pieniądze

○

papiery wartościowe

○

zorganizowany kompleks majątkowy (przedsiębiorstwo, gospodarstwo rolne)

25. Pieniądze i papiery wartościowe – pojęcie i podstawowe rodzaje.

●

Pieniądze mogą występować w postaci określonych znaków pieniężnych, wtedy przybierają 
charakter swoistego rodzaju rzeczy ruchomych. Pieniądz jawi się jako nosiciel i miernik 
wartości i jedynie dla wyrażenia tego znaczenia powinno się używać określenia „pieniądz”. 
W tej właśnie roli ma on doniosłość w stosunkach zobowiązaniowych.

●

Papiery wartościowe są to dokumenty, których posiadanie stanowi niezbędną przesłankę 
wykonywania   praw   wyrażonych   w   treści   dokumentu.  Tylko   więc   posiadacz   dokumentu 
może wykonywać prawa z nim związane. Ze względu na to, że dokument jest swoistego 
rodzaju   rzeczą,   niektóre   przepisy   dotyczące   przenoszenia   własności   rzeczy   odnoszą   się 
także do obrotu papierami wartościowymi. Mimo charakteru rzeczowego dokumentu, to nie 
kartka   papieru   decyduje   o   sensie   papieru   wartościowego   lecz   określone   w   nim   treści 
myślowe.

26. Przedmioty niematerialne o charakterze intelektualnym.

●

dobra intelektualne takie jak   utwory literackie, artystyczne, naukowe, wynalazki, wzory 
użytkowe, stanowią wytwór umysłu ludzkiego i same przez się nie mają postaci materialnej. 
Pełnią   one   tylko   funkcję   przekaźników   oryginalnych   treści   myślowych,   stanowiących 
przedmiot ochrony prawnej.

27. Majątek i mienie.

●

MIENIE: Mieniem jest własność i inne prawa majątkowe. W odróżnieniu od „majątku”, 
wyraz „mienie” zawsze odnosi się tylko do aktywów, a nigdy do obowiązków. Jest używany 
bez relatywizacji do oznaczonej osoby. Możne więc mówić o różnych rodzajach mienie, nie 
mając na względzie jego przynależności do określonej osoby. Poprawny jest zwrot wiążący 
mienie z jakimś typem osoby, jak np. w art. 44 KC: „Własność i inne prawa majątkowe, 
stanowiące  mienie   państwowe,   przysługują  Skarbowi  Państwa  albo   innym   państwowym 
osobom prawnym”.

●

MAJĄTEK: Słowo majątek występuje w dwóch znaczeniach, węższym, jako ogół aktywów 
majątkowych   przysługujących   określonemu   podmiotowi.   Szerszym,   jako   określenie   nie 
tylko aktywów ale i pasywów danego podmiotu. We wskazanych przez przepisy prawne 
przypadkach niektóre składniki ogólnego majątku danej osoby zostają wydzielone, tworząc 
majątek   odrębny.   Wydzielenie   to   podlega   szczególnemu   reżimowi   prawnemu,   we 
wskazanym   przez   przepisy   prawne   zakresie.   Pojęcie   majątku,   a   w   tym   także   majątku 
odrębnego, jest przydatne zwłaszcza w zakresie instytucji prawnych takich jak:

○

sukcesja uniwersalna, zarząd, odpowiedzialność, surogacja

28. Przedsiębiorstwo i gospodarstwo rolne.

●

Słowo „przedsiębiorstwo” używane jest w co najmniej trzech różnych znaczeniach:

○

na oznaczenie jakichś przedmiotów prawa cywilnego

○

na oznaczenie jakiejś działalności 

○

na oznaczenie przedmiotu czynności lub stosunku prawnego

●

W przedmiotowym znaczeniu przedsiębiorstwo jest to zorganizowany zespół składników 
niematerialnych i materialnych przeznaczonych do powadzenia działalności gospodarczej. 
W  nauce   prawa   cywilnego   istnieje   kontrowersja,  czy  przedsiębiorstwo  stanowi   odrębny 
przedmiot  prawa podmiotowego,  czy też przedmiotami  tymi  są wyłącznie  poszczególne 
składniki przedsiębiorstwa.

●

Za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich 
częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną 
całość   gospodarczą,   oraz   prawami   związanymi   z   prowadzeniem   gospodarstwa   rolnego. 
Gospodarstwo rolne nie stanowi przedmiotu samodzielnego obrotu prawnego. Nie można 
zatem   zbyć   go   jedną   czynnością   prawną.   Przedmiotem   zbycia   są   tu   poszczególne 
nieruchomości, na których gospodarstwo rolne zostało zorganizowane. 

29. Surogaty oraz nakłady.

30. Indywidualizacja osób fizycznych.

●

Każdy człowiek: uczestnik stos cywilnoprawnych

●

Indywidualizacja: 

○

nazwisko, imię (językowe oznaczenie indywidualnej osoby fizycznej)

■

nazwiso: przynależność do grupy rodzinnej

■

imię: nadanie przez osoby sprawujące władzę rodzicielską

○

pseudonimy

○

osoby niepiśmienne: linie papilarne na dokumencie.

○

stan rodzinny

■

pochodzenie od określonych rodziców

■

związanie małżeństwem (może być też: separacja)

■

niepodzielność (pozostawanie w jednej relacji określonego rodzaju) oraz wzajem-
ność (stan jednej osoby determinuje stan rodzinny drugiej)

○

płeć (ż/m, równoprawność), 

○

wiek(doniosłość przy ustalaniu zdolności do czynnosci prawnych)

○

stan cywilny

■

Księgi stanu cywilnego (wyłączny dowód zdarzeń) – ewidencja ludności (zameldo-
wanie/pobyt)

●

Adres: 

○

miejscowość (nie: ulica, numer, lokal) 

○

pełnoletni: jedno miejsce zamieszkania

■

element obiektywny (faktyczne przebywanie w danym miejscu)

■

subiektywny (zamiar stałego pobytu)

○

dzieci: pochodne (ustawowe) miejsce zamieszkania

31. Zdolność prawna osób fizycznych

●

urodzenie (oddz. od ustroju matki), domniemanie prawne zwykłe, że jest żywe.

●

nasciturus: 

○

warunkowa zdolność prawna, warunek zawieszajacy (że urodzi się żywe), 

○

prawa jedynie zabezpieczone, a nie wykonywane, 

○

nienarodzone traktuje się jako urodzone gdy chodzi o jego korzyść

○

curator ventris – strzeżenie przyszłych praw dziecka.

●

zakaz   dokonywania   określonych   czynności   prawnych   /wyłączenie   mozliwości   bycia 
podmiotem okreslonych praw i obowiązków (to ograniczenie zdolności prawnej)

●

śmierć:

○

moment śmierci to śmierć mózgowa, wówczas ustanie zdolności prawnej, 

○

dowód śmierci: akt zgonu

○

uznanie za zmarłego (zaginięcie) – takie same skutki prawne jak śmierć.

■

Charakter orzeczenia: kostytutywny, skutki ex tunc

■

10 lat od końca roku kalendarzonwego, gdy wg informacji jeszcze żył, gdy 70 lat – 
skrócenie do 5 lat, zakaz – 23 lata, 

■

gdy w orzeczeniu tylko dzień, przyjęcie godz. 24

○

gdy kilka osób ginie podczas grożącego im wspólnie niebezpieczństwa – równocześnie

32. Zdolność do czynności prawnych osób fizycznych - pojęcie, jej ograniczenia i brak.

●

Pojęcie.  Zdolność do czynności prawnych – w  prawie cywilnym  jest to zdolność do 
dokonywania   we   własnym   imieniu  czynności   prawnych,   czyli   do   przyjmowania   i 
składania oświadczeń woli mających na celu wywołanie powstania, zmiany lub ustania 
stosunku prawnego. Innymi  słowy,  jest to  zdolność do samodzielnego  kształtowania 
swojej sytuacji prawnej (nabywania praw i zaciągania zobowiązań).

●

brak zdolności do czynności prawnych

○

do 13 lat,

○

ubezwłasnowolnienie całkowite (sąd – od 13 lat)

■

przesłanki:   choroba   psychiczna,   niedorozwój,   zaburzenia   psychiczne   (alko-
holizm, narkomania), musi być uzasadnione interesem ubezwłasnowolnionego

■

skutki: 

●

czynności bezwzględnie nieważne, 

●

umowa w spr codz: z chwilą wykonania, gdy rażące pokrzywdzenie: nieważ.

●

przedstawiciele ustawowi

●

ograniczona zdolność

○

13-18 lat,

○

ubezwłasnowolnienie częściowe

■

tylko do osoby pełnoletniej, stan nie do ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz 
potrzebna pomoc w prawnych sprawach

■

skutki:

●

brak kompetencji do niektórych czynnosci pr: są one wyraźnie wskazane w 
przepisach, naruszenie – nieważność.

●

system kontroli: 

○

konieczna zgoda przedstawicieli ust, 

○

dla niektórych czynności zezwolenie sądu.
zgoda przedst na jednostronną cz pr: pod rygorem nieważności najpóźniej 
do chwili dokonania

○

zgoda   na   umowę:   też   po:   potwierdzenie.   Odmowa   potwierdzenia: 
nieważność.

○

zawarcie   umowy/potwierdzenie:   bezskuteczność   zawieszona,   czynność 
niezupełna, wyznaczenie terminu do potwierdzenia umowy, jeśli nie – od 
początku   nieważna.   Kontrahent:   musi   zastosować   tą   procedurę,   aby 
powołać się na nieważnośćumowy.

○

Czynności rozporządzające i zobowiązujące: zgoda kompetentnej osoby

●

pełna kompetencja:

○

umowy życia codziennego (bez: wykonane i rażące pokrzywdzenie)

○

rozporządzenie zarobkiem

○

przedmioty, które przeds ustawowy oddał do swobodnego użytku

○

umowa o pracę (przedst ustawowy może za zezwoleniem sądu rozwiązać 
umowę o pracę,jesli dobro).

●

pełna zdolność

○

18 lat

○

zawarcie małżeństwa, nie traci się w razie unieważnienia małżeństwa

33. Ochrona dóbr osobistych - pojęcie, rodzaje, konstrukcja prawna ochrony, przesłanki i 

środki ochrony.

●

Pojęcie.   To   uznane   przez   system   prawny   wartości   (wysoko   cenione   stany   rzeczy), 
obejmujące   fizyczną   i   psychiczną   integralność   człowieka,   jego   indywidualność   oraz 
godność i pozycję w społeczeństwie. Są to dobra nieodłącznie związane z człowiekiem i to 
bez   względu   na   stan   jego   psychiki   i   stopień   wrażliwości.   Należą   do   kategorii   dóbr 
niemajątkowych. Atrybut każdej osoby fizycznej. 

●

Rodzaje :

○

Życie, zdrowie i nietykalność cielesna (chronione prawej karnym, cywilnym), choć w 
art. 23 wymieniono tylko zdrowie.

○

Wolność (zarówno zadośćuczynienie w przypadku pozbawienia wolności jak i wywiera-
nie presji psychicznej na działanie człowieka – np. paparazzi).

○

Cześć człowieka – wym. w art. 23 i Konstytucji RP. Należy do najważniejszych dóbr 
osobistych

■

cześć zewnętrzna – dobra sława, dobre imię

■

cześć wewnętrzna – godność osobista, wyobrażenia o własnej wartości

■

ochrona czci nie przysługuje w razie negatywnej oceny człowieka lub jego działania 
opartej na rzetelnej krytyce. 

○

Swoboda sumienia (art. 23 i Konstytucja RP: wolność sumienia i religii)

○

Nazwisko i pseudonim (zakaz bezprawnego używania)

○

Stan cywilny 

○

Wizerunek

○

Tajemnica korespondencji

○

Nietykalność mieszkania

○

Twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska

○

Kult po zmarłej osobie bliskiej

○

Integralność seksualna

○

Strefa prywatności

○

Korzystanie z wartości środowiska naturalnego

●

Konstrukcja prawna. 

○

Dwie koncepcje:

■

wielość praw osobistych – dla poszczególnych typów dóbr osobistych – konstrukcja 
odpowiadających im typów praw podmiotowych

■

jedno osobiste dobro podmiotowe obejmujące różne dobra osobiste.

○

Podmiotowe prawa osobiste to prawa podmiotowe bezwzględne – skuteczne erga omnes 

○

to prawa niemajątkowe, niezbywalne, niedziedziczne.

●

Środki ochrony dóbr osobistych.

○

Ustalenie – orzeczenie ustalające, że określone prawo osobiste przysługuje danej osobie, 
niekiedy   wystarczy,   aby   zapobiec   dalszym   jego   naruszeniom   albo   aby   uchylić 
niebezpieczeństwo dokonania naruszeń.

○

Zaniechanie – roszczenie to jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy istnieje uzasadniona 
obawa dalszych naruszeń. W przypadku gdy jeszcze dobro osobiste nie zostało naru-
szone, a jest tylko zagrożone, żądanie zaprzestania działań przygotowawczych stanowi- 
obok powództwa o ustalenie- jedyny środek jego ochrony

○

Usunięcie   skutków   naruszenia   –   roszczenie   to   znajduje   jedynie   zastosowanie   w 
przypadkach   ,   gdy   nastąpiło   już   naruszenie   dobra   osobistego-   ewentualnie   obok 
roszczenia o zaniechanie.

○

Zadośćuczynienie pieniężne lub zapłata na cel społeczny. 

■

Wszystkie dobra osobiste chronione są instytucją zadośćuczynienia pieniężnego

■

kompensacyjny charakter zadośćuczynienia

●

Przesłanki ochrony dóbr osobistych.

○

Bezprawność – bezprawność czynu naruszającego dane dobro osobiste. Domniemanie 
bezprawności   ma   charakter   ogólny.   Każde   więc   naruszenie   dobra   osobistego,   bez 
konieczności   wykazania   podstawy   prawnej   naruszenia-   należy   zakwalifikować   jako 
naruszenie   prawa   osobistego.   Domniemanie   bezprawności   naruszenia   (zagrożenia) 
dobra osobistego rozkłada  więc w korzystny dla pokrzywdzonego sposób ryzyko nie-
wyjaśnienia   tej   okoliczności.   Wzajemne   naruszania   dóbr   osobistych   nie   uchylają 
odpowiedzialności każdego ze sprawców

○

Uchylenie bezprawności

■

zgoda uprawnionego. 

■

działanie na podstawie przepisu lub w wykonaniu prawa podmiotowego

■

niemożność nadużywania osobistych praw podmiotowych

34. Rodzaje osób prawnych.

●

Pojęcie. Osoba prawna to jeden z rodzajów podmiotów  prawa cywilnego.  Osobę prawną 
definiuje   się   zazwyczaj   jako   trwałe   zespolenie   ludzi   i   środków   materialnych   w   celu 
realizacji   określonych   zadań,   wyodrębnione   w   postaci   jednostki   organizacyjnej 
wyposażonej przez prawo (przepisy prawa cywilnego) w osobowość prawną. Taka jednostka 
organizacyjna ma wtedy pełnię podmiotowości prawnej, w szczególności nabywa zdolność 
prawną oraz zdolność do czynności prawnych (atrybuty przysługujące osobom fizycznym z 
racji samego istnienia). Wśród osób prawnych nauka prawa (nie samo prawo!) rozróżnia 
dwa rodzaje: korporacje (związki osób) i fundacje (masy majątkowe). Osoba prawna jest 
tworem abstrakcyjnym - nie istnieje namacalnie. W związku z tym w nauce prawa istnieje 
kilka teorii wyjaśniających istotę osoby prawnej.

●

Metody regulacji osób prawnych.

○

Metoda   ogólnego   formułowania   cech   osób   prawnych.   Prawodawca   uznaje   za   osobę 
prawną każdą jednostkę organizacyjną, która ma zespół cech generalnie przez niego 
okreslonych.

○

metoda   normatywna.   Ta   w   Polsce.   System   prawny   wskazuje   z   nazwy   typy   lub 
indywidualne organizacje wyposażone w osobowość prawną.

●

Funkcje.

○

Forma koncentracji kapitału

○

ograniczenie odpowiedzialności, a tym samym ryzyka uczestników organizacji.

●

k.c.   reguluje   fragmenty   instytucji   osób   prawnych:   powstanie,   rejestry,   nazwę,   siedzibę, 
wykonywanie zdolności do czynności prawnych.

●

Powstanie osoby prawnej regulują ustawy pozakodeksowe konstruując rozmaite zdarzenia 
prawne   wywołujące   ten   skutek   prawny.   Nie   obowiązuje   generalny   nakaz   prowadzenia 
rejestrów dla wszystkich osób prawnych , tylko w odniesieniu do nielicznych nie został on 
ustanowiony ( np. gmin, szkół wyższych ). Rodzaje rejestrów  oraz ich organizację i sposób 
prowadzenia regulują odrębne przepisy. 

●

Rejestr   osób   prawnych:   znaczenie   wpisu   do   rejestru.   W   wypadkach   gdy   prowadzenie 
rejestru zostało dla danego rodzaju osób prawnych przewidziane , a zarazem szczególne 
przepisy nie stanowią inaczej, jednostka organizacyjna uzyskuje osobowość prawną dopiero 
z chwilą jej wpisu do właściwego rejestru. Poza tym spełnione muszą być wszystkie inne 
przesłanki powstania osoby prawnej, co kontroluje organ rejestracyjny ( z reguły sąd ).

●

organy.

○

Art. 38 k.c. Osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i 
w opartym na niej statucie. Czyli: organ stanowi integralny składnik osobowości osoby 
prawnej, wyznaczony jej strukturą organizacyjną. Człowiek może działać, gdy:

■

struktura przewiduje dany rodzaj organu,

■

nastapi zgodne ze strukturą powołanie na dane stanowisko

■

osoba powołana rzeczywiscie działa dla osoby prawnej w tym charakterze.

○

Osoba prawna ponosi odpowiedzialność także za czyny niedozwolone jej organu.

●

Art. 43 k.c.  Przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych stosuje się odpowiednio 
do osób prawnych.

Rodzaje osób prawnych:

●

Państwowe osoby prawne (majątkowe i strukturalne powiązania z państwem)

○

Skarb Państwa

■

państwo jako podmiot cywilnoprawny

■

jest jeden/brak siedziby/sam odpowiada za zobowiązania 

■

działa   przez   jednostki   organizacyjne   –  stationes   fisci,kierownicy   zarządzająi 
reprezentują SP

○

inne państwowe osoby prawne

■

inne niż SP jednostki organizacyjne posiadające os pr, mienie w całości państwowe

■

niektóre   mają   osobowość   prawną   (realizacja   zadań   wspierana   przez   działalność 
gospodarczą).

■

minister ds. SP: 

●

gospodarowanie mieniem SP i pop, 

●

ochrona interesów SP

●

ewidencja jedn repr SP; kontrola, zgoda na czynności prawne 50.000euro

●

Jednostki samorzadu terytorialnego (mają zawsze osobowość prawną)

○

gminy – podst jedn samorządu terytorialnego; rola wł publ i podm prawa cyw.;swój 
majątek, nie ma wyodrębn systemu organów

○

związki międzygminne – wyposazone w osob prawną po zarejestrowaniu, organ wyk – 
zarząd, kompetencje – statut.

○

powiat – lokalna wspólnota samorządowa tw. przez mieszkań, ma osob prawną

○

województwo   –   regionalna   wspólnota   samorządowa   tw.   przez   mieszkańców; 
osobprawna,własne mienie, statut

●

Korporacyjne i fundacyjne osoby prawne

○

korporacyjne: w str org funkcjonują członkowie (udziały tw majątek osprawnej)

○

fundacyjne: nie ma członków, jest założyciel, który wyposaża

35. Jednostki   organizacyjne   nie   będące   osobami   prawnymi,   którym   ustawa   przyznaje 

zdolność prawną.

●

Jednostki organizacyjne nie będące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność 
prawną – kwalifikacja do bycia samodzielnym podmiotem praw i obowiązków.

○

brak osobowości prawnej, przyznanie zdolności prawnej – samodzielny podmiot praw i 
obowiązków, zdolność sądowa

○

odpowiedzialność   za   zobowiązania:   subsydiarnie   odpowiadają   członkowie 
(odpowiedzialność wtórna), gdy jednostka staje się niewypłacalna.

●

Stationes fisci. Odmienne uregulowanie. Ustawa nie przyznaje im zdolności prawnej, ani nie 
nadaje osobowości prawnej. Reprezentują one SP w realizacji jego praw i obowiązków.

●

Stosuje się do nich „odpowiednio” przepisy o osobach prawnych. 

●

Mają zdolność sądową – atrybut zdolności prawnej.

●

Od osób prawnych różni je odpowiedzialność za zobowiązania – odpowiadają za nie jej 
subsydiarnie   członkowie   (osoby   prawne:   majątek   osoby   prawnej).   Odpowiedzialność 
subsydiarna jest odpowiedzialnością wtórną. , odpowiedzialnoś jednak ta powstaje już z 
chwilą, gdy wspomniana jednostka organizacyjna stała się niewypłacalna.

36. Zdolność prawna i zdolność do czynności prawnej osób prawnych.

●

Osoba prawna i jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, nabywają zdolność 
prawną   z   chwilą   wpisu   do   odpowiedniego   rejestru,   chyba   że   ustawa   stanowi   inaczej. 
Zdolność   prawna   może   zostać   przez   jednostkę   organizacyjną   nabyta   również   na   mocy 
przepisu ustawy.

●

Zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych – i to od razu w pełnym zakresie – 
przysługuje   osobie   prawnej   i   innym   jednostkom   organizacyjnym   niebędącym   osobami 
prawnymi,   którym   ustawa   przyznaje   jednak   zdolność   prawną   łącznie.   Wspomniane 
podmioty nabywają jednocześnie zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych z 
chwilą wpisu do odpowiedniego rejestru. 

●

Zdolność do czynności prawnych realizowana jest przez działanie przez swoje organy. W 
braku   powołanych   do   tego   organów   są   ustanawia   kuratora,   którego   zadaniem   jest 
niezwłoczne powołanie właściwych organów lub przeprowadzenie likwidacji.

○

ustanie. W wypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych ustaje wraz z 
chwilą ich likwidacji lub upadłości.  

37. Konsumenci i przedsiębiorcy - pojęcia i skutki prawne.

●

Konsumenci:

○

pojęcie. Art. 22

1

  k.c. Za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności 

prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. - 
odnosi się do stosunków prywatnoprawnych.

○

Skutki: ustawa przyznaje ochronę konsumenta  jako podmiotu słabszego z uwagi na jego 
relatywnie gorsze poinformowanie o zawartej umowie. 

○

zrównanie szans z profesjonalistą

●

Przedsiębiorcy

○

pojęcie: 

■

osoba  fizyczna   lub  prawna  i  jednostka  organizacyjna   z  art.   33

1

  k.c.  prowadząca 

działalność gospodarczą gosp lub zawodową.  

■

Podmiot prawa cywilnego, który we własnym imieniu występuje na rynku w roli 
aktywnego   uczestnika   świadczącego   towary   lub   usługi   wobec   wielości   innych 
uczestników rynku w sposób względnie trwały.

○

dzień   złożenia   wniosku   o   wpis   do   właściwego   rejestru.   To   nakaz   o   charakterze 
administracyjno-prawnym.  Czynność nie jest nieważna, gdy się ja podejmie w ramach 
działalności bez wpisu, podmiot podlega tylko sankcjom administracyjno-prawnym. 

○

Skutki:

■

obowiązek zapewnienia sprawności funkcjonowania rynku oraz ochronę interesów i 
zaufania innych uczestników rynku, zwłaszcza konsumentów. 

○

Cechy działalności charakteryzujące przedsiębiorcę:

■

zarobkowość. Cel: nie tylko zaspokojenie własnych potrzeb działającego.

■

działanie  w sposób zorganizowany. Masowe działanie.

■

Ciągłość wykluczenie podjęcia działania dla realizacji jednego celu.

38. Zdarzenia cywilnoprawne - pojęcie i rodzaje.

●

Pojęcie. To takie fakty, które mają doniosłość na obszarze stosunków cywilnoprawnych. 
Decyduje o tym treś obowiązujących norm prawnych – to   fakty (okoliczności), z którymi 
hipotezy norm wiążą określone w dyspozycjach norm konsekwencje cywilnoprawne

●

skutki zdarzeń cywilnoprawnych

○

powstanie stosunku cywilnoprawnego (każdy powstaje w wyniku zdarzenia prawnego)

○

zmiana jego podmiotu(ów)

○

zmiana treści stosunku cywilnoprawnego

○

zgaśnięciue stosunku cywilnoprawnego.

●

Rodzaje zdarzeń cywilnoprawnych. Tu: podstawa podziału to norma prawna zdarzenia pr.

○

Czynności konwencjonalne. Norma prawna zdarzenie to dopiero konstruuje, wyznacza-
jąc przesłanki jego dokonania przez działania ludzkie

○

Inne zdarzenia. Tylko wyróżnione przez normę fakty, które istnieją i mają swój sens 
niezależnie od obowiązującego systemu prawnego.

●

Typologia – systematyka, która nie prowadzi do rozłącznego i zupełnego podziału zbioru 
zdarzeń prawnych:

○

czynności prawne

○

działanie prawne zbliżone do czynności prawnych wymagające łącznego rozważenia z 
czynnościami prawnymi

○

orzeczenia sadowe i decyzje administracyjne

○

niewykonywanie uprawnień w określonym czasie.

39. Czynności prawne - pojęcie i postacie.

●

Pojęcie. Czynność prawna to czynność konwencjonalna której treśc określa co najmniej 
konsekwencje   prawne.   Jedynym   niezbędnym   elementem   jest   oświadczenie   woli.   Są   też 
oświadczenia wiedzy.

●

Postacie. 

○

Jednostronne   (zlożenie   oświadczenia   woli   przez   jedną   osobę),   umowy   (złożenie 
zgodnych oświadczeń woli dwóch lub więcejstron), uchwały (niekoniecznie wszyscy)

○

zgoda   osoby   trzeciej   (funkcja   wtórna   lecz   niezbędna/funkcja   kontrolna).   Przed   i 
podczas, po: potwierdzenie.

○

indywidualnie   adresowane   –   złożenie   oświadczenia   woli   innej   osobie;   składane 
podmiotom, ktorych dotyczą; musi on się zapoznać z treścią (nie: wysłanie). Rodzaje:

■

niewymagające zakomunikowania nikomu. 

■

przez publiczenie ogloszenie

■

zakomunikowane określonym org państwa lub świadkom

■

moment złożenia oświadczenia woli: 

●

odwołanie do momentu, potem za zgodą

●

czy czynnosc dokonanana w terminie

●

uznanie wazności

○

realne i konsensualne

■

realne: oświadczenie woli i zmiana faktycznego władztwa nad rzeczą

■

konsensualne: wydanie rzeczy jest tylko obowiązkiem w rezultacie zawartej umowy. 

○

między żyjacymi i na wypadek śmierci

○

zobowiązujące, rozporządzające i o podwójnym skutku

■

zobowiązujące: 

●

jednostronnie zobowiązujące

●

dwustronnie zobowiązujące: 2 rodzaje: odpłatne/nieodpłatne

■

rozporządzające:   przeniesienie,   obciążenie,   ograniczenie,   zniesienie   prawa   podm. 
zobowiązujące do rozporządzeń

■

o podwójnym skutku: w Polsce czynności zobowiązujące do rozporządzenia same 
powodują skutki rozporządzające.

●

przysparzające

○

kazualne (przyczynowe)

○

abstrakcyjne (oderwane)

●

upoważniające

●

powiernicze: 2 elementy:

○

przeniesienie przez powiernika jakiegos prawa

○

zobowiązanie powiernika wb powierzającego

40. Oświadczenie woli – pojęcie.

●

Oświadczenie  woli   jest  jedynym  koniecznym  elementem  czynności   prawnej  (a  zarazem 
wyłącznie   ją   charakteryzującym).  Zawiera   ono   treść   czynności   prawnej,   określającą   jej 
konsekwencje.   Sens   oświadczenia   woli   ustala   się   na   podstawie   reguł   znaczeniowych 
zastosowanych do zachowania człowieka. Jeżeli w ten sposób ustalone znaczenie wskazuje 
na to, że dokonuje on regulacji (ustanawia zmianę w stosunkach cywilnoprawnych) należy 
uznać, że złożone zostało oświadczenie woli (w jurydystycznym znaczeniu).

●

Uwaga: Oświadczenie woli nie jest tożsame z czynnością prawną!

41. Składanie oświadczenie woli.

●

Ludzie porozumiewają się ze sobą za pomocą znaków, najważniejszym rodzajem znaków są 
znaki słowne, które ułożone w pewien system tworzą język. Każdy spowodowany przez 
kogoś   dostrzegalny   układ   rzeczy   lub   zjawisko,   jeżeli   w   świetle   przyjętych   reguł 
znaczeniowych przejawia decyzję wywołania określonych konsekwencji cywilnoprawnych, 
jest jednakowo traktowaną czynnością prawną:

○

Oświadczenie woli wyraźne. Ma ono zostać złożone przez takie zachowanie, które z 
mocy przepisu prawa, ustalonych zwyczajów lub porozumienia stron jest traktowane 
jako oświadczenie woli.

○

Oświadczenie  woli   dorozumiane   -  zostaje  złożone  przez   inne  środki  przejawu  woli, 
stosownie do okoliczności danego przypadku.

42. Forma oświadczeń woli - swoboda stosowania formy, formy szczególne i ich rodzaje, 

zakres stosowania i skutki niedochowania.

●

ośw woli: każde zachowanie ujawniające wolę w sposób dostateczny, forma językowa.

○

oświadczenie wyraźne i dorozumiane

●

swoboda   stosowania   formy.  Ludzie   porozumiewają   się   ze   sobą   za   pomocą   znaków, 
najważniejszym rodzajem znaków  są znaki  słowne, które ułożone  w  pewien system 
tworzą język. Każdy spowodowany przez kogoś dostrzegalny układ rzeczy lub zjawisko, 
jeżeli   w   świetle   przyjętych   reguł   znaczeniowych   przejawia   decyzję   wywołania 
określonych   konsekwencji   cywilnoprawnych,   jest   jednakowo   traktowaną   czynnością 
prawną.   Polskie   prawo   cywilne   przyjęło   panującą   we   współczesnych   systemach 
prawnych zasadę, że  jeżeli ustawa  nie stanowi inaczej, dopuszczalne jest wyrażenie 
oświadczenia   woli   przy   pomocy   jakiegokolwiek   znaku,   nie   tylko   więc   znaku 
językowego.

●

formy szczególne. Ustanowione  dla zrealizowania takich funkcji jak: pewność co do 
tego, że czynność prawna zostanie dokonana, ochrona działającego podmiotu przed nie-
przemyślanymi jego własnymi decyzjami, zabezpieczenie interesu społecznego, przez 

ułatwienie kontroli nad czynnościami prawnymi, uzyskania fachowej porady, zabezpie-
czenia dowodów. Rodzaje form szczególnych:

○

zwykła forma pisemna. Konieczne jest sporządzenie dokumentu obejmującego treść 
oświadczenia   woli   i   podpisanie   go.   Podpis:   językowy   znak   graficzny,   złożony 
własnoręcznie, wystarczy podpisanie nazwiskiem, podpis pod tekstem oświad. woli.

■

Umowa: niekoniecznie podpisy muszą być na tym samym dokumencie

■

testament, pod podpisem, umowy, formy zastępcze podpisu

○

z datą pewną. Art. 81. § 1. Jeżeli ustawa uzależnia ważność albo określone skutki 
czynności   prawnej   od   urzędowego   poświadczenia   daty,   poświadczenie   takie   jest 
skuteczne   także   względem   osób   nie   uczestniczących   w   dokonaniu   tej   czynności 
prawnej (data pewna). § 2. Czynność prawna ma datę pewną także w wypadkach 
następujących:

■

w   razie   stwierdzenia   dokonania   czynności   w   jakimkolwiek   dokumencie 
urzędowym - od daty dokumentu urzędowego;

■

w   razie   umieszczenia   na   obejmującym   czynność   dokumencie   jakiejkolwiek 
wzmianki   przez   organ   państwowy,   organ   jednostki   samorządu   terytorialnego 
albo przez notariusza - od daty wzmianki.

■

§ 3. W razie śmierci jednej z osób podpisanych na dokumencie datę złożenia 
przez tę osobę podpisu na dokumencie uważa się za pewną od daty śmierci tej 
osoby.

○

z poświadczeniem podpisu. Polega na tym, że notariusz lub powołany do tego organ 
zamieszcza   na   dokumencie   klauzulę   stwierdzającą   własnoręczność   podpisu 
złożonego przez wskazaną w tej klauzuli osobie.

■

Zmniejszenie ryzyka, że osoba zaprzeczy, że podpis złożyła.

○

akt notarialny. Notariusz spisuje treść podawanych mu do wiadomości oświadczeń 
stron,   współuczestnicząc   w   redagowaniu   dokumentu,   a   następnie   odczytuje   go 
stronom i wraz z nimi podpisuje. Oryginały pozostają w biurze, strony uzyskują 
tylko wypisy. 

○

Elektroniczna forma kwalifikowana. Musi być do tego bezpieczny podpis elektro-
niczny   (certyfikacja   podpisu):   czyli   dane   w   postaci   elektrinicznej,   które   wraz   z 
innymi danymi służą do identyfikacji osoby składającej podpis elektroniczny.

■

Podpis musi być podporządkowany wyłącznie tej osobie

■

sporządzony za pomoca podlegających kontroli urządzeń

■

powiązany z danymi, do których  został  dołączony tak, że  późniejsza zmiana 
danych jest rozpoznawalna.

■

Art. 78 § 2 k.c. Oświadczenie woli złożone w postaci elektronicznej opatrzone 
bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego 
kwalifikowanego certyfikatu jest równoważne z oświadczeniem woli złożonym 
w formie pisemnej. 

●

Zakres stosowania.

○

Wszystkie poza zwykła formą pisemną, formy szczególne ( a więc formy kwalifiko-
wane)   mogą   być   zastrzeżone   wyłącznie   albo   pod   rygorem   nieważności  (ad 
solemitatem),  albo   dla   wywołania   określonych   skutków   prawnych   (ad   eventum). 
Jeżeli treść odpowiedniego przepisu wyraźnie nie wskazuje na skutek ad eventum 
należy wówczas przyjąć że forma kwalifikowana została zastrzeżona pod rygorem 
nieważności.

○

Zwykła forma pisemna może być przewidziana nie tylko pod rygorem nieważności i 
dla wywołania określonych skutków prawnych, ale i dla celów dowodowych. Jeżeli 
w treści określonego przepisu wyraźnie nie został zastrzeżony rygor nieważności, 
albo szczególny skutek prawny związany z tą formą – należy przyjąć że zwykła 
forma pisemna przewidziana została jedynie dla celów dowodowych.

○

Przepisy   PC   przewidują   formę   szczególną   albo   dla   bezpośrednio   wyróżnionych 

rodzajów czynności prawnej albo w sposób pośredni – przez odesłanie do formy 
dotyczącej   innego   rodzaju   czynności   prawnej   z   którą   dana   czynność   prawna 
pozostaje w związku. 

○

Przy   umowach   wymóg   zachowania   formy   szczególnej   w   zasadzie   dotyczy 
oświadczeń woli składanych przez wszystkich uczestników umowy. Jednakże usta-
wa przewiduje w tym względzie wyjątki wyraźnie w przepisach prawnych wskaza-
ne. 

○

Najszersze   zastosowanie:   forma   pisemna   dla   ceów   dowodowych   (wyłączone 
zastosowanie w stosunkach między przedsiębiorcami.

○

forma może być zastrzeżona w umowie (pactum de forma)/gdy niedotrzymana, to 
zwykła pisemna ad probationem. 

○

umowa modyfikująca: taka sama forma jak umowa, może być zastrzeżona wcześniej 
forma surowsza, nie może być natomiast łagodniejsza

○

formy   prow   do   zakończenia   stosunku   pierwotnego   (odstąpienie,   wypowiedzenie, 
umowa rozwiązująca:): 

■

jeżeli pisemna to pisemna ad probationem

■

gdy inna forma szczególna (wszystkie poza pisemną)

●

umowa rozwiązująca: taka sama forma jak ustawa lub umowa dla umowy 
pierwotnej. 

●

odstąpienie, wypowiedzenie: zwykła pisemna ad probationem.

●

skutki niedochowania formy:

○

pod   rygorem   nieważności   (ad   solemitatem).  Niezachowanie   formy   czynności 
prawnej zastrzeżonej  ad solemnitatem  powoduje jej bezwzględną nieważność (art. 
73 i 76 k.c.)

○

dla wywołania określonych skutków prawnych (ad eventum).  Czynność prawna nie 
wywołuje określonych, zamierzonych przez strony i przewidzianych przez ustawę 
dla zachowania danej formy skutków prawnych. Ustawa wymaga formy ad eventum 
najczęściej   przez   wzgląd   na   ochronę   osób   trzecich   nie   uczestniczących   w 
dokonywaniu danej czynności prawnej.

○

dla celów dowodowych (ad probationem). Konsekwencją są ograniczenia dowodo-
we (art.74  KC) podczas procesu - niedopuszczalność przeprowadzenia dowodu ze 
świadków   lub   z   przesłuchania   stron   na   fakt   dokonania   czynności.   Ograniczenie 
dowodowe zostaje uchylone jeżeli (art.74§2 KC):

■

obie strony zgodzą się na przeprowadzenie tych dowodów;

■

konsument żąda przeprowadzenia dowodów ze świadków lub zeznań stron w 
sporze z przedsiębiorcą lub

■

fakt dokonania czynności uprawdopodobniono na piśmie.

43. Formy stosowane przy niemożności pisania, niemożności czytania.

●

Stosuje się wówczas formy zastępcze podpisu. 

●

Art. 79 k.c. Osoba nie mogąca pisać, lecz mogąca czytać może złożyć oświadczenie woli w 
formie pisemnej

○

bądź w ten sposób, że uczyni na dokumencie tuszowy odcisk palca, a obok tego odcisku 
inna osoba wypisze jej imię i nazwisko umieszczając swój podpis, 

○

bądź też w ten sposób, że zamiast składającego oświadczenie podpisze się inna osoba, a 
jej   podpis   będzie   poświadczony   przez   notariusza   lub   wójta   (burmistrza,   prezydenta 
miasta),   starostę   lub   marszałka   województwa   z   zaznaczeniem,   że   został   złożony  na 
życzenie nie mogącego pisać, lecz mogącego czytać.

44. Pismo potwierdzające zawarcie umowy.

●

Pełni między przedsiębiorcami w obrocie profesjonalnym takie funkcje dowodowe co  ad 
probationem

●

pismo to stanowi  dowód, że osoba, które je podpisała, złożyła oświadczenie wyrażone w 
dokumencie, jednak gdy jest to oświadczenie jednej strony, nie stanowi dowodu, że umowa 
była zawarta określonej treści (to różnica między ad probationem a pismem potwierdzają-
cym.

●

Art. 77

1

 k.c. W wypadku gdy umowę zawartą pomiędzy przedsiębiorcami bez zachowania 

formy pisemnej jedna strona niezwłocznie potwierdzi w piśmie skierowanym do drugiej 
strony,  a   pismo  to  zawiera  zmiany  lub  uzupełnienia   umowy,  niezmieniające  istotnie   jej 
treści, strony wiąże umowa o treści określonej w piśmie potwierdzającym, chyba że druga 
strona niezwłocznie się temu sprzeciwiła na piśmie.

45. Wykładnia oświadczeń woli - pojęcie, dyrektywy, metody.

●

Pojęcie: proces  myślowy zmierzający do ustalenia ich właściwego sensu, znaczenia. 
Różni się od wykładni prawa (inny przedmiot wykładni – przepisy/różne znaki, inne 
metody).

●

dyrektywy wykładni (konkretne reguły – sens zachowania)

○

reguły znaczeniowe – językowe (ustalone zwyczaje)

○

kontekst sytuacyjny (okoliczności)

○

cel podmiotów, zasady współżycia społecznego

●

metoda wykładni

○

respektowanie woli składającego ośw + zaufanie do zlożonego oświadczenia innych 
osób (metoda kombinowana)

○

sędzia:   taki   sens,   jak   rozumiały   stron;   gdy  nie   tak   samo,   sens   z   pktu   widzenia 
odbiorcy (tylko wtedy, gdy każdy inny by rozumiałtak samo – przeciętny, normatyw) 

○

ośw kierowane do nieokreśl kręgu odbiorców: możliwości poznawcze adresatów – 
typowy adresat (normatywny)

○

testator – mozliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy

●

wykładnia oświadczeń woli wyrażonych pisemnie

○

językowe reguły znaczeniowe, kontekst, związki treściowe, cel

○

definizje z dokumentu – przed ogólnym znaczeniem

○

dokumenty -szczególny walor dowodowy/zeznania p-ko osnowie dokumentu (nie 
ma wyjątków, gdy ad solemitatem, gdy ad probationem to można gdy sąd uzna za 
konieczne)

○

zakaz przesł świadków lub stron w celu uzupełnienia treści czynności prawnej, dla 
której rygor ad solemitatem.

46. Wady oświadczeń woli - pojęcie, rodzaje i skutki.

●

Wady  oświadczenia   woli   wykazują   w   jakich   okolicznościach   pewne   stany  psychiki   lub 
wiedzy człowieka, towarzyszące składaniu oświadczenia woli, uwzględnia system prawny 
określając ich wpływ na ważność czynności prawnej. Rodzaje:

●

niewzruszalne (powodujace bezwzgledną nieważność oswiadczenia woli) – art. 82, 83 k.c., 
Ciężar przeprowadzenia dowodu – kto się powołuje. Odnosi się wyłącznie do osoby która 
składa ośw woli.

○

brak   świadomości   lub   swobody   (art.   82   k.c.)   -   choroba   psychiczna,   alkoholizm, 
narkomania. Osoba składająca oświadczenie jest w stanie wykluczającym świadomość 
lub swobodne wyrażenie woli. Może być przemijające.

■

stan braku świadomości – choroba psychiczna, zaburzenia

■

stan braku swobody – np. przymus psychiczny, fizyczny 

○

pozorność – art. 83 k.c.

■

nieważne ośw woli złożone 2 stronie za jej zgodą dla pozoru, potajemnie, 

■

ma być taki sens, jaki strony ustaliły

■

pozorne mogą być tylko umowy lub ośw woli jednostronne składane innej os.

■

osoba   trzecia   (C)   jest   w   dobrej   wierze,   uzyskuje   prawo   lub   jest   podmiotem 

obowiazków, chodzi  o czynność prawną płatną.

■

czynność prawna dyssymulowana – czynność prawna pozorna, jest ona nieważna. 
Ukryta – traktowana wg właściwości.

●

wzruszalne 

○

błąd (mylne wyobrażenie na temat rzeczywistości) art. 84 k.c.

■

musi być błędem co do treści czynności prawnej (np. co do praw i obowiązków 
strony – art. 56 k.c.)

■

musi być błędem istotnym (art. 84 § 2 k.c.)

■

odnośnie ośw woli składanego innej osobie i odpłatnej czynności pr na błąd:

●

gdy błąd wyołał choćby bez swej winy

●

wiedział o błędzie

●

mógł z łatwością błąd zauważyć.

●

Błąd nie powoduje nieważności, stanowi podstawę do uchylenia się od skutków.

○

podstęp – druga strona podstępnie wywołuje błąd. Może wystapić przez utwierdzenie 
jakiegoś   wcześniej   podjetego   mniemania   pierwszej   ze   stron   lub   świadome 
przemilczenie. Można się powołać, nawet gdy nie był istotny lub gdy nie dotyczył treści 
czynności   prawnej.   Trzeba   wykazać   związek   między   podstępnym   działaniem   a 
złożeniem ośw woli (opiera się na systemie domniemań faktycznych). Stanowi podstawę 
do uchylenia się od skutków.

■

podstęp osoby trzeciej, gdy:

●

czynnośćprawna jest bezpłatna;

●

gdy 2 strona wiedziała o podstępie i nie zawiadomiła

○

groźba bezprawna – ograniczenie autonomii woli

■

groźba musi być  bezprawna – czyn zakazany, niezgodny z zasadami współżycia 
społecznego, użycie środków prawnych (art. 64 k.c.), przez zaniechanie

■

musi być poważna, realna

■

stanowi podstawę do uchylenia się od skutków.

■

Gdy od osoby trzeciej, nieważne czy 2 strona o tym wiedziała.

○

uchylenie się od skutków prawnych:

■

forma pisemna, ad probationem, bez udziału organu orzekającego, może być pozew, 
ale akutek od chwili doręczenia.

■

termin: 1 rok od dnia wykrycia błędu, ustania groźby. 

■

z mocą wsteczną (od chwili złożenia ośw woli, zakazane zmiany treści wadliwej 
czynności prawnej.

47. Treść czynności prawnej – elementy, swoboda kształtowania i jej ograniczenia wraz ze 

skutkami naruszeń.

●

Elementy.   Dla   ustalenia   skutków   czynności   prawnych   na   podstawie   uregulowanych   w 
ustawie ich typów użyteczne jest wyróżnienie pewnych elementów czynności prawnych. 

○

Essentiali   negoti:  minimum   treści   konieczne   do   zaliczenia   czynności   prawnej   do 
określonego typu. Bez niego nie ma ważnej czynności prawnej. To warunek niezbędny i 
wystarczający do zaistnienia czynności prawnej (np. umowa kupna-sprzedaży: wymóg 
porozumienia się stron co do przedmiotu sprzedaży i ceny)

○

Naturalia negoti:  dodatki niekonieczne ale naturalnie mieszczące się w danym typie 
czynności.   Ich   umieszczenie   w   czynności   prawnej   nie   jest   wymagane   przez   prawo, 
zależy wyłącznie od woli stron (np. odpowiedzialność sprzedawcy za wady towaru)

○

Accidentalia negotii ((elem dodatkowe) – ich zastrzeżenie w treści czynności prawnej to 
konieczna przesłanka do wystąpienia wskazanych w nich skutków prawnych.

■

uregulowane samoistnie (warunek, termin, kara umowna, wadium)

■

uregulowane w ramach okr typu cz pr (zastrzeżenia polecenia w um dar)

●

Swoboda kształtowania treści. Zakres to nie to samo co zasada swobody kształtowania treści 
czynności prawnej. Chodzi tylko i wyłącznie o swobodę decydowania o tresci czynności pr.

●

Treść   czynności   prawnej   składa   się   z   oświadczenia   lub   oświadczenia   woli   w   pełni 
zrekonstruowane   na   podstawie   odpowiednich   reguł   interpretacyjnych.   Treść   stosunku 
cywilno prawnego, który tylko w podstawowym swym kształcie wyznaczony jest treścią 
oświadczeń woli stron. Ponadto bowiem treść stosunku cywilno prawnego określa się na 
podstawie ustawy, zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów.

●

Ograniczenia:

○

Prawa przyrody – „umowa o świadczenie niemożliwe jest nieważna” postanowienie to 
dotyczy wszelkich czynności prawnych. Nieracjonalne byłoby bowiem podejmowanie 
zobowiązań   niewykonalnych   albo   służących   realizacji   stanów   rzeczy  które   i   tak   się 
ziszczą bez udziału człowieka. 

○

Normy bezwzględnie wiążące – niedopuszczalne są postanowienia czynności prawnych 
które byłyby niezgodne z zakazami wyrażonymi w normach bezwzględnie wiążących a 
w tym i semiimperatywnych. Czynność prawna jest sprzeczna z ustawą nie tylko wtedy 
gdy   zawiera   postanowienia   z   nią   niezgodne   ale   również   wtedy   gdy   nie   zawiera 
postanowień   nakazanych   przez   prawo.   Zakazy   dokonywania   określonych   czynności 
prawnych   mogą   wynikać   z   norm   prawa   publicznego   –   w   szczególności   prawa 
administracyjnego. W razie ich naruszenia stosuje się tylko właściwe dla nich sankcje.

○

Obejście   ustawy  –   Czynności   prawne   mające   na   celu   obejście   ustawy  to   określone 
czynności wprawdzie bezpośrednio nie objęte zakazem prawnym ale przedsięwzięte w 
celu osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. Nie tylko treść ale i sam cel dokonania 
czynności prawnej znany obu stronom jeżeli koliduje z zakazami prawnymi powoduje 
jej nieważność.

○

Zasady współżycia społecznego – niedopuszczalna jest nie tylko taka czynność której 
treść ale i cel godzi w uznane powszechnie wartości i reguły moralne odnoszące się do 
stosunków międzyludzkich.

●

Skutki naruszenia: naruszenie w/w ograniczeń sprawia, iż czynność prawna jest bezwzględ-
nie   nieważna.   Jeśli   sprzeczna   jest   część:   patrzymy   na   doniosłość,   jaką   ma   nieważne 
postanowienie. Domniemanie utrzymania ważnej części czynności prawnej. Wyjątki:

○

sprzeczność   z   ustawą   nie   powoduje   nieważności,   gdy   w   miejsce   nieważnych 
postanowień wchodzą odpowiednie przepisy prawne

○

czasem przepisy każą  inaczej  określać  wpływ  nieważności  części  cz.pr.  na ważność 
pozostałych części

○

postępowanie   naprawcze.   (uchylenie   sankcji   bezwzglednej   nieważności   w   razie 
sprzeczności cz.pr. lub jej części z normami bezwzglednie wiążącymi.

48. Warunek i termin. 

●

warunek – zawarty w treści, zastrzeżenie, które uzależnia pows lub ust stos pr od zdarzenia 
przyszłego i niepewnego

○

warunek potestatywny (zależny od woli)

■

dodatni (zmiana stanu rzeczy)

■

ujemny (utrzymanie stanu rzeczy)

○

nie może być warunku, gdy coś nastąpi na pewno.

○

Podział:

■

warunek zawieszający (uzależnia powst skutków cz pr od zdarzenia przyszłego i 
niepewnego).   Gdy   jest   niemożliwy,   przeciwny   ustawie   lub   zas   współ   społ   – 
nieważny.

■

warunek rozwiązujący (uzależnia ustanie skutków cz pr od zdarzenia przyszłego i 
niepewnego). gdy jest... to uważa się go za niezastrzeżony (stos pr jest nadal)

○

ziszczenie warunku – od tego momentu powstają skutki czynności prawnej.

○

reguła ogólna: dopuszczenie zamieszczenia warunku w każdej czynności prawnej.

●

Termin.   Zastrzeżenie   terminu   –   powstanie   lub   ustanie   skutków   czynności   prawnej   z 
określonym zdarzeniem przyszłym, ale pewnym.

○

inne: jak w warunku. 

○

termin początkowy: jak w warunku zawieszającym, termin końcowy: jak w warunku 
rozwiązującym. najczęściej: podanie daty lub okresu.

○

Terminy:

■

w dniach: z upływem ostatniego dnia (o północy), bez wliczenia dnia, w którym 
nastąpiło zdarzenie stanowiące początek terminu

■

w   tygodniach,   miesiącach,   latach:   z   upływem   dnia,   który   nazwą   odpowiada 
początkowemu   dniowi   terminu   (gdy  29   luty   nie   ma   to   28   luty).   Przy  wieku:   z 
początkiem ostatniego dnia)

■

początek,   środek,   koniec   miesiąca:   1,   15   lub   ostatni   dzień   miesiąca,   termin 
półmiesięczny to 15 dni

■

termin w miesiącach lub latach, a ciągłość niewymagana: miesiąc to 30 dni, rok 365 
dni. Jeżeli konec na dzień ustawowo wolny od pracy, to następny.

49. Zawarcie umowy – tryby (omówienie poniżej)

●

Tryb ofertowy

●

negocjacje

●

aukcja

●

przetarg

50. Swoboda zawierania umów.

●

Na   obszarze   prawa   cywilnego   obowiązuje   zasada   swobody   decydowania   o   zawieraniu 
mowy.   Znaczy   to,   że   panuje   ogólne   domniemanie,   iż   podmiotom   prawa   cywilnego 
przysługuje kompetencja do decydowania o tym, czy i z kim zawierają umowę. Nie są więc 
konieczne w tym względzie jakieś szczególne normy upoważniające. Jeżeli jednak jakieś 
przepisy   dotyczące   tej   kwestii   zostały   wydane   to   należy   je   interpretować   na   korzyść 
wspomnianej   kompetencji   stron.   Natomiast,   jeżeli   podmiot   mocą   własnej   decyzji 
zobowiązał się do zawarcia z określoną osobą umowy, to z uwagi na autonomiczna genezę 
takiego związani, nie uważa się, by nastąpiło ograniczenie swobody kontraktowej podmiotu.

●

Ograniczenia w swobodzie: 

○

zakaz dokonywania okreslonych typów czynności z innymi niż wskazane w ustawie 
podmioty (ubezpieczenia)

○

ustawa   wymaga   indywidualnej   decyzji   administracyjnej   dla   dokonania   czynności 
(założenie banku S.A)

○

priorytety na rzecz określonych rodzajowo podmiotów (prawo pierwokupu nieruchom.)

○

wybór kontrahenta: sektor publiczny (aucja, przetarg)

○

nakaz zawarcia umowy (energia, gaz, oc).

●

Umowy adhezyjne. Występuje tu nierównorzędność stron. Akceptujesz całość proponowa-
nej umowy albo jej nie zawierasz wcale. Brak mozliwosci negocjacji.

●

Zastępcze oświadczenie woli. Art. 64 i 1047  § 1 k.c. - prawomocne orzeczenie zastępuje 
oświadczenie   woli,   wywołując   identyczne   skutki   prawne.   Kreuje   czynność   prawną 
(orzeczenia   konstytutywne,   tworzące).   Zasada:   sąd   zastępuje   oświadczenie   woli   jednej 
strony, lecz są wyjątki: 

○

zawarcie umowy przyrzeczonej;

○

sad uwzględnia powództwo, co zastępuje zawarcie umowy zgodnie z żadaniem powoda;

○

Orzeczenie   sądowe   może   być   zdarzeniem   cywilnoprawnym,   na   podstawie   którego 
powstanie, zmienia się lub wygasa stosunek cywilnoprawny (służebność, rozwiązanie 
spółki). Może to być też decyzja administracyjna (wywłaszczenie)

51. Oferta

●

Oferta:   oświadczenie   drugiej   stronie   woli   zawarcia   umowy,   określające   istotne 
postanowienia tej umowy (art. 66 § 1 k.c.). Ma to być propozycja stanowcza, zawierająca 

konieczne   elementy   jej   treści.  Art.   71   k.c.:   oferta   może   być   skierowana   nie   tylko   do 
konkretnego odbiorcy, lecz także do nieoznaczonego kręgu osób.

●

Nie   są   ofertą,   są   zaproszeniem   do   zawarcia   umowy:   dyspozycje   ogólne   (chciałbym...), 
propozycje niepełne (najem bez czynszu). Gdy są wątpliwości, czy oferta, czy zaproszenie: 
reguły wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.). Gdy nie ma wyniku, norma interpretacyjna 
(art. 71 k.c.), iż w razie wątpliwości – zaproszenie do zawarcia umowy.

●

Inne zachowanie jako oferta: wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny, 
wystawianie automatów, świadczenie usług telefonicznych, fotograficznych, bankomatów.

●

Skutki złożenia oferty: oferta wiąże oferenta (art. 66 § 2 k.c.). Adresat oferty (oblat) może 
sam doprowadzić do zawarcia umowy. Stan związania ofertą: różnie.

○

Gdy oferta skierowana jest do indywidualnie określonego adresata: wiąże od momentu, 
gdy adresat może się zapoznać z jej treścią (art. 66 § 1 kc.)

○

Gdy oferta skierowana jest do nieoznaczonego kręgu odbiorców: wiąże od momentu 
ogłoszenia

○

oferty   w   postaci   elektronicznej:   art.   66

1

  k.c.   Ogólna   zasada:   podjęcie   dyskursu 

elektronicznego:   zgoda   adresata.   Obrót   profesjonalny:   wymagania   słabsze.   Z 
konsementem: surowsze. Art. 66

1

 k.c. - nie chodzi o oferty dot. poczty e-mail lub innych 

środków porozumiewania się na odległość (tu – zastosowanie mają przepisy art. 61 § 2 
k.c. Art 66

1

  k.c. odnosi się do ofert w postaci elektronicznej, lecz nieadresowanych 

indywidualnie   (składanie   oświadczeń   woli   w   trybie  off   line-   brak   możliwości 
bezpośredniego kontaktu. Warunki do spełnienia:

■

uzależnienie skuteczności zgłoszenia oferty od niezwłocznego potwierdzenia jej 
otrzymania (tylko wtedy wiąże oferenta w zakresie WIEDZY o ofercie)

■

poinformowanie   oblata   przed   zawarciem   umowy   w   sposób   jednoznaczny   i 
zrozumiały o okolicznosciach wskazanych w art. 66

1

 § 2 k.c.

●

Ustanie stanu związania ofertą.  Termin związania – okreslony w ofercie, gdy nie jest 
okreslony, dwie sytuacje (art. 66 § 2):

○

gdy oferta złozona w obecnosci drugiej strony lub za pomocą środka bezpośredniego 
porozumiewania   się   (telefon)   –   przestaje   wiązać,   jeżeli   nie   została   przyjęta 
niezwłocznie – czyli w czasie rozmowy;

○

gdy   złozona   za   pomocą   innych   środków   (list,   telegram)   –   oferta   przestaje 
obowiązywac,   gdy  składający  ofertę   mógł   w   zwykłym   toku   czynnosci   otrzymać 
odpowiedź wysłaną bez nieuzasadnionego opóźnienia (art. 66 § 2 k.c.). Art. 67 k.c. - 
gdy   opóźnienia   wynika   z   problemów   ze   środkami   łączności   –   z   treści   lub 
okolicznosci wynika, że zostało wysłane w czasie właściwym, umowa dochodzi do 
skutku   (wyjątek:   gdy   składający   ofertę   zawiadomi   drugą   stronę,   iż   z   powodu 
opóźnienia uznaje umowę za nie zawartą (ryzyko opóźnienia ponosi adresat oferty).

○

Śmierć oferenta: art. 61 i 62 k.c. - związanie ofertą wygasa, gdy skutek taki został 
zastrzegł   oferent   lub   gdy   wykonanie   umowy   wiąże   się   z   osoba   oferenta   (np. 
namalowanie portretu).

○

Oferta   odwołalna:   art.   66

2

  k.c.   -   między   przedsiębiorcami.   Oferta   może   być 

odwołana,   gdy  umowa  nie   została   jeszcze   zawarta,   a  oświadczenie  o  odwołaniu 
oferty zostało złożone oblatowi przed wysłaniem przez niego oświadczenia o przyję-
ciu oferty. Oferty nie można  odwołać, jeśli wynika to z jej treści lub okreslono w 
niej termin przyjęcia.

●

Przyjęcie oferty.  Zasada: oświadczenie woli o przyjęciu oferty powinno być złozone 
oferentowi. Gdy nie doszło do niego wg art. 61 k.c., nie wywołuje stuków prawnych. 
Wyjątki   (art.   69   k.c.),   gdy   umowa   dochodzi   do   skutku,   gdy   oblat   przystapi   do   jej 
wykonania: wskazuje na to zwyczaj; wynika to z treści oferty.

52. Negocjacje.

●

Art. 72 k.c. - wzajemne oddziaływanie stron w celu zawarcia umowy.Wymiana informacji o 
istotnych dla umowy okolicznościach, oceny dot. gospodarczych wartości proponowanych 
świadczeń, itd. Proces płynny, ciągły. 

●

W czasie trwania negocjacji: strony nie są związane swoimi oświadczeniami. Nie można 
negocjacji   prowadzić   bez   zamiaru   zawarcia   umowy   czy   dla   pozoru   (art.   72  §   2   k.c.). 
Naruszenie: sankcja odszkodowawcza w granicach ujemnego interesu umownego. Odpo-
wiedzialność: na zasadzie deliktowej (zastrzeżenie poufności art. 72

1

 § 2 k.c.).

●

Zawarcie umowy.  Art. 72 k.c.: uzgodnienie wszystkich postanowień umowy,  które były 
poruszane w negocja-cjach   jest   podstawą   uznania,   że   umowa   została   zawarta.   Zakres 
negocjacji określa więc treść umowy. Art. 72 k.c. to tylko reguła interpretacyjna. Strony 
mogą uznać, ż umowa zawarta po uzgodnieniu elementów koniecznych.

●

List intencyjny. Wyraża dążenie stron do zawarcia negocjowanej umowy. Nie jest jednak 
definitywną umową cywilnoprawną. Nie kreuje obowiązku prawnego zawarcia umowy (nie 
można żądać zawarcia umowy w trybie art. 64 k.c.). Określają jedynie postępowanie stron w 
czasie  negocjacji. 

53. Zawarcie umowy aukcji i przetargu, unieważnienie umowy.

●

Aukcja. Art. 70

2

  k.c. Licytanci są obecni w miejscu aukcji lub komunikujący się przy 

pomocy   środka   bezpośredniej   komunikacji   składają   oferty   –   słownie   lub   znakami. 
Oferta   przestaje   wiązać   w   przypadku   przelicytowania.   Zawarcie   umowy:   udzielenie 
przybicia (art. 70

2

 § 2 k.c.) - trzykrotne wezwanie, brak chętnych. Umowa nie dochodzi 

do skutku, gdy ważność jej zależy od spełnienia szczegolnych wymagań przewidzianych 
ustawą. Wówczas możliwość dochodzenia przed sądem zawarcia umowy (art. 64 k.c.).

●

Przetarg.  Oferty   składane   są     w   okresie   i   miejscu   wskazanym   przez   organizatora. 
Oferty są rozpatrzywane bez udziału oferentów (art. 70

3

 § 1 k.c.). Przypadki skompliko-

wane: komisja przetargowa (jej opinia zwykle przeważa, jednak nie jest wiążąca dla 
organizatora). Wybiera się najkorzytniejszą ofertę, można nie wybrać żadnej (przetarg 
zamknięty, nie ma umowy). Trzeba niezwłocznie powiadomić uczestników o wynikach 
(sancka   odszkodowawcza).   Art.   70

3

  §   4   k.c.   -   umowa   zawarta   zostaje   w   chwili 

otrzymania   przez   składającego   ofertę   oświadczenia   organizatora   przetargu   o   jej 
wybraniu (warunki przetargu mogą to inaczej regulować). Ważność też może zależeć od 
spełnienia   szczegolnych   wymagań   przewidzianych   ustawą.   Istnieje   możliwość 
dochodzenia przed sądem zawarcia umowy (art. 64 k.c.), np. gdy strona uchyla się od 
złożenia stosownego oświadczenia woli.

●

Art. 70

5

 k.c. Unieważnienia żądać mogą:

○

organizator, który jest zarazem stroną umowy;

○

uczestnik, nawet gdy jego oferta nie została wybrana;

○

inna osoba, jeśli umowa została zawarta na jej rachuek lub zlecenie. Unieważnienie 
– osoba musi się ujawnić.

●

Przesłanki:   naganne   działanie:   wpływanie   na   wynik   aukcji   lub   przetargu   w   sposób 
sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami przez stronę umowy, innego uczestnika 
lub osobę działającą w porozumieniu z nimi (art. 70

5

  § 1 k.c.). Dobre obyczaje – jak 

„zasady współżycia społecznego” z art. 58 § 2 k.c.

●

Unieważnienia dokonuje sąd, wyrok ma charakter konstytutywny.

54. Przedstawicielstwo - pojęcie i rodzaje.

●

Przedstawicielstwo to działanie w cudzym imieniu. Przedstawiciel dokonuje z jakąś osobą 
trzecią czynności prawnej. Aby działanie w cudzym imieniu wywołało skutek prawny, musi 
być umocowanie. Kompetencja ta przysługuje z mocy ustawy lub oświadczenia woli osoby 
upoważniającej. Umocowanie może dotyczyć każdej czynności prawnej.

●

Rodzaje. 

○

Pełnomocnictwo. Źródło umocowania: jednostronne oświadczenie woli mocodawcy.

○

przedstawicielstwo ustawowe. Źródło to inne zdarzenia prawne niż czynność prawna 
reprezentowanego.

55. Przedstawicielstwo ustawowe.

Przedstawicielstwo   ustawowe   –   źródłem   umocowania   są   inne   zdarzenia   prawne   niż 
czynność   prawna   reprezentowanego.   Ustawa   może   bezpośrednio   określać   zdarzenia 
kreujące umocowanie przedstawiciela ustawowego. Ustawa może też przyznać określonym 
organom   państwowym   kompetencje   do   ustanawiania   przedstawiciela,   który   też   będzie 
przedstawicielem   ustawowym   –   np.   ustanowienie   opiekunów   przez   sąd.   Czasem 
przedstawicielami ustawowymi są osoby z mocy prawa: rodzice.

56. Pełnomocnictwo - pojęcie i rodzaje.

●

pojęcie. Pełnomocnictwo polega na reprezentowaniu mocodawcy przez pełnomocnika na 
podstawie   jednostronnego   oświadczenia   woli   mocodawcy.  Pełnomocnictwo   legitymuje 
pełnomocnika   do   dokonywania   czynności   prawnych   w   imieniu   mocodawcy  zatem   jego 
zakres powinien być wyraźnie i precyzyjnie określony.

●

Rodzaje. 

○

pełnomocnictwo ogólne – obejmuje tylko umocowanie do czynności zwykłego zarządu; 
wymaga zachowania formy pisemnej pod sankcją nieważności;

○

pełnomocnictwo   rodzajowe   (gatunkowe)   –   wskazuje   określoną   kategorię   czynności 
prawnych, do których umocowany jest pełnomocnik; nie jest dopuszczalne w zakresie 
tych czynności prawnych, co do których ustawa wymaga udzielenia pełnomocnictwa 
szczególnego;

○

pełnomocnictwo   szczególne  –   dotyczy   indywidualnie   określonej   czynności   prawnej. 
Ryzyko naruszenia interesów mocodawcy jest mniejsze, dlatego ten typ pełnomocnictwa 
dopuszczalny jest w odniesieniu do wszystkich typów czynności prawnych, niemających 
ściśle osobistego charakteru.

57. Pełnomocnictwo - udzielenie, wygaśnięcie, stosunek podstawowy.

●

udzielenie. 

○

Pełnomocnik musi mieć zdolność do czynności prawnych (wystarczy ograniczona). 

○

Dwa   poglądy:   oświadczenie   woli   ustanawiające   pełnomocnika   musi   być   udzielone 
pełnomocnikowi lub  osobie trzeciej.

○

W dowolnej formie, także  per facta concludentia  lub w tolerowaniu wystepowania w 
swoim imieniu, z wyjątkiem  dwóch sytuacji:

○

ustanowienie dalszych pełnomocników jest dopuszczalne, jeśli:

■

wynika to z treści pełnomocnictwa, 

■

wynika z ustawy

■

wynika ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.

●

wygaśnięcie. Może wygasać z różnych przyczyn. 

○

okoliczności wskazane w treści samego pełnomocnictwa

○

odwołanie pełnomocnictwa, może to się stać w każdym czasie i bez uzasadnienia

○

śmierć pełnomocnika lub mocodawcy.

○

Likwidacja osoby prawnej.

○

Zrzeczenie się pełnomocnictwa przez pełnomocnika

○

sporne: uprata przez pełnomocnika zdolności do czynności prawnych

●

stosunek podstawowy. To stosunek sprzężony z pełnomocnictwem stosunek prawny.

○

Pełnomocnictwo wyznacza kompetencję do działania w cudzym  imieniu, a stosunek 
podstawowy   wskazuje,   w   jakim   celu   pełnomocnictwo   zostało   udzielone   (sens 
gospodarczy).

○

Treść stosunku podstawowego może się różnić od odpowiedniej treści pełnomocnictwa.

58. Prokura.

●

Pojęcie. To rodzaj pełnomocnictwa przystosowany do działalności gospodarczej przedsię-
biorców. Obejmuje szeroki zakres umocowania prokurenta, o przejrzystej dla kontrahentów 
treści   (szczególne   zaufanie   podmiotu   do   prokurenta).   Stanowi   postać   pełnomocnictwa, 
jednak normy go dot. należy stosować uzupełniająco, w zakresie w jakim nie koliduje z 
ustawową regulacją prokury.

●

Podmioty   kompetentne   do   udzielania   prokury:   wyłącznie   przedsiębiorcy   podlegający 
obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców (pewność obrotu gospodarczego).

●

Udzielenie   prokury.   To   jednostronna   czynność   prawna   przedsiębiorcy,   forma   zwykła 
pisemna, zastrzeżona pod rygorem nieważności.

●

Prokurent:   osoba   o   pełnej   zdolności   do   czynności   prawnych,   prokura   nie   może   by 
przeniesiona na inną osobę.

●

Zakres.   Odnosi   się   do   stosunków   z   innymi   przedsiębiorcami   w   zakresie   związanym   z 
prowadzeniem przedsiębiorstwa (czynności materialne i procesowe).

●

Wyłączenia (postanowienia poniższe w treści prokury: nieważne):

○

zbycie przedsiębiorstwa,

○

oddanie go w czasowe korzystanie

○

zbywanie i obciążanie nieruchomości.

●

Wygaśnięcie:   odwołanie,   zdarzenia   związane   z   ustaleniem   dotychczasowej   działalności, 
śmierć prokurenta (ale nie przedsiębiorcy).

59. Nieważność czynności prawnej.

●

Czynność jest nieważna w razie:

○

sprzeczności oświadczenia woli z normami ius cogens lub zasadami współż. Społ.

○

braku odpowiedniej zdolności do czynności prawnej

○

niektórych wad oświadczenia woli

○

niedochowanie formy przewidzianej ze skutkiem ad solemitatem.

●

Bezwzględnie nieważna czynność prawna:

○

nie wywiera skutków prawnych jako czynność prawna

○

nieważna od samego początku i to ex lege

○

sąd z urzedu, nie na wniosek strony zainteresowanej

○

ma charakter definitywny – każdy i zawsze może się na nią powołać.

○

Nieważność może się odnosić do całości lub części czynności prawnej.

60. Wzruszalność czynności prawnej.

●

Czynność prawna wzruszalna wywołuje wszystkie określone w jej treści skutki prawne. 
Skutki te mogą ulec uchyleniu lub zmianie, jeżeli uprawniona do tego osoba skorzysta z 
przysługującego jej w tym względzie prawa podmiotowego i to we wskazanym terminie. 

●

Czynność prawna może być wzruszona przez:

○

samo   oświadczenie   woli   uprawnionego   podmiotu.   W   takiej   postaci   następuje 
uchylenie   się   od   skutków   złożonego   oświadczenia   woli   pod   wpływem   błędu, 
podstępu czy groźby.

○

konstytutywne orzeczenie sądu, prowadzące do unieważnienia albo do zmiany treści 
czynności prawnej.

●

Jeżeli   czynność   pr.   zostanie   wzruszona,   konsekwencje   stąd   wynikające   następują   ze 
skutkiem   wstecznym,   czyli   od   chwili   dokonania   wzruszonej   czynności   prawnej. 
Uprawnienie do wzruszania czynności pr. jest ograniczone zawitym terminem.

61. Bezskuteczność zawieszona czynności prawnej.

●

Mowa tu o tymczasowym wstrzymaniu skutków dokonanej czynności prawnej do momentu 
nadejścia   określonego   zdarzenia.   Wadliwie   dokonana   czynność   prawna   nie   wywołuje 
przewidzianych w niej skutków prawnych, ale wiąże strony w tym sensie, że żadna z nich 

nie może w okresie oczekiwania uwolnić się od zawartej umowy,  powołując się na jej 
nieważność. 

●

Tylko przepis ustawy może wyznaczać sytuacje, w których powstaje stan bezskuteczności 
zawieszonej   czynności   prawnej.   Także   przepis   ustawy   wskazuje   zdarzenie,   od   którego 
ziszczenia   zależy  pełna   skuteczność   czynności   prawnej.   Zdarzeniem   tym   jest   zgoda   na 
czynność prawną – potwierdzenie. Gdy zostanie ona udzielona, ma moc wsteczną.

●

Podmiotami uprawnionymi do potwierdzenia czynności prawnej. z reguły są osoby trzecie, 
których interesy wymagają ochrony w razie dokonania czynności prawnej. 

62. Bezskuteczność względna czynności prawnej.

●

Ustawodawca   posługuje   się   tą   konstrukcją,   gdy  z   jakichś   szczególnych   powodów   chce 
zapobiec temu, aby niewadliwa czynność prawna (umowa) nie uniemożliwiała wykonywa-
nia prawa jakiejś innej osoby, nieuczestniczącej w owej czynności pr. (umowie). Bezsku-
teczność względna ma ograniczony podmiotowo zakres oddziaływania. Prowadzi do tego, 
że podmiot nią chroniony (wierzyciel) może wykonywać swoje prawo (wierzytelność) tak, 
jakby   czynność   ta   w   ogóle   nie   została   dokonana   –   może   więc   realizować   swoją 
wierzytelność nie tylko wobec swojego dłużnika, ale również wobec jego kontrahenta. W 
ten   sposób   wierzytelność   uprawnionego   uzyskuje   poszerzoną   skuteczność   wykraczającą 
poza krąg wyznaczony typowymi uprawnieniami względnymi. 

●

Konstrukcja bezskuteczności względnej znajduje zastosowanie  z mocy samego prawa ora z 
mocy konstytutywnego orzeczenia sądu. 

●

Konstrukcja bezskuteczności względnej na podstawie art. 59 KC – w razie zawarcia umowy, 
której   wykonanie   czyni   całkowicie   lub   częściowo   niemożliwym   zadośćuczynienie 
roszczeniu osoby trzecie, osoba ta może żądać uznania umowy za bezskuteczną w stosunku 
do niej, jeżeli strony o jej roszczeniu wiedziały albo jeżeli umowa była nieodpłatna.

●

Przesłanki zastosowania tej normy:

○

jakiś A (osoba trzecia) ma roszczenie wobec B ( dłużnika A);

○

po   powstaniu   roszczenia,   B   zawarł   z   jakimś   C   umowę,   której   wykonanie   czyni 
całkowicie lub częściowo niemożliwym zadośćuczynienie roszczeniu A wobec B;

○

jeżeli umowa B z C była odpłatna, A może korzystać z ochrony art. 59 KC tylko 
wtedy, gdy strony tej umowy wiedziały o wcześniejszym roszczeniu A wobec B. 
Natomiast jeśli B i C zawarli umowę nieodpłatną, to korzystne dla A konsekwencje 
przewidziane   w   art.   59   KC   nastąpią   także   wtedy,   gdy   B   i   C   nie   wiedzieli   o 
wcześniejszym roszczeniu A wobec B.

●

Jeżeli spełnią się wspomniane przesłanki zastosowania art. 59 KC, osoba trzecia ( A ) może 
żądać   uznania   umowy  zawartej   między  B   i   C   za   bezskuteczną   w   stosunku   do   niej.   O 
bezskuteczności   orzeka   sąd   w   wyroku   konstytutywnym,   na   skutek   powództwa 
skierowanego przeciwko wszystkim uczestnikom umowy ( czyli B i C ).

63. Instytucja dawności - pojęcie, funkcja, rodzaje.

●

Pojęcie.   To   zdarzenia   cywilnoprawne   innego   rodzaju   niż   czynności   prawne.   Swoistym 
elementem jest upływ czasu. To konieczna, choć nie jedyna przesłanka.

●

Funkcje.

○

likwidacja kolizji między treścią stosunków prawnych a utrzymującymi się od dłuższego 
czasu stosunkami faktycznymi

○

klarowanie niejasnych sytuacji prawnych.

●

Rodzaje. 

○

Nabycie prawa. Ustawa wiąże skutek prawny z zasiedzeniem i przemilczeniem. 

■

Zasiedzenie: nabycie prawa podmiotowego w nastepstwie długotrwałego faktycz-
nego wykonywania prawa przez osobe nieuprawnioną

■

przemilczenie ów skutek nabywczy wiążek z bezczynnością uprawnionego,

○

osłabienie lub utrata przysługującego komuś prawa, jeśli nie zrealizuje go w określonym 

czasie. Funkcje te spełniają przedawnie i terminy zawite.

64. Przedawnienie - pojęcie, terminy, okoliczności wpływające na bieg terminów przedaw-

nienia.

●

Pojęcie. Przedmiotem przedawnienia są wyłącznie cywilnoprawne roszczenia majątkowe; 
roszczeniu NIE podlegają:

○

roszczenia mniemające charakteru cywilnoprawnego

○

uprawnienia cywilnoprawne innej postaci niż roszczenia

○

roszczenia niemajątkowe

○

wyjątki ustanowione w ustawie

●

sensem przedawnienia jest to, że po upływie określonego terminu dłużnik może uchylić się 
od jego zaspokojenia; sąd nie może rozpatrywać zarzutu przedawnienia z urzędu, robi to 
dopiero po wniesieniu zarzutu przedawnienia przez dłużnika. Sąd może nie uwzględnić 
zarzutu, jeżeli uzna iż byłoby to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Dłużnik 
może   zrzec   się   korzystania   z   zarzutu   przedawnienia.   Jest   to   jednostronna,   nieformalna, 
wymagająca dojścia do drugiej strony i nieodwołalna czynność prawna, która może być 
ważnie dokonana dopiero po upływie terminu przedawnienia. 

●

Skutek. Roszczenie przedawnione nie gaśnie, a jedynie nie będzie mogło być przymusowo 
zrealizowane,   ponieważ   sąd   oddali   powództwo   uprawnionego   w   razie   upływu   terminu 
przedawnienia i gdy dłużnik nie podniesie zarzutu przedawnienia. Roszczenie ma wtedy 
charakter roszczenia niezupełnego – nie korzysta ono z pełnej ochrony państwa, a nadal 
uznawane jest za istniejące. Dłużnik zwracając należność po upływie terminu przedawnienia 
nie może wnosić o jego zwrot, ponieważ w świetle prawa wypełnia on zobowiązanie. 

●

Terminy przedawnienia, obliczanie biegu terminu.

○

Długość   terminów   przedawnienia   określa   ustawa   normami   bezwzględnie   obowią-
zującymi (art. 119 k.c.), nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną.

○

 Trzyletni okres przedawnienia obejmuje roszczenia

■

o   świadczenie   okresowe   -  dłużnik   zobowiązany  jest  spełniać   je  periodycznie,   w 
określonych z góry odstępach czasowych (np. czynsz najmu, odsetki)  

■

roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej 

○

Dziesięcioletni okres przedawnienia odnosi się do innych roszczeń. 

○

W szeregu szczególnych przypadków system prawny przewiduje terminy przedawnienia 
o innej długości; niektóre roszczenia nie podlegają w ogóle przedawnieniu.

○

Bieg   terminów   przedawnienia   rozpoczyna   się   od   dnia,   kiedy   roszczenie   stało   się 
wymagalne, a poza tym:

■

bieg   przedawnienia   roszczeń   o   zaniechanie   rozpoczyna   się   od   dnia,   w   którym 
dłużnik nie zastosował się do treści zobowiązania

■

czasem   wymagalność   roszczenia   zależy   od   podjęcia   określonej   czynności   przez 
uprawnionego - w szczególności od wezwania dłużnika do wykonania świadczenia. 
Ustawodawca określił, że bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w 
którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w 
najwcześniej możliwym terminie

●

okoliczności wpływające na bieg terminów przedawnienia.

○

Zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Art. 121. Bieg przedawnienia nie rozpoczyna 
się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu:

■

co do roszczeń, które przysługują dzieciom przeciwko rodzicom - przez czas trwania 
władzy rodzicielskiej;

■

co   do   roszczeń,   które   przysługują   osobom   nie   mającym   pełnej   zdolności   do 
czynności prawnych przeciwko osobom sprawującym opiekę lub kuratelę - przez 
czas sprawowania przez te osoby opieki lub kurateli;

■

co   do   roszczeń,   które   przysługują   jednemu   z   małżonków   przeciwko   drugiemu   - 
przez czas trwania małżeństwa;

■

co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich 
dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw 
danego rodzaju - przez czas trwania przeszkody.

■

Konsekwencje   prawne   zawieszenia   zależą   od   tego   w   jakiej   fazie   biegu 
przedawnienia   występują   te   stany  rzeczy   .   Pod   tym   względem   można   wyróżnić 
następujące typy sytuacji:

●

stany rzeczy powodujące zawieszenie istnieją w momencie, w którym według 
reguł ogólnych powinien rozpocząć się bieg przedawnienia. Następuje wówczas 
przesunięcie   początku   tego   biegu   do   chwili   ustania   wspomnianych   stanów 
rzeczy.

●

pojawiają się one już po rozpoczęciu biegu przedawnienia. W wypadku takim 
okresu ich trwania nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia . W 
konsekwencji po ustaniu stanu rzeczy powodującego zawieszenie przedawnienia, 
nie biegnie ono od początku, lecz w dalszym ciągu, a więc z doliczeniem okresu 
jaki   minął   o   początku   biegu   do   pojawienia   się   stanu   rzeczy   powodującego 
zawieszenie.

■

W myśl 121 artykułu zawieszenie powoduje siła wyższa bądź stosunek rodzinny lub 
opiekuńczy.   Ten   wykaz   uzupełnia   art.   122   KC   mając   na   względzie   potrzebę 
silniejszej ochrony interesów osób, które same nie mogą dochodzić swoich roszczeń.

○

Przerwanie biegu terminu przedawnienia. Zawsze następuje wskutek zdarzenia, które 
występuje w toku terminu przedawnienia. Powoduje ono ten skutek, że nie uwzględnia 
się   czasu   jaki   minął   od   rozpoczęcia   biegu   przedawnienia   do   wystąpienia   zdarzenia 
powodującego przerwę. Po przerwie przedawnienie biegnie więc od nowa. Przerwę w 
biegu przedawnienia powodują dwa zdarzenia: 

■

podjęcie   dochodzenia   roszczenia   przez   uprawnionego.   Przerwane   przedawnienie 
biegnie na nowo dopiero od zakończenia postępowania przed odpowiednim organem 
lub   sądem   polubownym   albo   przez   wszczęcie   mediacji.   Roszczenie   stwierdzone 
prawomocnym wyrokiem sądu lub innego organu   powołanego do rozpoznawania 
spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie 
stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym albo ugodą 
zawartą przed mediatorem zatwierdzoną przez sąd, przedawnia się z upływem 10 lat, 
chociażby   termin   przedawnienia   roszczeń   tego   rodzaju   był   krótszy.   Jeżeli 
stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenia o 
świadczenia okresowe należne w przyszłości ulega przedawnieniu 3-letniemu.

■

uznanie roszczenia przez dłużnika. Chodzi o działanie podjęte nie przed organem 
państwowym lub sądem polubownym. To oświadczenie wiedzy, nie woli. Wywoła 
skutek, gdy oświadczenie dojdzie do wiadomości wierzyciela.

●

Nie wywiera innych skutków prawnych oprócz przerwania biegu przedawnienia.
Gdy dłużnik uznał dług po upływie terminu przedawnienia, jego dotychczasowa 
sytuacja prawna nie ulega zmianie, tzn, że dług nadal pozostaje niezaskarżalny. 

65. Terminy zawite - pojęcie i rodzaje

●

Wyznaczone terminy do wykonywania uprawnień określa się zbiorczą nazwą zawitych lub 
prekluzyjnych.  W  odróżnieniu   od  przedawnienia  terminy  te  ustanowione   zostały  przede 
wszystkim dla realizacji celów o doniosłości ogólnospołecznej lub dla silniejszej ochrony 
dłużników. Charakteryzuje je znaczny rygoryzm prawny, przejawiający się głównie w tym, 
że   wskutek   bezczynności   uprawnionego   w   ciągu   określonego   ustawą   terminu   następuje 
wygaśnięcie przysługującego mu prawa. Poza tym występują pomiędzy poszczególnymi 
typami terminów zawitych znaczne różnice funkcjonalne i konstrukcyjno-prawne.

●

Ważniejsze typy:

○

termin   do   dochodzenia   prawa   przed   organem   państwowym,   takie   jak   dochodzenie 
roszczeń, terminy dochodzenia praw stanu cywilnego, terminy do wytaczania powództw 

o ukształtowanie lub ustalenie praw majątkowych.

○

terminy do dokonywania czynności pozasądowych, takich jak: terminy do wykonywania 
praw   kształtujących   o   charakterze   majątkowym   lub   niemajątkowym,   terminy   do 
wykonywania zawiadomień 

○

terminy wygaśnięcia praw podmiotowych.

●

Dla terminów zawitych brak jest jakichkolwiek przepisów ogólnych. Terminy te są na ogół 
bardzo krótkie. Mają charakter norm bezwzględnie wiążących. Upływ terminów zawitych 
powoduje wygaśnięcie uprawnienia. Z uwagi na to sąd uwzględnia ten fakt z urzędu, a nie 
dopiero   na   skutek   zarzutu   podniesionego   przez   tego   przeciwko   komu   uprawnienie   się 
kieruje. Terminy zawite są najbliższe instytucji przedawnienia.

66. Odpowiedzialność osobista dłużnika - jej cechy i ograniczenia (przykłady w ustawo-

dawstwie).

●

Odpowiedzialność osobista. Co do zasady dłużnik i tylko dłużnik odpowiada całym swoim 
majątkiem jaki ma w chwili prowadzenia egzekucji. Sposoby realizacji przymusu wskazane 
są w przepisach k.p.c. dot. postępowania egzekucyjnego (art. 758 k.p.c. i nast.). 

●

Ograniczenia: odstępstwa od zasady pełnej odpowiedzialności majątkowej. Występuje ona 
w dwóch postaciach:

○

pierwsza   polega   na   tym   że   dłużnik   odpowiada   określoną   częścią   swojego   majątku, 
wyodrębnioną według wskazanych w  ustawie kryteriów. Ograniczenie odnosi się do 
kwestii cum virbus patrimonii (czym dłużnik odpowiada). 

■

Przykład:   do   chwili   przyjęcia   spadku   spadkobierca   ponosi   odpowiedzialność   za 
długi spadkowe tylko ze spadku. Podobnie: majątek małżonków.

○

drugi sposób polega na wskazaniu maksymalnej wartości jaka może być uzyskana z 
majątku osoby odpowiedzialnej tu w przeciwieństwie do pierwszego sposobu wartości 
tej można dochodzić z całego majątku dłużnika, płaszczyzna pro virbus patrimonii – za 
co dłużnik odpowiada. Wysokość długu może być inna niż wysokość odpowiedzialn.

■

Przykład:   spadek   z   dobrodziejstwem   inwentarza,   ograniczenie   odpowiedzialności 
nabywcy przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego  do jego wartości.

67. Odpowiedzialność rzeczowa dłużnika – jej cechy oraz przykłady.

●

Wierzyciel  może dochodzić zaspokojenia swojej wierzytelności z wartości, jaką stanowi 
indywidualnie oznaczona rzecz. Odpowiedzialność tę ponosi każdoczesny właściciel rzeczy 
którym nie musi być dłużnik. 

○

Np. zastaw, hipoteka, dożywocie (art. 910 k.c.). 

●

Uprawnienie   wierzyciela   ma   w   tym   zakresie   charakter   bezwzględny.  W  toku   egzekucji 
zyskuje on pierwszeństwo przed rzeczami osobistymi własciciela rzeczy obciążonej.

68. Różnice między odpowiedzialnością osobistą a rzeczową.

Odpowiedzialność   rzeczowa   jest   korzystniejsza,   gdyż   zabezpiecza   wierzyciela   przed 
niekorzystnymi zmianami w majątku dłużnika w czasie między powstaniem zobowiązania a 
jego wymagalnością. Przy odpowiedzialnosci rzeczowej  jest gwarancja priorytetu zaspoko-
jenia  przed wierzycielami, wb których dłużnik ma odpowiedzialność osobistą. Ma charakter 
bezwzględny.

69. Rozszerzona skuteczność wierzytelności.

Ochronę   interesów   wierzyciela   uzasadnia   niekiedy   rozszerzenie   skuteczności   jego 
wierzytelności   poza   ścisły   stosunek   względny   łączący   go   z   pierwotnym   dłużnikiem. 
Następujące instytucje służą poszerzonej ochronie wierzyciela: 

●

skarga   pauliańska   zwana   teraz   ochroną   wierzyciela   w   razie   niewypłacalności   dłużnika 
527-534 KC

●

Art.   59.   W   razie   zawarcia   umowy,   której   wykonanie   czyni   całkowicie   lub   częściowo 

niemożliwym zadośćuczynienie roszczeniu osoby trzeciej, osoba ta może żądać uznania 
umowy za bezskuteczną w stosunku do niej, jeżeli strony o jej roszczeniu wiedziały albo 
jeżeli   umowa   była   nieodpłatna.   Uznania   umowy   za   bezskuteczną   nie   można   żądać   po 
upływie roku od jej zawarcia.

●

przepisy o czynach niedozwolonych

●

zobowiązania realne przez swoiste wyznaczenie osoby dłużnika

Inaczej   należy   zakwalifikować   przypadki   gdy   wyjątkowo   wierzycielowi   przysługuje  
ochrona typu bezwzględnego. Dotyczy to najemcy lokalu mieszkalnego, któremu art. 690 
KC zapewnia analogiczną ochronę do ochrony prawa własności oraz prawa dożywocia,  
które obciąża nieruchomość.

70. Dług a odpowiedzialność.

●

Dług   jest   to   zespół   obowiązków   dłużnika.  Wykonanie   tych   obowiązków   ma   na   celu 
zaspokojenie   interesu   wierzyciela,   określonego   jego   prawem   podmiotowym.   Dłużnik 
powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego 
celowi społeczno – gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a także w sposób 
odpowiadający   zwyczajom.   W  taki   sam   sposób   wierzyciel   powinien   współdziałać   przy 
wykonaniu   zobowiązania.   Podstawowym   obowiązkiem   dłużnika   jest   spełnienie 
świadczenia.   Jednakże   wierzycielowi   mogą   przysługiwać   względem   dłużnika   także 
uprawnienia kształtujące, które realizują się bez współdziałania dłużnika. W związku z tym 
nie przybierają one postaci spełnienia świadczenia, aczkolwiek dłużnik zobowiązany jest 
dostosować   swoje   zachowanie   do   następstw   zmienionego   przez   czynność   prawo 
kształtującą   stosunku   zobowiązaniowego.   Zobowiązanie   gaśnie,   gdy   wierzyciel   został 
zaspokojony nie tylko przez dłużnika, lecz również przez osobę trzecią albo gdy spośród 
kilku dłużników zobowiązanych z różnych lub z tych samych tytułów prawnych — jeden 
wykonał świadczenie. 

●

Odpowiedzialność   jest   to   termin,   który   łączy   się   z   ujemnymi   następstwami   prawnymi, 
przewidzianym   dla   jakiegoś   podmiotu   w   związku   ze   ziszczeniem   się   pewnych   zdarzeń 
kwalifikowanych negatywnie przez system prawny. Do takich zdarzeń należy niewykonanie 
lub   nienależyte   wykonanie   zobowiązań   przez   dłużnika.   W   tym   przypadku   dłużnik   jest 
obowiązany naprawić wierzycielowi wynikłą stąd szkodę. System prawny przewiduje różne 
sposoby zaspokajania interesu wierzyciela,  a więc  sankcję za  niedopełnienie obowiązku 
prawnego pierwotnego lub następczego. O osobie, która podlega takiemu przymusowi mówi 
się,   że   ponosi   odpowiedzialność,   ale   jest   to   pojecie   węższe   odpowiedzialności,   która 
charakteryzuje się uprawnieniem do zastosowania przymusu do zaspokojenia wierzyciela. 
Różnica   tutaj   między   długiem   a   odpowiedzialnością   jest   znaczna   –   dług   polega   na 
powinności spełnienia określonego świadczenia na rzecz wierzyciela a odpowiedzialność to 
dopuszczalność stosowania przymusu realizowanego przeważnie przez organy państwowe. 

71. Zdarzenia powodujące powstanie stosunku zobowiązaniowego.

●

Czynności prawne. 

○

Umowa – główny instrument organizujący stosunki zobowiązaniowe.

○

jednostronne   czynności   prawne   (art.   919-921   i   968   k.c.).   Jednak   ze   względu   na 
bezpieczeństwo   obrotu   prawnego   nie   można   bez   zgody   osoby   zainteresowanej 
zobowiązać   i   przyznac   mu   prawa.   Dopuszczalność   zobowiązania   w   drodze 
jednostronnej czynnosci prawnej – tylko w przypadkach wskazanych w ustawie.

●

Akt administracyjny. Organ administracji publicznej musi mieć na wydanie indywidualnego 
aktu   administracyjnego   wyraźne   upoważnienie   w   ustawie.   Może   taki   akt   nakładać 
obowiązek na adresata. Rodzaje:

○

o   skutkach   bezpośrednich,   bez   dokonania   czynności   prawnej   powoduje   powstanie, 
zmianę lub zgaśnięcie stosunku cywilnoprawnego,

○

o skutkach pośrednich stanowią konieczną przesłankę dokonania czynności prawnej. 

Np. pozwolenie na sprzedaż nieruchomości cudzoziemcowi – najpierw decyzja adminis-
tracyjna, później sprzedaż. Bez decyzji – czynność nieważna.

●

Konstytutywne   orzeczenia   sądów.   Sąd   ma   kompetencję   do   wydawania   orzeczeń 
deklaratoryjnych, do wydawania orzeczeń konstytutywnych, które są zdarzeniami prawnymi 
(kreuja,   zmieniają,   powodują   wygaśnięcie   stosunku   prawnego)   konieczne   jest   wyraźne 
upoważnienie ustawowe (art.64, 390 § 2 k.c.).

●

Inne zdarzenia: czyny niedozwolone (art. 415-449 k.c.), bezpodstawne wzbogacenie (art. 
405-414k.c.), prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia (art. 752-757 k.c.).

72. Stosunek zobowiązaniowy - pojęcie i elementy.

●

Pojęcie.   Jest   to   rodzaj   stosunku   cywilnoprawnego   o   swoistych   cechach   wskazanych   w 
odpowiednich normach prawa zobowiązań (art. 353 k.c.). Zobowiązanie polega na tym, że 
wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. 
Świadczenie może polegać na działaniu albo na zaniechaniu.  

●

Przedmiot zobowiązania to świadczenie – wskazane treścią zobowiązania zachowanie się 
dłużnika na rzecz wierzyciela Osoby stosunku nie muszą być znane już w chwili powstania 
zobowiązania   choć   najczęściej   tak   jest.   W   zobowiązaniach   wynikających   z   umów 
wzajemnych strony najczęściej występują w 2 rolach, jako wierzyciel i dłużnik zarazem np. 
sprzedaż. 

●

Elementy. Uprawnienia wierzyciela to wierzytelność, obowiązki dłużnika to dług. 

○

Wierzytelność- prawo podmiotowe przysługujące wierzycielowi, służy ono podmiotowi 
do   zaspo-kojenia   jego   interesów,   nie   mogą   być   one   sprzeczne   ze   społeczno-
gospodarczym   przeznaczeniem   tego   prawa   lub   zasadami   współżycia   społecznego. 
Wierzytelność   jest   prawem   podmiotowym   względnym.   Kieruje   się   ona   bowiem 
przeciwko indywidualnie oznaczonej osobie jaką jest dłużnik i tylko przez niego może 
być naruszona (art. 353  § 1 k.c.). Wierzytelność i dług: elementy jednego stosunku 
zobowiązaniowego. 

■

Roszczenie   –  jeżeli   podmiot   zobowiązany,   został   już   w   momencie   powstania 
zobowiązania   zindywidualizowany,   a   należne   świadczenie   jest   już   od   samego 
początku dostatecznie ściśle oznaczone, wówczas wierzytelność przyjmuje postać 
roszczenia (uprawnienia podmiotowo i przedmiotowo skonkretyzowanego). Każda 
wierzytelność prowadzi do powstania roszczenia, najpóźniej w chwili świadczenia. 
Wierzyciel posiada uprawnienia kształtujące na mocy których ma on kompetencje do 
zniesienia   lub   zakończenia   lub   zmiany   stosunku   zobowiązaniowego   przez 
jednostronną czynność prawną (np. art. 672, 491, 365 k.c.).  

○

Dług. Korelatem wierzytelności jest dług rozumiany jako zespół obowiązków dłużnika. 
Zobowiązanie gaśnie gdy wierzyciel został zaspokojony nie tylko przez dłużnika ale 
przez osobę trzecią, albo gdy spośród kilku dłużników zobowiązanych z różnych lub 
tych samych tytułów prawnych, jeden wykonał świadczenie.

●

Zawsze wystepuje jedność stosunku zobowiązaniowego. Zmiana zachodząca w jednym z 
elementów ma wpływ na pozostałe.

73. Zobowiązania naturalne (inaczej niezupełne).

Zobowiązania te polegają na tym że dłużnik nie ponosi odpowiedzialności za swój dług. 
Chodzi   tu   o   zobowiązania   w   rozumieniu   prawnym.   Ich   głównymi   cechami   są 
niezaskarżalność   i   brak   obowiązku   zwrotu   świadczenia   wykonanego.   Brak   co   do   nich 
przepisów ogólnych w polskim prawie. Należą do nich:

●

zobowiązania w których roszczenie wierzyciela uległo przedawnieniu (art. 117 § 2 zd.1 
i 411 pkt 3 k.c.), 

●

zobowiązwania wynikające z gier lub zakładów (art.413 k.c.). Dopuszczalność potrące-
nia , uznania, odnowienia i żądania odszkodowania.

74. Zobowiązania realne.

Zobowiązania realne i niektóre sprzężone z wierzytelnością prawa bezwzględne. Wzmacia 
ochronę wierzyciela przez swoiste wyznaczenie osoby dłużnika.  Zobowiązania realne  to  
tylko te które przewiduje ustawa, np. najem , dzierżawa, odkup, pierwokup, dożywocie,  
timesharing, roszczenie o przeniesienie własności nieruchomości i inne roszczenia ściśle  
określone w ustawie. 

75. Niemożliwość spełnienia świadczenia i jej skutki prawne

●

Świadczenie   musi   być   możliwe   do   wykonania.   Umowa   o   świadczenie   niemożliwe   jest 
nieważna (art. 387 § 1 k.c.).

○

pierwotna   niemożliwośc   świadczenia   –   w   momencie   ziszczenia   się   zdarzenia,   które 
miało   spowodować   powstanie   zobowiązania   (zawarcie   umowy)   świadczenie   było 
niewykonalne

■

skutek prawny: zobowiązanie nie powstaje.

■

§ 2. Strona, która w chwili zawarcia umowy wiedziała o niemożliwości świadczenia, 
a drugiej strony z błędu nie wyprowadziła, obowiązana jest do naprawienia szkody, 
którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę nie wiedząc o niemożliwości 
świadczenia. Odszkodowanie w granicach ujemnego interesu umowy. Ani dłuznik, 
ani żaden inny podmiot nie jest w stanie spełnić świadczenia. Co trzeba wykazać:

●

szkodę;

●

czy jest w granicach ujemnego interesu umownego;

●

wykazanie,   że   druga   strona   wiedziała   o   niemożliwości,   a   nie   wyprowadziła 
kontrahenta z błędu.

○

Następcza. Decyduje to, czy dłuznik ponosi odpowiedzialność za okoliczności, które do 
tego doprowadziły;

■

art. 475 § 1 k.c. Jeżeli świadczenie stało się niemożliwe skutkiem okoliczności, za 
które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi, zobowiązanie wygasa. § 2. Jeżeli rzecz 
będąca przedmiotem świadczenia została zbyta, utracona lub uszkodzona, dłużnik 
obowiązany   jest   wydać   wszystko,   co   uzyskał   w   zamian   za   tę   rzecz   albo   jako 
naprawienie szkody.

■

jeżeli dłuznik nie wykaże tej okoliczności (zwykle z braku winy własnej oraz osób o 
których   mowa  w   art.  474  k.c.),   to  znajdą  zastosowanie   zasady z  art.   471  k.c.  i 
wierzycielowi bęzie się należało odszkodowanie za wykazaną przez siebie szkodę 
oraz na zasadach z art. 475 k.v będzie mógł żądać wydania surogatów.

76. Świadczenia jednorazowe, ciągłe i okresowe.

●

Świadczenia   jednorazowe.   Czas   nie   wpływa   na   rozmiar   i   treść   świadczenia,   wskazuje 
jedynie na termin wykonania.

●

Świadczenia okresowe - czynności powtarzające się cyklicznie: renta, najem. Przybiera ono 
samoistny charakter – nie jest to świadczenie jednorazowe płatne w ratach. Ma to znaczenie 
przy ustalaniu terminów przedawnienia – 3 lata dla świadczeń okresowych (art. 18 k.c.).

●

Świadczenia ciągłe – mogą mieć charakter zaniechania lub działania – np. pracy, usług. T 
określone, stałe zachowanie się dłużnika w czasie trwania zobowiązania. Mogą być na czas 
oznaczony   i   bezterminowo   (art.   365

1

k.c.).   Zobowiązanie   bezterminowe   o   charakterze 

ciągłym   wygasa   po   wypowiedzeniu   przez   dłużnika   lub   wierzyciela   z   zachowaniem 
terminów umownych, ustawowych lub zwyczajowych, a w razie braku takich terminów 
niezwłocznie   po   wypowiedzeniu.   Różnice:   wypowiedzenie   (ex   nunc)   a   odstąpienie   (ex 
tunc).   Niedopuszczalne   są   wieczyste   zobowiązania.   365

1  

k.c.   Jest   normą   bezwzględnie 

wiążącą. Postanowienia czynności prawnej z nią sprzeczne są bezwzględnie nieważne art. 
58 § 1 k.c. co może doprowadzić do uznania nawet całej czynności prawnej za nieważną 58 
§ 3 k.c.

77. Świadczenia podzielne i niepodzielne.

●

Świadczenie niepodzielne charakteryzuje się tym, że nie można wykonać go częściowo bez 
istotnej   zmiany   jego   przedmiotu   lub   wartości,   np.   niepodzielne   będzie   świadczenie 
polegające na dostarczeniu pary rękawiczek albo brylantu,

●

podzielnym świadczeniem będzie np. zapłata określonej sumy pieniężnej. 

●

O   tym,   czy   świadczenie   ma   charakter   podzielny,   czy   niepodzielny,   decyduje   przede 
wszystkim cel świadczenia, a więc wynikający z treści zobowiązania interes wierzyciela. Z 
podziałem świadczeń na podzielne i niepodzielne łączą się konsekwencje prawne w zakresie 
dopuszczalności i skutków spełnienia części świadczenia oraz struktury zobowiązania w 
razie wielości dłużników lub wierzycieli.

78. Świadczenia indywidualne i rodzajowe (co do tożsamości i co do gatunku).

●

Podział odnośnie rzeczy.

●

Świadczenie oznaczone co do tożsamości ma za przedmiot rzecz indywidualnie oznaczoną

●

Świadczenia oznaczone co do gatunku – rzecz oznaczona jest co do cech rodzajowych. 
Świadczenie oznaczone co do gatunku wymaga dodatkowo konkretyzacji (art. 357 k.c.). 
Jeżeli dłużnik jest zobowiązany do świadczenia rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a 
jakość rzeczy nie jest oznaczona przez właściwe przepisy lub przez czynność prawną ani nie 
wynika z okoliczności, dłużnik powinien świadczyć rzeczy średniej jakości.

79. Zobowiązania pieniężne sensu stricte a zobowiązania ze świadczeniem pieniężnym.

●

Świadczenie pieniężne polega na przekazaniu z majątku dłużnika do majątku wierzyciela 
określonej   wartości   majątkowej   wyrażonej   w   jednostkach   pieniężnych,   czyli   sumy 
pieniężnej. Zobowiązanie, którego przedmiotem jest tego rodzaju świadczenie, nazywa się 
zobowiązaniem pieniężnym. Świadczenie pieniężne nie staje się niemożliwe w razie zmiany 
systemu   pieniężnego,   ponieważ   powoduje   ona   jedynie   substytucję   jednej   jednostki 
pieniężnej przez inną, a nie zniknięcie przedmiotu zobowiązania. Świadczenia pieniężne nie 
wymagają  konkretyzacji, a w konsekwencji nie stosuje się do nich postanowień, że dłużnik 
powinien świadczyć rzeczy średniej jakości.

●

Zobowiązania ze świadczeniem pieniężnym. W zobowiązaniach tych pieniądz, w odróż-
nieniu od zobowiązań pieniężnych w ścisłym tego słowa znaczeniu, nie występuje w roli 
pierwotnego przedmiotu świadczenia wyrażonego jako określona suma pieniężna. Jego rola 
jest   wtórna;   służy   bowiem   jako   surogat   w   istocie   innych   świadczeń.   W   konsekwencji 
rozmiar   świadczenia   pieniężnego   zależy   tu   od   wartości   tego   dobra   lub   usługi,   której 
surogatem jest pieniądz. Rola jego polega więc tylko na tym, że jest on środkiem zwolnienia 
się   z   zobowiązania.   Klasycznymi   przykładami   zobowiązań   niepieniężnych,   w   których 
świadczenie pieniężne pełni jedynie rolę umarzania zobowiązań w istocie niepieniężnych, 
są:   odszkodowania   za   doznaną   szkodę,   pieniężne   wyrównanie   bezpodstawnego 
wzbogacenia, oznaczenie w pieniądzu świadczeń alimentacyjnych. 

80. Zasada walutowości i jej znaczenie.

●

Zgodnie z nowelą, wyrażoną w przepisie art. 358 § 1 Kodeksu cywilnego, z chwilą jej 
wejścia w życie, zobowiązania pieniężne na terenie Polski będą mogły być wyrażane w 
walucie obcej. Jeżeli przedmiotem zobowiązania jest suma pieniężna wyrażona w walucie 
obcej, dłużnik może spełnić świadczenie w walucie polskiej, chyba, że ustawa, orzeczenie 
sądowe   będące   źródłem   zobowiązania   lub   czynność   prawna   zastrzega   spełnienie 
świadczenia w walucie obcej.

●

Wartość waluty obcej określa się według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy 
Bank Polski z dnia wymagalności roszczenia, chyba, że ustawa, orzeczenie sądowe lub 
czynność   prawna   stanowi   inaczej.   W   razie   zwłoki   dłużnika   wierzyciel   może   żądać 
spełnienia   świadczenia   w   walucie   polskiej   według   kursu   średniego   ogłaszanego   przez 
Narodowy Bank Polski z dnia, w którym zapłata jest dokonana.

●

Rezygnacja   z   zasady   walutowości   ułatwi   więc   dokonywanie  transakcji.   Nie   będzie 
konieczności dokonywania przeliczeń walut (obcej na polską) - tak w treści umowy jak i w 
rozliczeniu stron będzie można posługiwać się walutami obcymi. Stary przepis brzmiał: art. 
358. § 1. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, zobowiązania pieniężne na 
obszarze Rzeczypospolitej Polskiej mogą być wyrażone tylko w pieniądzu polskim.

81. Zasada nominalizmu i jej znaczenie.

To zasada prawna, która polega na tym iż zobowiązania pieniężne należy spełnić przez 
zapłatę tej samej sumy pieniężnej na jaką opiewał dług w chwili jego powstania (art. 358

1

§ 

1   k.c.).   Wychodzi   tu   mylne   założenie   niezmiennej   wartości   pieniądza.   Tylko   przy 
zobowiązaniach   pieniężnych   (art.   358

1

§   1   k.c.).   Nie   odnosi   się   do   zobowiązań   ze 

świadczeniem   pieniężnym,   czyli   niepieniężnych.   Tu   pieniądz   nie   występuje   w   roli 
pierwotnego   przedmiotu   świadczenia,   wyrażonego   jako   określona   suma   pieniężna.   Np. 
odszkodowania pieniężne, pieniężne wyrównanie bezpodstawnego wzbogacenia, alimenty. 
Zasada ta prowadzi do pokrzywdzenia wierzyciela w razie deprecjacji pieniądza w czasie 
trwania zobowiązania.

82. Waloryzacja umowna.

●

Waloryzacja - u nas to wyjątek - polega na dostarczeniu takiej samej wartości ekonomicznej 
jaką   reprezentowała   wierzytelność   pieniężna   w   chwili   jej   powstania.  Typowe   zjawisko: 
deprecjacja pieniądza – zazwyczaj  chodzi więc o podwyższanie wysokości pierwotnego 
świadczenia pieniężnego. Musi więc minąć jakiś okres między powstaniem a wykonaniem 
zobowiązania. 

●

Przesłanka waloryzacji: zmiana siły nabywczej pieniądza w czasie między powstaniem a 
zgaśnięciem   zobowiązania.   Waloryzacja   (jak   i   nominalizm)   musi   dotyczyć   świadczeń 
pieniężnych.

●

Nominalizm   to   zasada   prawna.   Waloryzacja   –   wyjątek   (art.   358

1

§   1   k.c.):   spełnienie 

świadczenia   w   zobowiązaniach   pieniężnych   następuje   przez   zapłatę   sumy   nominalnej, 
chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Przepisy szczególne: art.  358

1

§ 2-4 k.c. 

Świadczenia   pieniężne   mogą   być   waloryzowane   na   podstawie   umowy   albo   orzeczenia 
sądowego Są jednak nad to wyjątki np. waloryzacja kaucji mieszkaniowych.

●

Waloryzacja umowna –  art. 358

1

§ 2 k.c. strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość 

świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. 
Zastrzeżenia tego rodzaju nazywane są klauzulami waloryzacyjnymi.

83. Klauzule waloryzacyjne - pojęcie, rodzaje, znaczenie.

●

strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona 
według   innego   niż   pieniądz   miernika   wartości.   Zastrzeżenia   tego   rodzaju   nazywane   są 
klauzulami waloryzacyjnymi. 

●

Znaczenie: sens tych klauzul polega na tym że wskazują one, ile pieniędzy trzeba zapłacić 
aby   zobowiązanie   zostało   umorzone.   Zostaje     wskazany   ów   miernik   wartości,   według 
którego   ustalić   należy   wysokość   świadczenia   pieniężnego.   Zabezpieczenie   przed   utratą 
wartości pieniądza. Rodzaje:

○

Klauzula walutowa. Miernikiem tym mogą być waluty obce.

○

klauzula towarowa - za miernik wartości przyjmuje się ceny określonego towaru; 

○

kaluzule indeksowe - wartość wskaźnika - inflacja, giełda itp.; 

○

klauzula złota; 

○

klauzula uposażenia - miernikiem jest minimalna lub średnia płaca w całej gospodarce, 
sektorze lub zawodzie.

84. Waloryzacja sądowa.

●

Waloryzacja sądowa 358

1

§ 3 k.c. Dokonuje się na mocy konstytutywnego orzeczenia sądu, 

które jest zdarzeniem cywilnoprawnym – zmienia treść stosunku zobowiązaniowego. W 
razie  istotnej  zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po 
rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość 
lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub 
umowie.     Jeśli wierzyciel przyjmuje zapłatę, musi zastrzec, że traktuje spłatę jak część 
zobowiązania,   dopuszczalna   jest   waloryzacja,   w   przeciwnym   wypadku   zobowiązanie 
wygasa.

●

Waloryzacji sądowej podlegają jedynie zobowiązania pieniężne. Waloryzacji podlega suma 
pieniężna   pozyskana   na   podstawie   bezpodstawnego   wzbogacenia   (SN),   ponadto 
przedmiotem   waloryzacji   w   umowie   ubezpieczenia   dzieci   jest   świadczenie   pieniężne 
ubezpieczyciela będące przedmiotem jego zobowiązania od chwili zawarcia umowy- bez 
względu na określony umową termin spełnienia tego świadczenia (SN). Nie podlega jej 
natomiast świadczenie odszkodowawcze (z istoty swej niepieniężne). 

●

Do świadczeń opiewających na walutę obcą także stosuje się waloryzacje sądową. Ważną 
przesłanką jest żądanie strony stosunku zobowiązaniowego. Sąd nie może orzekać w tych 
sprawach   z   urzędu.   Z   żądaniem   zmiany  wysokości   lub   sposobu   spełnienia   świadczenia 
pieniężnego   nie   może   wystąpić   strona   prowadząca   przedsiębiorstwo,   jeżeli   świadczenie 
pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa (358

1

§ 4 k.c.). W umowie 

można zawrzeć kaluzulę waloryzacyjną. Sens sądowej waloryzacji polega na tym że zmiana 
treści świadczenia może nastąpić na żądanie jednej strony a wbrew woli drugiej. 

●

Sąd może zmienić treść zobowiązania przez zmianę wysokości świaczenia i sposobu jego 
spełnienia. Może orzec jedną lub obie łącznie formy. Sąd musi mieć na względzie interesy 
obu   stron   i   zasady   współżycia   społecznego   –   chodzi   o   sprawiedliwe   rozłożenie 
konsekwencji   ekonomicznych   na   obie   strony   i   przy   uwzględnieniu   ich   indywidualnej 
sytuacji. Wybór miernika waloryzacji: do uznania sądu, chyba że przepis okresla konkretny 
sposób waloryzacji.

85. Różnice między waloryzacją umowną a sądową.

●

Waloryzacja   umowna   -  umowa   polega   na   przerachowaniu   pieniądza   w   wielkości 
zobowiązania w oparciu o miernik wskazany przez strony w umowie. Podstawą waloryzacji 
umownej jest art. 358 §2 k. c. - Strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia 
pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości.

●

Waloryzacja sądowa – art. 358 § 3 k.c. W razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po 
powstaniu   zobowiązania,   sąd   może   po   rozważeniu   interesów   stron,   zgodnie   z   zasadami 
współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, 
chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie.

●

Przy waloryzacji ustawowej zmiana treści stosunku zobowiązaniowego następuje przez samo 
spełnienie zdarzeń określonych w ustawie; sąd-w razie sporu- stwierdza tylko, czy ziściły się 
zdarzenia, wywołujące wskazane w ustawie skutki waloryzacyjne

86. Waloryzacja sądowa a clausula rebus sic stantibus.

●

clausula rebus sic stantibus jest to zastrzeżenie, że umowa obowiązuje tylko dopóty, dopóki 
stosunki istniejące przy jej zawarciu nie ulegną zasadniczej zmianie.

●

Jedną z przesłanek niezbędnych do wydania orzeczenia waloryzacyjnego jest istotna zmiana 
siły nabywczej pieniądza – w tej kwestii liczą się tylko zmiany siły nabywczej pieniądza, jakie 
pojawiły się po postaniu zobowiązania z czego należy wnosić, że chodzi jedynie o zmiany 
dokonujące się podczas trwania stosunku zobowiązaniowego. W konsekwencji niedopusz-
czalna jest sądowa waloryzacja zobowiązań pieniężnych już spełnionych, a więc wygasłych. 

87. Odsetki – pojęcie, rodzaje i funkcje.

●

Odsetki są świadczeniem ubocznym akcesoryjnym, realizowanym z reguły w takich samych 
przedmiotach co świadczenie główne i w wysokości obliczonej według stopy procentowej i 
czasu potencjalnego korzystania z przedmiotów objętych świadczeniem głównym. Odsetki 
są zawsze w takiej walucie w jakiej jest świadczenie którego dotyczą. Dopuszczalne jest 
określenie odsetek na jakiś przedmiotach zamiennych, np. pszenica. 

●

Odsetki zawsze przybierają postać świadczeń okresowych. Dlatego też podobne są do rent 
oraz rat amortyzacyjnych, jednak odsetki są świadczeniami ubocznymi. Zapłata odsetek ani 
nie redukuje ani nie umarza długu głównego, od którego oblicza się naliczane odsetki. Są 
związane z świadczeniem głównym. Jednak mają swoistą samodzielność albowiem istnieją 
mimo przedawnienia lub wygaśnięcia roszczenia. 

●

Rodzaje: odsetki ustawowe i umowne, minimalne

●

Odsetki pełnią różne funkcje: 

○

wynagrodzenie za możliwość korzystania z cudzych pieniędzy

○

za   opóźnienie   (związane   z   funkcją   odszkodowawczą   za   przedłużoną   możliwość 
korzystania z cudzego kapitału.

○

funkcja   waloryzacyjna   (ich   wysokość   oscyluje   wokół   wskaźnika   inflacji). 
Rekompensują wtedy spadek siły nabywczej pieniądza. 

88. Odsetki maksymalne.

●

Art. 359 § 2 k.c.: Maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie 
może   w   stosunku   rocznym   przekraczać   czterokrotności   wysokości   stopy   kredytu 
lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne). O wysokości odsetek 
decyduje treść czynności prawnej lub odpowiedniego orzeczenia lub decyzji. Art. 359 § 
2

2

k.c. Jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość 

odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne.§ 2

3

. Postanowienia umowne nie 

mogą   wyłączać   ani   ograniczać   przepisów   o   odsetkach   maksymalnych,   także   w   razie 
dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy.  

●

Ustawa   o   kredycie   konsumenckim   -   ograniczenia   w   łącznej   kwocie   wszystkich   opłat 
prowizji i innych kosztów związanych z zawarciem umowy o kredyt konsumencki nie mogą 
przekraczać 5% kwoty udzielonego kredytu. Podmiotom pobierającym lub zastrzegającym 
sobie pobieranie korzyści majątkowych przewyższających wysokość odsetek maksymalnych 
grozi kara grzywny, ograniczenia wolności albo 2 lat pozbawienia wolności (lichwa). 

●

Postanowienia art.  359 § 2

1

k.c. ograniczają zastosowanie przepisów o  odsetkach maksy-

malnych wyłącznie do dosetek wynikających z czynności prawnych. Odsetki maksymalne 
nie   są   stosowane   do   odsetek   z   art.   481   k.c.   albowiem   one   nie   wynikają   z   czynności 
prawnych tylko z opóźnienia w świadczeniu. 

●

Jeśli   wysokość   odsetek   nie   została   określona,   a   obowiązek   ich   zapłaty   powstał, 
wierzycielowi należą się odsetki ustawowe. Obecnie ich wysokość to 11,5% w stosunku 
rocznym (wynika to z rozporządzenia RM wydanego na podstawie art.  359 § 3 k.c.

89. Zakaz anatocyzmu.

●

Zakaz anatocyzmu- czyli pobierania odsetek od zaległych odsetek. Wyjątkiem jest art.  482 
§ 1 k.c. Wyjątki te należy interpretować ściśle. Wynika z niego:

○

gdy   po   powstaniu   zaległości   w   płaceniu   odsetek   strony   zgodziły   się   na   doliczenie 
zaległych odsetek do dłużnej sumy, a więc gdy zawarły odpowiednią umowę nie przed 
powstaniem zaległości, lecz dopiero po jej powstaniu

○

gdy wierzyciel wytoczył powództwo o zapłatę sumy zaległych odsetek

○

gdy zaległe raty kredytu długoterminowego udzielane są przez instytucje kredytowe, co 
wiąże   się   z   tym,   że   raty   te   zwykle   obejmują   łącznie   odsetki   i   spłatę   kredytu 
długoterminowego oprocentowanego zresztą z reguły nisko.

90. Zobowiązania rezultatu i starannego działania.

●

Świadczenia w zobowiązaniach rezultatu- polegają na osiągnięciu z góry określonego efektu 
w świecie zjawisk zewnętrznych, świadczenia dania czegoś –sprzedaż, umowa o dzieło oraz 
zaniechania. 

●

Świadczenia   w   zobowiązaniach   starannego   działania   -   znajdują   wyraz   w   działalności 
odpowiednio   tylko   ukierunkowanej,   przy   czym   dłużnik   nie   ma   obowiązku   osiągnąć 
wskazanego celu, Np. działania lekarza, adwokata, nauczyciela.

91. Zobowiązania przemienne a upoważnienie przemienne.

●

  Świadczenia w zobowiązaniu przemiennym.  W zobowiązaniach przemiennych-świadczenie 
nie jest ściśle określone w chwili powstania zobowiązania. Jeżeli dłużnik jest zobowiązany w 
ten   sposób,   że   wykonanie   zobowiązania   może   nastąpić   przez   spełnienie   jednego   z   kilku 
świadczeń (zobowiązanie przemienne),  wybór świadczenia  należy do dłużnika,  chyba że  z 
czynności prawnej, z ustawy lub z okoliczności wynika, iż uprawnionym do wyboru jest 
wierzyciel lub osoba trzecia. (art. 365  k.c.).   Wyboru   dokonuje   się   przez   złożenie 
oświadczenia drugiej stronie. Jeżeli uprawnionym 

do   wyboru   jest   dłużnik,   może   on 

dokonać wyboru także przez spełnienie świadczenia. (art. 

365 § 3). Jeżeli strona upraw- 

niona do wyboru świadczenia wyboru tego nie dokona, druga  strona   może   jej   wyznaczyć   w 
tym celu odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu uprawnienie 
do dokonania wyboru przechodzi na stronę drugą. Przy niemożliwości następczej za którą 
dłużnik odpowiada, miejsce świadczenia pierwotnego  zastępuje   odszkodowanie   (art.   471, 
493; 475§ 1 k.c.). Jeżeli świadczenie stało się niemożliwe skutkiem okoliczności, za które 
dłużnik odpowiedzialności nie ponosi, zobowiązanie wygasa.

●

zobowiązanie z upoważnieniem przemiennym.  Opiewa ono od samego początku na jedno 
świadczenie z tym tylko zastrzeżeniem że dłużnik może spełnić inne świadczenie, co także 
powoduje wykonanie i wygaśnięcie zobowiązania – powstaje z umowy lub z przepisów prawa 
np. 897; 391; 897; 938; 974; 1000 § 3 k.c. Co  ważne   w   odróżnieniu   od   świadczenia   ze 
zobowiązaniem   przemiennym   pierwotna   niemożliwość   świadczenia   zasadniczego   zawsze 
powoduje nieważność zobowiązania, chociażby świadczenie zastępcze, objęte upoważnieniem 
przemiennym było możliwe.

92. Zasady odpowiedzialności odszkodowawczej.

●

Zasada winy. Ten kto swoim zachowaniem wyrządził komuś szkodę powinien odpowiadać 
za swój czyn (art. 415 i 471 k.c.) Niezawinione zdarzenia prawne nie wywołują takich 
skutków.

●

Zasada   ryzyka.  Ten   kto   eksploatuje   pewne   niebezpieczne   dla   otoczenia   urządzenia   lub 
posługuje się dla realizacji swoich interesów podległymi mu osobami, powinien ponosić 
odpowiedzialność za szkody stąd wynikłe dla innych osób, chociażby on sam winy nie 
ponosił art. 430, 433-436, 474 k.c.). 

○

Vis maior- siła wyższa. Na ten temat dwie skrajne koncepcje:

■

subiektywna   (siła   wyższa:   zjawiska,   którym   nie   można   zapobiec   nawet   przy 
dochowaniu najwyższej staranności)

■

obiektywna   (kwalifikacja   samego   zdarzenia   –   zjawisko   zewnętrzne,   gwaltowne, 
nieoczekiwane). Węższe zakres.

■

W świetle ustalonej judykatury SN siłą wyższą jest zdarzenie zewnętrzne - a więc 
mające swoje źródło poza urządzeniem, z którego funkcjonowaniem związana jest 
odpowiedzialność odszkodowawcza, Niemożliwe do przewidzenia - nie chodzi tu o 
absolutną niemożliwość lecz o niski stopień prawdopodobieństwa, nieoczekiwane, 
nadzwyczajne. Niemożliwe do zapobieżenia. 

●

Zasada   słuszności   -   przypisanie   podmiotowi   odpowiedzialności   odszkodowawczej   ze 
względu na szczególnie silne motywy etyczne wskazane zasadach współżycia społecznego. 
Zasada ta funkcjonuje jako subsydiarna w sytuacjach wskazanych w ustawie, ma nikłą rolę 

(art. 417

2

, 428,  431 § 2 k.c.).

●

Zasada   gwarancyjno-reparacyjna   -  klasycznym   przejawem   są   ubezpieczenia,   jedynym 
uzasadnieniem dla tej zasady jest współuczestnictwo potencjalnych sprawców szkód lub 
osób nimi zagrożonych w tworzeniu ogólnego funduszu, z którego wypłaca się odpowiednie 
odszkodowania. W przypadku ubezpieczeń funduszem tym zarządza zakład ubezpieczeń

93. Źródła odpowiedzialności odszkodowawczej.

●

Źródłem odpowiedzialności może być przepis ustawy. Nie musimy szukać przepisów daleko 
- wystarczy sięgnąć do kodeksu cywilnego. Przepisy określają zasady odpowiedzialności z 
tytułu czynów niedozwolonych (a więc chodzi o odpowiedzialność deliktową i będą to art.
415-449 KC) oraz za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (odpowie-
dzialność   kontraktowa   -   np.art.471   KC).   Źródłem   odpowiedzialności   może   być   także 
umowa. Klasycznym przykładem będzie tutaj umowa ubezpieczenia.

●

Więc źródła to:

○

Odpowiedzialność   deliktowa.   Np   art.   415   k.c.   –   czyny   niedozwolone,   różne   stany 
faktyczne, spólną cecha jest obowiązek naprawienia szkody (jest obowiązkiem pierwot-
nym,   a   nie   wtórnym),   nie   muszą   być   obarczone   winą.   Szkoda   zawsze   musi   zostać 
wyrządzona legalnie. 

○

Odpowiedzialność   kontraktowa.   Kodeks   zawiera   zwarty   zespół   przepisów   łączących 
obowiązek   odszkodowawczy   z   niewykonaniem   lub   nienależytym   wykonaniem 
istniejącego uprzednio zobowiązania np. art. 471 k.c., nie jest tu jednak istotne czy owe 
zobowiązanie powstało z umowy czy innego zdarzeni prawnego. 
Inne   rodzaje   odpowiedzialności   odszkodowawaczej,   które   nie   mieszczą   się   w 
powyzszych rodz.:

○

Odpowiedzialność   gwarancyjno-reparacyjna  –   znów   ubezpieczenia,   świadczenie 
ubezpie-czenia   ma   charakter   świadczenia   pierwotnego.   Zdarzenie   za   które   ktoś 
odpowiada jest pierwszą z trzech przesłanek odpowiedzialności.

94. Związek przyczynowy w odpowiedzialności odszkodowawczej.

●

Związek przyczynowy jako przesłanka odpowiedzialności. Pełni on podwójną funkcję: jako 
przesłanka odpowiedzialności  i w sposób pośredni wpływa na wysokość odszkodowania. 
Związek przyczynowy ma zachodzić między zdarzeniem z którym sprzężona jest czyjaś 
odpowiedzialność a doznaną przez poszkodowanego szkodą. Art. 361 § 1 k.c.: Zobowiązany 
do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub 
zaniechania, z którego szkoda wynikła.Art. 361 § 2 k.c.: W powyższych granicach, w braku 
odmiennego   przepisu   ustawy   lub   postanowienia   umowy,   naprawienie   szkody   obejmuje 
straty,   które   poszkodowany   poniósł,   oraz   korzyści,   które   mógłby   osiągnąć,   gdyby   mu 
szkody   nie   wyrządzono.   Znajduje   zastosowanie   do   art.   435,   436   k.c.   Szkoda   ma   być 
normalnym   następstwem   zdarzeń   danego   rodzaju   (teoria   adekwatnego   związku 
przyczynowego). Niezbędny  jest:  test  warunku  koniecznego  (sine  qua  non):  czy  fakt  B 
pojawiłby się, gdyby nie było faktu A? Gdy fakty są w związku kazualnym: czy związek ten 
odpowiada kryterium: „normalne” (selekcja następstw kazualnych). Jest to niezbedne, gdy 
element   winy   nie   stanowi   w   prawie   cywilnym   warunku   niezbednego   zakresu 
odpowiedzialnosci odszkodowawczej. 

●

Wyjątki  od  361-  casus  mixtus  art.  478, 714,  739, 841  oraz  422 k.c.  Odpowiedzialność 
odpowiedzialnego obejmuje nie tylko normalne nastepstwa, lecz także skutki przypadku, 
które by nie nastąpiły, gdyby zobowiązany zachował się zgodnie ze zobowiązaniem. W 
stosunkach ubezpieczeniowych powszechnie jest stosowana zasada odpowiedzialności za 
następstwa   bezpośrednie,   jednak   zasada   adekwatnego   związku   przyczynowego   tego   nie 
zakłada.   Pośrednim   lecz   adekwatnym   związkiem   przyczynowym   jest   związek   między 
brakiem   części   zamiennych   w   zakładzie   naprawczym   a   uszkodzeniem   samochodu   i 
wypadkiem drogowym (SN). 

95. Pojęcie szkody.

●

Określenie   to   odnosi   się   do   wszelkich   uszczerbków   w   dobrach   lub   interesach   prawnie 
chronionych,   których   poszkodowany   doznał   wbrew   swojej   woli.  To   ostatnie   zastrzeżenie 
pozwala   odróżnić   szkodę   od   uszczerbków,   jakie   nastąpiły   na   mocy   decyzji   samego 
zainteresowanego podmiotu. Charakter taki mają w szczególności nakłady lub wydatki oraz 
pomniejszenie   majątku   w   wyniku   dokonania   czynności   prawnej   rozporządzającej   lub 
zobowiązującej.   Zgoda   poszkodowanego   na   naruszenie   uchyla   tylko   sankcję 
odszkodowawczą   lec   nie   niweczy   szkody.   Odniesienie   pojęcia   szkody   tylko   do   dóbr   i 
interesów   prawnie   chronionych   jasno   wskazuje   na   niedopuszczalność   uwzględnienia 
jakichkolwiek   następstw   działań   nielegalnych   (np.   korzyści   płynących   z   kradzieży). 
Użyteczniejszy jest pogląd opowiadający się za szerszym rozumieniem pojęcia szkody. Czym 
innym  jest  rozróżnienie na:  szkodę na osobie oraz  szkodę na mieniu.  Podział  ten ma  na 
względzie dobro bezpośrednio naruszone, a nie majątkowe lub niemajątkowe konsekwencje, 
jakie stąd wynikają. Dlatego szkoda na osobie objąć może nie tytko krzywdę, ale i szkodę 
majątkową (np. koszty leczenia, utratę zarobku), jednak szkoda na mieniu może się przejawić 
tylko w postaci szkody majątkowej. 

96. Postaci szkody majątkowej.

●

Są dwa rodzaje szkody majątkowej:

○

strata  polega   na   zmniejszeniu   majątku   poszkodowanego   wskutek   zdarzenia,   z   którym 
związana jest czyjaś odpowiedzialność. Np. Zniszczenie czyjegoś samochodu używanego 
na potrzeby osobiste, a nie zarobkowe

○

utracone korzyści w tym przypadku majątek poszkodowanego nie wzrósł tak, jakby to się 
stało,   gdyby  nie   nastąpiło   zdarzenie,   z   którym   złączona   jest   czyjaś   odpowiedzialność 
(zdarzenie sprawcze). Np. Uszkodzenie taksówki nie tylko powoduje stratę, ale i pozbawia 
taksówkarza możliwości zarobkowania w okresie naprawy samochodu.

●

Należy uwzględniać oba wspomniane rodzaje szkód majątkowych wszędzie tam, gdzie pojawi 
się   odpowiedzialność   odszkodowawcza.   Dla   ustalenia   istnienia   oraz   wielkości   szkody 
majątkowej trzeba więc porównać rzeczywisty stan rnajątku poszkodowanego po zdarzeniu 
sprawczym   ze   stanem   hipotetycznym,   jaki   by   istniał,   gdyby   nie   nastąpiło   rozpatrywane 
zdarzenie sprawcze.

○

stan rzeczywisty jest taki sam lub wyższy od stanu hipotetycznego majątku; znaczy to, że 
zdarzenie sprawcze nie wywołało szkody; 

○

stan rzeczywisty jest niższy od stanu hipotetycznego majątku, a zarazem niższy od stanu 
sprzed   powstania   zdarzenia   sprawczego.   Wówczas   poszkodowany   poniósł   szkodę   w 
postaci straty; jego majątek uległ bowiem efektywnemu zmniejszeniu; 

○

stan rzeczywisty jest niższy od stanu hipotetycznego majątku, ale równy stanowi sprzed 
powstania zdarzenia sprawczego. Wówczas poszkodowany poniósł szkodę wyłącznie w 
postaci utrąconych korzyści. 

○

stan rzeczywisty jest niższy od stanu hipotetycznego majątku, przy czym różnica ta jest 
większa, niżby to wynikało z porównania stanu rzeczywistego ze stanem sprzed powstania 
zdarzenia sprawczego. Wówczas poszkodowany poniósł szkodę obejmującą łącznie stratę 
i utracone korzyści.

97. Krzywda. 

●

W Kodeksie cywilnym uszczerbek typu niemajątkowego określony został mianem krzywdy, a 
suma   pieniężna   przeznaczona   na   złagodzenie   tej   krzywdy   zadośćuczynieniem   (art.  445). 
Krzywda i zadośćuczynienie stanowią szczególną postać szkody i odszkodowania. Termin 
„poszkodowany” odnosi się również do osób, które doznały krzywdy (art. 445 KC). W razie 
uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie 
wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia 
szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany 

stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu. Jeżeli 
poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli 
zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on 
żądać   od   zobowiązanego   do   naprawienia   szkody   odpowiedniej   renty.   Jeżeli   wskutek 
uszkodzenia   ciała   lub   wywołania   rozstroju   zdrowia   nastąpiła   śmierć   poszkodowanego, 
zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto 
je poniósł.

98. Szkoda na majątku a szkoda na osobie.

●

Rozróżnienie: szkoda na osobie (krzywda + szkoda majątkowa) i szkoda na mieniu (szkoda 
wyłącznie majątkowa).

●

Kontrowersje wywołuje kwestia, czy pojęciem szkody należy objąć wyłącznie uszczerbek 
typu   majątkowego,   czy   także   niemajątkowego.   Według   pierwszej,   węższej   koncepcji, 
szkoda jest synonimem uszczerbku majątkowego, obok którego usytuować należy odrębne 
pojęcie   szkody  niemajątkowej.  Według   drugiej,   szerszej   koncepcji,   szkoda   jako   pojęcie 
nadrzędne, obejmuje zarówno szkodę majątkową, jak i niemajątkową. W razie przyjęcia 
węższego   rozumienia   pojęcia   szkody,   postanowienia   ustawy,   zawierające   termin 
bezpośrednio odnosić się będą wyłącznie do uszczerbku typu majątkowego i ewentualnie 
tylko analogicznie można je stosować do uszczerbku typu niemajątkowego.

99. Damnum emergens a lucrum cessans.

●

strata (damnum emergens)  – zmniejszenie majątku poszkodowanego wskutek zdarzenia z 
którym związana jest czyjaś odpowiedzialność

●

utracone korzyści (lucrum cessans) – majątek poszkodowanego nie wzrósł tak jakby to się 
stało   gdyby   nie   nastąpiło   zdarzenie   z   którym   złączona   jest   czyjaś   odpowiedzialność- 
zdarzenie sprawcze. Np. zniszczenie taksówki dla taksówkarza - tyle że tu w sumie obydwa 
rodzaje szkody –może tak być.

100.  Compensatio lucri cum damno. Szkoda w granicach ujemnego interesu umowy a 

szkoda w  granicach dodatniego interesu umowy.

●

Compensatio lucri cum dammo –zaliczanie uzyskanych korzyści na poczet szkody. W razie 
gdy   poszkodowany   ubezpieczy   się   na   własny   rachunek,   uzyskanego   przez   niego 
świadczenia od zakładu ubezpieczeń nie zalicza się na poczet szkody (SN). Przy ocenie 
szkody   bierze   się   pod   uwagę   także   ewentualne   korzystne   następstwa,   jakie   wywołało 
zdarzenie powodujące szkodę.  Przesłanki: 

○

tożsamość zdarzenia, 

○

korzyści mogą być zaliczone, gdy pozostają w adekwatnym związku przyczynowym 
ze zdarzeniem wywołującym szkodę. 

●

Ujemny   interes   umowny.   Jest   to   swoisty   rodzaj   szkody   w   związku   z   niedojściem 
zamierzonej umowy do skutku. Art. 39, 72 § 2,  103 § 3, 387 § 2, 391, 566 § 1, 574, 736 k.c. 
Ten   rodzaj   szkody   należy   przeciwstawić   szkodzie   w   granicach   pozytywnego   interesu 
umownego   która   obejmuje   szkodę   powstałą   w   wyniku   niewykonania   lub   nienależytego 
wykonania zawartej już umowy. Hipotetyczny stan majątkowy należy porównamć ze stanem 
rzeczywistym.   Odszkodowanie   powinno   objąć  damnum   emergens.   Mogą   to   być   także 
lucrum   cessans  (utracone   korzyści)   ale   bardzo   rzadko   np.   korzyści   utracone   w   skutek 
odrzucenia  innej  oferty lub  rezygnacji  z  transakcji  możliwej   do dokonania  która  mogła 
przynieść określone korzyści. 

101. Funkcje odpowiedzialności odszkodowawczej.

●

kompensacyjną   (wyrównanie   szkody,   doprowadzenie   do   sytuacji,   jakby   zdarzenie 
wywołujące szkode nie nastąpiło). To najważniejsza z funkcji. 

○

Art.   361.2   Stanowi   generalną   zasadę   adekwatności   szkody   i   świadczenia 

zmierzającego do naprawienia szkody. Odszkodowanie za uszkodzenie samochodu 
może   obejmować   oprócz   kosztów   jego   naprawy   także   zapłatę   sumy   pieniężnej 
odpowiadającej różnicy między wartością tego samochodu przed uszkodzeniem i po 
naprawie.(SN).

○

Przy  krzywdzie:   prowadzi   zadośćuczynienie   pieniężne   może   prowadzić   tylko   do 
pewnego złagodzenia

●

represyjną (zadanie osobie odpowiedzialnej dolegliwości związanej z ciążącym na niej 
obowiązkiem świadczenia odszkodowawczego)

●

prewencyjną   i   wychowawczą.   Oddziaływanie   norm   w   kierunku   kształtowania   i 
umacniania postaw ludzi sprzyjających zapobieganiu wyrządzania szkód.

102. Przyczynienie się poszkodowanego.

●

Art. 362 k.c.:Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, 
obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a 
zwłaszcza do stopnia winy obu stron. 

●

Zachowanie   poszkodowanego   zawsze   musi   być   dotknięte   jakąś   obiektywną 
nieprawidłowością czy niezgodnością z powszechnie przyjętymi sposobami postępowania, 
postępowanie   bowiem   prawidłowe   nie   może   pociągać   za   sobą   powstania   szkody   jako 
normalnego skutku (SN).

●

Za przyczynienie się poszkodowanego uważa się jego zachowanie stanowiące odrębny i 
samodzielny   względem   przyczyny   głównej   czynnik   kauzalny,   a   nie   wynik   przyczyny 
głównej.   Np.   odmowa   poddania   się   zabiegowi   operacyjnemu   (SN).   Przyczynienie   się 
poszkodowanego otwiera możliwość obniżenia odszkodowania wg kryteriów art. 362 k.c. 
Bierze się pod uwagę:

○

stopień winy

○

inne   okoliczności:   stopień   przyczynienia   się,   stopień   naruszenia   obiektywnych   reguł 
postępowania, pobudki poszkodowanego.

103. Ustalenie wysokości odszkodowania.

Dla określenia wysokości odszkodowania konieczne jest określenie szkody w pieniądzu (art. 
363 § 2 k.c.). 

●

Cena   –   miernik   obiektywny.   Jeżeli   naprawienie   szkody   ma   nastąpić   w   pieniądzu, 
wysokość   odszkodowania   powinna   być   ustalona   według   cen   z   daty   ustalenia 
odszkodowania   (czyli:   najczęściej   z   daty   wydania   orzeczenia   przez   własciwy  organ 
państwowy – art. 316 k.p.c.), chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za 
podstawę cen istniejących w innej chwili. 

●

 miernik subiektywny - Pretium affectionis np. do ukochanego psa, listu od ukochanej 
itd. Można także zastosować tzw. Pretium singulare- cena jaką ma określony przedmiot 
ze względu na szczególny sposób użycia i związki jakie go łączą z innymi przedmiotami 
majątku poszkodowanego – przykład zniszczenie jednego składnika unikatowej kolekcji 
z reguły bardziej obniża jej wartość niż wynosi cena rynkowa poszczególnego składnika. 
Trzeba poszukać takiej ceny na podstawie której poszkodowany może nabyć określone 
dobra lub usługi. Informacje prasowe o notowaniach na tzw. giełdach samochodowych 
nie mogą być podstawą do ustalania wysokości szkody ponieważ przekazują one dane 
tylko   o   cenach   wywoławczych   i   to   w   sposób   nieformalny   (SN).   Datą   ustalenia 
odszkodowania jest data wydania orzeczenia przez właściwy organ państwowy.

104. Sposoby naprawienia szkody.

Do poszkodowanego należy wybór czy naprawienie szkody polegać będzie na przywróceniu 
stanu poprzedniego (restrytucja naturalna), czy też zapłacie odpowiedniej sumy pieniężnej 
(art. 363 § 1 k.c.). Mówiąc krótko to albo to. Nie obydwa naraz (SN). Prawo wyboru jest 

jednak ograniczone gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby 
pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodo-
wanego ogranicza się wówczas do świadczenia w pieniądzu. Ograniczenie tyczy się także 
wtedy   gdy   odszkodowanie   jest   z   góry   wskazane   w   przepisach   regulujących   odpowie-
dzialność odszkodowawczą danego rodzaju - np. świadczenia zakładu ubezpieczeń (art. 805, 
828 k.c.). Odszkodowanie zgodnie z zasadą walutowości powinno być wyrażone w pienią-
dzu polskim chociażby zobowiązanie podstawowe wyrażone było w pieniądzu obcym (SN).

105. Solidarność dłużników.

●

Solidarność dłużników (bierna)- jest to jedna z dwóch postaci zobowiązań solidar.  Art.366:

○

wierzycielowi przysługuje wierzytelność o spełnienie jednego świadczenia,

○

po stronie długu występuje kilka podmiotów, 

○

wierzyciel   może   żądać   całości   lub   części   świadczenia   od   wszystkich   dłużników 
łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez 
któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych.

●

Solidarność bierna wzmacnia pozycje wierzyciela. Solidarność bierna powstaje tylko wtedy 
gdy wynika to ze szczególnej podstawy prawnej:

○

odpowiednie postanowienia czynności prawnej, np. w umowie stron (art. 369 k.c.), 
gdy kilka osób zaciąga zobowiązanie dotyczące ich wspólnego mienia (art. 370 k.c.)

○

wiele   przepisów   prawnych   łączy   powstanie   odpowiedzialności   solidarnej   z 
określonymi umowami (art. 370 k.c.)

○

znaczna   liczba   przepisów   przewiduje   powstanie   solidarności   biernej   w   razie 
ziszczenia się zdarzeń prawnych innych niż umowy.

●

Zasady związane ze zobowiązaniem solidarnym:

○

zaspokojenie wierzyciela przez jednego z dłużników zwalnia z tego pozostałych;

○

między   współdłużnikami:   zasada   reprezentacji   na   korzyść   wb   wierzyciela. 
Odnowienie   dokonane   między   wierzycielem   a   jednym   z   dłużników   solidarnych 
zwalnia współdłużników, chyba że wierzyciel zastrzegł, iż zachowuje przeciwko nim 
swe   prawa.   Wyjątek:   Zwolnienie   z   długu   lub   zrzeczenie   się   solidarności   przez 
wierzyciela względem jednego z dłużników solidarnych nie ma skutku względem 
współdłużników.

●

Działania   i   zaniechania   jednego   z   dłużników   solidarnych   nie   mogą   szkodzić 
współdłużnikom   (art.   371   k.c.).   Przerwanie   lub   zawieszenie   biegu   przedawnienia   w 
stosunku do jednego z dłużników solidarnych nie ma skutku względem współdłużników.

●

Zwłoka wierzyciela względem jednego z dłużników solidarnych ma skutek także względem 
współdłużników. 

●

Każdy z dłużników może być zobowiązany w sposób odmienny, jednak nie może polegać 
na różnym przedmiocie świadczenia. 

106. Źródła solidarności biernej.

●

Solidarnośc bierna powstaje tylko wtedy, gdy wynika to ze szczególnej podstawy prawnej. 
stanowią ją:

○

odpowiednie postanowienia czynności prawnej - z reguły zawarte w umowie stron (art.
369 KC)

○

wiele   przepisów   prawnych   łączy   powstanie   odpowiedzialności   solidarnej   z 
określonymi   umowami,   największą   w   tym   względzie   doniosłość   ma   względnie 
wiążąca norma art.370 KC, według której solidarność bierna powstaje gdy kilka osób 
zaciągnęło zobowiązanie dotyczące ich wspólnego mienia

○

poza tym znaczna liczba przepisów przewiduje powstanie solidarności biernej w razie 
ziszczenia się zdarzeń prawnych innych niż umowy.Przypadki te określa się mianem 
zobowiązań solidarnych powstających z ustawy.Są to normy bezwzględnie wiążące.

107. Pozycja prawna dłużników solidarnych względem wierzyciela.

●

Dłużnikom służą względem wierzyciela w razie sporu dwojakiego typu zarzuty:

○

zarzuty osobiste, przysługujące wyłącznie określonemu dłużnikowi wobec wierzyciela- 
właściwości lub działania dłużnika wpływające na ważność zobowiązania solidarnego 
np. brak zdolności do czynności prawnych, wady oświadczenia woli, brak podpisu, oraz 
dokonane   przez   dłużnika   z   wierzycielem   czynności   prawne   które   uwalniają   go   ze 
zobowiązania wobec wierzyciela lub korzystnie modyfikują jego treść. np zwolnienie z 
długu, rozłożenie go na raty itp. 

○

drugi typ zarzutów to te, które ze względu na sposób powstania lub treść zobowiązania 
są wspólne wszystkim dłużnikom.  Np. art.  375 § 2 k.c. Wyrok zapadły na korzyść 
jednego z dłużników solidarnych zwalnia współdłużników, jeżeli uwzględnia zarzuty, 
które są im wszystkim wspólne.

●

rodzaje zarzutów:

○

ze   względu   na   sposób   powstania:   w   szczeólnosci   niezachowanie   własciwej   formy 
czynnosci prawnej lub nieuzyskanie wymaganej decyzji władzy administracyjnej.

○

wynikające z treści zobowiązania: opierają się na zdarzeniu kreującym zobowiązanie, w 
szczególności na treści umowy.

108. Roszczenia regresowe w stosunku solidarności biernej.

Roszczenia regresowe - roszczenia wewnętrzne między dłużnikami Art. 376 § 1 k.c.:Jeżeli 
jeden   z   dłużników   solidarnych   spełnił   świadczenie,   treść   istniejącego   między 
współdłużnikami stosunku prawnego rozstrzyga o tym, czy i w jakich częściach może on 
żądać   zwrotu   od  współdłużników.   Jeżeli   z  treści   tego   stosunku   nie   wynika   nic   innego, 
dłużnik, który świadczenie spełnił, może żądać zwrotu w częściach równych.§ 2: Część 
przypadająca na dłużnika niewypłacalnego rozkłada się między współdłużników. (równych 
lub: może być wg udziałów, gdy chodzi o współwłasność – art. 207 k.c.).

109. Solidarność czynna

●

Po stronie wierzytelności występuje kilka podmiotów, jednakże dłużnik zobowiązany jest 
tylko do jednego świadczenia i może je spełnić do rąk któregokolwiek z nich. Jednakże w 
razie   wytoczenia   powództwa   przez   jednego   z   wierzycieli   dłużnik   powinien   spełnić 
świadczenie do jego rąk. Zaspokojenie któregokolwiek z wierzycieli solidarnych umarza 
dług względem reszty (art. 367 k.c.).

●

Solidarność czynna może powstać wyłącznie na skutek czynności prawnej. Dłużnik może 
być   zobowiązany  w   sposób   odmienny  względem   każdego   z   wierzycieli   (art.   368   k.c.). 
Między współwierzycielami występuje zasada wzajemnej współreprezentacji na ich korzyść 
względem   dłużnika.   Zwłoka   dłużnika   względem   wierzyciela   odnosi   skutek   względem 
pozostałych   (art.   377   k.c.).   Natomiast   zdarzenia   pogarszające   położenie   jednego   z 
wierzycieli solidarnych np. korzystna dla dłużnika ugoda zawarta z jednym z wierzycieli nie 
wpływają na położenie prawne pozostałych wierzycieli. 

110. Solidarność nieprawidłowa (in solidum).

●

Solidarność niewłaściwa (przypadkowa, pozorna, nieprawidłowa, niezupełna). Dłużnicy z 
różnych   tytułów   prawnych   zobowiązani   są   spełnić   na   rzecz   tego   samego   wierzyciela 
identyczne świadczenie z tym skutkiem że spełnienie go przez jednego z dłużników zwalnia 
pozostałych. Nie ma jednak ani umowy, ani przepisu prawnego uzasadniającego powstanie 
zobowiązania solidarnego, a każdy z dłużników odpowiada za całość zobowiązania.

111. Zobowiązania niepodzielne a wielość dłużników lub wierzycieli.

●

Gdy przy świadczeniu niepodzielnym po stronie długu lub wierzytelności występuje kilka 
podmiotów,   ich   sytuacja   prawna   kształtuje   się   wg   modelu   zobowiązań   solidarnych. 
Utrzymuje się więc jeden stosunek zobowiązaniowy o złozonej struktorze wewnętrznej.

●

Do wielości dłużników zobowiązanych do świadczenia niepodzielnego stosuje się reżim 
prawny solidarności biernej i czynnej oraz zasady roszczeń regresowych (art. 380 § 1 i 3 
k.c.). § 2: dłuznicy traktowani są solidarnie nawet wtedy, gdy świadczenie jest podzielne, ale 
niepodzielne jest świadczenie wzajemne.

●

Inaczej jest, gdy występuje wielość wierzycieli solidarnych uprawnionych do świadczenia 
niepodzielnego. Dłużnik swiadczy na rzecz wierzyciela, który tego zażąda, lecz w razie 
sprzeciwu   innego   wierzyciela   dłużnik   może   świadczyć   tylko   wszystkim   wierzycielom 
łącznie lub złożyć przedmiot do depozytu sądowego (art. 381 k.c.). Te same reguły, co przy 
wierzycielach solidarnych co do: reprezentacji ich interesów wględem dłuznika, roszczeń 
regresowych między wierzycielami.

112. Zobowiązania podzielne a wielość dłużników lub wierzycieli.

●

Zobowiązanie podzielne.   Dług i wierzytelność dzielą się na tyle niezależnych od siebie 
części, ilu jest dłużników lub wierzycieli (art. 379  § 1 k.c.). Pojawiają się więc odrębne 
stosunki zobowiązaniowe, kazdy z nich ma za przedmiot świadczenie tej samej wielkości.

●

Początkowo jednolity stosunek zobowiązaniowy ulega podziałowi, gdy:

○

przy   świadczeniu   podzielnym   na   miejsce   jednego   podmiotu   wstępuje   więcej 
podmiotów (np. dziedziczenie)

○

przy   wielości   podmiotów   zobowiązanych   lub   uprawnionych   do   świadczenia 
niepodzielnego zostaje ono następnie zastąpione przez świadczenie podzielne (np. 
odszkodowawcze).

113. Umowy wzajemne.

●

Umowy wzajemne - umowy jednostronnie i dwustronnie zobowiązujące - umowa zobowią-
zaniowa jest zawsze zgodnym oświadczeniem woli dwóch stron. Nie istnieje coś takiego jak 
jednostronna umowa zobowiązaniowa. Jednak z umowy zobowiązaniowej może wynikać 
obowiązek świadczenia ciążący na jednej albo obu lub więcej stronach. I właśnie na tym 
polega powyższy podział. Przykłady darowizna, najem, umowa przedwstępna (może być 
taka i taka).

●

umowy wzajemne - rodzaj umów dwustronnie zobowiązujących, pełnią podstawową rolę w 
obrocie gospodarczym i poza nim. Transfer dóbr i usług to przecież sprzedaż, zamiana, 
najem   ,   darowizna,   itd.   Art.   487   §   2   k.c.:   Umowa   jest   wzajemna,   gdy   obie   strony 
zobowiązują   się   w   taki   sposób,   że   świadczenie   jednej   z   nich   ma   być   odpowiednikiem 
świadczenia drugiej. 

○

Ekwiwalentność świadczeń w znaczeniu subiektywnym  - Przyjmuje się iż umowa jest 
wtedy   wzajemna   gdy   według   oceny   stron   świadczenia   ich   są   względem   siebie 
równowartościowe.   Nie   musi   być   to  ekwiwalentność   w   znaczeniu   obiektywnym  – 
świadczenia niekoniecznie muszą mieć ten sam walor ekonomiczny ustalany według 
kryteriów obiektywnych. Umowy te co ważniejsze charakteryzuje więź polegająca na 
zależności świadczenia jednej strony od świadczeni drugiej-  do ut des- daję abyś dał. 
Kontrola ekwiwalentności: instytucja wyzysku (art. 388 k.c.), słuszność kontraktowa 
oparta na zasadach współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.).

●

Umowy   wzajemne   zawsze   są   ramach   odpłatnych   czynnosci   prawnych.   Każda   ze   stron 
uzyskuje jakąś krozyść majątkową (pieniądze, usługa, rzecz, inne prawa). Jeżeli sprzedamy 
samochód za 1 zł to jest to czynność na tyle symboliczna iż nieodpłatna.  Umowami   wzaje- 
mnymi mogą być zarówno umowy nazwane - typowe jak i nienazwane- nietypowe. Np. Jak 
dasz X-owi mieszkanie w zamian za prace X-a przez czas określony - faktyczna wartość 
ekonomiczna tych świadczeń nie ma doniosłości, wystarczy że w ocenie stron były one 
ekwiwalentne (SN)

●

Umowy wzajemne nazwane (rodzaje):

○

Umowy   w   których  essentialia   negotti  (elementy   przedmiotowo   istotne)  obejmują 
wzajemne sprzężenie świadczeń; w tych przypadkach określony typ umowy z mocy 

samej definicji należy do klasy umów wzajemnych. Np. art. 535 k.c. sprzedaż, art. 659 
k.c. najem.

○

Umowy w których essentialia negotti wykluczają obowiązek świadczenia drugiej strony 
np. darowizna, umowy tego rodzaju nie mogą mieć charakteru wzajemnego ponieważ są 
jednostronnie zobowiązującymi.

○

Umowy w których essentialia negotti nie rozstrzygają tej kwestii dopuszczając nadanie 
im kształtu zarówno umów jednostronnie jak i dwustronnie zobowiązujących np. umowa 
zlecenia (art. 734, 735 k.c.), przechowanie (art. 835, 836 k.c.).

○

Umowy których  essentialia negotti  wskazują na dwustronny obowiązek świadczenia, 
lecz   niewzajemny   charakter   umów   -   nawet   gdyby   przybierały   one   postać   umowy 
odpłatnej- oprocentowana podwyżka.

114. Umowy realne.

●

Dojście do skutku umowy realnej wymaga nie tylko złożenia zgodnego oświadczenia woli 
stron ale także wręczenia rzeczy. Sposób złożenia oświadczenia woli nie jest tu istotny. 
Rzecz może może być wręczona podczas złożenia oswiadczenia woli o zawarciu umowy 
(typowe) lub potem, jednak umowa dochodzi do skutku dopiero z wręczeniem rzeczy. 

●

Zawarcie umowy realnej w przyszłości: można do nich stosować umowy przedwstępne (np. 
art. 710, 835, 517 § 2 k.c.

115. Umowy kauzalne i abstrakcyjne.

Podział na umowy kauzalne (przyczynowe) i umowy abstrakcyjne (oderwane).  Ważność 
czynności   kauzalnych   zależy   od   istnienia   odpowiedniej   podstawy  prawnej   świadczenia. 
Natomiast   w   czynnościach   abstrakcyjnych   okoliczność   ta   nie   wpływa   na   ważność 
zobowiązania,   a   w   konsekwencji   ochrona   dłużnika   jest   ograniczona.   Panuje   pogląd   że 
obowiązuje ogólna reguła kauzalności czynności prawnych, a zobowiązania abstrakcyjne 
można   zaciągać   tylko   w   przypadkach   wyraźnie   w   ustawie   wskazanych   -   weksel,   czek, 
przekaz (wyjątek to gwarancja bankowa (SN).

116. Zasada swobody umów.

●

Swoboda umów  - kompetencja do kształtowania przez podmioty wiążących je stosunków 
prawnych w drodze dwu- lub wielostronnych oświadczeń woli. Swoboda umów to:

○

Swoboda kształtowania treści umowy

○

swoboda   zawierania   umów   (zawarcie/niezawarcie,   wybór   kontrahenta,   zmiana/ 
rozwiązanie)

○

swoboda nadania określonej formy oświadczeń woli stron.

●

Zakres swobody umów.  Art. 353

1

k.c. Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek 

prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości 
(naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

●

Zasada swobody umów opiera się na etycznych założeniach państwa demokratycznego i 
swobodzie działalności gospodarczej (gospodarka rynkowa) – normatywne postanowienia 
Konstytucji RP. 

●

Strony nie są związane   typami umów. Zasada swobody umów nie obejmuje stosunków 
prawnorzeczowych, spadkowych i rodzinnych.  Nie odnosi się do jednostronnych czynności 
prawnych.

117. Ograniczenia swobody umów.

●

Cel czynności prawnej ma doniosłość prawną (art. 58 k.c.). Trzeba mieć na względzie cel 
umowy (stan rzeczy, który ma być realizowany – zamierzony/co najmniej znany). Ograni-
czenia:

○

ustawa. Treść lub cel umowy nie mogą być sprzeczne z ustawą (art. 353

1

  k.c.) W 

razie   sprzeczności   umowy   z   normą   względnie   wiążącą   norma   ta   nie   znajduje 

zastosowania, a treść stosunku zobowiązaniowego reguluje umowa, na odwrót jest 
przy konflikcie z normą imperatywną czy semiimperatywną. (SN) 

○

zasady współżycia społecznego.  Art. 58  §  2 k.c. nieważne są czynności prawnej 
sprzeczne z zasadami współżycia społeczne-go (uczciwość, rzetelność kupiecka,). 
Umowy   dławiące  -   niezgodne   z   zasadami   współżycia   społecznego,   polegają   na 
jednostronnie narzuconej formie zaspokajania potrzeb ludności na trudno dostępne 
dobra (chodziło o garaże) wraz z rażącą nieadekwatnością świadczeń wzajemnych.

○

właściwość (natura) stosunku zobowiązaniowego. Granicę swobody umów stanowi 
poszanowanie interesów osób trzecich i łączącą się z tym zasadą bezpieczeństwa 
obrotowego   (właściwość).   Niedopuszczalnym   jest   aby   stosunek   umowny 
ukształtował sytuację stron w ten sposób że jedna z nich mogłaby dowolnie określać 
swoje obowiązki lub obowiązki drugiej strony (SN). 

●

Skutki przekroczenia granic. Art. 58 k.c.: nieważność umowy niezgodnej z ustawą. Czyli: 
przekroczenie którejkolwiek z w/w granic: nieważność umowy. Gdy nieważnością dotknięta 
tylko część umowy: pozostała część pozostaje ważna.

●

Zasada  pacta   sunt   servanda  -   umów   należy   dotrzymywać.   Umowa   zawarta   z 
przekroczeniem   którejkolwiek   z   granic   umów   jest   w   myśl   art.   58   k.c.   bezwzględnie 
nieważna, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. 

●

Pole swobody umów ograniczają także przepisy o niemożliwości świadczenia. Art. 387 § 1 
k.c.: Umowa o świadczenie niemożliwe jest nieważna.§ 2. Strona, która w chwili zawarcia 
umowy wiedziała o niemożliwości świadczenia, a drugiej strony z błędu nie wyprowadziła, 
obowiązana jest do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła 
umowę nie wiedząc o niemożliwości świadczenia. Termin przedawnienia 3 lata.

●

Rodzaje ograniczeń swobody zawierania umów:

○

Ograniczenie   doboru   kontrahenta.   To   wąski   zakres   dla   ochrony   osób   zwłaszcza 
fizycznych. Pewne rodzaje działalności gospodarczej (ryzyko) podejmowac mogą 
wyłącznie   określone   rodzaje   osób   prawnych.   Może   to   być   również   interes 
indywidualnie określonych osób (np. ustawowe prawo pierwokupu).

○

Obowiązek kontraktowania. Najdalej idacy: obowiązek zawarcia umowy. 

■

Ustawy szczególne: dot. obowiazku zawierania umów przez podmioty, które 
wyłącznie   dostarczają   okreslonyc   dóbr   bądź   świadczą   usługi   o   istotnym 
znaczeniu (energia, przewozy, poczta).

■

Obowiazek   zawarcia   umowy   nałozony   z   racji   społecznych   na   określone 
podmioty i realizowany z inicjatywy organów administracji publicznej oraz 
przy zastosowaniu sankcji administracyjnych i karnych (obowiązek OC)

■

obowiązek zawierania umów opatrzonych tylko sankcją odszkodowania w 
granicach interesu umownego (np. art. 736 k.c.).

○

Zezwolenia administracyjne. Uzależnienie ważnego dojscia do skutku umowy od 
zezwolenia   administracyjnego.   Zezwolenie   takie   nie   kreuje   obowiązku   zawarcia 
umowy (zezwolenie na nabycie nieruchomości).

○

Tryb   zawierania   umowy.   Ograniczenie   dla   ochrony   mienia   publicznego   (prawo 
zamówień publicznych).

118. Wyzysk.

●

Art. 388 § 1 k.c.: Jeżeli jedna ze stron, wyzyskując przymusowe położenie, niedołęstwo lub 
niedoświadczenie drugiej strony, w zamian za swoje świadczenie przyjmuje albo zastrzega 
dla siebie lub dla osoby trzeciej świadczenie, którego wartość w chwili zawarcia umowy 
przewyższa w rażącym stopniu wartość jej własnego świadczenia, druga strona może żądać 
zmniejszenia swego świadczenia lub zwiększenia należnego jej świadczenia, a w wypadku 
gdy jedno i drugie byłoby nadmiernie utrudnione, może ona żądać unieważnienia umowy. § 
2. Uprawnienia powyższe wygasają z upływem lat dwóch od dnia zawarcia umowy. Umowa 
zawarta   dla   wyzysku   jest   bezwzględnie   nieważna.   Jest   to   wadliwość   treści   czynności 

prawnej. 

●

Umowa jest wadliwa, gdy spełnione są przesłanki natury:

○

obiektywnej (kwalifikowana dysproporcja świadczeń stron). Wartość majątkowa: rażąco 
wysoka w stosunku do wartości świadczenia wzajemnego (art. 388 § 1 k.c).

○

subiektywnej (ktoś wyzyskuje przymusowe położenie, niedołęstwo, niedoświadczenie 
(art. 388 § 1 k.c).

●

Umowa taka nie jest bezwzględnie nieważna. Cel: przywrócenie równowagi ekonomicznej: 
zmniejszenie/zwiększenie   świadczenia,   jeśli   nemożliwe:   można   żądać   unieważnienia 
umowy w drodze sądowej. Uprawnienia wygasają z upływem 2 lat od zawarcia umowy 
(termin zawity).

●

Wadliwość czynności prawnej., nie: wada oświadczenia woli. Art. 388 k.c.: lex specjalis wb 
art.58 k.c. - wzruszalność umowy przez pokrzywdzonego.

119. Culpa in contrahendo.

●

Art. 66-71 i 73-81 k.c. określają zasady, są od nich wyjątki. J Culpa In contrahendo – wina 
w kontraktowaniu. Postępowanie podmiotów w stadiach poprzedzających zawarcie umowy, 
jeżeli nie doszła ona do skutku  art. 72 § 2, 72

1

 i 387 § 2 k.c.

●

Jeżeli jedna ze stron zachowa się nielojalnie, ponosi odpowiedzialność kontraktową – tak, 
jakby nie wykonała umowy. Ocena zachowań partnerów na podstawie przepisów o czynach 
niedozwolonych , odszkodowanie w granicach tzw. ujemnego interesu umownego np. art. 
415 k.c.

●

Gdy jedna ze stron narusza w toku negocjacji zasadę poufności, można żądać naprawienia 
szkody albo wydania korzyści uzyskanej dzięki naruszeniu zasady (art. 72

1

 § 2 k.c.). Przepis 

ma charakter wzglednie wiążący i strony mogą uchylić jego zastosowanie.

120. Umowa przedwstępna - pojęcie, treść.

●

Poęcie. Umowa przedwstępna (pactum de contrahendo) jedna lub obie strony zobowiązują 
się do zawarcia w przyszłości oznaczonej umowy, którą ustawa określa mianem umowy 
przyrzeczonej (art. 389 k.c.). Zawarcie umowy przyrzeczonej jest świadczeniem (art. 353 
k.c.).   Może   mieć   charakter   jednostronnie   (jedna   strona   może   żądać,   aby   druga   strona 
zawarła   umowę)   lub   dwustronnie   zobowiązujący   (obie   strony   mogą   żądać   zawarcia 
umowy).   Umowa   przedwstępna   zobowiązuje   do   zawarcia   w   przyszości   umowy 
przyrzeczonej. 

●

Treść. Umowa definitywna wyznacza powinne zachowanie stron. Czy umowa jest taka, czy 
taka   decyduje     treść   ich   zgodnych   oświadczeń   woli   (art.   65   k.c.)   np.   przyjęcie   przez 
sprzedawcę przedpłaty na przyczepę kampingową w wysokości odpowiadającej jej cenie 
stanowi zawarcie definitywnej umowy sprzedaży, a nie tylko umowy przedwstępnej (SN)

121. Znaczenie i oznaczenie terminu zawarcia umowy przyrzeczonej.
Zamieszczenie terminu w  umowach przedwstępnych  nie  tylko nie  jest  zakazane, ale  wręcz 
pożądane ponieważ jasno wskazuje termin spełnienia świadczenia .Jednaj jak uchronić strony 
przed wieczystym obowiązkiem pozostawania w gotowości do zawarcia umowy definitywnej w 
przypadku, gdy umowa przedwstępna nie określa terminu jej zawarcia.W myśl art. 389§ 2 KC 
strona   uprawniona  do  żądania  zawarcia   umowy  przyrzeczonej  może  w   ciągu   jednego   roku 
wyznaczyć   odpowiedni   termin   zawarcia   umowy   definitywnej.   W   zależności   czy   umowa 
przedwstępna jest jednostronnie czy dwustronnie zobowiązująca, uprawniona może być jedna 
lub obie strony.Jeżlei obie strony SA uprawnione i obie wyznacza inny termin zawarcia umowy 
przyrzeczonej, wówczas wiążący dla stron jest termin wyznaczony przez stronę która wcześniej 
złożyła   stosowne   oświadczenie   .Jeżeli   termin   zawarcia   umowy   definitywnej   nie   został 
wyznaczony w sposób wyżej określony, nie można żądać zawarcia umowy przyrzeczonej, co 
oznacza   że   termin   roczny   ma   charakter   zawity  i   po   jego   upływie   zobowiązanie   z   umowy 
przedwstępnej wygasa.

122. Skutki prawne zawarcia umowy przedwstępnej.

●

Skutek   zawarcia:   jedna   lub   obie   strony   zobowiązują   się   do   zawarcia   w   przyszłości 
oznaczonej umowy, którą ustawa określa mianem umowy przyrzeczonej 

●

Skutki nie zawarcia umowy własciwej:

○

słabszy-   obowiązek   naprawienia   szkody.   Odszkodowanie   w   granicach   negatywnego 
interesu umownego. 

○

silniejszy – obowiązek zawarcia umowy przyrzeczonej (art. 390 § 2 k.c). Orzeczenie 
sadu   zastepuje   oświadczenie   woli   (art.   64   k.c.).   jednak   tylko   wtedy,   gdy   umowa 
przedwstępna   czyni   zadość   wymaganiom,   od   których   zależy   ważność   umowy 
przyrzeczonej (np. forma szczególna, gdy chodzi o przeniesienie nieruchomości. Jeszcze 
możliwe jest z art. 475 k.c.: gdy umowa nie może być zawarta ze względu na istniejące 
przeszkody faktyczne lub prawne,  np. dłużnik nie dopełnił czynności koniecznych do 
uzyskania niezbędnego zezwolenia administracyjnego – odpowiedzialność dłużnika za 
niemożność wykonania świadczenia. 

123. Przedawnienie roszczeń z umowy przedwstępnej.

Roszczenia z umowy przedwstępnej przedawniają się z upływem roku od dnia, w którym 
umowa   przyrzeczona   miała   być   zawarta.   Jeżeli   sąd   oddali   żądanie   zawarcia   umowy 
przyrzeczonej, roszczenia z umowy przedwstępnej przedawniają się z upływem roku od 
dnia, w którym orzeczenie stało się prawomocne.

124. Wzorce umów i ich znaczenie.

●

art.   384   k.c.   Stosowanie   wzorców   przez   przedsiębiorców:   zagrożenie   interesów   ich 
kontrahentów (słabsza ich pozycja). Wzorzec umowy ma być ustalony przez jedna ze stron 
umowy   (art.384  §   1   k.c.).   Wzorzec   jest   przeznaczony   do   wielokrotnego   stosowania. 
Postanowienia muszą być powtarzalne. Szczególne uprawnienia do wydawania wzorców nie 
są konieczne (zasada wolności umów). Właściwe poinformowanie drugiej strony o wzorcu 
umowy   stanowi   cel   wielu   przepisów   KC   regulujących   tę   podstawową   przesłankę 
skuteczności prawnej wzorca. Wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o 
charakterze ciągłym wiąże drugą stronę, jeżeli zostały zachowane wymagania określone w 
art. 384 k.c., a strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia. 

●

Jeżeli   przepis   odrębny   nie   stanowi   inaczej   wzorce   umowne   powinny   być   doręczane   w 
całości.   Wzorzec   umowy   powinien   być   sformułowany   jednoznacznie   i   w   sposób 
zrozumiały. Postanowienia niejednoznaczne tłumaczy się na korzyść konsumenta, nie tyczy 
to przedsiębiorcy. Ważne: sprzeczność treści umowy z treścią wzorca nie wpływa na ocenę 
ważności umowy. Umowa jest ważna zaś wzorzec w tych miejscach gdzie jest sprzeczny z 
umową jest bezskuteczny. Konsumentowi należy doręczyć wzorzec. 

●

Zmiana   treści   istniejącego   stosunku   zobowiązaniowego   przez   wydanie   wzorca   po   raz 
pierwszy   albo   kolejny,   dopuszcza   jej   wyłączenie   na   podstawie   klauzuli   modyfikującej, 
zawartej w umowie lub we wzorcu, albo na podstawie, szczególnego przepisu prawnego, ale 
nie może ona naruszać negotia esentialis, nie może mieć charakteru blankietowego, lecz 
wskazywać   okoliczności   uzasadniające   zmianę   dotychczasowego,   albo   wydanie   nowego 
wzorca. 

●

Konflikt wzorców - tylko między przedsiębiorcami stosującymi różne ustalone przez siebie 
wzorce, jeżeli strony zawarły umowę, w takiej sytuacji wiążą je tylko takie postanowienia, 
które   nie   są   ze   sobą   sprzeczne.   Art.   385

4

§   1   k.c.   Umowa   między   przedsiębiorcami 

stosującymi różne wzorce umów nie obejmuje tych postanowień wzorców, które są ze sobą 
sprzeczne.§   2.   Umowa   nie   jest   zawarta,   gdy  po   otrzymaniu   oferty   strona   niezwłocznie 
zawiadomi, że nie zamierza zawierać umowy na warunkach przewidzianych w § 1.

●

W razie sprzeczności umowy z wzorcem: ważna jest umowa (art. 385

 

§ 1 k.c.). Wzorzec 

zachowuje   doniosłość   prawna,   lecz   staje   się   bezskuteczny   w   zakresie,   w   jakim   jest 

sprzeczny z umową. 

125. Klauzule abuzywne i ich znaczenie.

●

Chodzi tu o klauzule, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z 
dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.  Lex specialis  wobec 58  §  2 i 3 k.c. 
Umowy zawierane z wzorcem umowy albo i bez niego. Ciężar dowodu z reguły spoczywa 
na   przedsiębiorcy.   Sprzeczność   z   dobrymi   obyczajami   zasady   współżycia   społecznego. 
Wymagana- uczciwość, rzetelność, lojalność, fachowość. Jednak to nie wystarczy gdyż musi 
być jeszcze rażąco naruszony interes konsumenta.

●

Nie   można   klauzul   stosować   do   wszystkich   postanowień   umowy:   nie   wolno   uznać   za 
klauzulę   niedozwoloną   postanowień   określających   główne   świadczenia   stron.   (cenę, 
wynagrodzenie,   oznaczenie   przedmiotu   świadczenia).   W   umowach   nienazwanych: 
postanowienia określające elementy umowy pozwalające na jej identyfikację. Nie zalicza się 
do   głównych   postanowień   kosztów   przewozu,   czasu   i   miejsca   świadczenia,   skutki 
niewykonania zobowiązania. Postanowienie wzorca umowy rachunku bankowego należy 
uznać za niedozwolone, jeżeli pozwala bankowi na sprawdzenie sytuacji finansowej klienta, 
w tym zasięgnięcie informacji u pracodawcy (SN). Narusza w ten sposób interes majątkowy 
i osobisty konsumenta. 

●

Art. 385

1

§ 1 k.c.: niedozwolone postanowienia umowy, gdy nie zostało ono z konsumentem 

indywidualnie uzgodnione (konsument nie miał na nie żadnego wpływu). W szczególności: 
do umów z wzorca. Przesłanki uznania klauzuli za niedozwoloną:

○

treść, która kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób przeczny z dobrymi 
obyczajami (normy moralne i obyczajow przyjete)

○

rażąco narusza jego interesy (równowaga kontraktowa)

●

Dla ułatwienia podany jest katalog klauzul niedozwolonych w art. 385

1

§ 3 k.c. Odznaczają 

się one tym, że:

○

ograniczają bądź wyłączają odpowiedzialność przedsiębiorcy

○

przekazują przedsiębiorcy kontrole nad treścią postanowień i wykonaniem umowy

○

kształtują lub umożliwiają przedsiębiorcy kształtować niekorzystnie dla konsumenta 
czas trwania umowy

○

w inny sposób naruszają równowagę kontraktową

●

W razie wątpliwości umieszczone w art. 385

3

  k.c. postanowienia mowne uważa się, iż są 

niedozwolone. Tak, więc artykuł ten jest stosowany w ostateczności. Najpierw stosuje się 
(1) i (2). Jeżeli klauzula zostanie uznana za niedozwoloną to nie wiąże ona konsumenta, 
pozostałe części umowy są wazne. Chyba, że zastosowanie ma art. 58  §  3 k.c. - bez tych 
postanowień czynność nie zostałaby dokonana.

126. Kontrola niedozwolonych postanowień umownych.

●

Kontrola incydentalna - kontrola treści konkretnego stosunku prawnego. Wykonują ją sądy 
rozpatrując   w   procesie   indywidualną   sprawę   w   celu   ustalenia   wiążącej   strony   treści 
stosunku prawnego. Orzeczenie sądu wywołuje skutki wyłącznie dla stron sprawy.

●

Kontrola abstrakcyjna - abstrakcyjność kontroli wzorca polega na jego ocenie nie poprzez 
analizowanie   treści   konkretnego   stosunku   zobowiązaniowego,   lecz   samodzielnie   -   bez 
względu na to czy znalazł on zastosowanie w następstwie zawarcia umowy. 479(36)- 479 
(45) KPC 

○

Powództwo takie może wytoczyć każdy, kto według oferty pozwanego mógłby zawrzeć 
z nim umowę zawierającą postanowienie, którego uznania za niedozwolone żąda się 
pozwem. 

○

Powództwo może wytoczyć także organizacja społeczna, do której zadań statutowych 
należy ochrona interesów konsumentów, powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów 
oraz Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

○

Powództwo   może   ponadto   wytoczyć   zagraniczna   organizacja   wpisana   na   listę 

organizacji uprawnionych w państwach Unii Europejskiej do wszczęcia postępowania o 
uznanie   postanowień   wzorca   umowy   za   niedozwolone,   opublikowaną   w   Dzienniku 
Urzędowym Wspólnot Europejskich, jeżeli cel jej działania uzasadnia wystąpienie przez 
nią   z   takim   żądaniem   dotyczącym   wzorców   umów   stosowanych   w   Polsce, 
zagrażających   interesom   konsumentów   w   państwie   członkowskim,   w   którym 
organizacja ta ma swoją siedzibę. Powództwo to może rozpatrzyć tylko Sąd Okręgowy 
w Warszawie sprawujący funkcję sądu ochrony konkurencji i konsumentów. W razie 
uwzględnienia powództwa sąd w sentencji wyroku przytacza treść postanowień wzorca 
umowy uznanych za niedozwolone i zakazuje ich wykorzystywania. Taki wyrok ma 
skuteczność wobec osób trzecich. Wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich 
od   chwili   wpisania   uznanego   za   niedozwolone   postanowienia   wzorca   umowy   do 
rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Prowadzi go Prezes 
Urzędu   Ochrony   Konkurencji   i   Konsumentów.   Rejestr   ten   jest   jawny.   Nie   jest 
rozstrzygnięte czy wpisanie niedozwolonego wzorca ma skutek tylko w stosunkach z 
określonym przedsiębiorcą czy powszechny. Jednak SN stwierdza, że wobec wszystkich 
przedsiębiorców. (Radwański też tak twierdzi). 

127. Umowa o świadczenie na rzecz osoby trzeciej.

●

Umowa na rzecz osoby trzeciej (pactum in favorem tertii) nie występuje nigdy jako umowa 
samodzielna. Stanowi zawsze dodatek, zastrzeżenie modyfikujące albo jakąś inną umowę, 
albo stosunek obligacyjny powstały z innego zdarzenia prawnego. Występuje tutaj nie tylko 
zobowiązanie dłużnika, że będzie świadczył na rzecz osoby trzeciej, ale, przede wszystkim 
przyznanie tej osobie prawa do żądania w imieniu własnym i bezpośrednio od dłużnika 
określonego świadczenia. Osoba trzecia; wierzyciel- zastrzegający; dłużnik- przyrzekający. 
Skrócenie obrotu gospodarczego. 

●

Przykład: A Jest winy 100 zł C. B kupuje nóż od A za 100zł. A daje nóż i każe B zapłacić 
100zł na rzecz C. Trzy stosunki prawne łączące strony umowy z osobą trzecią:

○

Stosunek waluty A-C. W przypadku jego braku i przeniesienia 100 C. A może żądać 
zwrotu z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia.

○

Stosunek pokrycia- B-A.causa dla stosunku zapłaty

○

Stosunek zapłaty B-C. C ma prawo do roszczeń 

●

Zastrzeżenie, co do obowiązku świadczenia na rzecz osoby trzeciej nie może być odwołane 
ani   zmienione,   jeżeli   osoba   trzecia   oświadczyła   którejkolwiek   ze   stron,   że   chce   z 
zastrzeżenia skorzystać. Dłużnik może podnieść zarzuty z umowy także przeciwko osobie 
trzeciej.

●

Niewłaściwa   umowa   na   rzecz   osoby   trzeciej:   jesli   zastrzeżono,   że   dłuznik   wykona 
świadczenie na rzecz osoby trzeciej z tym ograniczeniem, że osoba trzecia nie nabędzie 
własnego prawa do żądania od dłużnika świadczenia. Osoba trzecia ma w tym wypadku 
tylko upoważnienie od odbioru świadczenia.

128. Umowa o świadczenie przez osobę trzecią.

●

Jeżeli w umowie zastrzeżono, że osoba trzecia zaciągnie określone zobowiązanie albo spełni 
określone świadczenie, ten, kto takie przyrzeczenie uczynił, odpowiedzialny jest za szkodę, 
którą druga strona ponosi przez to, że osoba trzecia odmawia zaciągnięcia zobowiązania 
albo nie spełnia świadczenia. Może jednak zwolnić się od obowiązku naprawienia szkody 
spełniając przyrzeczone świadczenie, chyba, że sprzeciwia się to umowie lub właściwości 
świadczenia. (391) Wierzyciel-  beneficjent gwarancji; dłużnik-gwarant. Mówiąc krótko to 
osobę trzecią brykają postanowienia stron i nic jej nie robią a tamci muszą martwić się sami. 
Za wszystko odpowiada gwarant., ma on facultas alternativa i może zwolnić się spełniając 
inne świadczenie niż świadczenie główne,  jakim ciągle pozostaje naprawienie szkody.

●

Przyrzeczenie może być dwojako rozumiane ( (art. 391 k.c.):

○

przyrzekający   zobowiazuje   się   do   poczynienia   starań   w   ceku   skłonienia   osoby 

trzeciej, by zachowała się w sposób przyrzeczony

○

przyrzekający przyjmuje gwarancję, że osoba trzecia:

■

zaciągnie zobowiązanie (gwarant odpowiada wobec beneficjenta w ramach 
ujemnego interesu umownego)

■

spełni   świadczenie   (winien   wyrównać   beneficjentowi   gwarancji   wszelkie 
szkody   poniesione   w   następstwie   niewykonania   przez   osobę   trzecią 
przyrzeczonego swiadczenia). Gwarant może sam spełnić swiadczenie.

●

Zawarcie   umowy    o   świadczenie   przez   osobę   trzecią   nie   kreuje   trójstronnego   stosunku 
prawnego.   Umowa obliguje   wyłącznie przyrzekajacego wobec wierzyciela. Umowa ta 
należy do grupy umów gwarancyjnych (gwarant przymuje ryzyko związane z realizacją lub 
niepowodzeniem określonego w umowie przedsięwzięcia).

129. Umowa o zwolnienie dłużnika od obowiązku świadczenia.

●

Art. 392 k.c. Jeżeli osoba trzecia zobowiązała się przez umowę z dłużnikiem zwolnić go od 
obowiązku świadczenia, jest ona odpowiedzialna względem dłużnika za to, że wierzyciel 
nie będzie od niego żądał spełnienia świadczenia.

●

Przykład: A jest winien 100 B a C mówi, że zapłaci za A. Tyle, że jeżeli C nie zapłaci to 
ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą względem A, ponosi także odpowiedzialność za 
szkodę, ale względem A bo B do C nie mają zupełnie nic do siebie.

130. Pojęcie czynu niedozwolonego - delikt a czyn niedozwolony.

●

Do   czynów   niedozwolonych   ustawa   zalicza   zawinione   działania   człowieka,   zachowania 
ludzkie oraz zdarzenia, które nawet do tej klasy zjawisk nie należą. Dlatego też nie miesci 
się to zbytnio w pojęciu „czynu”, jakie nadaje mu prawo. 

●

Nazwa instytucji jako czyn niedozwolony jest uzasadniona historycznie.

131. Przesłanki a zasady odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych. 

●

Trzy przesłanki powstania odpowiedzialności za czyny niedozwolone:

○

zdarzenie, z którym system prawny łączy na określonych zasadach czyjś obowiązek nap- 
rawienia szkody

○

powstanie szkody

○

związek przyczynowy między zdarzeniem a szkodą 

●

Trzy zasady odpowiedzialności deliktowej:

○

zasada winy - uznawana jest za zasadę naczelną. Chodzi w niej o odpowiedzialność za 
czyny własne jak i cudze, zarówno osób fizycznych jak i prawnych (por.art.415,416 kc)

○

zasada   ryzyka   -   została   przyjęta   dla   niektórych   stanów   nieco   ostrzej   traktowanych 
stanów odpowiedzialności za cudze czyny (por. art. 430 kc).

○

zasada słuszności - która ma charakter zdecydowanie pomocniczy (por. art. 419 kc).

132. Przesłanki odpowiedzialności za czyny własne.

●

Odpowiedzialność za własne czyny. Oparta jest na zasadzie winy Art. 415 k.c. Kto z winy 
swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Może to być działanie 
lub zaniechanie, czynnośc psychofizyczna lub konwencjonalna. Przykłady do art. 415 k.c: 
sprzedaż rzeczy cudzej, sprzedaż rzeczy oddanej w dozór, sprzedaż rzeczy niebezpiecznej 
dla życia i zdrowia (SN). Art. 415 k.c. formułuje ogólną zasadę odpowiedzialności – wina. 
Czyn musi być bezprawny.Art. 422 k.k. Za szkodę odpowiedzialny jest nie tylko ten, kto ją 
bezpośrednio wyrządził, lecz także ten, kto inną osobę do wyrządzenia szkody nakłonił albo 
był   jej   pomocny,   jak   również   ten,   kto   świadomie   skorzystał   z   wyrządzonej   drugiemu 
szkody. Art. 416  k.c. Osoba prawna jest obowiązana do naprawienia szkody wyrządzonej z 
winy jej organu.

○

Bezprawność.   To   niezgodność   zachowania   się   sprawcy   z   porządkiem   prawnym: 
naruszenie przepisów lub zasad współżycia społecznego.

○

Wina. Podmiotowa strona czynu. Naganna decyzja człowieka dot. podjętego przez niego 
nagannego czynu (działania i zaniechania). Wine ponosi: człowiek poczytalny (art. 425 
k.c.) i w odp. wieku (art. 426 k.c.).

133. Wyłączenia odpowiedzialności za czyny własne.

●

Wyłączenia bezprawności:

○

obrona konieczna (art. 423 k.c.). Odparcie bezpośredniego i bezprawnego zamachu na 
jakie-kolwiek dobro (mienie, życie, zdrowie, cześć i inne). Prawo cywilne nie ogranicza 
jak   prawo   karne   postanowień   dot.   przekroczenia   granic   obrony   koniecznej. 
Przekroczenie   granic:   nie   uchyla   bezprawności,   pociąga   odpowiedzialność 
odpierającego   zamach   za   wywołaną   takim   działaniem   szkodę.   Możliwość   obniżenia 
odszkodowania  –  przyczynienie  się  poszkodowanego  do  powstania  szkody (art.  362 
k.c.).

○

stan wyższej konieczności (art. 424 k.c. w zw. z art. 142 k.c.). Źródłem zagrożenia: 
działanie   człowieka,   rzecz,   zwierzę.   Bez   odpowiedzialności,   gdy   odwraca   się 
zagrożenie. Ponadto warunki:

■

sama osoba nie wywołała niebezpieczeństwa

■

nie można mu inaczej zapobiec

■

dobro jest oczywiście ważniejsze niżdobro zagrożone (proporcje: art. 142 k.c.)

○

dozwolona samopomoc (art. 343 § 2 i 432 k.c.) - wskazane w ustawie.

○

zgoda poszkodowanego. Zezwolenie poszkodowanego na cudzą ingerencję. Np. lekarz 
musi   poinformować   poszkodowanego   o   ryzyku,   a   poszkodowany   wyrażający   zgodę 
musi być w pełni świadomy tego, na co się godzi (SN).

○

wykonywanie własnych praw podmiotowych.

●

Wyłączenia winy. 

○

Niepoczytalność. Art. 425 § 1 k.c. Przyczyny stanu niepoczytalności nie są wymienione. 
Alkohol, narkotyki, itp.: nie ma zwolnienia od odpowiedzialności, chyba że bez winy.

○

Wiek. Poniżej 13 lat: nie ponosi odpowiedzialności na zasadzie winy. Sąd może przyjąć, 
że małoletni, który ukończył  13 lat jest poczytalny (to reguła). Zależy wszystko od 
sprawy. Poczytalność może być ustalona podstawie domniemania faktycznego, lub na 
podstawie ogólnego doświadczenia życiowego. 

134. Wina i jej postacie.

●

Podmiotowa   strona   czynu.   Naganna   decyzja   człowieka   dot.   podjętego   przez   niego 
nagannego czynu (działania i zaniechania). Wine ponosi: człowiek poczytalny (art. 425 k.c.) 
i w odp. wieku (art. 426 k.c.).

●

Rodzaje i mierniki winy. W prawie cywilnym: 

○

wina umyslna. Tutaj: dolus directus (wyrządzenie szkody bezprawnym zachowaniem) i 
dolus eventualis (godzenie się na to).

○

wina nieumyślna. Nieodołożenie wymaganej staranności. Reguły: art. 355 k.c.:Dłużnik 
obowiązany   jest   do   staranności   ogólnie   wymaganej   w   stosunkach   danego   rodzaju 
(należyta staranność).§ 2. Należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez 
niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru 
tej działalności. Artykuł ten odnosi się nie tylko do odpowiedzialności kontraktowej, ale 
i do deliktowej (SN). Wzorce: np. nauczyciel gimnastyki, zarzut niedbalstwa będzie mu 
postawiony wtedy, gdy zachowa w sposób odbiegający od   modelu wzorcowego. W 
przeciwieństwie   do   odpowiedzialności   karnej   w   prawie   cywilnym   celem 
odpowiedzialności cywilnej jest rekompensata szkody, a nie działanie wychowawcze na 
sprawcę. Miernik obiektywny: jak każdy by się zachował w danej sytuacji (wg reguł 
współżycia społecznego, przepisów prawnych, pragmatyki zawodowej, zwyczajów). Cel 
odpowiedzialnosci cywilnej: rekompensata szkody, a nie oddziaływanie wychowawcze 
(p. karne).

●

Odpowiedzialność wiąże się z każdym rodzajem winy (wyjątki: wskazane w ustawie, gdy 
tylko wina umyślna).

135. Współsprawstwo i współodpowiedzialność.

●

zasada   winy.   Art.   441   §1   k.c.   Jeżeli   kilka   osób   ponosi   odpowiedzialność   za   szkodę 
wyrządzoną czynem niedozwolonym, ich odpowiedzialność jest solidarna.§ 2. Jeżeli szkoda 
była wynikiem działania lub zaniechania kilku osób, ten, kto szkodę naprawił, może żądać 
od pozostałych zwrotu odpowiedniej części zależnie od okoliczności, a zwłaszcza od winy 
danej osoby oraz od stopnia, w jakim przyczyniła się do powstania szkody.§ 3. Ten, kto 
naprawił szkodę, za którą jest odpowiedzialny mimo braku winy, ma zwrotne roszczenie do 
sprawcy, jeżeli szkoda powstała z winy sprawcy.

●

Podżeganie, pomocnictwo. Zawsze wina umyślna, świadome skorzystanie z wyrządzonej 
drugiemu   szkody.   Pomocnik   i   podżegacz   jako   współsprawcy   szkody   ponoszą   wraz   ze 
sprawcą bezpośrednim solidarną odpowie-dzialność za wyrządzoną przez tego ostatniego 
szkodę   chociażby   nawet   żadnej   nie   osiągnęli   z   tego   korzyści   (art.   422   i   441   k.c.). 
Odpowiedzialność ich ograniczona jest tylko do tej szkody, do której powstania nakłaniali 
lub   pomagali.   Mogą   także   ponosić   wyłączną   odpowiedzialność,   jeżeli   sprawcy 
bezpośredniemu   nie   można   winy   przypisać   (np.   z   powodu   niepoczytalności   lub 
niedojrzałości). 

●

Skorzystanie ze szkody. Art. 422 k.c. Za szkodę odpowiedzialny jest nie tylko ten, kto ją 
bezpośrednio wyrządził, lecz także ten, kto inną osobę do wyrządzenia szkody nakłonił albo 
był   jej   pomocny,   jak   również   ten,   kto   świadomie   skorzystał   z   wyrządzonej   drugiemu 
szkody.   Odpowiedzialność   wyłącznie   za   czyn   własny,   bo   czyn   pojawia   się   dopiero   po 
wyrządzeniu szkody przez sprawcę. Odpowiedzialność ta opiera się na winie umyślnej (np. 
paserstwo). Odnoszący korzyść odpowiada tylko w granicach następstw własnego czynu, a 
nie za całą szkodę wyrządzoną przez bezpośredniego sprawcę,   w tych granicach jest to 
odpowiedzialność solidarna ze sprawcą bezpośrednim. Np. A świadomie kupuje od złodzieja 
B 50 kg węgla, tyle, że B wcześniej ukradł 1000 kg . A odpowiada solidarnie z B za 50 kg.

136. Odpowiedzialność z tytułu nadzoru. 

●

Zawiniony czyn człowieka może polegać również na tym, że nie dopełnił on ciążącego na 
nim   obowiązku   nadzoru   nad   inną   osobą,   która   w   następstwie   tego   wyrządziła     komuś 
szkodę. W przypadku takim zobowiązany do nadzoru ponosi odpowiedzialność za własne 
zachowanie, z tym zastrzeżeniem, że cudzy czyn, jakim jest zachowanie się podopiecznego 
stanowi bezpośrednią przyczynę szkody. Jest ciężkim dla pokrzywdzonego udowodnienie 
relacji między obowiązanym do nadzoru a podopiecznym. W związku z tym bardzo rzadko 
udaje   się   wygrać   takie   sprawy,   na   szczęście   poszkodowany   ma   prawo   dochodzenia 
odszkodowania od bezpośredniego sprawcy, ponieważ osoba zobowiązana do nadzoru jest 
tylko ewentualnym współsprawcą, odpowiedzialnym solidarnie. Natomiast, jeżeli sprawcy 
nie można przypisać winy, bo np. jest niepełnoletni to można dochodzić odszkodowania od 
sprawującego nadzór lub wyjątkowo od sprawcy (art. 425; 426; 427 k.c.).

●

Odpowiedzialność ta oparta jest na winie osoby zobowiązanej do nadzoru z mocy ustawy 
lub sprawującej nadzór. Jednakże ustawa, chroniąc interesy poszkodowanego, ułatwia mu 
dochodzenie odszkodowania od osoby zobowiązanej  przez ustanowienie w art. 427 k.c. 
dwóch   korzystnych   dla   poszkodowanego   domniemań   prawnych   zwykłych   (mogą   by 
obalone przeciwdowodem).

●

Odpowiedzialność sprawcy. Art. 428 k.c. można uruchomić wtedy, gdy poszkodowany nie 
ma   zapewnionego   naprawienia   szkody   tj.,   gdy   zostanie   obalone   domniemanie   winy   w 
nadzorze lub domniemanie związku przyczynowego; jeżeli ściągnięcie odszkodowania jest 
niemożliwe   lub   bardzo   utrudnione   i   jeżeli   brak   jest   osób   zobowiązanych   do   nadzoru. 
Artykuł ten jest oparty na zasadzie słuszności. Czyn sprawcy musi być bezprawny.

○

co do winy w nadzorze,

○

co   do   związku   przyczynowego   między   zawinionym   zachowaniem   się   osoby 
zobowiązanej do nadzoru a szkodą wyrządzoną przez podopiecznego osobie trzeciej 
(nauczyciel odpowiada za szkodę wyrządzoną przez jednego ucznia drugiemu uczniowi 
(SN).

137. Culpa in custodiendo.

●

z łaciny - wina w nadzorze, wina polegająca na uchybieniu w wyborze właściwej osoby, 
która miała sprawować nadzór (opiekun jest obowiązany do naprawienia szkody wywołanej 
przez   osobę,   której   z   różnych   powodów   nie   można   przypisać   winy,   na   zasadzie 
domniemania winy osoby sprawującej nadzór).

●

Art. 429 k.c. - ustawodawca obciąża powierzającego czynność odpowiedzialnością jedynie 
za dokonanie właściwego wyboru wykonawcy. Powierzający czynność powinien dokonać 
wyboru starannie w trosce o to, aby wykonawca nie wyrządził osobom trzecim szkody przy 
wykonywaniu   powierzonej   mu   czynności.   Odpowiedzialność   oparta   jest   na   winie   w 
wyborze. Art. 429 k.c. konstruuje domniemanie tej winy. Szkoda musi być wyrządzona w 
funkcjonalnym związku z powierzeniem czynności (przy wykonaniu). Jeżeli kasjer w banku 
nas okradnie to bank za to nie odpowiada, bo kasjer wykonał tę czynność przy sposobności, 
przepisy 415 i 471 są w tym przypadku podstawami ewentualnej odpowiedzialności banku 
w tej sytuacji (SN). ;429 może być obalone, jeżeli wykażemy, że osoba, którą wybraliśmy 
trudni się daną dziedziną zawodowo (profesjonalista) lub brak winy w nadzorze.

138. Odpowiedzialność za podwładnego.

●

Art.   430   k.c.   Oparta   na   zasadzie   ryzyka   odpowiedzialność   zwierzchnika   za   szkody 
wyrządzone przez podwładnego. Zwierzchnik odpowiada za wszelkie wyrządzone przez 
podwładnego osobom trzecim szkody:

○

przy wykonywaniu powierzonych przez niego mu czynności

○

z jego winy. Zawinić ma podwładny. 

●

Z uwagi na to, że odpowiedzialność zwierzchnika uzależniona jest od odpowiedzialności 
bezpośredniego   wykonawcy,   z   reguły   obaj   ponoszą   solidarną   odpowiedzialność   wobec 
poszkodowanego. Wyjątki wprowadził kodeks pracy otóż art.120 k.p.: w razie wyrządzenia 
przez   pracownika   przy   wykonywaniu   przez   niego   obowiązków   pracowniczych   szkody 
osobie   trzeciej   zobowiązany   do   jej   naprawienia   jest   wyłącznie   pracodawca.   Natomiast 
wobec   pracodawcy   pracownik   odpowiada   tylko   w   wysokości   trzymiesięcznego 
wynagrodzenia   (art.   119   k.p.).   Pracodawca   odpowiada   tylko   za   szkody   wyrządzone   w 
związku z pracą, którą wykonuje podwładnym nie mogą to być szkody „przy okazji”. Czyn 
pracownika   musi   być   zawiniony   –   domniemanie   faktyczne:   istnienie   winy   w   razie 
wykazania bezprawnego działania sprawcy. 

139. Odpowiedzialność za powierzenie czynności.

●

Ustawodawca obciąża powierzającego czynność odpowiedzialnością jedynie za dokonanie 
właściwego   wyboru   wykonawcy.   Odpowiedzialność   jest   oparta   na   winie   w   wyborze 
(domniemanie winy). Domniemanie winy można obalić wykazując:

○

brak winy

○

fakt powierzenia wykonania czynności osobie trudniącej się zawodowo wykonywaniem 
tego rodzaju czynności

●

Odpowiedzialność powierzającego nie  zależy od tego  czy wykonawcy można  przypisać 
winę wobec osoby trzeciej

●

Zwierzchnik   odpowiada   za   wszelkie   wyrządzone   przez   podwładnego   osobom   trzecim 
szkody   przy   wykonywaniu   powierzonych   przez   niego   mu   czynności.   Pracodawca 
odpowiada tylko za szkody wyrządzone w związku z pracą, którą wykonuje podwładnym 
nie mogą to być szkody „przy okazji”.

140.  Konstytucyjna zasada wynagrodzenia szkody  wyrządzonej  niezgodnym  z prawem 

działaniem organu władzy publicznej.

●

Art.   77   Konstytucji   RP:  Każdy   ma   prawo   do   wynagrodzenia   szkody,   jaka   została   mu 
wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Ustawa nie 
może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw.

●

TK uznał, że w zwrocie „niezgodne z prawem” chodzi o niezgodność z konstytucyjnie 
rozumianymi   źródłami   prawa.   Wina   sprawcy   nie   jest   przesłanką   odpowiedzialności 
odszkodowawczej.

141. Zasady odpowiedzialności odszkodowawczej za funkcjonowanie władzy publicznej.

●

Odpowiedzialność organów władzy publicznej – zasada ryzyka. Art. 417 § 1 k.c. Za szkodę 
wyrządzoną   przez   niezgodne   z   prawem   działanie   lub   zaniechanie   przy   wykonywaniu 
władzy   publicznej   ponosi   odpowiedzialność   Skarb   Państwa   lub   jednostka   samorządu 
terytorialnego   lub   inna   osoba   prawna   wykonująca   tę   władzę   z   mocy   prawa   (np.   NBP, 
proboszcz parafii). § 2. Jeżeli wykonywanie zadań z zakresu władzy publicznej zlecono, na 
podstawie   porozumienia,   jednostce   samorządu   terytorialnego   albo   innej   osobie   prawnej, 
solidarną odpowie-dzialność za wyrządzoną szkodę ponosi ich wykonawca oraz zlecająca je 
jednostka samorządu terytorialnego albo Skarb Państwa. W § 1 są podmioty wykonujące 
władzę z mocy prawa, w § 2 podmiotyw ykonujące zadania zlecone w drodze porozumienia 
(ma to charater administracyjno-prawny). Wtedy i podmiot zlecający i podmiot, któremu 
zlecono mają odpowiedzialność solidarną. Występuje tu zasada ryzyka i odpowiedzialności 
solidarnej (TK). Zwrotne roszczenie: art. 441 k.c. W pojęciu władzy publicznej mieszczą się 
także   inne   instytucje   niż   państwowe   lub   samorządowe,   o   ile   wykonują   funkcje   władzy 
publicznej   w   wyniku   powierzenia   czy  przekazania   im   tych   funkcji   przez   organ   władzy 
państwowej lub samorządowej.

●

Poszkodowany   (art.   417-417

1  

k.c.   Brak   definicji,   zgodnie   z   tym   może   nim   być   każdy 

podmiot prawa cywilnego – oparte na konstytucji.

●

Przesłanki odpowiedzialności. Podmioty wskazane w art. 417 k.c. ponoszą odpowiedzial-
ność   odszkodowawczą   za   działanie   własne   a   nie   za   cudze.   Podstawowe   znaczenie   ma 
ustalenie   czy   działanie   organu   władzy   państwowej   związane   jest   z   realizacją   jego 
prerogatyw   (TK).     Bezpośredni   sprawca   musi   występować   w   roli   wykonawcy   władzy 
publicznej. Może to być organ, osoba zatrudniona, a nawet osoby wezwane przez organy 
władzy publicznej do współdziałania w określonej czynności.   Nie trzeba identy-fikować 
sprawcy,  wystarczy dowód, że  szkoda niewątpliwie  powstała w  skutek działania jakiejś 
niezidentyfikowanej osoby, wykonującej władzę publiczną. Nie odwołujemy się, dlatego do 
konstrukcji winy anonimowej. Szkoda musi powstać przy wykonywaniu władzy publicznej 
- ważna przesłanka (imperium) nie odnosi się do działań w sferze gospodarczej.  Mogą to 
być również czynności faktyczne - pobicie więźnia przez straż więzienną, pobicie obywateli 
przez policję, szkody poniesione w następstwie ćwiczeń wojskowych. 

●

Wyrządzenie szkody przez organy władzy państwowej w sferze nieobjętej zakresem władzy 
publicznej odpowiadają one na ogólnych zasadach prawa cywilnego – art. 416; 427; 435; 
436 k.c. i inne. Kolejną ważną przesłanką jest to, że wyrządzona szkoda musi być niezgodna 
z prawem - nie wchodzą w to dobre obyczaje i zasady współżycia społecznego.  Nie jest tu 
wymagane ustalenie winy w sensie subiektywnym - najważniejsze. (zasada ryzyka) jest tu 
spór w doktrynie o to by wprowadzić zasadę bezprawności. 

●

Szkoda i związek przyczynowy. Dla ustalenia szkody i związku przyczynowego stosuje się 
ogólne   reguły  k.c.  Wg   art.   361   k.c.   podmioty   ponoszą   odpowiedzialność   wyłącznie   za 
normalne   następstwa   działania   lub   zaniechania,   z   którego   szkoda   wynikła   (adekwatny 
związek przyczynowy), a naprawienie szkody obejmuje straty (damnum emergens) oraz 
utracone   korzyści   (lucrum   cessans),   które   poszkodowany   mógłby   osiągnąć   gdyby   mu 
szkody nie wyrządzono. Ponadto poszkodowany może żądać zadośćuczynienia pieniężnego 
za  doznaną  krzywdę  w przypadkach wskazanych  w ustawie  a w  szczególności w  razie 

uszkodzenia ciała, wywołania rozstroju zdrowia itd. (art. 445 i 448 k.c.).

142. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wydaniem aktu normatywnego.

Art. 417

1 

k.c. Występować tu musi obiektywna niezgodność normy niższego rzędu z normą 

hierarchicznie wyższą oraz szkoda i związek przyczynowy. Udowodnienie: poszkodowany 
(art. 6 k.c.). Szkoda: straty i utracone korzyści (art. 361 § 2 k.c.), doznane krzywdy (art. 445, 
448   k.c.).  Adekwatny   związek   przyczynowy.   Musi   być   wykazany   w   tym   konkretnym 
przypadku.   Akt   normatywny   ma   być   niezgodny   z   konstytucją,   ratyfikowaną   umową 
międzynarodową lub ustawą. Roszczenie uzależnione jest od uprzedniego stwierdzenia owej 
niezgodności we właściwym postępowaniu - chodzi o Trybunał Konstytucyjny (art. 188 i 
190   Konstytucji   RP).   Orzeczenia   Europejskiego   Trybunału   Sprawiedliwości   są   ponad 
orzeczeniami trybunałów europejskich Ważnym jest, że wymóg przesądów nie odnosi się do 
przypadków   niezgodności   prawa   polskiego   z   prawem   wspólnotowym.   Do   orzekania   w 
sprawie   niezgodności   norm   prawa   miejscowego   –   Sąd   Administracyjny.   Pozwanym 
powinien być podmiot, który wydał zakwestionowaną normę prawną. Jeżeli chodzi o prawo 
miejscowe,   to   niewątpliwie   jest   nim   właściwa   jednostka   samorządu   terytorialnego, 
natomiast   za   wydanie   normy   stanowionej   przez   organy   państwowe   odpowiada   Skarb 
Państwa   -   konkretnie   w   procesie   Prokuratoria   Generalna,   natomiast,   jeżeli   idzie   o 
rozporządzenie to w imieniu SP w procesie uczestniczy dany organ, który je wydał, a w jego 
zastępstwie może być Prokuratoria Generalna. 

143.  Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wydaniem prawomocnego orzeczenia lub 

ostatecznej decyzji.
Art.   417

1

  §   2   k.c.  Akt   ma   być   niezgodny   z   prawem.   Uzależnienie   odszkodowania   od 

przedsądu. Jeżeli akt wydano w oparciu o akt prawny niezgodny z prawem to tak jak wyżej. 
Tyle, że taki przypadek jest podstawą do wznowienia w danej dziedzinie postępowania i 
wydania   nowego   aktu   ze   skutkiem  ex   tunc.   Natomiast,   jeżeli   decyzja   jest   niezgodna   z 
prawem z innych przyczyn niż wadliwa podstawa prawna, kompetencja w tym zakresie 
należy wyłącznie do sądów. Przedsądy- decyzje administracyjne - SA,  wyroki – art. 431

1

, 

424

12

 k.p.c. + skarga kasacyjna + orzeczenie SN. Nie można zaskarżać orzeczeń, od których 

wniesiono skargę kasacyjną i orzeczeń SN.  Odpowiedzialność organy mogą ponosić także 
za szkodę wyrządzoną niewydaniem orzeczenia lub decyzji, gdy organ był obowiązany do 
wydania, chodzi tu zwłaszcza o przewlekłość postępowań. Przewlekłym jest postępowanie, 
które trwa dłużej niż jest to konieczne do rozstrzygnięcia lub załatwienia sprawy.   Dz.U. Nr 
179. poz. 1843 - Ustawa ta porusza dokładnie ową tematykę. 

144. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną niewydaniem aktu normatywnego.

Jeżeli szkoda została wyrządzona przez niewydanie aktu normatywnego, którego obowiązek 
wydania przewiduje przepis prawa, niezgodność z prawem niewydania tego aktu stwierdza 
sąd rozpoznający sprawę o naprawienie szkody. Jest to odpowiedzialność za zaniechania 
legislacyjne. Musi tu być określony termin, w jakim ma być wydana ustawa, rozporządzenie 
lub akt prawa miejscowego. 

145. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną niewydaniem orzeczenia lub decyzji.

KC reguluje skutki prawne wyrządzenia szkody spowodowanej niewydaniem orzeczenia lub 
decyzji,   gdy   obowiązek   ich   wydania   przewiduje   przepis   prawa.   Chodzi   o   szkodę 
spowodowaną przewlekłością postępowania sądowego lub administracyjnego. Przesłanką 
żądania   odszkodowania   jest   stwierdzenie   we   właściwym   postępowaniu   niezgodności   z 
prawem   przewlekłości   postępowania   zarówno   sądowego   jak   i   administracyjnego. 
Przewlekłe jest postępowania które trwa dłużej niż jest to konieczne do rozstrzygania lub 
załatwiania sprawy. Uwzględnienie skargi pozwala w odrębnym postępowaniu dochodzi 
naprawienia   szkody   wynikłej   ze   stwierdzonej   przewlekłości   od   skarbu   państwa   albo 

solidarnie   od   SP   i   komornika.   Sąd,   który   uwzględni   skargę   zobowiązuje   organ 
administracyjny do wydania w określonym terminie decyzji i niewykonanie w terminie 3 
miesięcy tego orzeczenia uprawnia osobę, która poniosła szkodę do żądania odszkodowania 
przed sądem powszechnym na zasadach określonych w KC, od organu, z który dopuścił się 
niewydania decyzji. Identyczne uprawnienia przysługują poszkodowanemu, gdy są ustali 
przeszkodę prawną uniemożliwiającą stwierdzenie nieważności aktu.

146. Odpowiedzialność odszkodowawcza władzy publicznej na zasadzie słuszności.

●

Naprawienie szkody na zasadach słuszności - odszkodowanie i zadośćuczynienie.

●

Przepis   417

2

  k.c.  przewiduje   naprawienie   szkody,   która   jest   następstwem   wykonywania 

władzy publicznej w sposób zgodny z prawem, w sytuacji jednak, gdy byłoby niesłuszne, 
aby   skutki   wyrządzenia   szkody   obciążały   jedynie   poszkodowanego.   Taką   właśnie 
odpowiedzialność kwalifikuje się w nauce jako opartą na zasadzie słuszności. Art. 417

2

. 

Jeżeli przez zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej została wyrządzona szkoda 
na osobie, poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego jej naprawienia oraz 
zadośćuczynienia   pieniężnego   za   doznaną   krzywdę,   gdy   okoliczności,   a   zwłaszcza 
niezdolność poszkodowanego do pracy lub jego ciężkie położenie materialne, wskazują, że 
wymagają tego względy słuszności. Gdy szkoda jest też na mieniu, poszkodowany może 
żądać nie tylko naprawienia szkody majątkowej, ale także zadośćuczynienia pieniężnego za 
doznaną krzywdę (art. 445 k.c.) i alternatywnie (art. 448 k.c.). 417

2  

k.c.  Obejmuje także 

osobę   trzecią,   jeżeli   w   następstwie   śmierci   bezpośrednio   poszkodowanego   utraciła   ona 
żywiciela. 

●

Uregulowania odrębne od 417; 417

1

; 417

2 

- Art. 421 przepisów art. 417, art. 417

1

 i art. 417

2 

nie stosuje się, jeżeli odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy 
publicznej jest uregulowana w przepisach szczególnych.

147. Przypadki i cechy odpowiedzialności na zasadzie winy.

Zasada   winy   opiera   się   na   założeniu   że   ten   kto   swoim   zawinionym   czynem   lub 
zaniechaniem wyrządził komuś szkodę, powinien ponosić konsekwencje swego zachowania 
i wyrównać poszkodowanemu doznaną przez niego szkodę. Mówi o tym art.415 k.c.

148. Przypadki i cechy odpowiedzialności na zasadzie ryzyka.

Zasada   ryzyka   opiera   się   na  założeniu   że   ten   kto  eksploatuje  pewne   niebezpieczne   dla 
otoczenia   urządzenia   lub   posługuje   się   dla   realizacji   swoich   interesów   podległymi   mu 
osobami,   powinien   ponosić   odpowiedzialność   za   szkody   stąd   wynikłe   dla   innych   osób 
chociażby on sam winy nie ponosił. Odpowiedzialność ta z reguły sięga do granic siły 
wyższej. Siłą wyższą jest zdarzenie zewnętrzne, niemożliwe do przewidzenia, i niemożliwe 
do zapobieżenia.

149. Przypadki i cechy odpowiedzialności na zasadzie słuszności.

Zasada słuszności polega na przypisaniu odpowiedzialności odszkodowawczej podmiotowi 
ze   względu   na   szczególnie   silne   motywy   etyczne   wskazane   w   zasadach   współżycia 
społecznego.

150. Odpowiedzialność deliktowa za zwierzęta.

●

Art. 431 § 1 k.c. Kto zwierzę chowa albo się nim posługuje, obowiązany jest do naprawienia 
wyrządzonej przez nie szkody niezależnie od tego, czy było pod jego nadzorem, czy też 
zabłąkało się lub uciekło, chyba że ani on, ani osoba, za którą ponosi odpowiedzialność, nie 
ponoszą winy. Chodzi tu nie tylko o zwierzęta domowe ale i dzikie przebywające pod pieczą 
człowieka. Niekoniecznie człowiek musi być jego właścicielem, może mieć inne prawa do 
niego. Przepis ten nie odnosi się do zwierząt żyjących w stanie wolnym, mówi o nich prawo 
łowieckie (Pł. art. 46

1

)  dzierżawca lub zarządca obwodu łowieckiego obowiązany jest do 

wynagradzania   szkód   wyrządzonych   w   uprawach   i   płodach   rolnych   przez   dziki,   łosie, 
jelenie, daniele i sarny. Pł. Art. 50.: Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez 
zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną. oraz wg ustawy o ochronie przyrody art. 126 
Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez: 

○

żubry - w uprawach, płodach rolnych lub w gospodarstwie leśnym;

○

wilki i rysie - w pogłowiu zwierząt gospodarskich;

○

niedźwiedzie   -   w   pasiekach,   w   pogłowiu   zwierząt   gospodarskich   oraz   w   uprawach 
rolnych;

○

bobry   -   w   gospodarstwie   rolnym,   leśnym   lub   rybackim.   Ponadto   Skarb   Państwa 
odpowiada   za   zaniedbania   w   zakresie   ochrony   człowieka   przed   grożącym   mu 
niebezpieczeństwem ze strony tych zwierząt.

●

Zasady odpowiedzialności. Odpowiedzialność na podstawie art. 431§ 1 k.c. opiera się na 
zasadzie domniemanej winy w nadzorze osoby która chowa zwierzę lub się nim posługuje. 
Odpowiedzialność ta ogranicza się do szkód które wynikły w związku przyczynowym z 
naturalnymi   zachowaniami   się   zwierzęcia.   Nie   odpowiada   on   za   reakcje   spowodowane 
przez   poszkodowanego.   Jeżeli   sam   natomiast   pokieruje   zachowaniem   zwierzęcia   aby 
wyrządziło ono komuś szkodę (np. szczuje psem), to odpowiada za własny czyn zawiniony 
(art. 415 k.c. - SN).

●

Art. 431 § 2 k.c.: Chociażby osoba, która zwierzę chowa lub się nim posługuje, nie była 
odpowiedzialna według przepisów paragrafu poprzedzającego, poszkodowany może od niej 
żądać całkowitego lub częściowego naprawienia szkody, jeżeli z okoliczności, a zwłaszcza z 
porównania stanu majątkowego poszkodowanego i tej osoby, wynika, że wymagają tego 
zasady współżycia społecznego (oparte na zasadzie słuszności). Np. wtedy gdy chowający 
zwierzę   okazał   się   osobą   niepoczytalną   ,   albo   szkoda   została   wyrządzona   w   skutek 
nieszczęśliwego wypadku, mimo starannego nadzoru nad zwierzęciem. 

●

Samopomoc. Zastaw ex lege – art. 432 § 1 k.c.: Posiadacz gruntu może zająć cudze zwierzę, 
które wyrządza szkodę na gruncie, jeżeli zajęcie jest potrzebne do zabezpieczenia roszczenia 
o  naprawienie  szkody.§  2.  Na zajętym  zwierzęciu  posiadacz  gruntu  uzyskuje  ustawowe 
prawo   zastawu   dla   zabezpieczenia   należnego   mu   naprawienia   szkody   oraz   kosztów 
żywienia i utrzymania zwierzęcia.

151. Odpowiedzialność za wyrzucenie, wylanie lub spadniecie przedmiotu.

●

Art.   433   k.c.   Za   szkodę   wyrządzoną   wyrzuceniem,   wylaniem   lub   spadnięciem 
jakiegokolwiek przedmiotu z pomieszczenia jest odpowiedzialny ten, kto pomieszczenie 
zajmuje,   chyba   że   szkoda   nastąpiła   wskutek   siły   wyższej   albo   wyłącznie   z   winy 
poszkodowanego   lub   osoby   trzeciej,   za   którą   zajmujący   pomieszczenie   nie   ponosi 
odpowiedzialności i której działaniu nie mógł zapobiec. Chodzi tu o każdą osobę, która 
faktycznie   włada   wyodrębnionym   pomieszczeniem.   Nawet   mieszkaniec   stałego   hotelu 
pracowniczego,   jeżeli   natomiast   przedmiot   wypadł   z   pomieszczenia   dostępnego   dla 
wszystkich   mieszkańców   hotelu   -   odpowiada   podmiot   prowadzący   hotel   (SN).   Jeżeli 
pomieszczenie  łącznie  zajmuje  kilka   osób  ich  odpowiedzialność  jest  solidarna   (art.  441 
k.c.). Zajmujący pomieszczenie ponosi odpowiedzialność za zalanie pomieszczenia niżej 
położonego (Radwański), inaczej (SN). 

●

Przed   odpowiedzialnością   można   się   uchronić   jeżeli   udowodnimy   iż   (ważne!   są   to 
okoliczności egzoneracyjne powtarzające się często przy zasadzie ryzyka) przyczyną była:

○

siła wyższa (np. trzęsienie ziemi), 

○

wyłączna   wina   poszkodowanego   (złodziej   wdzierający   się   na   drabinie   do   cudzego 
mieszkania potrącił doniczkę), 

○

wyłączna wina osoby trzeciej (przykład ze złodziejem, ale doniczka spadła na głowę 
przechodnia). 

152. Odpowiedzialność za zawalenie się budowli.

Art. 434 k.c.: Za szkodę wyrządzoną przez zawalenie się budowli lub oderwanie się jej 
części odpowiedzialny jest samoistny posiadacz budowli (osoba fizyczna lub prawna która 
włada nią jak właściciel – art. 336 k.c.), chyba że (ograniczenie zasady ryzyka) zawalenie 
się budowli lub oder-wanie się jej części nie wynikło ani z braku utrzymania budowli w 
należytym stanie, ani z wady w budowie. Przepis ten konstruuje domniemanie prawne iż te 
właśnie   zdarzenia   stały   się   przyczyną   szkody.   Samoistny   posiadacz   nie   ponosi 
odpowiedzialności, gdy zawalenie się budowli lub oderwanie jej części jest nastepstwem 
innych od wskazanych wyżej zdarzeń (katalog zdarzeń egzoneracyjnych jest otwarty).

153. Odpowiedzialność za szkody wyrządzone ruchem przedsiębiorstwa lub zakładu poru-

szanego za pomocą sił przyrody.
Art. 435 § 1 k.c. Prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo (zakład nie zawsze służy 
do   realizacji   celów   gospodarczych,   a   przedsiębiorstwo   zawsze[przez   to   jest 
przedsiębiorstwem])   lub   zakład   wprawiany   w   ruch   za   pomocą   sił   przyrody,   które 
wykorzystywane   byłyby   chociażby   elementarnie   (pary,   gazu,   elektryczności,   paliw 
płynnych   itp.)   ponosi   odpowiedzialność   za   szkodę   na   osobie   lub   mieniu,   wyrządzoną 
komukolwiek   przez   ruch   przedsiębiorstwa   lub   zakładu,   chyba   że   (ograniczenia)   szkoda 
nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, 
za którą nie ponosi odpowiedzialności. Chodzi tu głównie o przedsiębiorstwa wytwórcze, 
wydobywcze i transportowe, ale już nie gospodarstwa rolne lub fermy hodowlane itp. (SN). 
§ 2. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio do przedsiębiorstw lub zakładów wytwarza-
jących środki wybuchowe albo posługujących się takimi środkami. (kamieniołom). 
PKP odpowiada za poślizgnięcie się pasażera na oblodzonym peronie, pomimo że pociągu 
nie ma na stacji; przedsiębiorstwo komunikacji miejskiej odpowiada jeżeli pasażer tramwaju 
lub autobusu upadł wchodząc do stojącego pojazdu, posiadacz parowego młyna odpowiada 
za szkodę powstałą przy wyładowywaniu ziarna, mimo że nie stosowano przy tym żadnych 
urządzeń mechanicznych.(SN).

154.  Odpowiedzialność za szkody wyrządzone ruchem mechanicznych środków komuni-

kacji.

●

Zasada   ryzyka.  Art.   436   §   1   k.c.   Odpowiedzialność   przewidzianą   w   artykule   poprze-
dzającym ponosi również samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji (wyłą-
czenie dzierżyciel) poruszanego za pomocą sił przyrody. Jednakże gdy posiadacz samoistny 
oddał   środek   komunikacji   w   posiadanie   zależne,   odpowiedzialność   ponosi   posiadacz 
zależny. Jeżeli zdarzyłoby się, iż nasz samochód prowadzi kierowca lub członek rodziny 
(dzierżyciel) i doprowadza on do wypadku to odpowiadamy z dzierżycielem solidarnie na 
gruncie art. 436 i 415 k.c. Dzierżyciel włada rzeczą w imieniu innej osoby, a nie dla siebie, 
jak   to   jest   w   przypadku   posiadacza   samoistnego   czy   zależnego.   Dzierżenie,   w 
przeciwieństwie   do   posiadania,   nie   korzysta   z   ochrony   sądowej.   Dzierżycielami   są   na 
przykład   rodzice   sprawujący   zarząd   rzeczami   wchodzącymi   w   skład   majątku   dziecka, 
przechowawca sprawujący pieczę nad przechowywanymi rzeczami, przewoźnik działający 
w ramach umowy przewozu rzeczy. Takim środkiem komunikacji  jest wszystko to co ma 
jakikolwiek silnik.

●

SN uznał iż samochód pozostający na drodze publicznej po kolizji z innym pojazdem jest w 
ruchu. § 2. (Uchylenie zasady ryzyka):

○

W razie zderzenia się mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomocą sił 
przyrody wymienione osoby mogą wzajemnie żądać naprawienia poniesionych szkód 
tylko na zasadach ogólnych – art. 415 k.c. 

○

Również tylko na zasadach ogólnych osoby te są odpowiedzialne za szkody wyrządzone 
tym, których przewożą z grzeczności. Nie jest takim przewozem bezpłatny przewóz 
pracowników   przez   pracodawcę   lub   przewóz   dzieci   do   szkoły   (Radwański). 

Unieruchomiony na  przejeździe  kolejowym  na skutek awarii ciągnik znajduje się w 
ruchu   (SN).   Istotą   zasady   ryzyka   jest   to   że   dowód   braku   winy   nie   prowadzi   do 
wyłączenia odpowiedzialności

●

Przewidziana   w   art.   335   i   336   k.c.   odpowiedzialność   na   zasadzie   ryzyka   nie   wyłącza 
zastosowania ogólnych zasad odpowiedzialności za czyny własne   (art. 415, 416 k.c.) lub 
cudze (art. 417, 427, 429, 430 k.c.). Jeżeli przy zastosowaniu tych zasad odpowiedzialność 
za szkodę ponosi więcej osób, odpowiadają one wobec poszkodowanego solidarnie (art. 441 
k.c.).

●

Wyłączenia.  Art.   437.   Nie   można   wyłączyć   ani   ograniczyć   z   góry   odpowiedzialności 
określonej w dwóch artykułach poprzedzających.

○

Odpowiedzialność z art. 335 i 336 k.c. jest ograniczona wobec ich pracowników (art. 
237 k.p.).

○

Konwencje międzynarodowe- zwłaszcza w zakresie przewozów - w szczególny sposób 
określają przesłanki i wysokość odszkodowania

○

Szkoda jądrowa - prawo atomowe.

●

Ubezpieczenie OC - obowiązkowe ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej za szkody 
spowodowane   ruchem   pojazdów.   Reszta   ubezpieczeń   ma   charakter   dobrowolny,   są   to 
ubezpieczenia od innych szkód (np. od skutków uszkodzenia, zniszczenia i kradzieży AC; 
ubezpieczenia   następstw   nieszczęśliwych   wypadków   powstałych   z   ruchu   pojazdów 
mechanicznych NW). Jeżeli nie można ustalić sprawcy szkody ani danych pojazdu, którego 
ruch   spowodował   szkodę,   oraz   gdy   jego   posiadacz,   nie   był   ubezpieczony,   należne 
odszkodowanie za szkodę na osobie wypłaca poszkodo-wanemu Ubezpieczeniowy Fundusz 
Gwarancyjny. Jeżeli posiadacz pojazdu był nieubezpieczony lecz został zidentyfikowany, 
fundusz wypłaca także odszkodowanie za szkodę na mieniu.

155. Okoliczności egzoneracyjne. 

●

siłę   wyższa   -   Szkoda   musi   być   następstwem   siły   wyższej,   co   oznacza,   że   brak   jest 
adekwatnego   związku   przyczynowego   między   ruchem   przedsiębiorstwa   lub   pojazdu   a 
powstałą szkodą.

●

okoliczności, że szkoda nastąpiła wyłącznie z winy poszkodowanego – mowa jest o niej 
wtedy, gdy poszkodowany nie okazał należytej troski o swe własne interesy, nie dołożył 
staranności   jaką   powinien   przejawiać   w   danej   sytuacji   człowiek   rozważny.   Nie   można 
przypisać   mu   winy,   gdy  działał   ratując   cudze   dobro,   życie   lub   zdrowie,   oraz   gdy   jest 
niepoczytalny lub psychicznie nierozwinięty.

●

okoliczności, że szkoda nastąpiła wyłącznie z winy osoby trzeciej, za którą prowadzący 
przedsiębiorstwo lub posiadacz pojazdu nie ponosi odpowiedzialności.

156. Obowiązek zapobieżenia szkodzie.

●

Art. 439 k.c. Ten, komu wskutek zachowania się innej osoby, w szczególności wskutek 
braku należytego nadzoru nad ruchem kierowanego przez nią przedsiębiorstwa lub zakładu 
albo   nad   stanem   posiadanego   przez   nią   budynku   lub   innego   urządzenia,   zagraża 
bezpośrednio   szkoda,   może   żądać,   ażeby   osoba   ta   przedsięwzięła   środki   niezbędne   do 
odwrócenia grożącego niebezpieczeństwa, a w razie potrzeby także, by dała odpowiednie 
zabezpieczenie - reguła to 364 k.c. Źródłem zagrożenia zawsze musi być czyjeś zachowanie, 
obiektywnie bezprawne. 

●

Art. 438 k.c. Kto w celu odwrócenia grożącej drugiemu szkody albo w celu odwrócenia 
wspólnego   niebezpieczeństwa   przymusowo   lub   nawet   dobrowolnie   poniósł   szkodę 
majątkową, może żądać naprawienia poniesionych strat w odpowiednim stosunku od osób, 
które z tego odniosły korzyść. Np. strażak rozbiera płot X żeby zrobić tamę chroniącą dom 
Y. X ma roszczenie nie do strażaka ale do Y (dzieki działaniom strazaka poszkodowany 
uchronił się od strat).

157. Miarkowanie odszkodowania.

●

Zasada to art. 361-362 k.c. 

○

art.   361  §   1.   Zobowiązany   do   odszkodowania   ponosi   odpowiedzialność   tylko   za 
normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. § 2. W po-
wyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, 
naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które 
mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

○

Art. 362.  Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, 
obowiązek   jej   naprawienia   ulega   odpowiedniemu   zmniejszeniu   stosownie   do 
okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.

●

Odstępstwo od zasady to art. 440 k.c.: W stosunkach między osobami fizycznymi zakres 
obowiązku naprawienia szkody może być stosownie do okoliczności ograniczony, jeżeli ze 
względu   na   stan   majątkowy   poszkodowanego   lub   osoby   odpowiedzialnej   za   szkodę 
wymagają   takiego   ograniczenia   zasady   współżycia   społecznego.   Praktyczna   doniosłość 
wspomnianej instytucji jest znikoma. Przepis ten odnosi się tylko do stosunków między 
osobami fizycznymi. Duża rola: przepisy dot. odpowiedzialności pracowników za szkody 
wyrządzone pracodawcy (art. 114-122 k.p.).

158. Ius moderandi.

●

W stosunkach między osobami fizycznymi zakres obowiązku naprawienia szkody może być 
stosownie   do   okoliczności   ograniczony,   jeżeli   ze   względu   na   stan   majątkowy 
poszkodowanego   lub   osoby   odpowiedzialnej   za   szkodę   wymagają   takiego   ograniczenia 
zasady współżycia społecznego (art. 440 k.c.). To uprawnienie sądu.

●

Praktyczna doniosłość wspomnianej instytucji jest znikoma. Przepis ten odnosi się tylko do 
stosunków   między   osobami   fizycznymi.   Duża   rola:   przepisy   dot.   odpowiedzialności 
pracowników za szkody wyrządzone pracodawcy (art. 114-122 k.p.).

159. Współodpowiedzialność deliktowa kliku osób.

●

Jeżeli kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, 
ich odpowiedzialność jest solidarna (art. 441 § 1 k.c.) por. art. 366 i 369 k.c. - solidarność 
bierna z mocy ustawy.

●

Przesłanki odpowiedzialności. Art. 441 § 2 k.c.: Jeżeli szkoda była wynikiem działania lub 
zaniechania   kilku   osób,   ten,   kto   szkodę   naprawił,   może   żądać   od   pozostałych   zwrotu 
odpowiedniej części zależnie od okoliczności, a zwłaszcza od winy danej osoby oraz od 
stopnia, w jakim przyczyniła się do powstania szkody. § 3. Ten, kto naprawił szkodę, za 
którą  jest odpowiedzialny mimo  braku  winy,  ma  zwrotne  roszczenie  do  sprawcy,  jeżeli 
szkoda   powstała   z   winy   sprawcy.   Wymagane   jest   tutaj   aby   kilka   osób   ponosiło 
odpowiedzialność z czynów niedozwolonych umieszczonych w tytule VI (więc wszystko co 
wcześniej). Jednakże mogą to być także osoby odpowiedzialne na podstawie różnych zasad, 
oraz w związku z różnymi zdarzeniami. Np. W razie wypadku samochodowego będzie to 
posiadacz odpowiedzialny na zasadzie ryzyka i a kierowca na zasadzie winy, lub ponadto 
jeszcze   Skarb   Państwa   z   racji   niewłaściwego   utrzymania   drogi;   także   dwa   różne 
przedsiębiorstwa zatruwające swymi wyziewami ten sam teren. 

●

Rezultatem   czynu   niedozwolonego   lub   czynów   niedozwolonych   jest   jedna   szkoda 
majątkowa   lub   niemajątkowa   (o   jedności   szkody   decyduje   niepodzielność:   zawsze   jest 
niepodzielna gdy jest szkodą na osobie). Np. szajka przestępcza przywłaszczyła określoną 
sumę pieniężną. Za zabite przez ruch samochodu zwierzę odpowiada posiadacz pojazdu, a 
ponadto także kierowca który w wypadku zawinił.

●

Między zdarzeniami, z którymi ustawa łączy odpowiedzialność kilku osób a jedną szkodą 
musi istnieć adekwatny związek przyczynowy (SN). Jeżeli po ugaszeniu pożaru wybucha po 
pewnym czasie nowy pożar przez nienależyte zabezpieczenie budynku przez straż pożarną 
w czasie gaszenia pierwszego pożaru, sprawca pierwszego pożaru nie odpowiada za szkody 

wyrządzone drugim pożarem.

●

Roszczenia   regresowe.  Art.   441   §   2   i   3   k.c.   uchylają   w   tej   mierze   zastosowanie   reguł 
ogólnych zawartych w art. 376 k.c. Są to roszczenia odszkodowawcze a nie zwrotne w 
rozumowaniu   376.   441.2-   Ogólna   reguła   ustalania   wysokości   roszczeń   regresowych. 
Zgodnie z nią należy brać pod uwagę różne okoliczności, a zwłaszcza winę danej osoby 
oraz   stopień  w  jakim  przyczyniła   się  do  powstania   szkody.   Sytuację  majątkową  należy 
oceniać według stanu z chwili orzekania o roszczeniu zwrotnym a nie w chwili wyrządzenia 
szkody (SN).  Ogólną regułę 441 § 2 k.c. modyfikuje 441§ 3 k.c. dla przypadków gdy ktoś 
odpowiada   za   czyn   zawiniony   innej   osoby   (zwierzchnik   odpowiada   za   podwładnego). 
Wtedy: osoba odpowiedzialna za cudzy czyn może żądać zwrotu pełnego odszkodowania od 
bezpośredniego sprawcy szkody. Na podstawie art. 441 § 3 k.c. SN uznał, że kasie chorych 
oraz publicznemu samodzielnemu zespołowi opieki zdrowotnej nie przysługuje w stosunku 
do sprawcy szkody, wyrządzonej czynem niedozwolonym roszczenie o zwrot poniesionych 
przez nich kosztów leczenia. 

160. Szkoda na osobie i jej rodzaje.

●

Obejmuje   wyłącznie   uszczerbki   wynikające   z   uszkodzenia   ciała,   rozstroju   zdrowia, 
pozbawienia   życia   a  także   naruszenia   innych   dóbr  osobistych   człowieka.   Uszczerbki   te 
mogą przybierać postać zarówno szkody majątkowej jak i nie majątkowej (krzywdy art. 
445, 448 k.c.).   

●

Odszkodowanie przysługuje osobie bezpośrednio poszkodowanej czynem niedozwolonym. 
Dotyczy   to   także   przypadków   gdy   koszty   leczenia   ponosi   osoba   trzecia,   np.   rodzice 
poszkodowanego   (SN).   Umiejscowienie   przepisów   o   szkodzie   na   osobie   w   tytule   VI 
wskazuje   zarazem   na   to   że   znajdują   one   zastosowanie   wówczas   gdy  odpowiedzialność 
odszkodowawcza opiera się na podstawie deliktowej, a nie kontraktowej (SN).  

●

Rodzaje:

○

szkoda majątkowa – odnosi się do 2 typów przypadków:

■

uszkodzenia   ciała   lub   wywołania   rozstroju   zdrowia   –   w   tych   przypadkach 
poszkodowanemu przysługuje odszkodowanie na pokrycie wszelkich wynikłych z 
tego powodu kosztów w szczególności kosztów leczenia lub renta dla wyrównania 
szkód trwałych. 

■

śmierci   człowieka   –   w   tym   przypadku   przysługuje   renta   dla   osób   pośrednio 
poszkodowanych,   stosowne   odszkodowanie   dla   najbliższych   lub   zwrot   kosztów 
leczenia i pogrzebu. 

○

szkoda niemajątkowa ( krzywda ) – pieniężne zadośćuczynienie za doznaną krzywdę sąd 
może   przyznać   pokrzywdzonemu   w   razie   naruszenia   wszelkich   dóbr   osobistych. 
Zadośćuczynienia   pieniężnego   może   żądać   każdy,   kto   bezpośrednio   został 
pokrzywdzony. Roszczenie to może być skierowane przeciwko osobie fizycznej jak i 
prawnej.   Pokrzywdzonemu   służy   roszczenie   o   zadośćuczynienie   pieniężne   w   razie 
spełnienia się ustawą określonych przesłanek odpowiedzialności deliktowej jednak sąd 
ma tu luz decyzyjny. Wysokość zadośćuczynienia zależy przede wszystkim od wielkości 
doznanej   krzywdy.   Zadośćuczynienie   pieniężne   przyznaje   się   wyłącznie   w   postaci 
jednorazowego świadczenia. 

161. Roszczenia w przypadku uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia.

●

Naprawienie   majątkowej   szkody   na   osobie   uregulowane   zostało   swoiście   tylko   w 
odniesieniu   do   dwóch   typów   przypadków   -   uszkodzenie   ciała   lub   wywołanie   rozstroju 
zdrowia lub śmierci człowieka. Uszkodzenie ciała – art. 444 § 1 k.c. W razie uszkodzenia 
ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z 
tego  powodu  koszty.  Na  żądanie  poszkodowanego  zobowiązany  do naprawienia  szkody 
powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się 
inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu. Do kosztów 

zalicza   się   koszty   transportu   chorego   a   także   dojazdu   osób   bliskich,   odwiedzających 
chorego, koszty opieki lekarskiej i pielęgnacji łącznie ze specjalnym odżywianiem, koszty 
nabycia aparatury usprawniającej inwalidów, koszty przyuczenia do nowego zawodu oraz 
utracony zarobek (SN). Zasądzenie odszkodowania nie wyłącza równoczesnego ustalenia 
odpowiedzialności   poszkodowanego   za   szkodę   mogącą   powstać   w   przyszłości   z   tego 
samego   zdarzenia.   (SN)   Jeżeli   obywatel   korzysta   z   bezpłatnego   leczenia   publicznego 
roszczenie o zwrot lub wyłożenie z góry kosztów leczenia uzasadnione jest jedynie w takim 
zakresie w jakim, z przyczyn usprawiedliwionych koszty te wykraczają poza świadczenia 
objęte   zabezpieczeniem   społecznym.   §   2   Jeżeli   poszkodowany   utracił   całkowicie   lub 
częściowo   zdolność   do   pracy   zarobkowej   albo   jeżeli   zwiększyły   się   jego   potrzeby   lub 
zmniejszyły   widoki   powodzenia   na   przyszłość,   może   on   żądać   od   zobowiązanego   do 
naprawienia   szkody  odpowiedniej   renty.  Wspomniane   następstwa   muszą   mieć   charakter 
trwały, co nie znaczy że nie odwracalny. § 3 Jeżeli w chwili wydania wyroku szkody nie da 
się dokładnie ustalić, poszkodowanemu może być przyznana renta tymczasowa. Rzadko się 
go stosuje z uwagi na dopuszczalność zmiany wysokości renty w razie stosunków. Art. 447 
k.c. Z ważnych powodów sąd może na żądanie poszkodowanego przyznać mu zamiast renty 
lub   jej   części   odszkodowanie   jednorazowe.   Dotyczy   to   w   szczególności   wypadku,   gdy 
poszkodowany stał się inwalidą, a przyznanie jednorazowego odszkodowania ułatwi mu 
wykonywanie nowego zawodu. Kodeks zobowiązań stanowił że jednorazowe świadczenie 
nie   powinno   przekroczyć   10-letniej   wartości   renty,   wskazówka   ta   dzisiaj   może   być 
przydatna.

●

Roszczenie o rentę (art. 444 k.c.):

○

całkowita   lub   częściowa   utrata   zdolności   do   pracy   (gdy   częściowa   –   renta   winna 
uwzględniać różnicę)

○

zwiększenie   się   potrzeb   (zapewnienie   opieki,   przejazdy   osoby   niepsrawnej,   koszty 
leczenia).

○

zmniejszenie widoków powodzenia na przyszłość (może też być podwyższenie renty z 
tego tytułu)

162. Roszczenia w razie śmierci poszkodowanego.

●

Art.   446   §   1   k.c.   Jeżeli   wskutek   uszkodzenia   ciała   lub   wywołania   rozstroju   zdrowia 
nastąpiła śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić 
koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł.§ 2. Osoba, względem której  ciążył  na 
zmarłym   ustawowy   obowiązek   alimentacyjny,   może   żądać   od   zobowiązanego   do 
naprawienia   szkody   renty   (renta   obligatoryjna)   obliczonej   stosownie   do   potrzeb 
poszkodowanego oraz  do możliwości zarobkowych i  majątkowych zmarłego  przez czas 
prawdopodobnego   trwania   obowiązku   alimentacyjnego.   Takiej   samej   renty   (renta 
fakultatywna) mogą żądać inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał 
środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia 
społecznego.§   3.   Sąd   może   ponadto   przyznać   najbliższym   członkom   rodziny   zmarłego 
stosowne odszkodowanie(jednorazowe, służy wyłącznie naprawieniu szkód majątkowych), 
jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. 

●

Ogólna   reguła   mówi   iż   odszkodowanie   przysługuje   jedynie   osobie   która   bezpośrednio 
poniosła   szkodę   w   następstwie   określonego   zdarzenia,   jednak   artykuł   ten   przewiduje 
wyjątki od zasady – 446 § 2 k.c. Śmierć małoletniego dziecka może stanowić przyczynę 
znacznego pogorszenia sytuacji życiowej rodziców, gdy ich cierpienia psychiczne osłabiły 
aktywność   życiową,   powodując   utratę   możliwości   polepszenia   warunków   życia   w 
przyszłości   lub   konieczność   niekorzystnego   ograniczenia   planów   życiowych   (SN).   Sąd 
obowiązany  jest   określając   wysokość   odszkodowania   wziąć   pod   uwagę   różnicę   między 
stanem   w   jakim   znaleźli   się   członkowie   rodziny   zmarłego   po   jego   śmierci,   a 
przewidywanym   stanem   materialnym,   gdyby   zmarły   żył;   natomiast   sąd   nie   uwzględnia 

cierpień   i   krzywdy   moralnej   bliskich   zmarłego.   Odszkodowanie   z   446   §   3   może 
występować spokojnie obok renty, a ponadto jest dziedziczne (roszczenie).

●

Śmierć człowieka: 

○

renta dla pośrednio poszkodowanych

■

tam, gdzie jest ustawowy obowiązek alimentacyjny (renta obligatoryjna)

■

inne osoby bliskie – zasady współżycia społecznego (renta fakultatywna); elementy 
ocenne

■

charakter odszkodowawczy, zastępują utracone wskutek śmierci korzyści

○

stosowne   odszkodowanie   dla   najbliższych   (tylko   szkody   majątkowe   -   pogorszenie 
sytuacji życiowej)

○

zwrot kosztów leczenia i pogrzebu

163. Zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę.

●

Art. 448 k.c. W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro 
osobiste (wszelkie dobra) zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia 
pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną 
na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do 
usunięcia   skutków   naruszenia.   Przyznanie   zadośćuczynienia   pieniężnego   nie   pozbawia 
pokrzywdzonego innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. 24 § 1 zd.3 
k.c. Naruszenie musi być bezprawne i zawinione. Zadośćuczynienia może żądać każdy kto 
bezpośrednio został pokrzywdzony. Wysokość zadośćuczynienia zależy przede wszystkim 
od wielkości doznanej krzywdy.  Roszczenia może być skierowane p-ko osobom fizycznym 
i prawnym. Zadośćuczynienie: TYLKO w postaci jednorazowego świadczenia (nie może to 
więc być renta). Jeśli było do tego szkoda majątkowa, można jej dochodzić na zasadach 
ogólnych (art. 24 § 2 k.c.). W razie naruszenia dóbr: może to być zapłata sumy na określony 
cel   społeczny.   Roszczenia   w/w   nie   przysługują   łącznie   (chyba,   że   2   przypadku   żąda 
symbolicznej 1 zł).

●

Art. 445 k.c: zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę:

○

uszkodzenie ciała lub rozstrój  zdrowia. Można żądać z tego stanu zadośćuczynienia 
pieniężnego   od   osoby  odpowiedzialnej   na   jakiejkolwiek   zasadzie   –   podróżny,   który 
złamał rękę w wypadku kolejowym, może domagać się na zasadzie ryzyka nie tylko 
wyrównania szkody majątkowej, ale również zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną 
krzywdę.

○

pozbawienie   człowieka   wolności   –   pozbawienie   wskutek   czyjegoś   działania.   Czyn 
zawiniony, lub czyn bezprawny, lecz niezawiniony.

○

skłonienie kogokolwiek do poddania się czynowi nierządnemu - wina umyślna. Jedna z 
teorii (do niej przychyla się Radwański) mówi że art. 445 k.c. jest regulacją szczególną 
wobec ogólnej normy 448. Szczególność ta wyraża się w tym że podstawę zastosowania 
448 wiąże z zasadą winy. Natomiast unormowanie integralności fizycznej oraz wolności 
w myśl 445 dopuszcza roszczenie o zadośćuczynienie na innych zasadach. Lex specialis 
derogat   lex   generalis.   Mówiąc   krótko   do   445   można   pozwolić   na   uzupełniające 
stosowanie ogólnych postanowień art. 448 . W każdym stanie faktycznym określonym w 
445   pokrzywdzony   może   żądać   zadośćuczynienia   nie   tylko   dla   siebie   ale   także 
alternatywnie dla innego podmiotu realizującego wskazany przez pokrzywdzonego cel 
społeczny. Art. 449. Roszczenia przewidziane w art. 444-448 k.c. nie mogą być zbyte, 
chyba że są już wymagalne i że zostały uznane na piśmie albo przyznane prawomocnym 
orzeczeniem.

●

Relacja między 445 a 448 – Art. 445 § 1 k.c. W wypadkach przewidzianych w artykule 
poprzedzającym   sąd   może   przyznać   poszkodowanemu   odpowiednią   sumę   tytułem 
zadośćuczynienia   pieniężnego   za   doznaną   krzywdę.§   2.   Przepis   powyższy   stosuje   się 
również   w   wypadku   pozbawienia   wolności   oraz   w   wypadku   skłonienia   za   pomocą 
podstępu,   gwałtu   lub   nadużycia   stosunku   zależności   do   poddania   się   czynowi 

nierządnemu.§ 3. Roszczenie o zadośćuczynienie przechodzi na spadkobierców tylko wtedy, 
gdy   zostało   uznane   na   piśmie   albo   gdy   powództwo   zostało   wytoczone   za   życia 
poszkodowanego.

164. Przedawnienie roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych.

●

Wiadomo co do zasady 117 i 118, ale 442

1

 § 1 k.c.: 

○

§   1.   Roszczenie   o   naprawienie   szkody   wyrządzonej   czynem   niedozwolonym   ulega 
przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o 
szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być 
dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. 

○

§ 2. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody 
ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez 
względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej 
do jej naprawienia. 

○

§   3.  W  razie   wyrządzenia   szkody  na   osobie,   przedawnienie   nie   może   skończyć   się 
wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o 
szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. 

○

§ 4. Przedawnienie  roszczeń osoby małoletniej  o naprawienie szkody na osobie nie 
może   skończyć   się   wcześniej   niż   z   upływem   lat   dwóch   od   uzyskania   przez   nią 
pełnoletności.

●

Jeżeli   kierujący   pojazdem   spowodował   szkodę   czynem   będącym   przestępstwem   to 
roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem 10 lat (obecnie 20 lat) 
licząc od daty przestępstwa. Nie dotyczy ten okres przedawnienia posiadacza pojazdu, który 
ponosi solidarnie z kierowcą odpowiedzialność, jeżeli nie jest to odpowiedzialność za cudzy 
czyn (SN). 

●

Jeżeli szkoda wynika z innych zdarzeń, uzasadniających odpowiedzialność deliktową - a w 
szczególności  z  zawinionych  zachowań  sprawcy,  nieprzybierających  postaci  zbrodni  lub 
występku,   oraz   ze   zdarzeń   uzasadniających   odpowiedzialność   opartą   na   ryzyku   lub 
słuszności - wówczas roszczenia ulegają przedawnieniu po upływie 3 lat; Bieg tego terminu 
liczy   się   od   dnia   w   którym   poszkodowany   dowiedział   się   o   szkodzie   i   o   osobie 
zobowiązanej do jej naprawienia,  a tempore scientiae; natomiast nie jest konieczne aby 
poszkodowany   znał   już   wtedy   rozmiar   szkody   (SN).   Jednakże   i   w   tych   przypadkach 
roszczenia   przedawniają   się   najpóźniej   z   upływem   10   lat   od   dnia   w   którym   nastąpiło 
zdarzenie wyrządzające szkodę art. 442

1

 § 1. A więc tu granicznym okresem jest termin 10 

lat, liczone jednak a tempore facti (SN).

●

Gdy   renta   na   podstawie   art.   444   §   2   k.c.:   może   być   ona   zmieniona   w   razie   „zmiany 
stosunków”. Termin 3 lat: od dnia nastąpienia zmiany stosunków. 

165. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny.

●

Przez produkt rozumie się rzecz ruchomą, choćby została ona połączona z inną rzeczą. 
Niebezpieczny   jest   produkt   niezapewniający   bezpieczeństwa,   jakiego   można   oczekiwać, 
uwzględniając normalne użycie produktu. O tym, czy produkt jest bezpieczny, decydują 
okoliczności z chwili wprowadzenia go do obrotu, a zwłaszcza sposób zaprezentowania go 
na rynku oraz podane konsumentowi informacje o właściwościach produktu. Produkt nie 
może   być   uznany   za   niezapewniający   bezpieczeństwa   tylko   dlatego,   że   później 
wprowadzono   do   obrotu   podobny   produkt   ulepszony.   Producent   odpowiada   za   szkodę 
wyrządzoną komukolwiek przez swój produkt. 

●

Art. 449

5 

§ 1 k.c.: Wytwórca materiału, surowca albo części składowej produktu odpowiada 

tak jak producent, chyba że wyłączną przyczyną szkody była wadliwa konstrukcja produktu 
lub wskazówki producenta.§ 2. Kto przez umieszczenie na produkcie swojej nazwy, znaku 
towarowego lub innego oznaczenia odróżniającego podaje się za producenta, odpowiada jak 
producent. Tak samo odpowiada ten, kto produkt pochodzenia zagranicznego wprowadza do 

obrotu krajowego w zakresie swojej działalności gospodarczej (importer).§ 3. Producent 
oraz osoby wymienione w paragrafach poprzedzających odpowiadają solidarnie.

●

Odpowiedzialność opiera się na zasadzie ryzyka - opiera się ona na założeniu że ten kto z 
działalności gospodarczej odnosi korzyści, powinien ponosić także ryzyko niebezpieczeństw 
z tym związanych dla innych i odpowiadać za skody stąd wynikłe, mimo że są one przez 
niego   niezawinione.   Tak   więc   producent   nie   odpowiada   za   szkodę   wyrządzoną   przez 
produkt niebezpieczny, jeżeli produktu nie wprowadził do obrotu albo gdy wprowadzenie 
produktu do obrotu nastąpiło poza zakresem jego działalności gospodarczej. Producent nie 
odpowiada   również   wtedy,   gdy   właściwości   niebezpieczne   produktu   ujawniły   się   po 
wprowadzeniu go do obrotu, chyba że wynikały one z przyczyny tkwiącej poprzednio w 
produkcie.   Nie   odpowiada   on   także   wtedy,   gdy   nie   można   było   przewidzieć 
niebezpiecznych   właściwości   produktu,   uwzględniając   stan   nauki   i   techniki   w   chwili 
wprowadzenia   produktu   do   obrotu,   albo   gdy   właściwości   te   wynikały   z   zastosowania 
przepisów prawa. 

●

Odpowiedzialność - 444 i 445 albo 449

7

. Art. 449

7  

§ 1 k.c. Odszkodowanie za szkodę na 

mieniu   nie   obejmuje   uszkodzenia   samego   produktu   ani   korzyści,   jakie   poszkodowany 
mógłby osiągnąć w związku z jego używaniem.§ 2. Odszkodowanie na podstawie art. 449

1 

nie przysługuje, gdy szkoda na mieniu nie przekracza kwoty będącej równowartością 500 
EURO. Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej przez produkt niebezpieczny ulega 
przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się lub 
przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i osobie obowiązanej 
do jej naprawienia. Jednak w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat 
dziesięciu od wprowadzenia produktu do obrotu. Odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną 
przez  produkt  niebezpieczny  nie  można   wyłączyć   ani   ograniczyć.   Może  się  zdarzyć  że 
odpowiedzialność   za   tę   samą   szkodę   będą   nie   tylko   osoby  wskazane,   w   omawianej   tu 
instytucji a więc na podstawie przepisów tytułu VI księgi III KC, ale także inne osoby- w 
szczególności   odpowiedzialne   na   podstawie   przepisów   o   czynach   niedozwolonych,   np. 
producent   samochodu   niemającego   cech   produktu   bezpiecznego   oraz   mechanik   który 
niestarannie dokonał jego przeglądu i odpowiada dlatego na podstawie art.415 w przypadku 
takim odpowiadają oni solidarnie wobec poszkodowanego art. 449

6

. Natomiast roszczenia 

regresowe między nimi regulują przepisy art. 441. 

166. Przesłanki powstania bezpodstawnego wzbogacenia.

●

wzbogacenie   jednego  podmiotu.  Wzbogacenie  może   polegać   nie   tylko  na  powiększeniu 
aktywów majątku, ale także na zmniejszeniu jego pasywów lub oszczędzeniu wydatków. 
Dominuje pogląd że także posiadanie w dobrej wierze może być traktowane jako nabycie 
wartości majątkowych. Wiedza ani wola osoby wzbogaconej nie mają znaczenia.

●

zubożenie drugiego podmiotu. Zubożenie-podobnie jak wzbogacenie musi przybrać postać 
majątkową, może ono polegać także na nieodpłatnym świadczeniu usług  przez zubożonego 
lub   naruszeniu   przysługujących   mu   praw.   Może   polegać   na   wykonaniu   cudzego 
zobowiązania,   jeżeli   zubożały   działa   w   błędnym   przeświadczeniu   że   spełnia   własne 
zobowiązanie. Gdyby bowiem działał w świadomie w cudzym interesie to stosowalibyśmy 
przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia.

●

związek między wzbogaceniem a zubożeniem. Do zdarzeń powodujących z jednej strony 
zubożenie a z drugiej strony wzbogacenie należą w szczególności:

○

działanie samego zubożonego - budowa na cudzym gruncie z własnych materiałów

○

działanie wzbogaconego - budowa na własnym gruncie z cudzych materiałów;

○

działanie osoby trzeciej - sprzedaż przez komornika rzeczy nienależącej do dłużnika, 
zapłata cudzego długu (SN); 

○

zdarzenie  niebędące  działaniem ludzkim -  nurt rzeki  przesuwa część gruntu  między 
sąsiadami.

●

bezpodstawność   wzbogacenia.   Musi   to   nastąpić   bez   podstawy   prawnej.   Nie   jest 

bezpodstawnie wzbogaconym ten kto nabył własność rzeczy przez zasiedzenie lub Skarb 
Państwa   który  uzyskał   własność   przez   wywłaszczenie,   oraz   użytkownik   budynku   przez 
niego odbudowanego którego zakres uprawnień z tego tytułu został ustawą określony. Nie 
jest bezpodstawnie wzbogaconym także niesolidny dłużnik , przeciwko któremu roszczenie 
wierzyciela się przedawniło. 

167. Świadczenie nienależne.

●

To szczególny przypadek bezpodstawnego wzbogacenia. Wzbogacony uzyskuje korzyść w 
następstwie działania podjętego przez zubożonego podjętego w celu wykonania określonego 
zobowiązania. 

●

Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie 
był   zobowiązany   względem   osoby,   której   świadczył,   albo   jeżeli   podstawa   świadczenia 
odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna 
zobowiązująca   do   świadczenia   była   nieważna   i   nie   stała   się   ważna   po   spełnieniu 
świadczenia. Szczegółowo rozpisując:

○

brak zobowiązania (condictio indebiti). Chodzi tu o sytuację gdy świadczący w chwili 
spełnienia   świadczenia   nie   był   względem   odbiorcy   w   ogóle   zobowiązany,   albo 
świadczył   ponad   swoje   zobowiązanie.   Był   przy  tym   w   błędzie   sądząc   że   spełnione 
świadczenie się należy. Np. pomyłkowa wpłata na rachunek bankowy podmiotu, który 
nie   był   wierzycielem;   świadczenie   spadkobiercy   w   błędnym   przekonaniu   że 
spadkodawca, po którym odziedziczył spadek nie zapłacił długu; jeżeli bezpodstawnie 
ustalona została wysokość kosztów eksploatacji oraz remontów domów gdy zapłacono 
powyżej ustalonej ceny lub należnych odsetek (SN).

○

odpadnięcie podstawy prawnej świadczenia (condictio causa finta). Świadczenie jest 
nienależne także wówczas, gdy w chwili jego spełnienia miało podstawę prawną, która 
później   odpadła.   Np.   W   razie   uchylenia   się   od   skutków   prawnych   wadliwego 
oświadczenia woli (art. 84-88 k.c.); odwołania darowizny (art. 898 k.c.); rozwiązania 
umowy   przez   sąd   (art.   901,   913   k.c.);spełnienia   się   warunku   rozwiązującego   lub 
nadejścia terminu końcowego  po dokonaniu świadczenia.

○

nie   osiągnięcie   celu   świadczenia   (condictio   causa   data   causa   non   secuta),   np. 
świadczenie na poczet przyszłego zobowiązania umownego, które jednak nie powstało, 
ponieważ umowa nie została zawarta; dłużnik wykorzystał kredyt bankowy niezgodnie z 
jego   przeznaczeniem   (SN);   wpłata   za   mieszkanie   spółdzielcze   w   razie   odmowy 
uzyskania członkowstwa.

○

nieważność   czynności   prawnej   (condictio   sine   causa)   -   chodzi   o   bezwzględną 
nieważność Np. Sprzeczność z ustawą i zasadami współżycia społecznego (art. 58 k.c.); 
wady oświadczenia woli (art. 82, 83, 87 k.c.); brak formy (art. 73 k.c.); świadczenie 
niemożliwe (art. 387 k.c.). 

168. Roszczenie o wydanie wzbogacenia.

●

Roszczenie o zwrot mierzone jest zawsze wartością mniejszą, zubożony nie może więc 
żądać więcej, niż wynosi jego uszczerbek albo korzyść uzyskana przez wzbogaconego (SN). 
Przykład: Jeżeli A zniszczył należący do B przedmiot to gdy uczynił to ze swojej winy, B 
może   żądać   od   A   odszkodowania   na   podstawie   odpowiedzialności   B   z   czynu 
niedozwolonego.   Natomiast   B   nic   by   nie   uzyskał   od  A  na   podstawie   bezpodstawnego 
wzbogacenia, ponieważ zniszczenie należącego do B przedmiotu wprawdzie go zubożyło 
ale nie wzbogaciło A.

●

Zwrot korzyści powinien z reguły nastąpić w naturze. Gdy przedmiot wzbogacenia został 
przez   wzbogaconego   zbyty,   utracony   lub   oszkodzony,   powinien   zwrócić   wszystko,   co 
uzyskał w zamian za przedmiot – jako naprawienie szkody (surogaty – art. 406 k.c.). Gdy 
zwrot jest niemozliwy, trzeba zwrócić wartość korzyści uzyskaną w pieniądzach (art. 405 
k.c.).

●

art.   408   §   1   k.c.:   Zobowiązany   do   wydania   korzyści   może   żądać   zwrotu   nakładów 
koniecznych o tyle, o ile nie znalazły pokrycia w użytku, który z nich osiągnął. Zwrotu 
innych nakładów może żądać o tyle, o ile zwiększają wartość korzyści w chwili jej wydania; 
może   jednak   zabrać   te   nakłady,   przywracając   stan   poprzedni.§   2.   Kto   czyniąc   nakłady 
wiedział, że korzyść mu się nie należy, ten może żądać zwrotu nakładów tylko o tyle, o ile 
zwiększają wartość korzyści w chwili jej wydania.§ 3

. 

Jeżeli żądający wydania korzyści jest 

zobowiązany do zwrotu nakładów, sąd może zamiast wydania korzyści w naturze nakazać 
zwrot   jej  wartości   w   pieniądzu  z  odliczeniem  wartości  nakładów,   które  żądający  byłby 
obowiązany zwrócić.

●

Obowiązek wydania korzyści wygasa, jeżeli wzbogacony zużył ją lub utracił w taki sposób, 
że  nie  jest już  wzbogacony.   Obowiązek  wydania  korzyści  obejmuje  wyłącznie  aktualne 
wzbogacenie. Wyjątek z art. 409 k.c.: chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją 
powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.

●

Świadczenia z bezpodstawnego wzbogacenia to nie są sensy stricto świadczenia pieniężne, 
nie odnosi się do nich więc zasada nominalizmu. 

●

Zobowiązanym do zwrotu jest co do zasady bezpodstawnie wzbogacony, wyjątek to art. 407 
k.c.: Jeżeli ten, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, 
rozporządził   korzyścią   na   rzecz   osoby  trzeciej   bezpłatnie,   obowiązek   wydania   korzyści 
przechodzi na tę osobę trzecią. 

169. Wzbogacenie nie podlegające zwrotowi.

●

Wyjątki – Art. 411 k.c. Nie można żądać zwrotu świadczenia: 

○

jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba 
że   spełnienie   świadczenia   nastąpiło   z   zastrzeżeniem   zwrotu   albo   w   celu   uniknięcia 
przymusu   lub   w   wykonaniu   nieważnej   czynności   prawnej.   SN   wyjaśnił   że   o 
świadomości   spełniającego   świadczenie   można   mówić   nie   tylko   wtedy  gdy  jest   mu 
znany stan faktyczny uzasadniający brak obowiązku świadczenia, ale i wówczas, gdy 
ma on świadomość tego że obowiązujący przepisy prawne uzasadniają brak obowiązku 
świadczenia. Spełniający świadczenie który wie że się ono nie należy może żądać jego 
zwrotu   w   następujących   trzech   wyjątkowych   przypadkach,   a   mianowicie   jeżeli 
świadczył : 

■

z zastrzeżeniem zwrotu (np. nie dysponoał jeszcze dowodami, że świadczenie się nie 
należy),

■

w celu uniknięcia przymusu (np. groźba) – świadczenie spełnione pod naziskiem 
okoliczności,

○

w wykonaniu nieważnej czynności prawnej (bez względu na przyczynę nieważności)

○

jeżeli spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego; Przykłady:

■

udzielona pomoc dalszym krewnym, których nie obejmuje obowiązek alimentacyjny.
(SN)

■

udzielanie przez zakład pracy pomocy pracownikowi który podczas wykonywania 
obowiązków pracowniczych (kierowcy ciężarówki) bezprawnie został pozbawiony 
wolności przez funkcjonariuszy obcego państwa, czyni zadość zasadom współżycia 
społecznego i tym samym wyłącza dopuszczalność żądania zwrotu udzielonej przez 
zakład pracy pomocy (jej wartości). 

○

jeżeli   świadczenie   zostało   spełnione   w   celu   zadośćuczynienia   przedawnionemu 
roszczeniu lub było roszczeniem z gier i zakładów. Roszczenia po upływie terminów nie 
wygasają, lecz nie mogą być przymusowo dochodzone.  Zobowiązanie dłużnika istnieje, 
lecz jest nieza-skarżalne. Gry i zakłady: art. 413 § 1 k.c.

○

jeżeli   świadczenie   zostało   spełnione,   zanim   wierzytelność   stała   się   wymagalna. 
Niepraktyczne żądanie zwrotu świadczenia, które i tak w terminie późniejszym musi być 
wykonane.

170. Świadczenie niegodziwe - pojęcie, skutki prawne.

●

Pojęcie: w celu niegodziwym (stan rzeczy, który rażąco narusza powszechnie akceptowane 
normy moralne lub porządek społeczny). Niegodziwość to szczególnie rażąca postać czynu 
sprzecznego z zasadami współżycia społecznego.

●

Art.   412   k.c.   Sąd   może   orzec   przepadek   świadczenia   na   rzecz   Skarbu   Państwa,   jeżeli 
świadczenie to zostało świadomie spełnione w zamian za dokonanie czynu zabronionego 
przez ustawę lub w celu niegodziwym (np. najem mieszkania na dom publiczny). 

●

Wystarczy, gdy jesty spełniona jedna przesłanka („lub”). Przesłanki z art. 412 k.c.:

○

czyn zabroniony. Chodzi o czyn zagrożony sankcjami karnymi. Świadczenie musi zostać 
spełnione   świadomie     zamian   za   wykonanie   czynu   zabronionego   (ten,   kto   płaci   za 
spełnienie czynu niedozwolonego).

○

w   celu   niegodziwym   (stan   rzeczy,   który   rażąco   narusza   powszechnie   akceptowane 
normy moralne lub porządek społeczny). Realizacja musi być zamierzona co najmniej 
przez świadczącego i znana drugiej stronie. Niegodziwość to szczególnie rażąca postać 
czynu sprzecznego z zasadami współżycia społecznego.

●

Skutki prawne. Gdy spełnią się powyższe przesłanki, sąd uzyskuje kompetencję do wydania 
konstytutywnego orzeczenia o przepadku na rzecz SP przedmiotu spełnionego świadczenia 
(sąd MOŻE orzec). Nieorzekanie o przepadku winno być poparte np. znikomą społeczną 
szkodliwością czynu, okolicznościami łagodzącymi. 

○

Jeżeli przedmiot świadczenia został zużyty lub utracony, przepadkowi może ulec jego 
wartość.   Roszczenie   Skarbu   Państwa   o   wydanie   przedmiotu   świadczenia   ulega 
przedawnieniu po upływie ogólnego terminu (10 lat) – SN.

171. Clausula rebus sic stantibus.

●

Dwie tendencje w sprawie, czy przy określaniu treści należnego świadczenia powinno się 
brać   zmianę   stosunków   społeczno-gospodarczych,   jaka   miała   miejsce   pomiędzy 
powstaniem a wykonaniem zobowiązania:

○

niezmienność zobowiązania (zasada pacta sunt servanda).

○

możliwość modyfikowania świadczenia w przypadkach, gdy wskutek zmiany stosunków 
społeczno-=gospodarczych wykonanie zobowiązania według pierwotnej treści byłoby 
niesłuszne,   ponieważ   wyrządzałoby   niezawinioną   szkodę   jednej   ze   stron   lub 
przysparzało nieuzasadnione korzyści drugiej stronie. 

●

Clausula   rebus   sic   stantibus  -   wszelkie   koncepcje   lub   rozstrzygnięcia   ustawowe, 
zmierzające do modyfikowania zobowiązania z uwagi na nieoczekiwane zmiany stosunków 
społecznych. (art. 357

1 

k.c.). Przepis 357

1

 k.c. nie podważa zasady  pacta sunt servanda, lecz 

jedynie łagodzi jej ostrość, pozwalając w sytuacjach prawem przewidzianych adaptować 
zobowiązanie do zmienionych stosunków.

●

Zakres   zastosowania.   Przepis   357

1

  k.c.   znajduje   zastosowanie   do   cywilnoprawnych 

zobowiązań   powstających   z   umów.   Wyłącza   się   jego   zastosowanie   do   pozaumownych 
stosunków zobowiązaniowych (SN: stanowisko miewa odmienne).

●

Przesłanki.   Sad   może   zastosować   środki   przewidziane   w   357

1

  k.c.   jeżeli   kumulatywnie 

spełnione zostaną trzy przesłanki:

○

nastąpi nadzwyczajna zmiana stosunków --> przekształcenia stosunków społecznych, a 
zwłaszcza   gospodarczych.   Musza   mieć   charakter   nadzwyczajny   np.   przyrodnicze 
(nieurodzaj,   powódź,   surowa   zima),   społeczne   (wojna,   strajki,   rozruchy)   i   inne 
(hiperinflacja, głęboki kryzys gospodarczy)

○

zmiana ta pociąga za sobą nadmierna trudność w spełnieniu świadczenia lub grozi jednej 
ze stron rażącą stratą --> gdy nadzwyczajna zmiana stosunków wpływa na indywidualna 
sytuacje   strony   stosunku   zobowiązaniowego   w   tym   sensie   ze   pociągnie   za   sobą 
nadmierna trudność w spełnieniu świadczenia lub grozi jednej ze stron rażącą stratą. 
Musi istnieć związek przyczynowy.

○

strony nie przewidywały wpływu nadzwyczajnej zmiany stosunków na zobowiązanie --

>   przesłanka   przewidywalności;   przewidywanie   wpływu   zmiany   stosunków   na 
indywidualna zmianie stosunków (trudnosci dowodowe).

●

Decyzje sądu. Jeśli zostaną spełnione przesłanki sąd może wydać nast. Orzeczenie:

○

oznaczenie sposobu wykonania zobowiązania (zmiana czasu, miejsca i środków)

○

oznaczenie   wysokości   świadczenia   (podwyższyć/obniżyć   wysokość   świadczenia 
dłużnika)

○

rozwiązanie umowy - w tym przypadku może ponadto orzec o rozliczeniu stron

●

W/w   orzeczenia   sad   wydaje   wyłącznie   na   żądanie   strony   stosunku   zobowiązaniowego 
(każdy   podmiot).     Sąd   powinien   rozważyć   interesy   obu   stron   i   kierować   się   zasadami 
współżycia społecznego. Dopiero w ostateczności powinien orzekać o rozwiązaniu umowy. 
Orzeczenie sadu modyfikujące albo rozwiązujące umowę ma charakter konstytutywny; jest 
zdarzeniem cywilno-prawnym.

172. Miejsce spełnienie świadczenia.

●

Długi mogą być:

○

odbiorcze:   świadczenia   spelniane   w   miejscu   zamieszkania   lub   siedzibie   dluznika. 
Wierzyciel powinien odebrac swiadczenie.

○

oddawcze: swiadczenia ktore mają być spełnione w miejscu zamieszkania lub siedzibie 
wierzyciela. Dłużnik powinien swiadczenie dostarczyc wierzycielowi.

●

Miejsce   spełnienia   świadczenia   określa   przede   wszystkim   treść   zobowiazania   lub   jego 
wlasciwosc. Gdy brak jest wskazania - norma względnie obowiązująca art 454 k.c. Wg niej:

○

Świadczenia pieniężne powinny być spełnione w miejscu zamieszkania lub siedzibie 
wierzyciela (jeśli przedsiębiorstwo - siedziba przedsiębiorstwa). - długi oddawcze. Gdy 
ktoś   dokona   wpłaty   na   rachunek   bankowy   w   postaci   rozliczeń   bezgotówkowych: 
miejscem   wykonania   zobowiązania   pieniężnego   jest   siedziba   banku   prowadzącego 
rachunek wierzyciela.

○

Świadczenia niepieniężne - właściwe jest miejsce zamieszkania lub siedziba dłużnika - 
Dlugi odbiorcze

173. Termin spełnienia świadczenia.

●

O   terminie   spełnienia   świadczenia   decyduje   przede   wszystkim   treść   lub   właściwości 
zobowiązania   (art.   455   k.c.).   Jeśli   nie   da   się   ustalić   terminu   świadczenia   świadczenie 
powinno   być   spełnione   niezwłocznie   po   wezwaniu   dłużnika   do   wykonania.   Wierzyciel 
realizuje swą decyzję przez złożenie oświadczenia woli dłużnikowi, w którym wzywa go do 
spełnienia świadczenia.

●

Wierzycielowi z mocy ustawy przysługuje uprawnienie do określania nie tylko terminów ale 
także   wielkości   poszczególnych   części   świadczeń   jeśli   strony   ustaliły   w   umowie,   ze 
spełnienie świadczeń następować będzie częściami, ale nie ustaliły wielkości poszczególnych 
świadczeń częściowych albo terminów, w których ma nastąpić spełnienie każdego z tych 
świadczeń. 

●

W interesie dłużnika uprawnienie wierzyciela ograniczone jest trzema przesłankami:

○

oświadczenie wierzyciela złożone ma być w czasie właściwym - w szczególności 
wiec z dostatecznym wyprzedzeniem

○

uwzględniać powinno możliwości dłużnika

○

wierzyciel   powinien   także   rozważyć   sposób   spełnienia   świadczenia,   tak   by   jego 
wykonanie było technicznie możliwe

●

Terminy spełnienia świadczenia mogą być zastrzeżone na korzyść:

○

dłużnika   -   dłużnik   jest   uprawniony   do   wcześniejszego   świadczenia,   natomiast 
wierzyciel nie może domagać się tego świadczenia przed upływem terminu

○

wierzyciela - nie ma on obowiązku przyjąć świadczenia wcześniej, natomiast sam 
może żądać wykonania go przed nadejściem terminu

○

obu stron - przed nadejściem terminu ani dłużnik nie może spełnić świadczenia, ani 

wierzyciel nie może żądać jego spełnienia.

○

Art 457 k.c. - norma interpretacyjna - termin zastrzeżony bez określenia na czyją 
korzyść - wtedy na korzyść dłużnika.

174. Zasady wykonania świadczeń wzajemnych.

●

Świadczenia   jednoczesne.   W   stosunkach   zobowiązaniowych   wynikających   z   umów 
wzajemnych każda ze stron zobowiązana jest do spełnienia świadczenia na rzecz drugiej 
strony. Świadczenie jednej strony jest odpowiednikiem świadczenia drugiej strony. Art. 488 
§ 1 k.c. - ogólna reguła - świadczenia te powinny być wykonane jednocześnie. Każda ze 
stron może powstrzymać się ze spełnieniem swojego świadczenia, dopóki druga strona nie 
zaofiaruje świadczenia wzajemnego (art. 488 § 2).

●

Świadczenie wcześniejsze. W stosunkach zobowiązaniowych trwałych, gdy jedna strona jest 
zobowiązana do świadczenia ciągłego, a druga do jednorazowego lub  okresowego, z natury 
rzeczy świadczenia te nie mogą być wykonane jednocześnie.

○

Art.   490.   §   1.   Jeżeli   jedna   ze   stron   obowiązana   jest   spełnić   świadczenie   wzajemne 
wcześniej, a spełnienie świadczenia przez drugą stronę jest wątpliwe ze względu na jej 
stan majątkowy, strona zobowiązana do wcześniejszego świadczenia może powstrzymać 
się z jego spełnieniem, dopóki druga strona nie zaofiaruje świadczenia wzajemnego lub 
nie   da   zabezpieczenia.   To   uprawnienie   nie   przysługuje   stronie   zobowiązanej   do 
świadczenia wcześniejszego w dwóch przypadkach:

■

gdy wiedziała w chwili zawarcia umowy o złym stanie majątkowym drugiej strony.

■

gdy   druga   strona   zaofiaruje   jednoczesne   spełnienie   świadczenia   lub   da 
zabezpieczenie .

175. Dowody spełnienia świadczenia.

●

Ciężar dowodu spełnienia świadczenia spoczywa na dłużniku (art 6 KC) . 

●

Art. 462. § 1. Dłużnik, spełniając świadczenie, może żądać od wierzyciela pokwitowania. --
> wyraża to w formie pisemnej oświadczenie wierzyciela lub upoważnionej przez niego 
osoby, ze dłużnik spełnił świadczenie. § 2. Dłużnik może żądać pokwitowania w szczegól-
nej formie, jeżeli ma w tym interes. § 3. Koszty pokwitowania ponosi dłużnik, chyba że 
umówiono się inaczej.

●

Pokwitowanie stanowi dowód wykonania świadczenia głównego określonego w jego treści, 
ponad to łączy się z nim domniemanie prawne, ze spełnione zostało również świadczenie 
okresowe wymagalne wcześniej oraz że dłużnik uiścił należności uboczne, w szczególności 
odsetki (art. 466)

●

Dłużnik   może   żądać   zrotu   dokumentu   potwierdzającego   istnienie   stosunku 
zobowiązaniowe-go,   gdy   wykona   zobowiązanie   i   ma   pokwitowanie.   Gdy   wierzyciel 
odmówi, dłużnik może powstrzymać się od spełnienia świadczenia albo złożyć przedmiot 
do depozytu sądowego bez niekorzystnych dla siebie konsekwencji prawnych.

176. Przesłanki odpowiedzialności ex contractu.

●

System   prawny   łączy   z   naruszeniem   zobowiązania   odpowiedzialność   odszkodowawcza 
dłużnika,   określana   mianem   odpowiedzialności   kontraktowej   (art.   471   i   nast.   k.c.).   Jej 
przesłankami są:

○

Zdarzenie, z którym system prawny wiąże czyjąś odpowiedzialność;

○

Związek przyczynowy miedzy tym zdarzeniem a 

○

powstałą szkodą

●

Odpowiedzialność   kontraktowa   obejmuje   tylko   szkody   majątkowe.   Zadośćuczynienie 
pieniężne za doznaną krzywdę może być przyznane tylko w przypadkach okreslonych w 
ustawie łączących się z odpowiedzialnością deliktową.

●

Zgodnie z regułą art. 361 § 2 dłużnik odpowiada zarówno za: 

○

stratę   -   wartość   utraconego   przez   wierzyciela   świadczenia   lub   zmniejszona   wartość 

świadczenia, wynikająca z nienależytego jego spełnienia. Mogą to być także wydatki 
poniesione   dla   zrekompensowania   szkody   oraz   tzw.   szkody   następcze,   stanowiące 
rezultat niewłaściwego wykonania zobowiązania - zwłaszcza złej jakości przedmiotu 
świadczenia

○

utracone przez wierzyciela korzyści - przy ich określaniu trzeba mieć na uwadze czy 
istnieje   dostatecznie   wysoki   stopień   prawdopodobieństwa   uzyskania   spodziewanych 
korzyści. Jest to np. utrata korzyści z dalszej umowy, jaką zrealizowałby wierzyciel, 
gdyby dłużnik należycie wykonał swe zobowiązanie

177. Okoliczności, za które odpowiada dłużnik ex contractu.

●

Wina. Wg art. 471 k.c. przy odpowiedzialności odszkodowawczej musi wystąpić naruszenie 
lub nienależyte wykonanie zobowiązania, „chyba, że chodzi o okoliczności, za które dłużnik 
nie ponosi odpowiedzialności”. Dłużnik odpowiedzialny jest za „niezachowanie należytej 
staranności”. Art. 355 § 1 k.c. ustala wzorzec kryteriów obiektywnych należytej staranności 
–   jest   to   staranność   ogólnie   wymagana   w   stosunkach   danego   rodzaju”.  Zgodnie   z 
dominującym poglądem nauki i judykatury użyty w art 472 k.c. zwrot o niezachowaniu 
należytej   staranności   znaczy,   ze   dłużnik   odpowiada   za   swoje   zawinione,   z   którego   to 
względu   można   mu   postawić   zarzut.  Wina   uznawana   jest   za   zasadę   odpowiedzialności 
dłużnika z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (art 471 k.c.). 
Dłużnik odpowiada z reguły za każdą winę. 

●

Najwyższym stopniem winy jest wina umyślna (pr. karne) - dolus directus   - dłużnik chce 
naruszyć ciążące na nim obowiązki powinnego zachowania; dolus eventualis - przewidując 
możliwość takiego naruszenia na to się godzi.

●

Wszystkie postacie winy nieumyślnej określa się mianem niedbalstwa. Można je zarzucić 
temu   kto   nie   dochował   należytej   staranności   w   sytuacji   gdy  powinien   i   zarazem   mógł 
zachować   się   prawidłowo.   W   obrębie   niedbalstwa   wyróżnia   się   rażące   niedbalstwo   - 
znaczne odchylenie od wzorca należytego zachowania się dłużnika

●

Strony   mogą   w   umowie   rozszerzyć   zakres   okoliczności,   za   które   dłużnik   nie   będzie 
odpowiadał (art. 473 § 1 k.c.). Ponadto strony mogą złagodzić odpowiedzialność dłużnika, 
posta-nawiając np. ze dłużnik będzie odpowiadał jedynie za winę umyślną lub za rażące 
niedbalstwo w przypadkach, gdy zgodnie z regułą ogólną, odpowiada on za każdą winę. 
Niedopuszczalne jest uchylenie odpowiedzialności dłużnika za winę umyślną (art. 473 § 2).

●

Odpowiedzialność za inne osoby. Art 474 k.c. odnosi się do odpowiedzialności dłużnika za 
inne   osoby.   Chodzi   tu   o   osoby   z   pomocą   których   dłużnik   wykonuje   zobowiązanie 
(pracownicy)   lub   którym   powierza   w   całości   lub   części   wykonanie   zobowiązania,   jak 
również o przedstawicieli ustawowych dłużnika. Za działania lub zaniechania tych osób 
dłużnik odpowiada jak za swoje działania luz zaniechania (art. 474 k.c.). Z reguły wiec 
odpowiada on wtedy, gdy osobom tym można przypisać winę polegającą na niezachowaniu 
należytej   staranności   (art.   472   k.c.).   Odpowiedzialność   dłużnika   względem   wierzyciela 
opiera się na zasadzie ryzyka, aczkolwiek jej przesłanką jest wina innej osoby.

●

Z mocy przepisów szczególnych, jak i postanowień czynności prawnych - odpowiedzialność 
może być modyfikowana wykraczając nawet poza zakres winy (przepisy o rękojmi za wady 
rzeczy;   za   rzeczy   wniesione   do   hoteli   i   podobnych   zakładów).   W   takich   przypadkach 
również   do   osób   wymienionych   w   art   474   k.c.   trzeba   przełożyć   te   sama   miarę 
odpowiedzialności co do samego dłużnika. 

178. Opóźnienie a zwłoka.

●

Niedotrzymanie terminu spełnienia świadczenia, czyli opóźnienie, może nastąpić wskutek 
okoliczności: 

○

za które dłużnik ponosi odpowiedzialność (wina własna)  - zwłoka dłużnika (art. 476)

○

za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności – opóźnienie.

●

Występuje domniemanie prawne, że niewykonanie zobowiązania w terminie, nastąpiło z 

przyczyn za które odpowiada dłużnik.

●

Następstwa zwykłego opóźnienia. 

○

W odniesieniu do świadczeń niepieniężnych - na zasadach ogólnych, lecz bez tytułu 
roszczeń odszkodowawczych (art. 471 k.c.).

○

W odniesieniu do świadczeń pieniężnych - dłużnik zobowiązany jest zapłacić odsetki za 
czas opóźnienia (art. 481 § 1 k.c.). Skutki opóźnienia – surowsze.

179. Skutki prawne zwłoki dłużnika.

●

Zgodnie z regułami ogólnymi wierzyciel może domagać się spełnienia świadczenia, tak jak 
zostało ono określone w treści zobowiązania. Swoiste następstwa prawne polegają przede 
wszyst-kim na zastosowaniu zasady z art 471 k.c. - wierzyciel może domagać się naprawienia 
wynikłej dla niego stad szkody. Jeśli domaga się świadczenia, to odszkodowanie należy mu 
się tylko za szkodę wynikła z nieterminowego wykonania zobowiązania (art. 477 § 1 k.c.). 

●

Jeżeli   jednak   wskutek   zwłoki   świadczenie   utraciło   dla   wierzyciela   całkowicie   lub   w 
przeważającym stopniu znaczenie, to może go nie przyjąć i żądać wówczas naprawienia 
szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania (art. 477 § 2 k.c.). Wtedy odszkodowanie 
obejmuje co najmniej cala wartość niespełnionego w terminie świadczenia. Nie przyjęcie 
świadczenia   należy   uznać   za   oświadczenie   woli   wierzyciela   o   charakterze   prawo 
kształtującym, na mocy którego następuje zmiana przedmiotu świadczenia pierwotnego na 
odszkodowanie. 

●

Ogólne reguły odpowiedzialności odszkodowawczej dłużnika ulegają obostrzeniu, jeżeli w 
czasie trwania zwłoki rzecz oznaczona co do tożsamości, będąca przedmiotem świadczenia, 
została utracona lub uszkodzona. Dłużnik odpowiada tu nawet za przypadek. Brak związku 
przyczynowego miedzy zwłoką a utratą lub uszkodzeniem rzeczy przesądza o tym ze nie 
ponosi odpowiedzialności.

●

Następstwa   zwłoki   w   umowach   wzajemnych.  Wszystkie   wymienione   wyżej   uprawnienia 
przysługują wierzycielowi także w razie zwłoki dłużnika przy wykonywaniu zobowiązania z 
umowy wzajemnej. Wierzycielowi przyznaje się alternatywne uprawnienie do odstąpienia od 
umowy   wzajemnej.   Ustawa   uzależnia   wykonanie   prawa   do   odstąpienia   od   wyznaczenia 
dłużnikowi   odpowiedniego   dodatkowego   terminu   do   wykonania   zobowiązania   z 
zagrodzeniem iz w razie bezskutecznego upływu tego terminu, wierzyciel od umowy odstąpi 
(art. 491 § 1 k.c.). Wyznaczenie terminu nie jest konieczne gdy:

○

uprawnienie   do   natychmiastowego   odstąpienia   zostało   wyraźnie   zastrzeżone   w 
umowie (tzw. lex commissoria)

○

gdy wykonanie zobowiązania po terminie nie miałoby dla drugiej strony znaczenia ze 
względu na właściwości zobowiązania albo ze względu na zamierzony cel umowy, 
wiadomy stronie będącej w zwłoce (np. zamówienie sukni na dzień ślubu).

180. Ius retentionis.

●

Prawo zatrzymania polega na tym, ze osoba zobowiązaną do wydania cudzej rzeczy może ja 
zatrzymać do czasu zaspokojenia lub zabezpieczenia przysługujących mu roszczeń o zwrot 
nadkładów na rzecz oraz roszczeń o naprawienie szkody przez rzecz wyrządzonej (art. 461 § 
1  k.c.).   Jednakże  nie   przysługuje   ono,  gdy  obowiązek  wydania   rzeczy  wynika  z  czynu 
niedozwolonego,   albo   gdy   chodzi   o   zwrot   rzeczy   wynajętych,   wydzierżawionych   lub 
użyczonych.

●

Prawo   zatrzymania   ma   charakter   uprawnienia   względnego,   skutecznego   tylko   wobec 
wierzyciela a nie osób trzecich. Służy ono dłużnikowi dla wywarcia na wierzycielu nacisku 
aby   ten   zaspokoił   lub   zabezpieczył   wykonanie   roszczenia   dłużnika   wobec   wierzyciela. 
Może   ono   być   uwzględnione   przez   sad   tylko   w   razie   zgłoszenia   przez   pozwanego 
odpowiedniego zarzutu procesowego.

181. Zwłoka wierzyciela - pojęcie i skutki prawne.

●

Przesłanki. W myśl art 486 § 2 wierzyciel dopuszcza się zwłoki gdy bez uzasadnionego 
powodu:

○

albo   uchyla   się   od   przyjęcia   zaofiarowanego   faktycznie,   a   nie   tylko   słownie, 
świadczenia

○

albo odmawia dokonania czynności bez której świadczenie nie może być spełnione

○

albo oświadcza dłużnikowi, ze świadczenia nie przyjmuje.

●

Skutki. Zwłoka wierzyciela nie zwalnia dłużnika z obowiązku spełnienia świadczenia i nie 
powoduje tym samym zgaśnięcia zobowiązania. Natomiast interes dłużnika doznaje ochrony 
w trojaki sposób (art. 486 § 1 k.c.):

○

może on złożyć przedmiot świadczenia do depozytu sadowego

○

może żądać od wierzyciela naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki 

○

niespełnienie w terminie świadczenia w skutek zwłoki wierzyciela powoduje uchylenie 
ujemnych   dla   dłużnika   konsekwencji   nie   tylko   związanych   ze   zwłoką,   ale   nawet   z 
opóźnieniem dłużnika

182. Zadatek.

●

To pewna sumie pieniężną lub rzecz dana  przy zawarciu umowy.  Konsekwencje  prawne 
wręczania zadatku mogą być jednak różne. Wyznaczają je przede wszystkim postanowienia 
umowy lub zwyczaj  (art 394 § 1 k.c.). Jeżeli jednak na tej  podstawie nie da się ustalić 
następstw   prawnych,   należy   stosować   szczególną   regule   interpretacyjna   (art.   394   k.c.). 
Zadatek to swoisty, element czynności prawnej (zastrzeżenie) o charakterze  realnym, który 
wywołuje zespół określonych w artykule 394 k.c. następstw prawnych. 

●

Suma   zadatku   to   niewielki   ułamek     świadczenia   pieniężnego.   Zastrzeżenie   zadatku 
przewyższającego wartość należnego świadczenia można uznać za sprzeczne z natura tego 
zobowiązania (właściwościami stosunku) i tym samym niedopuszczalne na podstawie art 58 
k.c.   Natomiast   zadatek   wysokości   niższej   lub   równej   wartości   świadczenia   nie   narusza 
granic, wyznaczonych jego funkcja.

●

Skutki.   Szczególna   rola   zadatku   ujawnia   się   w   razie   niewykonania   umowy   z   powodu 
okoliczności,   za   które   dłużnik   ponosi   wyłączną   odpowiedzialność.   W   przypadku   takim 
wierzyciel może bez wyznaczania terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany 
zadatek zachować, a jeżeli go sam dal, może żądać sumy dwukrotnie wyższej (art. 394 § 1 
k.c.), i to bez względu na to czy poniósł szkodę i w jakiej wysokości. Przedawnienie - 10 lat.  

●

Jeśli dłużnik spełni świadczenie, zaostrzenie zadatku nie odgrywa roli. Pieniądze lub rzeczy 
dane tytułem zadatku zalicza się wówczas na poczet świadczenia tej strony która je dala. Jest 
to jednak możliwe wtedy gdy są one tego samego rodzaju co przedmiot świadczenia. W 
przeciwnym razie ulęgają zwrotowi (art. 394 § 2 k.c.) i nie uwzględnia się ich przy dalszych 
rozliczeniach między stronami.

●

Rozwiązanie umowy na skutek zgodnego oświadczenia woli stron albo mocą orzeczenia sadu 
powoduje zgaśniecie zastrzeżenia zadatku ze względu na to ze stanowi on integralna jej 
część. W związku z tym art. 394 § 3 k.c. każe w takim przypadku zwrócić zadatek. Taki sam 
obowiązek   zwrotu   zadatku   przewiduje   art.   394   §   3   k.c.   w   razie   niewykonania   umowy 
wskutek okoliczności za które zadana ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które 
ponoszą odpowiedzialność obie strony.

183. Umowne prawo odstąpienia.

●

Ustawa zezwala na zastrzeżenie prawa odstąpienia (art. 395 k.c.). Prawo to polega na tym ze 
stosownie do treści dokonanego zastrzeżenia - jedna albo każda ze stron umowy może od niej 
odstąpić   bez   konieczności   uzasadnienia   tej   decyzji   (art.   395   §   1   k.c.).  Art   395   §   1   k.c. 
wymaga by w  zastrzeżeniu  o umownym prawie  odstąpienia podany był  termin,  w  ciągu 
którego uprawniony może odstąpić od umowy. 

●

Skutki. W razie wykonania prawa do odstąpienia od umowy umowie uważa się za niezawarta 
(skutek  ex   tunc).   Uprawniony   może   od   umowy   odstąpić   również   po   całkowitym   lub 
częściowym jej wykonaniu, jeżeli nie minął zastrzeżony termin. Art 395 § 2 k.c. rozwiązuje 
ten problem w ten sposób ze nakazuje stronom zwrócić to wszystko co sobie świadczyły i to 
w stanie niezmienionym, chyba ze zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu. 
Ponadto za korzystanie z rzeczy należy się odpowiednie wynagrodzenie.

184. Odstępne.

Art 396 k.c. W zastrzeżeniu tym strony uzależniają prawo do odstąpienia od zapłaty określo-
nej  sumy pieniężnej. Oświadczenie o odstąpieniu jest skuteczne tylko wtedy gdy zostało 
złożone jednocześnie z zaplata odstępnego (art. 396 k.c.).

185. Kara umowna.

●

W zastrzeżeniu kary umownej (zwanej odszkodowaniem umownym) strony postanawiają ze 
naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania 
niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy pieniężnej (art. 483 § 1 k.c.). Kara 
umowna   zastępuje   odszkodowanie   przewidziane   w   razie   niewypełnienia   zobowiązania   i 
dlatego dłużnik nie może bez zgody wierzyciela zwolnic się z zobowiązania przez zapłatę 
kary umownej (art. 483 § 2 k.c.). Jako surogat odszkodowania należy się ona tylko wtedy, 
gdy   dłużnik   ponosi   odpowiedzialność   za   niewykonanie   lub   nienależyte   wykonanie 
zobowiązania (art. 471 k.c.).

●

Ochrona dłużnika

○

wierzyciel   nie   może   żądać   od   dłużnika   odszkodowania   przenoszącego   wysokość 
zastrzeżonej kary,  chociażby wykazał ze poniósł większą szkodę. Jednakże strony 
mogą w umowie kwestie te uregulować odrębnie (484§1 zd. 2)

○

dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej w dwóch przypadkach :

■

gdy jest ona rażąco wygórowana w porównaniu z poniesiona szkoda

■

gdy zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane (484§2).

●

Kara   umowna   należy   się   wierzycielowi   bez   względy   na   wysokość   poniesionej   szkody, 
natomiast  brak szkody stanowi podstawę do obniżenia wysokości kary umownej. 

186. Datio in solutum.

●

Zobowiązanie   wygasa   gdy   dłużnik   w   celu   zwolnienia   się   z   niego   spełnia   za   zgoda 
wierzyciela inne   świadczenie od pierwotnie ustalonego (datio in solutum  art 453 KC). 
Zdarzenie to obejmuje dwa następujące elementy:

○

umowę miedzy dłużnikiem a wierzycielem co do zmiany przedmiotu świadczenia

○

faktyczne spełnienie nowego świadczenia

187. Novatio.

●

Odnowienie (nowacja) konstruuje art 506§1 jako umowę zawarta miedzy wierzycielem a 
dłużnikiem,   w   której   strony   postanawiają,   za   dotychczasowe   zobowiązanie   zostaje 
umorzone   w   związku   z   powstaniem   nowego   stosunku   zobowiązaniowego.   Ten   nowy 
stosunek zobowiązaniowy powinien różnić się od dawnego:

○

albo   innym   świadczeniem,   lecz   juz   nie   samym   tylko   zmienionym   sposobem   jego 
wykonania (terminem, miejscem)

○

albo inna  podstawa prawna nawet przy niezmienionym świadczeniu dawnym

●

Związek   nowego   z   dawnym   zobowiązaniem.   To   cecha   konstytutywna   nowacji.   Przy 
zawieraniu   umowy   nowacyjnej   strony   powinny   jasno   wyrazić,   ze   nowe   zobowiązanie 
powstało  w  celu  umorzenia  starego.  Zobowiązanie  samodzielne  powstałe  obok a  nie  w 
miejsce  zobowiązania dawnego. Przesłanką powstania  nowego  zobowiązania jest  ważne 
istnienie dawnego zobowiązania. 

●

Skutki. Wskutek odnowienia nie tylko wygasa dotychczasowe zobowiązanie ale również 

związane z nim prawa akcesoryjne, jak zwłaszcza poręczenie, zastaw lub hipoteka. Jednakże 
mogą one być utrzymane w celu zabezpieczenia nowego zobowiązania jeżeli poręczyciel 
lub osoba trzecia zgodzą się na to (art. 507 k.c.)

●

Odnowienie dokonane miedzy wierzycielem a jednym z dłużników  solidarnych zwalnia 
pozostałych współdłużników chyba ze wierzyciel zastrzegł, iż zachowuje przeciwko nim 
swoje prawa (art. 374 § 1).

188. Compensatio. Potrącenie.

●

Potracenie zwane także kompensacja polega na umorzeniu dwóch przeciwstawnych sobie 
wierzytelności   w   następstwie   złożenia   oświadczenia   woli   przez   jednego   wierzyciela 
drugiemu wierzycielowi (498-499). Uchyla ona konieczność realnego wykonania świadczeń 
przez   obie   strony;   zostają   bowiem   one   zaspokojone   przez   zwolnienie   każdej   z   nich   z 
obowiązku świadczenia na rzecz drugiej strony. Ponadto potracenie pełni funkcje egzekucji 
świadczenia i to bez udziału sadu i organów egzekucyjnych.

●

Przesłanki. Potracenie jest dopuszczalne, gdy spełnione zostaną następujące 4 przesłanki:

○

dwie osoby są jednocześnie względem siebie wierzycielami i dłużnikami (498 § 1). Nie 
znaczy to jednak aby musiała je wiązać umowa wzajemna.  

○

przedmiotem świadczeń obu stron są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone 
co   do   gatunku   (art.   498   §   1   k.c.).   Ograniczenie   potracenia   do   przypadków   gdy 
wierzytelności   obu   stron   są   jednorodzajowe   opiera   się   na   założeniu   że   wierzyciel 
powinien otrzymać takie świadczenie jakie mu się należało, a nie innego rodzaju.

○

obie  wierzytelności są wymagalne (498 § 1 k.c.) 

○

wierzytelność   osoby   która   dokonuje   potracenia   jest   zaskarżalna   (art.   498   §   1   k.c.). 
Niezaskarżalne   wierzytelności   nie   korzystają   z   ochrony   w   drodze   przymusu 
egzekucyjnego   a   zatem   nie   mogą   być   także   przedstawiane   do   potracenia   ponieważ 
instytucja  ta   pełni   podobna   do  egzekucji   funkcje.   Natomiast   ktoś   komu   przysługuje 
zaskarżalna   wierzytelność   może   potrącić   ją   ze   skierowaną   przeciwko   niemu 
wierzytelnością niezaskarżalną.

●

Skutki. Każda ze stron uzyskuje prawo do potracenia (powstaje stan potrącalności) które 
realizuje   się   dopiero   przez   założenie   jednostronnego   oświadczenia   woli   drugiej   stronie 
(499). Oświadczenia woli tego typu nie dopuszczają zastrzeżenia warunku lub terminu i są 
nieodwołalne   (61KC).   Skutki   złożenia   takiego   oświadczenia   woli   następują   z   mocą 
wsteczną. W następstwie potracenia umorzeniu ulęgają wprawdzie obie wierzytelności ale 
tylko   do   wysokości   wierzytelności   niższej   (498§2).   Wierzytelność   o   niższej   wysokości 
ulega wiec umorzeniu w całości a wierzytelność o wyższej wysokości tylko częściowo.

●

Wyłączenia (art. 505 k.c.). Są to:

○

wierzytelności niepodlegające zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym (831-833 KPC). 
Uzasadnione jest to faktem ze potracenie stanowi surogat egzekucji.

○

wierzytelności o dostarczanie środków utrzymania (alimentacyjne, renta, dożywocie)

○

wierzytelności wynikające z czynów niedozwolonych

○

innej wierzytelności wyłączonej przez przepisy szczególne. 

189. Złożenie do depozytu sądowego.

●

Tryb  - postępowanie w tych sprawach toczy się w drodze postępowania nieprocesowego. 
Do depozytu dłużnik może złożyć pieniądze, kosztowności, książeczki oszczędnościowe, 
dokumenty a także inne rzeczy. 

●

Skutki. Złożenie do depozytu  sadowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia 
(470)   w   szczególności   więc   dłużnik   pozwany   o   spełnienie   świadczenia   może   odesłać 
wierzyciela do depozytu sadowego po odbiór złożonego tam przedmiotu świadczenia, a przy 
zobowiązaniach   wzajemnych   sam   może   domagać   się   należnego   mu   świadczenia.   Jeżeli 
jednak dłużnik odbierze przedmiot świadczenia z depozytu sadowego złożenie do depozytu 
uważa się za niebyłe (469§2). W przypadku takim uchylone zostają wszystkie wspomniane 

konsekwencje   prawne   i   to   ze   skutkiem   wstecznym   (ex   tunc).   Dopóki   wiec   dłużnikowi 
przysługuje prawo wydania mu przedmiotów złożonych przez niego do depozytu sądowego 
dopóty nie następuje definitywne wygaśniecie zobowiązania. Natomiast  skutek ten nastąpi 
z chwila gdy dłużnik utraci to prawo. System prawny łączy utratę wspomnianego prawa z 
następującymi zdarzeniami:

○

gdy wierzyciel zaradza wydania mu przedmiotu świadczenia z depozytu (art. 469 § 1).

○

gdy nastąpiło wykreślenie z księgi wieczystej wpisu zabezpieczającego wierzytelność 
(§15 rozporządzenia depozytowego.

○

gdy nastąpiła likwidacja nie podjętego depozytu 

●

przesłanki ważnego złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sadowego :

○

istnienie   okoliczności   uzasadniających   złożenie   do   depozytu   sadowego.   Ustawa 
zastrzega ze złożenie do depozytu sadowego jest uzasadnione tylko wtedy gdy dłużnik 
nie może spełnić świadczenia w sposob właściwy z powodu okoliczności dotyczących 
osoby wierzyciela (467 pkt. 4 KC)

○

przedmiot złożony do depozytu sadowego powinien odpowiadać treści zobowiązania 
(art. 467 k.c.).

●

Na   dłużniku   ciąży   obowiązek   niezwłocznego   zawiadomienia   na   piśmie   wierzyciela   o 
zlodzeniu przedmiotu świadczenia do depozytu sadowego, chyba ze zawiadomienie napotka 
trudne do przezwyciężenia przeszkody (art. 468 § 1 k.c.). Jednakże niedopełnienie tego 
obowiązku nie uchybia ważności złożenia do depozytu sadowego, lecz powoduje jedynie 
odpowiedzialność odszkodowawcza dłużnika (art. 468 § 2 k.c.).

190. Zwolnienie z długu.

●

Zwolnienie   z   długu   nie   zostało   skonstruowane   jako   jednostronne   oświadczenie   woli 
wierzyciela, lecz jako umowa wierzyciela z dłużnikiem. Oświadczenie wierzyciela w tym 
względzie   wymaga   przyjęcia   przez   dłużnika.   Strony   mogą   się   również   umówić   ze 
zwolnienie z długu nastąpi odpłatnie.

●

Umowa ta nie wymaga zachowania formy szczególnej. Jako nieformalna może być zawarta 
także per facta conludentio. Ma ona charakter rozporządzający, w wyniku czego wraz z jej 
zawarciem   ze   skutkiem   na   przyszłość   (ex   nunc)   gaśnie   dług.   Jednakże   może   przybrać 
również charakter tylko zobowiązaniowy wymagający dopiero dokonania przez czynność 
rozporządzającą.

191. Cesja - pojęcie, skutki prawne.

●

Pojęcie.  Przelew   wierzytelności   (cesja)   jest   umową   zawieraną   przez   dotychczasowego 
wierzyciela (cedenta) z osoba trzecia (cesjonariuszem), na mocy której cesjonariusz nabywa 
od cedenta przysługująca mu wierzytelność. 

●

Skutki prawne:

○

Skutek   wobec   wierzyciela.   Przelew   powoduje   ten   skutek   ze   cedent   przestaje   być 
wierzycielem a staje się nim cesjonariusz. Nabywa on wierzytelność w takim stanie w 
jaki   znajdowała   się   ona   w   chwili   dokonania   przelewu.   Wraz   z   wierzytelnością 
przechodzą   na   cesjonariusza   wszelkie   związane   z   nią   prawa   (art.   509   §   2   k.c.). 
Cesjonariusza nie chroni dobra wiara.

○

Cedent nie ponosi odpowiedzialności za wypłacalność dłużnika, chyba ze ja na siebie 
przejął (art. 516 zd. 2 k.c.).

○

Skutek wobec dłużnika: pytanie 198.

192. Wierzytelności nie podlegające cesji

Wierzycielowi przysługuje prawo (kompetencja) do przeniesienia w drodze przelewu każdej 
wierzytelności z wyjątkami (art. 509 § 1 k.c.):

●

gdy przelewu zakazują szczególne normy prawne

●

gdy przelew sprzeciwia się właściwości zobowiązania, chociaż nie był zakazany przepisem. 

Charakter taki maja wierzytelności typu akcesoryjnego a także wierzytelności osobiste.

●

gdy przelew  sprzeczny jest  z odpowiednim zastrzeżeniem (tzn.  pactum de non cedendo) 
zawartym w umowie miedzy wierzycielem a dłużnikiem. Strony mogą na podst. art. 509 KC 
wyłączyć   dopuszczalność   przelewu   lub   ja   ograniczyć   uzależniając   skuteczność   cesji   od 
spełnienia określonych przesłanek.

●

przeniesienia   wierzytelności   związanej   z   dokumentem   na   okaziciela   lub   z   dokumentem 
zbywalnym przez indos dokonuje się w odmienny sposób (517)

193. Przeniesienie wierzytelności z dokumentu na okaziciela.

●

Art. 517 § 1 k.c. Przepisów o przelewie nie stosuje się do wierzytelności związanych z 
dokumentem na okaziciela lub z dokumentem zbywalnym przez indos.

●

Art.   517   §   2.   Przeniesienie   wierzytelności   z   dokumentu   na   okaziciela   następuje   przez 
przeniesienie własności dokumentu. Do przeniesienia własności dokumentu potrzebne jest 
jego wydanie.

●

Można dokonać cesji nie tylko wierzytelności już istniejących ale i przyszłych byleby treść 
ich została w umowie przelewu określona.

194. Wierzytelności zbywalne, do których nie stosuje się przepisów k.c. o przelewie.

●

Art. 517 § 1 k.c. Przepisów o przelewie nie stosuje się do wierzytelności związanych z 
dokumentem na okaziciela lub z dokumentem zbywalnym przez indos.

●

Indos   to   oświadczenie   woli  zbywcy  weksla,  czeku  lub   innego  papieru   wartościowego 
zbywalnego   przez   indos,   o   przeniesieniu   jego   własności   (ze   specyficznymi 
konsekwencjami). Osoba przenosząca weksel (czek) przez indos to indosant, zaś osoba, na 
rzecz której następuje przeniesienie to indosatariusz. Indos musi być bezwarunkowy i musi 
przenosić całość praw z weksla (czeku) – indos częściowy jest nieważny. Indos wywiera 
szersze skutki, niż przelew: indosatariusz może wykonywać wszystkie prawa z weksla, ale – 
w odróżnieniu od przelewu (patrz: art. 513 k.c.) – "osoby, przeciw którym dochodzi się 
praw z weksla, nie mogą wobec posiadacza zasłaniać się zarzutami, opartymi na swych 
stosunkach osobistych z wystawcą lub z posiadaczami poprzednimi"

195. Problem odpowiedzialności cedenta za wypłacalność dłużnika

Cedent   nie   ponosi   odpowiedzialności   za   wypłacalność   dłużnika,   chyba   ze   ja   na   siebie 
przejął (art. 516 zd. 2 k.c.). W przypadku takim chodzi o odpowiedzialność cedenta opartą 
na szczególnego rodzaju umowie gwarancyjnej.

196.  Problem przelewu samej wierzytelności przysługującej względem  poręczyciela bez 

przelewu wierzytelności przysługującej względem dłużnika.

●

Akcesoryjność   wyraża   się   również   w   tym   że   umorzenie   długu   głównego   powoduje 
wygaśnięcie poręczenia i to niezależnie od tego, czy wierzyciel została zaspokojony czy nie. 
W szczególności okoliczność ta ma miejsce, gdy nastąpiło zwolnienie dłużnika głównego z 
długu (art. 508 k.c.) albo dokonał on potrącenia. Należy podkreślić że wierzyciel nie może 
zwolnić   dłużnika   głównego,   zatrzymując   swą   wierzytelność   przeciw   poręczycielowi. 
Natomiast poręczenie utrzymuje się w razie przelewu wierzytelności (art. 509 2 k.c.) oraz w 
razie wstąpienia osoby trzeciej w prawa zaspokojonego wierzyciela (art. 518 k.c.) Odmienną 
zasadę stanowi art.525 k.c. w razie przejęcia długu. Poręczenie wówczas wygasa, chyba że 
poręczyciel   wyraził   zgodę   na   dalsze   trwanie   zabezpieczenia.   Kolejny   przejaw 
akcesoryjności zobowiązania poręczyciela odnajdujemy w twierdzeniu ze poręczyciel jest 
zobowiązany świadczyć   dopiero   od  chwili  gdy dług   główny  stał  się   wymagalny.   Jeżeli 
założymy ze termin płatności świadczenia nie był oznaczony lub zależał od wypowiedzenia 
przez   wierzyciela,   wówczas   jego   wola   decyduje   o   wymagalności   długu  
(art.   455,   476   k.c.).  Adresatem   wezwania   do   zapłaty   lub   wypowiedzenia   jest   dłużnik 
główny.   Przepis   art.   882   k.c.   stanowi   że   po   upływie   sześciu   miesięcy   od   poręczenia, 

poręczyciel może żądać aby wierzyciel wezwał dłużnika do zapłaty albo z najbliższym 
terminem dokonał wypowiedzenia. Zobowiązanie poręczyciela wygasa, jeżeli wierzyciel nie 
uczyni zadość temu żądaniu.

●

Ponadto   akcesoryjny   charakter   poręczenia   przejawia   się   w   tym,   że   nie   może   być   ono 
odłączone   od   zobowiązania   głównego.   Zbywca   i   nabywca   mogą   wyłączyć   przejście 
poręczenia,   które   wówczas   staje   się   bezprzedmiotowe   i   wygasa.   Niedopuszczalny   jest 
przelew   samej   wierzytelności   przeciw   poręczycielowi,   bez   jednoczesnego   przelewu 
wierzytelności głównej.

197. Cechy umowy przelewu wierzytelności.

●

Przelew wierzytelności może jednak przybrać dwojaką postać:

○

umowy o podwójnym skutku (zobowiązująco-rozporządzającym) : przelew w pierwszej 
postaci polega na umowie zobowiązującej w wykonaniu której następuje przeniesienie 
wierzytelności

○

czystej   umowy   rozporządzającej:   polega   na   realizacji   tylko   jego   skutków 
rozporządzających

●

Konstrukcja przeniesienia wierzytelności - jako czynności rozporządzającej - została wiec 
oparta na tych samych zasadach, co przeniesienie własności. Umowa przelewu ma poza tym 
charakter   czynności   prawnej   konsensualnej   i   nieformalnej   (ad   probationem).   Do 
przeniesienia wierzytelności w drodze przelewu zbędna jest zgoda dłużnika (art. 509 § 1 
k.c.).

198. Sytuacja prawna dłużnika po przelewie wierzytelności.

Sytuacja   prawna   dłużnika   nie   ulega   zmianie   w   następstwie   cesji,   z   zastrzeżeniem   ze 
powinien świadczyć cesjonariuszowi jako swojemu aktualnemu wierzycielowi. Dobra wiara 
dłużnika jest chroniona w przypadku gdy dłużnik świadczył cesjonariuszowi który jednak 
nie stal się wierzycielem, ponieważ przelew okazał się nieważny. Dłużnik może wówczas 
skutecznie bronić się przed roszczeniem cedenta jeżeli otrzymał od niego zawiadomienie na 
piśmie   o   dokonanym   przelewie.   Dłużnikowi   przysługują   wobec   cesjonariusza   wszelkie 
zarzuty,   które   miał   dłużnik   przeciwko   cedentowi   w   chwili   powzięcia   wiadomości   o 
przelewie.   W   szczególności   dłużnik   może   podnieść   przeciwko   cesjonariuszowi   zarzut 
potracenia który mu przysługiwał wobec cedenta (art. 513 § 2 k.c.). Dłużnik może potrącić 
także   wierzytelność   która   stała   się   wymagalna   dopiero   po   otrzymaniu   przez   dłużnika 
zawiadomienia o przelewie. 

199. Skutki prawne zawarcia umowy przelewu wierzytelności przez osobę nieuprawnioną.

●

Jeżeli cedent przelał wierzytelność która mu nie przysługuje lub przysługuje w mniejszym 
zakresie ponosi za to odpowiedzialność wobec cesjonariusza (art. 516 zd 1 k.c.). Chodzi tu o 
odpowiedzialność za wady prawne cedowanej wierzytelności. 

●

W razie odplatanej cesji sięgać powinno się do modelu odpowiedzialności za wady prawne 
skonstruowanego w przepisach o umowie sprzedaży; natomiast gdy nieodpłatnie - w ramach 
umowy darowizny. 

200. Wstąpienie osoby trzeciej w prawa zaspokojonego wierzyciela.

●

Jeżeli osoba trzecia spłaca cudzy długa nie czyni tego na podstawie zawarcia z dłużnikiem 
umowy to przysługują jej wobec dłużnika tylko niepewne i ograniczone roszczenia z tytułu 
bezpodstawnego wzbogacenia dla zrekompensowania poniesionego wydatku. Jest to ochrona 
niedostateczna. KC wzmacnia ja przyznając wspomnianej osobie trzeciej pozycje prawna 
zaspokojonego wierzyciela. Stosunek zobowiązaniowy nie ulega wiec, mimo zaspokojenia 
wierzyciela,   wygaśnięciu   lecz   trwa   nadal   ze   zmienionym   jednak   podmiotem   po   stronie 
wierzyciela (tzw. subrogacja). Skutek ten realizuje się jednak nie w każdym przypadku spłaty 
cudzego długu. Ustawa wymaga aby (art. 518 § 1 k.c.):

○

zachowana była tożsamość zobowiązania mimo zmiany wierzyciela

○

osoba trzecia spłacająca cudzy dług odpowiadała za niego osobiście (np. poręczyciel) 
lub pewnymi przedmiotami (zastaw, hipoteka)

○

osobie   trzeciej   przysługiwało   prawo   przed   którym   spłacona   wierzytelność   ma 
pierwszeństwo   zaspokojenia   (np.   hipoteka   z   wyższym   pierwszeństwem   wpisu   w 
księdze wieczystej)

○

zaplata   cudzego   długu   nastąpiła   za   zgoda   dłużnika   i   w   celu   wstąpienia   w   prawa 
zaspokojonego wierzyciela. Zgoda dłużnika pod sankcja nieważności powinna być 
wyrażona na piśmie. Jest to tzw. konwersja.

○

spełniły się inne przesłanki wskazane w szczególnych przepisach prawnych.

●

Wstąpienie osoby trzeciej w prawa zaspokojonego wierzyciela dokonuje się jednak tylko w 
zakresie   rzeczywistego   zaspokojenia   wierzyciela.   W   razie   częściowego   zaspokojenia 
wierzyciela   nie   tylko   zachowuje   on   wierzytelność   co   do   pozostałej   części   ale   nawet 
przysługuje mu pierwszeństwo zaspokojenia przed wierzytelnością która przeszła na osobę 
trzecią wskutek częściowej zapłaty (art. 518 § 3 k.c.).

201. Sposoby przejęcia długu.

●

W myśl art. 518 § 1 k.c. przejecie długu znamionują następujące 3 cechy:

○

singularna sukcesja osoby trzeciej (przejemcy długu) w dług określonego dłużnika w 
następstwie czego dług staje się długiem własnym przejemcy

○

zwolnienie   z   długu   dotychczasowego   dłużnika   -   w   przeciwieństwie   do 
kumulatywnego przystąpienia do długu

○

zachowanie tożsamości przejmowanego długu a w konsekwencji utrzymanie się treści 
dotychczasowego stosunku zobowiązaniowego.

●

Umowa dwustronna mogąca przybrać dwojaka postać:

○

umowa miedzy wierzycielem a przejemca długu - za zgodą dłużnika (art. 519 § 2 pkt. 
1 k.c.)

○

umowy miedzy przejemca długu a dłużnikiem - za zgodą wierzyciela (art. 519 § 2 pkt. 
2 k.c.

●

W obu postaciach umowy o przejecie długu jej strona jest przejemca długu. Umowa ta może 
zagrażać interesom wierzyciela w przypadku gdy przejemca jest niewypłacalny. 

●

Forma:   oświadczenia   woli   stron   umowy   o   przejecie   długu   powinny   być   pod   sankcja 
nieważności złożone na piśmie (art. 522 zd.1 k.c.). Art 522 zd.2 k.c. zastrzega formę pisemną 
pod   sankcja   nieważności   dla   zgody   wierzyciela.   Forma   ta   nie   została   zastrzeżona   dla 
wyrażenia zgody przez dłużnika.

202. Skutki prawnie braku zgody dłużnika przy przejęciu długu.

Jeżeli przejecie dlugu powstaje na podstawie umowy wierzyciela z przejemca wówczas brak 
zgody dłużnika powoduje nieważność umowy (art. 521 § 1 k.c.).

203. Skutki prawne braku zgody wierzyciela przy przejęciu długu.

●

Jeżeli   przejecie   dlugu   przyjmuje   postać   umowy   miedzy   przejemca   dlugu   a   dłużnikiem 
wówczas   brak   zgody   wierzyciela   prowadzi   do   tego   ze   umowa   stron   wywiera   tylko 
ograniczone skutki miedzy nimi samymi. 

●

Osoba  która   miała   przejąć   dług   odpowiada   względem   dłużnika   za   to   ze   wierzyciel   nie 
będzie   żądał   od   niej   spełnienia   świadczenia   (art.   521   §   2   k.c.).   Jest   to   tzw.   ustawowa 
konwersja   przejęcia   dlugu   w   umowę   o   zwolnienie   dłużnika   przez   osobę   trzecią   od 
obowiązku świadczenia (art. 392 k.c.).

204. Przejęcie długu a prawa uboczne zabezpieczające wierzytelność.

●

Singularna   sukcesja   w   dług   oznacza   ze   przejemca   wstępuje   w   cala   sytuacje   prawna 
dotychczasowego dłużnika. Umowa może sukcesje te ograniczyć w szczególności do długów 

przyszłych (zwłaszcza warunkowych lub terminowych) lub do niektórych tylko obowiązków 
składających się na dług.

●

Ogólna   reguła   w   myśl   której   przejemca   wstępuje   w   sytuacje   prawna   dotychczasowego 
dłużnika   nie   obejmuje   praw   ubocznych   zabezpieczających   wierzytelność   chyba   ze 
zabezpieczyciel wyrazi zgodę na dalsze trwanie zabezpieczenia (art. 525 k.c.). Przepis ten ma 
na   względzie   ochronę,   interesów   zabezpieczycieli.   Od   sytuacji   majątkowej   dłużnika   zależy 
bowiem, czy zabezpieczyciele będą odpowiadać za dług zabezpieczony i czy w takim przypadku 
zaspokojone zastaną ich roszczenia regresowe do dłużnika.

205. Zarzuty przysługujące przejemcy długu.

●

Przejemca dlugu wstępując w istniejący stosunek zobowiązaniowy może w konsekwencji 
przedstawić  zarzuty wynikające     z treści  tego  stosunku wg stanu  istniejącego  w   chwili 
przejęcia (art. 524 § 1 k.c.).

●

Ponadto  przejemca  może  podnieść  zarzuty wynikające  z  umowy  zawartej    między  nim a 
wierzycielem   o   przejęcie   długu,  jak   również   osobiste   zarzuty  przysługujące   mu   wobec 
wierzyciela z innego tytułu prawnego.

206. Zarzuty nieprzysługujące przejemcy długu.

●

Zarzutem   nieprzysługującym   jest   zarzut   potracenia,   jaki   miał   wobec   wierzyciela 
dotychczasowy dłużnik (art. 524 § 1 k.c.). 

●

W myśl art 524 § 2 k.c. przejemca nie może powołać się względem wierzyciela na zarzuty 
wynikające   z   istniejącego   miedzy   przejmującym   dług   a   dotychczasowym   dłużnikiem 
stosunku prawnego, będącego podstawa prawna przejęcia dlugu, jeżeli wierzyciel o nich 
wiedział i to najpóźniej w chwili udzielenia zgody na przejecie dlugu.

207. Kumulatywne przystąpienie do długu.

●

Umowa kumulatywnego przystąpienia do długu.W razie kumulatywnego przystąpienia do 
dlugu dotychczasowy dłużnik w -  odróżnieniu od przejęcia dlugu - nie zostaje zwolniony z 
dlugu. Pozostaje wiec nadal dłużnikiem przy czym obok niego pojawia się przystępujący do 
dlugu jako drugi dłużnik.

○

Umowa może być zawarta miedzy dłużnikiem a przystępującym do dlugu; przyjmuje 
wówczas   postać   umowy   o   świadczenie   na   rzecz   osoby   trzeciej   (art.   393   k.c.)   albo 
między przystę-pującym a wierzycielem. Przystępujący do dlugu staje się dłużnikiem 
solidarnym wraz z dłużnikiem dotychczasowym.

●

Ustawowe kumulatywne przystąpienie do długu. Skutki kumulatywnego przystąpienia do 
dlugu ustanawia także art 55

4

 k.c. Nabywca przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego staje 

się dłużnikiem solidarnym - obok zbywcy - w zakresie zobowiązań związanych z prowadze-
nie   tego   przedsiębiorstwa   lub   gospodarstwa,   bez   względy   na   to   z   jakiego   zdarzenia 
zobowiązania te powstały. Dzięki tej instytucji wierzyciel uzyskuje silne zabezpieczenie 
wykonania swojej wierzytelności. Ustawa:

○

wyłącza   przystąpienie   do   dlugu   o   którego   istnieniu   nabywca   nie   wiedział   mimo 
zachowania należytej staranności. Ustawa chroni dobra wiarę nabywcy.

○

ogranicza   odpowiedzialność   nabywcy   do   wartości   nabytego   gospodarstwa   lub 
przedsiębiorstwa (pro viribus patrimoni) 

208. Skarga pauliańska.

●

Dłużnik   odpowida   za   zobowiązanie   całym   swym   majątkiem,   jaki   ma   w   chwili 
wymagalności wierzytelności. Jednak zaciągnięcie zobowiązania nie oznacza, że nie może 
rozporządzać swym majątkiem. 

●

Przysługuje więc wierzycielowi wtedy skarga  pauliańska (art. 527-534 k.c.). Występuje w 
przypadku   nielojalnego   zachowania   się   dłużnika   przez   doprowadzenie   się   do   stanu 
niewypłacalności   w   następstwie   czynności   dokonanych   na   korzyść   osoby   trzeciej. 

Zastosowanie   skargi   paulińskiej   prowadzi   do   orzeczenia   względnej   bezskuteczności 
czynności prawnej, dokonywanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela, podobnie 
jak w przypadku art. 59 k.c. który reguluje m.in. przypadki gdy wierzytelność opiewa na 
realne   wykonanie   jakiegoś   zindywidualizowanego   świadczenia,   w   szczególności 
polegającego  na wydaniu  określonej   rzeczy.  Pokrzywdzony  wierzyciel  może  w  obydwu 
przypadkach żądać zaspokojenia bezpośrednio od osoby trzeciej. 

209. Przesłanki ochrony wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika.

●

Przesłanki ochrony pauliańskiej:

○

Chroniona wierzytelność

■

Wierzytelność   musi   być   zaskarżalna,   acz   nie   musi   być   już   wymagalna,   mówiąc 
krócej nie podlegają skardze pauliańskiej zobowiązania niezupełne.

■

ochronie   podlegają   tylko   wierzytelności   pieniężne   (okreslone   w   pieniądzu   lub   o 
wartości pieniężnej), a także wierzytelności publicznoprawne. Skarga przysługuje 
tylko w przypadku niewypłacalności dłużnika.

○

Czynność prawna dłużnika.

■

Skarga pauliańska chroni wierzyciela wyłącznie przed skutkami czynności prawnej 
dłużnika (art. 527  § 1 k.c.), którą może być umowa oraz jednostronna czynność 
prawna np. zrzeczenie. Osobą dokonującą czynności prawnej powinien być dłużnik, 
jeden z dłużników solidarnych, lub poręczyciel. 

■

Czynność winien wykonać dłużnik.

○

Czynność prawna dłużnika

■

musi   być   dokonana   z   pokrzywdzeniem   dla   wierzyciela   (wskutek   tej   czynności 
dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż 
był przed dokonaniem czynności)

■

świadomość   pokrzywdzenia   wierzyciela.   Jednak   art.   529   k.c.   Jeżeli   w   chwili 
darowizny dłużnik był niewypłacalny, domniemywa się, iż działał ze świadomością 
pokrzywdzenia   wierzycieli.   To   samo   dotyczy   wypadku,   gdy   dłużnik   stał   się 
niewypłacalny wskutek dokonania darowizny. 

○

Konieczna  jest  korzyść  osoby  trzeciej     (art.  527  §  1  k.c.)   i  w   przypadku  odpłatnej 
korzyści majątkowej jej wiedza lub co najmniej przy zachowaniu należytej staranności 
to,   iż   mogła   się   dowiedzieć   że   dłużnik   działał   ze   świadomością   pokrzywdzenia 
wierzyciela. 

■

Domniemanie – domniemywa się że osoba będąca w bliskim stosunku z dłużnikiem 
(oraz przedsiębiorca pozostający z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych) 
wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (art. 529 
k.c.).

210. Zaskarżanie czynności dłużnika zdziałanej z pokrzywdzeniem wierzyciela.

●

Wierzyciel może żądać aby sąd uznał za bezskuteczną względem niego czynność dłużnika. 
Może zrobić to na dwa sposoby:

○

wytoczenie stosownego powództwa

○

przez   podniesienie   zarzutu   procesowego   w   toczącej   się   przeciwko   niemu   sprawie   z 
powództwa osoby trzeciej.

○

KPC. Art. 841 § 1 k.c. Osoba trzecia może w drodze powództwa żądać zwolnienia 
zajętego przedmiotu od egzekucji, jeżeli skierowanie do niego egzekucji narusza jej 
prawa. 

●

Legitymowanym biernie tzn. osobą przeciwko której kieruje się powództwo wierzyciela jest 
osoba trzecia odnosząca korzyść z czynności zawartej z dłużnikiem. Przy dziedziczeniu 
legitymowanym biernie jest następca dłużnika pod tytułem ogólnym. Ponadto w wypadku 
gdy   osoba   trzecia   rozporządziła   uzyskaną   korzyścią,   wierzyciel   może   wystąpić 
bezpośrednio przeciwko osobie, na której rzecz rozporządzenie nastąpiło, jeżeli osoba ta 

wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną 
albo   jeżeli   rozporządzenie   było   nieodpłatne.   Wierzyciel   może   skorzystać   z   roszczeń 
pauliańs. w terminie 5 lat od daty dokonania czynności (art. 534 k.c.). Jest to termin zawity. 

211.  Skutki prawne orzeczenia przez sąd o bezskuteczności czynności prawnej dłużnika 

zdziałanej z pokrzywdzeniem wierzyciela.

●

Gdy sąd orzeknie w/w, wierzyciel uzyskuje uprawnienia do zaspokojenia się z przedmiotów 
należących do osoby trzeciej (art. 532 k.c.), z którą nie łączył go żaden stosunek prawny. 
Wierzyciel   może   dochodzić   w   drodze   egzekucji   zaspokojenia   tylko   z   przedmiotów 
majątkowych osoby trzeciej które w skutek czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z 
majątku dłużnika albo do niego nie weszły. Jeżeli przedmiotem są rzeczy zamienne lub 
pieniądze,   to   egzekucja   może   odbyć   się   z   całego   majątku   osoby  trzeciej.   Uprawnienie 
wierzyciela względem osoby trzeciej jest w szczególny sposób uprzywilejowane ponieważ 
może być realizowane z pierwszeństwem przed innymi jej wierzycielami. Jeżeli jest kilku 
wierzycieli   to   pierwszeństwo   przysługuje   im   w   równym   stopniu.   Osoba   trzecia   może 
zwolnić się od zadośćuczynienia roszczeniu wierzyciela (art. 533 k.c.), jeżeli zaspokoi tego 
wierzyciela albo wskaże mu wystarczające do jego zaspokojenia mienie dłużnika 

●

orzeczenie pauliańskie ma charakter konstytutywny. Zmienia sytuację prawną wierzyciela i 
osoby trzeciej, przyznaje wierzycielowi prawo do uznania czynności prawnej dłuznika za 
bezskuteczną   (prawo   o   ukształtowanie   stosunku   prawnego).   Stosunek   ten   ma   charakter 
zobowiązaniowy.

212. Pojęcie niewypłacalności dłużnika.

Niewypłacalność dłużnika oznacza sytuację, w której nie jest możliwa w danym momencie 
realizacja roszczeń finansowych. Z prawnego punktu widzenia stan ten ma miejsce, gdy 
majątek dłużnika, z którego, z uwzględnieniem przepisów KPC, przeprowadzona mogłaby 
być egzekucja, nie wystarcza do zaspokojenia roszczeń finansowych wierzyciela. Dowód 
niewypłacalności   stanowić   może   zdarzenie   wskazujące   na   „aktualny   brak   środków 
materialnych   (finansowych)   na   spełnienie   zobowiązania,   z   którego   wynika   obowiązek 
świadczenia   pieniężnego”.   Dowód   taki   stanowić   może   więc   faktyczne   zaprzestanie 
spłacania   długu,   a   także   złożenie   wyjawienia   majątku   w   postępowaniu   o   wyjawienie 
majątku (art. 913 – 920 KPC) oraz wszelkie inne dostępne środki dowodowe. Walor ten 
może   pełnić   także   bezskuteczność   przeprowadzonej   na   majątku   dłużnika   egzekucji, 
wykazana np. postanowieniem o jej umorzeniu na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 KPC (jeżeli 
„z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych”)

213. Wierzytelność podatkowa a skarga pauliańska.

●

Skarga  pauliańska jest  instytucją  materialnego  prawa  cywilnego.  A zatem służy jedynie 
ochronie wierzytelności cywilnoprawnych. Takiego charakteru nie mają publicznoprawne 
wierzytelności   przysługujące   Skarbowi   Państwa   z   tytułu   zobowiązań   podatkowych.   W 
doktrynie  i  orzecznictwie  prawa  przeważa  pogląd  o  autonomii  i  partykularyzmie   prawa 
podatkowego.   Wyrazem   takiego   rozdziału   jest   niedopuszczalność   stosowania   instytucji 
prawa cywilnego w zakresie zobowiązań podatkowych, o ile nie wynika to wyraźnie z 
przepisów prawa.

●

Z orzecznictwa sądowego w Polsce:

○

Sąd Apelacyjnyw  Katowicach: „nie jest dopuszczalna droga sądowa do dochodzenia 
przez   organ   podatkowy   ochrony   wierzytelności   podatkowej   w   trybie   zaskarżenia 
czynności   dłużnika   zdziałanych   ze   szkodą   dla   wierzyciela   na   podstawie   art.   527   i 
następnych KC”.

○

SN: „Nie jest dopuszczalna ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika (art. 
527   KC),   jeżeli   wierzytelność   Skarbu   Państwa   wynika   z   wydanej   decyzji   organu 
podatkowego ustalającej zobowiązanie podatkowe dłużnika”.

○

Sąd Apelacyjny w Gdańsku: „przepisów skargi pauliańskiej (art. 527-532 KC) nie stosu-
je się do należności celnych,  które nie  są wierzytelnościami  cywilnoprawnymi, lecz 
świadczeniami publicznoprawnymi o charakterze fiskalnym, dla sprawnego egzekwo-
wania których zarówno ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak i 
Prawo celne zostały wyposażone w wyczerpujące i szczegółowe uregulowania prawne

214. Zobowiązania publicznoprawne a skarga pauliańska.

●

Stanowisko pierwsze z orzecznictwa: "skarga pauliańska" jest instytucją materialnego prawa 
cywilnego.   A   zatem   służy   jedynie   ochronie   wierzytelności   cywilnoprawnych.   Takiego 
charakteru   nie   mają   publicznoprawne   wierzytelności   przysługujące   Skarbowi   Państwa   z 
tytułu zobowiązań podatkowych. W doktrynie i orzecznictwie prawa przeważa pogląd o 
autonomii   i   partykularyzmie   prawa   podatkowego.   Wyrazem   takiego   rozdziału   jest 
niedopuszczalność   stosowania   instytucji   prawa   cywilnego   w   zakresie   zobowiązań 
podatkowych, o ile nie wynika to wyraźnie z przepisów prawa.

●

Stanowisko odmienne z orzecznictwa : Zobowiązania publicznoprawne obejmują naliczone, 
lecz jeszcze niezapłacone podatki, składki ubezpieczeń społecznych, składki ubezpieczenia 
zdrowotnego itp. W tych wypadkach skarga pauliańska może być wykorzystywana np. przez 
organy   podatkowe,   które   mają   problemy   ze   ściągnięciem   zaległości   podatkowych. 
Konstrukcją   skargi   pauliańskiej   objęta   jest   także   w   drodze   zastosowania   analogii 
wierzytelność publicznoprawna - uznał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 maja 2005 r., 
sygn.   akt   I   CK   677/04   dotyczącym   zaległości   podatkowych.   Może   być   ona   skuteczna 
szczególnie w przypadku transakcji, których przedmiotem są nieruchomości

215. Ugoda sądowa a skarga paulińska.

●

Przedmiotem   skargi   pauliańskiwej   mogą   być   niemal   wszystkie   czynności   prawne 
rozporządzajace lub zobowiązująco-rozporządzajace, tj. w szczególności: umowy. Również 
niektóre   czynności   procesowe,   uznane   moga   być   jako   przedmiot   skargi   pauliańskiej. 
Szczególną taką czynnością, może być zawarcie ugody, a zaskarżeniu czynności procesowej 
nie stoi na przeszkodzie prawomocne orzeczenie sądu w sprawie takiej czynności.

●

Z   orzecznictwa:   Skargą  pauliańską  można   zaskarżyć  także   ugodę  sądową,   po   zawarciu 
której   doszło   do   umorzenia   postępowania.   W   uchwale   SN   przyjęto,  że   przedmiotem 
zaskarżenia skargą  pauliańską  mogą  być  nawet „działania dłużnika niemające charakteru 
czynności   prawnej,   jednakże   będące   aktem   jego  świadomego   działania   i   powodujące 
pokrzywdzenie wierzyciela na skutek uszczuplenia majątku przez dłużnika”.

216. Upadłość dłużnika a skarga paulińska.

●

Skarga pauliańska jest instytucją uniwersalną i znajduje zastosowanie zarówno w przypadku 
niewypłacalności, gdy nie ogłoszono upadłości dłużnika jak i w przypadku, gdy upadłość 
dłużnika została ogłoszona przez sąd. Z tym, że w postępowaniu upadłościowym dodatkowo 
ochronie   interesów   wszystkich   wierzycieli   służą   inne   „odmiany”   skargi   pauliańskiej   – 
pozbawione   przede   wszystkim   przesłanki   wiedzy   dłużnika   i   osoby   trzeciej   o   fakcie 
pokrzywdzenia wierzycieli.

●

Prawo upadłościowe i naprawcze stanowi, że czynności prawne dokonane przez upadłego 
po ogłoszeniu upadłości są nieważne, jednakże na mocy przepisów art. 127-135 niejako 
rozciągają skutki ogłoszenia upadłości na czas przed jej ogłoszeniem. Niektóre czynności, 
co   do   których   istnieje   wysokie   prawdopodobieństwo,   że   zostały   dokonane   z 
pokrzywdzeniem wierzycieli, są bezskuteczne w stosunku do masy upadłości z mocy prawa. 
Już samo ogłoszenie upadłości powoduje powstanie stanu bezskuteczności. Jednak jednym z 
rodzajów   obejmującym   czynności,   które  nie   są  bezskuteczne   z   mocy   prawa   ani   za 
bezskuteczne   nie   mogą   zostać   uznane,   postanowieniem   sędziego-komisarza   są   te,   które 
podlegają zaskarżeniu na podstawie przepisów kodeksu cywilnego o skardze pauliańskiej z 
pewnymi modyfikacjami wynikającymi ze specyfiki postępowania upadłościowego.

●

Osoba trzecia, która uzyskała korzyść majątkową wskutek czynności prawnej dokonanej z 
dłużnikiem,   może   zgodnie   z   przepisem   art.   533   k.c.   zwolnić   się   od   zadośćuczynienia 
roszczeniu   wierzyciela   poprzez   jego   zaspokojenie   albo   wskazanie   majątku   dłużnika 
wystarczającego do zaspokojenia roszczenia wierzyciela. W postępowaniu upadłościowym 
zwolnienie   się   osoby   trzeciej   może   nastąpić   poprzez   przekazanie   korzyści   uzyskanej   z 
czynności z upadłym do masy upadłości. Jest to tzw. upoważnienie przemienne.

217. Nieskuteczność egzekucji a skarga paulińska.

●

W wypadku kiedy egzekucja jest nieskuteczna np. ponieważ  dłużnik mając świadomość 
nieuchronności   postępowania   komorniczego   pozbywa   się   jedynego   przedmiotu,   który 
mógłby   pomóc   w   zaspokojeniu   wierzycieli   przysługuje   możliwość   wniesienia   skargi 
paulińskiej   ponieważ   w     takiej   sytuacji   następuje   ewidentne   pogorszenie   sytuacji 
wierzycieli.

●

Jeżeli dłużnik świadomie działa nieuczciwie w stosunku do wierzyciela, a osoba trzecia 
uzyska z tego korzyść materialną, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za 
bezskuteczną   w   stosunku   do   niego.   Orzeczenie   bezskuteczności   oznacza,   że   wierzyciel 
może zaspokoić swe roszczenia, chociaż właścicielem rzeczy jest już ktoś inny. Musi jednak 
wykazać,   że   dłużnik   działał   ze   świadomością   pokrzywdzenia   wierzyciela,   a   beneficjent 
transakcji o tym wiedział (lub mógł się dowiedzieć). 

218. Cechy umowy sprzedaży jako czynności prawnej.

●

Sprzedaz   jest   umową   nazwaną   umożliwiającą   zbywanie   i   nabywanie   własnosci,   praw 
podmiotowych, zbywalnych (np. użytkowanie wieczyste, majątkowe prawa autorskie i inne) 
oraz   dającą   możliwoś-ci   korzystania   z   różnych   postaci   energii   (energii   elektrycznej, 
cieplnej) w ramach obrotu dostosowanego do rynku towarowo-pieniężnego.

●

zobowiązanie się sprzedawcy do przeniesienia na kupującego własności i wydania rzeczy 
(art. 535 k.c.) oraz zobowiązanie się kupującego do zapłaty ceny i odbioru przedmiotu 
sprzedaży. Zobowiązanie do odebrania jest przyporządkowane funkcjonalnie świadczeniu 
sprzedawcy. 

●

sprzedaż   dochodzi   do   skutku   ,   kiedy  strony  uzgodnią   przedmiot   oraz   cenę   (essentialia 
negotii)

●

jest umową:

○

konsensualną   (wydanie   rzeczy   nie   jest   konieczną   przesłanką   jej   zawarcia,   lecz 
elementem wykonania umowy).

○

odpłatną, 

○

wzajemną (świadzenie jednej ze stron ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej)

○

zobowiązującą, która jednak jeśli dotyczy rzeczy onaczonej co do tożsamości wykonuje 
również skutek rozporzadzający – art. 155  §  1 k.c. (analogicznie w zakresie przenie-
sienia wierzytelności – art. 510 § 1 k.c. oraz spadku – art. 1052 § 1 k.c.), stąd też bywa 
określana   jako   czynność   zobowiązująco-rozporządzająca   (czynność   o   podwójnym 
skutku). 

●

Sprzedaż  dochodzi  do skutku  , kiedy strony  uzgodnią  przedmiot  oraz  cenę  (essentialia 
negotii).   Elementy   te   muszą   być   wyznaczone   przez   strony.   Jednak   mogą   to   być   tylko 
podstawy do ustalenia ceny: art. 536 § 1 k.c. Cenę można określić przez wskazanie podstaw 
do jej ustalenia. Przedmiot świadczenia musi być określony na tyle, jak to jest potrzebne do 
jego   indywidualizacji   w   chwili   wykonania   umowy  (mogą   być   rzeczy  oznaczone   co   do 
tożsamości lub gatunkowo.

●

Forma zawarcia.   Umowa sprzedaży nie zastrzega żadnej formy szczegolnej. Jednak jw: 
sprzedaż nieruchomości (art. 158 k.c.), użytkowania wieczystego (art. 237 k.c.), spadku (art. 
1052 k.c.) - wymaga formy aktu notarialnego.  Przy sprzedaży rzeczy ruchomych – forma 
jest dowolna. 

●

Tryb zawarcia: Najczęściej zawiera się umowę sprzedaży przez przyjęcie oferty, w drodze 

negocjacji, aukcji lub przetargu (art. 66 i nast. k.c.). Art. 543 k.c.: wystawienie rzeczy w 
miejscu sprzedaży na widok publiczny z oznaczeniem ceny uważa się za ofertę sprzedaży. 
Art. 68 k.c.:  Przyjęcie oferty dokonane z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia jej treści 
poczytuje się za nową ofertę. Jednak między przedsiębiorcami: art. 68

1

 k.c.: W stosunkach 

między   przedsiębiorcami   odpowiedź   na   ofertę   z   zastrzeżeniem   zmian   lub   uzupełnień 
niezmieniających istotnie treści oferty poczytuje się za jej przyjęcie. W takim wypadku 
strony wiąże umowa o treści określonej w ofercie, z uwzględnieniem zastrzeżeń zawartych 
w odpowiedzi na nią. Art.   68

2

  k.c.:   Jeżeli   przedsiębiorca   otrzymał   od   osoby,   z   którą 

pozostaje  w  stałych   stosunkach  gospodarczych,   ofertę   zawarcia   umowy  w  ramach   swej 
działalności, brak niezwłocznej odpowiedzi poczytuje się za przyjęcie oferty.

219. Wady fizyczne rzeczy sprzedanej - pojęcie, rodzaje.

●

Art.556 k.c. Są to:

○

wady zmniejszające jej wartość, użyteczność wynikającą z umownie określonego celu, 
okoliczności lub przeznaczenia rzeczy, 

○

wada taką jest także brak własciwości rzeczy, o istnieniu których sprzedawca zapewnił 
kupującego

○

wydanie rzeczy w stanie niezupełnym. Wadliwa może być w takich okolicznościach 
rzecz zarówno nowa jak i używana. 

●

Nie   są   wadami   rzeczy,   a   jedynie   stanowią   nienależyte   wykonanie   zobowiązań   braki 
ilościowe dot. niepełnej masy, miary, itp. Dla oceny wad fizycznych mająznaczenie względy 
funkcjonalne.

●

Pojęcie dotyczy rzeczy nowych i używanych.

220. Wady prawne rzeczy sprzedanej – pojęcie, rodzaje.

●

Wada prawna, gdy rzecz:

○

jest własnością innej osoby niż sprzedawca lub 

○

jest   obciążona   prawem   lub   prawami   takiej   osoby   (odnosi   się   to   także   do   praw 
względnych jeśli są skuteczne wobec nabywcy), a  w razie sprzedaży praw – jeśli prawo 
będące przedmiotem umowy nie istnieje. 

●

W sposób szczególny została uregulowana odpowiedzialność z tytułu rękojmii za wady 
zwierząt (art. 571 k.c.). Wadą prawną jest, gdy sprzedający jest tylko współwłaścicielem 
rzeczy. Obciążenia to nie tylko ograniczone prawa rzeczowe (zastaw, służebność), lecz także 
zajęcie rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym.

221. Rękojmia za wady rzeczy sprzedanej - przesłanki i zasada odpowiedzialności.

●

Pojęcie. To swoisty system odpowiedzialności sprzedawcy w razie sprzedaży przedmiotu 
wadliwego.

●

Zasada   odpowiedzialności:   zasada   ryzyka.   Sprzedawca   nie   może   się   od   niej   zwolnić 
wykazując, że nie ponosi winy spowodowania wady przedmiotu sprzedanego.

●

Zakres rękojmii: wady fizyczne powstałe przed przejściem na kupującego niebezpieczeńst-
wa   utraty   lub   uszkodzenia   rzeczy   (wydanie   rzeczy),   zapowstałe   później   sprzedawca 
odpowiada, gdy wynikły z przyczyny tkwiącej już poprzednio (wady ujawniające się w 
związku z używaniem rzeczy). Sprzedawca nie odpowiada za wady, o których kupujący 
wiedział   (moment   zawarcia   umowy,   gdy   wydanie   później:   chwila   wydania   rzeczy). 
Rękojmia   nie   powstaje   przy   sprzedaży   licytacyjnej   w   postępowaniu   egzekucyjnym   i 
upadłościowym.

●

Przesłanki odpowiedzialności:

○

istnienie wad fizycznych lub prawnych (omówienie powyżej)

○

zawiadomienie o wadzie. 

■

Wada fizyczna: trzeba zawiadomić o wadzie w ciągu miesiąca od jej wykrycia, a gdy 
zbadanie rzeczy jest w danych stosunkach przyjęte - w ciągu miesiąca po upływie 

czasu,   w   którym   przy   zachowaniu   należytej   staranności   mógł   ją   wykryć.   W 
sprzedaży pomiędzy osobami prowadzącymi działalność gospodarczą, kupujący traci 
uprawnienia z tytułu rękojmi, jeżeli nie zbadał rzeczy w czasie i w sposób przyjęty 
przy   rzeczach   danego   rodzaju   i   niezwłocznie   nie   zawiadomił   o   wadzie.   Trzeba 
chociaż wysłać list polecony.

■

Wada prawna. Nie jest konieczne zawiadomienie sprzedawcy. 

222. Uprawnienia z tytułu rękojmii za wady fizyczne rzeczy sprzedanej.

●

odstąpienie od umowy chyba, że sprzedawca niezwłocznie wymieni rzecz wadliwą na wolną 
od wad. 

○

Forma dowolna, chyba że umowa sprzedaży na pośmie lub w innej formie szczególnej, 
wówczas forma pisemna.

○

Obowiązek zwrotu otrzymanych świadczeń wg przepisów o odstąpieniu od umowy wz.

○

nieskuteczne, gdy sprzedawca niezwłocznie wymieni rzecz na wolną od wad lub usunie 
wady (skuteczne tylko raz)

●

żądanie obniżenia ceny. Żądanie jest skuteczne w takim zakresie, w jakim wartość rzecz 
wolnej od wad pozostaje do jej wartości obliczonej z uwzględnieniem istniejących wad.

●

żądanie dostarczenia rzeczy wolnych od wad (tylko rzeczy oznaczone co do gatunku) – 
kryterium jest zastępowalność.trzeba zwrócić wadliwe rzeczy.

●

żądanie usunięcia wady rzeczy, jeżeli rzecz jest oznaczona, co do tożsamości, a sprzedawca 
jest jej wytwórcą.

●

Uprawnienia te mogą być wykonywane niezależnie od uprawnień z tytułu gwarancji.

●

Art. 566.  § 1. Jeżeli z powodu wady fizycznej rzeczy sprzedanej kupujący odstępuje od 
umowy albo żąda obniżenia ceny, może on żądać naprawienia szkody poniesionej wskutek 
istnienia wady, chyba że szkoda jest następstwem okoliczności, za które sprzedawca nie 
ponosi odpowiedzialności. W ostatnim wypadku kupujący może żądać tylko naprawienia 
szkody,   którą   poniósł   przez   to,   że   zawarł   umowę,   nie   wiedząc   o   istnieniu   wady;   w 
szczególności może żądać zwrotu kosztów zawarcia umowy, kosztów odebrania, przewozu, 
przechowania i ubezpieczenia rzeczy oraz zwrotu dokonanych nakładów w takim zakresie, 
w   jakim   nie   odniósł   korzyści   z   tych   nakładów.  §   2.   Przepisy   powyższe   stosuje   się 
odpowiednio,   gdy   kupujący   żąda   dostarczenia   rzeczy   wolnych   od   wad   zamiast   rzeczy 
wadliwych albo usunięcia wady przez sprzedawcę. 

223. Uprawnienia z tytułu rękojmii za wady prawne rzeczy sprzedanej.

●

odstąpienie od umowy chyba, że sprzedawca niezwłocznie wymieni rzecz wadliwą na wolną 
od wad

●

żądanie obniżenia ceny

●

żądanie dostarczenia rzeczy wolnych od wad ( tylko rzeczy oznaczone, co do gatunku)

●

żądanie usunięcia wady rzeczy, jeżeli rzecz jest oznaczona, co do tożsamości, a sprzedawca 
jest jej wytwórcą

●

art.   574   k.c.   Jeżeli   z   powodu   wady   prawnej   rzeczy   sprzedanej   kupujący   odstępuje   od 
umowy albo żąda obniżenia ceny, może on żądać naprawienia szkody poniesionej wskutek 
istnienia   wady,   chyba   że   szkoda   jest   następstwem   okoliczności,   za   którą   sprzedawca 
odpowiedzialności   nie   ponosi.   W   ostatnim   wypadku   kupujący   może   żądać   tylko 
naprawienia szkody, którą poniósł przez to, że zawarł umowę nie wiedząc o istnieniu wady; 
w   szczególności   może   on   żądać   zwrotu   kosztów   zawarcia   umowy,   kosztów   odebrania, 
przewozu, przechowania i ubezpieczenia rzeczy oraz zwrotu dokonanych nakładów w takim 
zakresie, w jakim nie odniósł z nich korzyści, a nie otrzymał ich zwrotu od osoby trzeciej. 
Może również żądać zwrotu kosztów procesu.

224. Akty staranności i ich znaczenie prawne.

●

Aktem   staranności   jest   zawiadomienie   sprzedawcy   o   wadzie.  W   odniesieniu   do   wady 

fizycznej rzeczy jest to przesłanka bezwzględna dochodzenia uprawnień z tytułu rękojmi. 

●

Znaczenie prawne. W wypadku przekroczenia terminu kupujący traci uprawnienia z tytułu 
rękojmi, jeżeli nie zawiadomi sprzedawcy o wadzie w ciągu miesiąca od jej wykrycia, a gdy 
zbadanie rzeczy jest w danych stosunkach przyjęte - w ciągu miesiąc po upływie czasu, w 
którym przy zachowaniu należytej staranności mógł ją wykryć. Z tytułu gwarancji kupujący 
uprawnienia te straci w wypadku nie zawiadomienia sprzedającego o wadzie w przeciągu 
dwóch miesięcy od daty jej wykrycia.

225. Terminy przy rękojmi za wady rzeczy sprzedanej.

●

W wypadku wykrycia wady należy ją zgłosić w przeciągu miesiąca od jej wykrycia.

●

Wady fizyczne. Uprawnienie z tytułu rękojmi wygasa z upływem roku, a w przypadku 
budynków 3 lata terminy biegną od chwili wydania rzeczy

●

Wady prawne. Uprawnienie z tytułu rękojmi wygasa z upływem roku od chwili dowiedzenia 
się o wadzie.

●

Są to terminy zawite. Po ich upływie może być podniesiony zarzut z tytułu rękojmii.

226. Odpowiedzialność z tytułu gwarancji.

●

Odpowiedzialność   wynikająca   z   gwarancji   oparta   jest   na   zasadzie   ryzyka. 
Odpowiedzialność z  tytułu  gwarancji  polega na  zobowiązaniu się wystawcy dokumentu 
gwarancji (gwaranta) do spełnienia odpowiednich świadczeń na wypadek, gdyby o oznaczo- 
nym terminie (okres gwarancyjny) ujawniły się wady fizyczne sprzedanej rzeczy. Sprzedaw-
ca udziela kupującemu z reguły takiej gwarancji na piśmie przy zawarciu umowy sprzedaży. 
Jeśli w umowie gwarancyjnej nie zastrzeżono inaczej – jest to okres roku.

●

Gwarancja   jakości   ma   względem   sprzedaży   charakter   akcesoryjny;   uzależniona   jest   od 
ważnej umowy sprzedaży. W odróżnieniu od rękojmi, gwarancja nie powstaje ex lege, lecz 
na   podstawie   czynności   prawnej.   Udzielenie   gwarancji   jest   dobrowolne.   Do   zawarcia 
gwarancji potrzebne jest wręczenie kupującemu dokumentu gwarancyjnego. Oświadczenie 
woli gwarant w formie pisemnej (ad probationem) natomiast oświadczenie woli kupującego 
może być złożone w dowolny sposób.

●

Art. 578 k.c. Jeżeli w gwarancji inaczej nie zastrzeżono, odpowiedzialność z tytułu gwa-
rancji obejmuje tylko wady powstałe z przyczyn tkwiących w sprzedanej rzeczy.

227. Uprawnienia z tytułu gwarancji.

●

Z tytułu gwarancji przysługują kupującemu skromniejsze uprawnienia niż z tytułu rękojmi, 
nie może on odstąpić od umowy, ani żądać obniżenia ceny. W razie wątpliwości poczytuje 
się, że wystawca dokumentu gwarancyjnego jest obowiązany:

○

do usunięcia wad fizycznych

○

do dostarczenia rzeczy wolnej od wad.

●

O wyborze świadczenia decyduje gwarant.

●

Termin gwarancji biegnie na nowo od chwili dostarczenia rzeczy wolnej od wad albo w 
chwili zwrócenia rzeczy naprawionej. 

●

Rzecz powinna być dostarczona gwarantowi, ale na jego koszt do miejsca wskazanego w 
gwarancji. Przez czas od wydania rzeczy gwarantowi do jej odebrania przez uprawnionego 
ryzyko uszkodzenia lub utraty rzeczy ponosi gwarant. Z obowiązku spełnienia świadczenia 
gwarant powinien wywiązać się w „odpowiednim" terminie

228. Rękojmia za wady rzeczy sprzedanej a gwarancja jakości

●

Kupujący   może   wykonywać   uprawnienia   z   tytułu   rękojmii   za   wady   fizyczne   rzeczy, 
niezależnie   od   uprawnień   wynikających   z   gwarancji   (gwarancja:   tylko   wady   fizyczne). 
Kupujący może wybrac, czy chce skorzystać z rękojmii, czy z gwarancji (art. 579 k.c.).

●

Analogicznie   jak   rekojmia   za   wady   gwarancja   nie   wyłącza   odpiowiedzialności 
odszkodowawczej na zasadach ogolnych (art. 471 i nast. k.c.).

●

jest   mozliwość   dochodzenia   odszkodowania   na   podstawie   art.   415   i   nast.   k.c. 
(odpowiedzialność   odszkodowawcza   deliktowa)   –   jeśli   w   sposób   zawiniony   nastapiło 
wprowadzenie   do   obrotu   przedmiotów   zagrażających   bezpieczeństwu   i   w   konsekwencji 
doszło do powstania szkody.

229. Sprzedaż na raty.

●

Art.   583-588   k.c.   Jest   kwalifikowaną   podmiotowo   postacią   sprzedaży   o   dominujących 
funkcjach konsumpcyjnych, sprzedawca: podmiot prowadzacy przedsiębiorstwo, kupujacy: 
osoba fizyczna. Przedmiotem może być tylko rzecz ruchoma nabyta na własne potrzeby, 
treścią umowy: wydanie rzeczy ruchomej przed całkowitą zapłatą ceny. Kredytującym może 
by sprzedawca lub bank na podstawie odrębnej umowy (częściej). Wówczas to stosunek 
złozony:

○

sprzedawca – kupujacy: stosunek sprzedaży

○

bank – kupujacy – sprzedaż na raty.

●

Sytuacja   sprzedawcy.   Interes   sprzedawcy:   chroniony,   bo   może   on   odstąpić   od   umowy, 
obowiązek zapłaty ceny może być objety natychmiastową wymagalnością, jeśli nie będzie 
zapłacona   określona   ilość   rat.   Art.   586   k.c.   Odstapienie   od   umowy   wymagane   jest 
wyznaczenie kupującemu odpowiedni termin na uregulowanie zaległości.

●

Sytuacja kupującego. Interes jego jest chroniony:

○

ograniczenie mozliwości wyłączenia czyograniczenia z tytułu rtękojmii za wady;

○

umowa sprzedaży na raty nie może ograniczać kupującemu mozliwości wykonywania 
tych uprawnień (art. 584 k.c.).

○

zastrzeżenie terminu płatności rat na korzysc dłużnika (por. art. 457 k.c. w zw. z art. 585 
k.c.)

230. Sprzedaż z zastrzeżeniem prawa własności.

●

Ogranicza uprawnienia nabywcy. Sprzedawca zastrzega sobie własność rzeczy sprzedanej 
do uiszczenia ceny. Wówczas umowa jest zawarta pod warunkiem zawieszającym. Art. 589, 
590, 591 k.c.

●

zastrzeżenie własności powinno mieć formę pisemną, a jeżeli ma być  skuteczne wobec 
wierzycieli kupującego – z data pewną; odebranie rzeczy z powodu nie uzyskania całej 
kwoty łączy się z uprawnieniem sprzedawcy do żądania od kupującego wynagrodzenia za 
zużycie lub uszkodzenie rzeczy.

231. Sprzedaż na próbę.

●

odpowiednio: sprzedaż z zastrzeżeniem zbadania rzeczy przez kupującego

●

Art. 592 k.c. Decydującą rolę ma wola kupującego. Słabsza pozycja sprzedawcy. Ma prawo 
wyznaczenia   terminu   na   zbadanie   rzeczy   lub   ocenę   sprzedawanej   rzeczy.   Definitywne 
nabycie własności: milczące uznanie rzeczy za dobrą  przez kupującego po odebraniu przez 
niego rzeczy – na skutek upływu tak oznaczonego umownie terminu.

●

Odróżnienie umowy sprzedaży na próbę od sprzedaży z zastrzeżeniem mozliwości wymiany 
zakupionej rzeczy na inną oraz odstąpienia od umowy w oznaczonym terminie.

●

Umowy o takiej treści są umowami bezwarunkowymi i tym samym zasadniczo prowadzą do 
przejścia własności rzeczy.

232. Sprzedaż z zastrzeżeniem prawa odkupu.

●

Art.   593-595   k.c.   Fukcja:   zapewnienie   sprzedawcy   mozliwości   „powrotnego”   nabycia 
sprzedanej rzeczy. Zastrzeżenie takie osłabia skutek umowy. Realizacja: przez oświadczenie 
złożone przez uprawnionego  nabywcy rzeczy w oznaczonym  przez  storny terminie, nie 
dłuższym niż 5 lat.

●

Charakter prawny i sposób realizacji.  Sporny – jako oferta lub uprawnienie kształtujące. 
Prawo odkupu jest prawem niezbywalnym i niepodzielnym, każdy z kilku uprawnionych 

może   je   wykonać   w   całości.   Skutek:   powstanie   obowiązku   „powrotnego”   przeniesienia 
własności   na   sprzedawcę   przez   kupującego   za   zwrotem   ceny,   kosztów   sprzedaży   oraz 
nakładów (koniecznych). Wywołuje skutek względem kupujacego.

233. Prawo pierwokupu.

●

Art. 596-602 k.c. Fukcja: zapewnienie uprawnionemu mozliwości pierwszeństwa nabycia 
rzeczy   na   wypadek   sprzedaży   oznaczonej   rzeczy   przez   zobowiązanego   osobie   trzeciej. 
Słabsza niż prawo odkupu, można je zrealizowac, gdy nabywca będzie chciał przenieść 
swoją własność na osobę trzecią. Zobowiązany nie może zawrzeć umowy bezwzględnie 
obowiązującej z osobą trzecią, musi być tam warunke nieskorzystania z prawa pierwokupu.

●

Źródła prawa pierwokupu:

○

postanowienia ustawowe (głównie nieruchomości rolne i nabyte pierwotnie od SP lub 
gminy)

○

czynnosci   prawne   (testament,   umowy).   Może   przysługować   osobie   trzeciej,   spoza 
umowy.

●

Jest prawem bezterminowym, niezbywalnym i co do zasady niepodzielnym (wyjątek może 
wynikać   z   przepisów   szczegolnych).   Gdy  przysługuje   kilku   podmiotom,   brak   realizacji 
przez jednego nie wyłącza innych.

●

Realizacja. Wiąże się z zawarciem przez zobowiązanego umowy sprzedaży z osobą trzecią. 
Zastrzeżenie   warunku   zawieszającego,   musi   zawiadomić   uprawnionego   o   możliwości 
(miesiąc – co do nieruchomości, tydzień do rzeczy ruchomej. Wykonanie prawa pierwokupu 
– złożenie oświadczenia w sprawie wykonania prawa pierwokupu. Powoduje to zawarcie 
umowy tej samej treści, co między sprzedawcą a osobą trzecią. Brak wykonania – czyni 
umowę w pełni skuteczną.

●

Prawo   pierwokupu   ma   charakter   względny.Powstaje   odpowiedzialność   odszkodowawcza 
wobec uprawnionego tytułem prawa pierwokupu.

●

Wyjątek:   prawo   pierwokupu   z   mocy   ustawy   SP,   gminie,   współwłaścicielom   oraz 
dzierżawcom, kiedy to umowa jest dotknięta nieważnością.

234. Cechy darowizny jako czynności prawnej.

●

Definicja ustawowa. Art. 888 § 1k.c. Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do 
bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.

●

To umowa nieekwiwalentna. Bezpłatne świadczenie na rzecz obdarowanego. Ma odmienny 
charakter prawny, jest jednostronnie zobowiązująca. Art. 155, 510, 1052 k.c. jeśli spełnione 
te   przesłanki,   wywołuje   skutek   rozporządzający.   Odróżnia   się   od   umowy   darowizny 
użyczenie   (mozliwość   korzystania   z   cudzej   rzeczy),   nieoprocentowaną   pożyczkę, 
nieodpłatne zlecenie i inne przypadki, gdy odpłatnośc nie stanowi elementu przedmiotowo 
istotnego.  

●

nieodpłatny charakter 

○

ograniczenia   odpowiedzialności   za   szkkodę   wynikłą   z   braku   wykonania   lub 
nienależytego wykonania umowy do winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa darczyńcy

○

Należy   przez   nią   rozumieć   brak   ekwiwalentu   ekonomicznego   jako   odpowiednika 
świadczenia właściciela nieruchomości, diopuscić jednak należy inne niż ekonomiczne 
ekwiwalenty, np. moralny.

●

Charakter prawny: 

○

umowa   konsensualna,   jednostronnie   zobowiązująca   i   kazualna.   Jest   to   też   umowa 
kwalifikowana podmiotoo po stronie nabywcy – może nim być gmina albo SP.

○

stosuje   się   do   niej   wprost   art.   155   k.c.   do   prowadzi   w   zakresie   jej   wykonania   do 
wystąpienia jednocześnie skutku rozporzadzającego, tak jak w odniesieniu do umowy 
sprzedaży, zamiany i innych umów odpłatnych.

○

Zasadniczo   strony   umowy   przekazania   nieruchomości   mogą   tą   kwestię   ułożyć 
odmiennie. Jej przedmiotem może być tylko nieruchomość (por. art. 46 k.c.), w efekcie 

jej zawarcie wymaga dochowania formy aktu notaialnego (por. art. 158 k.c.).

235. Zawarcie umowy darowizny.

●

Umowa darowizny może być zawarta:

○

jako umowa sformalizowana (akt notarialny). Umowa konsensualna.

○

gdy nie ma przepisu szczególnego, ustawodawca zezwala na zawarcie umowy darowiz-
ny poprzez jej wykonanie. Rzadki przykład umowy realnej. Ograniczone zastosowanie. 

●

Zawarcie umowy darowizny- stronami umowy są darczyńca i obdarowany, mogą być to 

osoby   fizyczne   i   osoby   prawne;   ustawa   zastrzega   w   interesie   darczyńcy,   że   jego 
oświadczenie   woli   powinno   być   złożone   w   formie   aktu   notarialnego,   przyjęcie 
darowizny   może   mieć   formę   dowolną,   z   umowy   darowizny   wynika   dla   darczyńcy 
obowiązek jej wykonania,a więc zrealizowania świadczenia, darczyńca odpowiada za 
szkody wynikłe z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania tylko w 
wypadku gdy można mu przypisać winę umyślną lub rażące niedbalstwo; natomiast 
darczyńca może żądać odsetek za opóżnienie się darczyńcy dopiero od dnia wytoczenia 
powództwa- są to złagodzone formy odpowiedzialności, ponieważ umowa darowizny 
jest   formą   nieodpłatną;   tak   samo   odpowiedzialność   za   wady   rzeczy   uszkodzonej 
ogranicza się tylko do naprawienia szkody, przez to że darczyńca wiedząc o wadach nie 
zawiadomił obdarowanego; obowiązki z umowy odnoszą się tylko do jednej strony-
darczyńcy.

236. Odwołanie darowizny.

●

odwołanie   darowizny:   dopuszczalne   jest   odwołanie   darowizny   w   razie   rażącej 
niewdzięczności obdarowanego w stosunku do darczyńcy, uprawnienie to przysługuje:

○

darczyńcy, który jednak nie może odwołać darowizny, jeżeli obdarowanemu przebaczył

○

spadkobiercom darczyńcy - po jego śmierci, z powołaniem na:

■

przyczyny,   które   mógł   podnieść   darczyńca,   jeżeli   w   chwili   jego   śmierci   był   on 
uprawniony do odwołania darowizny

■

umyślne spowodowanie przez obdarowanego śmierci darczyńcy

●

uprawnienie od odwołania darowizny wygasa:

○

w razie przebaczenia obdarowanemu

○

z upływem jednego roku, od dnia w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności, 
jest to termin zawity, dot. On również spadkobierców darczyńcy

●

Odwołanie darowizny musi być w formie pisemnej.  Darowizny nie można odwołać, jeśli 
jest ona zgodna z zasadami współżycia społecznego, np. w wdzięczności za uratowanie 
życia.

237. Polecenie przy darowiźnie.

●

Polecenie przy darowiźnie- w darowiźnie można zamieścić postanowienie nakładającego na 

obdarowanego   obowiązek   oznaczonego   działania   lub   zaniechania;   polecenie   stanowi 
jeden z elementów umowy, obdarowany przyjmuje darowiznę obciążoną poleceniem; 
polecenie charakteryzuje się tym, że nie czyni ono nikogo wierzycielem; wypełnienie 
polecenia   można   domagać   się   dopiero   po   wynokaniu   darowizny,   obdarowany  może 
zwolnić się od obowiązku polecenia poprzez oddanie przedmiotu darowizny, w takim 
stanie w jakim przedmiot znajduje się w chwili żądania; obdarowany zostanie zwolniony 
z polecenia jeżeli jest to usprawiedliwione istotna zmiana stosunków.

238. Obowiązek utrzymania darczyńcy w razie niedostatku.

●

obowiązek   utrzymania   darczyńcy   w   razie   niedostatku-   darczyńca   może   żądać   od 

obdarowanego środków utrzymania potrzebnych dla niego samego i dla tych, wobec 
których darczyńca ma obowiązki alimentacyjne, obdarowany może zwolnić się od tego 
obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia, tzn. przez wydanie przedmiotu 

darowizny lub sumy pieniężnej

239. Cechy najmu jako czynności prawnej.

●

Najem został skonstruowany jako umowa wzajemna, przez którą wynajmujący zobowiązuje 
się  oddać  rzecz  najemcy do  używania  na  czas   oznaczony lub  nieoznaczony,  a  najemca 
zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz.

●

Przedmiotem   najmu   mogą   być   wszelkiego   rodzaju   rzeczy   (ruchome   i   nieruchome),   jak 
również ich części składowe. Z najmu wypływa uprawnienie najemcy do korzystania z 
rzeczy tylko w ograniczonym zakresie, a mianowicie do jej używania.

●

Okres trwania najmu może być z góry oznaczony w treści umowy najmu, ustawodawca 
zastrzegł maksymalny czas związania na 10 lat a umowy zawarte na czas dłuższy poczytuje 
się po upływie tego terminu za zawarte na czas nieokreślony. Okres trwania najmu może nie 
być   oznaczony   w   umowie   najmu.  W  przypadku   takim   najem   ulega   zakończeniu   przez 
wypowiedzenie przez każdą ze stron

●

Według art., 673 § 3 k.c., jeżeli czas trwania najmu jest oznaczony, zarówno wynajmujący 
jak i najemca mogą wypowiedzieć najem w wypadkach określonych w umowie. Mogą to 
być   nie   tylko   ściśle,   precyzyjnie   opisane   w   umowie   zdarzenia,   ale   również   przyczyny 
wskazane w sposób ogólniejszy w tym za pomocą formuły "ważne powody". Ponadto w 
umowie   można   zdecydować,   czy  wypowiedzenie   wymaga   zachowania   wyprzedzających 
terminów.

●

Umowę   najmu   zawiera   się   w   sposób   ogólnie   przewidziany   dla   umów   konsensualnych. 
Umowa  najmu,  co  do  zasady,   powinna  być  zawarta  w  formie  dowolnej.  Natomiast   dla 
umów najmu nieruchomości lub pomieszczeń na czas dłuższy niż rok przepis szczególny 
art. 660 KC wymaga formy pisemnej, której niezachowanie powoduje, że umowę uważa się 
za zawartą na czas nieoznaczony.

●

odpowiedzialność   za   wady  przedmiotu   najmu:   na   zasadzie   rękojmii   (art.   664   §   1   k.c., 
realizacja uprawnień najemcy nie jest uzalezniona o winy, wiedzy o wadach, nie wyłącza też 
dochodzenia   odszkodowania   na   zasadach   ogólnych.   Najemca   nie   ma   obowiązku 
zawiadomienia wynajmującego o wadach.   Uprawnienia najemcy: może żądać obniżenia 
czynszu za czas trwania wady – jeśli wada ogranicza umówiony uzytek przedmiotu najmu 
albo   wypowiedzieć   najem   bez   zachowania   terminów   wypowiedzenia   –   jeśli   wada 
uniemozliwia umówione odszkodowanie itd. (art. 664 k.c.)

240. Obowiązki wynajmującego.

●

Wynajmujący jest obowiązany przede wszystkim wydać najemcy rzecz najętą, w stanie 
przydatnym do umówionego użytku.

●

Następnie powinien tę rzecz utrzymywać w takim stanie przez cały czas trwania najmu z 
dwoma jednak ograniczeniami:

○

drobne   nakłady  połączone   ze   zwykłym   używaniem   rzeczy  obciążają   najemcę,   a   nie 
wynajmującego

○

ynajmujący zwolniony jest od obowiązku przywrócenia rzeczy do stanu poprzedniego, 
jeżeli   uległa   ona   zniszczeniu   z   powodu   okoliczności,   za   które   wynajmujący 
odpowiedzialności nie ponosi

●

Na wynajmującym ciąży obowiązek zapewnienia najemcy spokojnego używania rzeczy.

●

Odpowiedzialność wynajmującego została uzupełniona szeregiem przepisów szczególnych, 
które wzmacniają pozycję prawną najemcy. 

○

najemca może dokonywać napraw koniecznych na koszt wynajmującego.

○

wynajmujący ponosi także opartą na zasadzie ryzyka odpowiedzialność za wady rzeczy 
najętej. 

●

Skutki  prawne z tytułu rękojmi zależą  od wielkości  i rodzaju wady,  jeżeli  jest ona  tak 
znaczna, że czyni przewidziany w umowie użytek z rzeczy niemożliwym najemca może 
wypowiedzieć najem bez zachowania terminu wypowiedzenia, a gdy da się ona usunąć 

prawo   wypowiedzenia   przysługuje   po   bezskutecznym   upływie   czasu   potrzebnego   do 
naprawienia wady

241. Obowiązki najemcy.

●

Najemca obowiązany jest do świadczenia wzajemnego w postaci czynszu. Jeżeli termin 
płatności czynszu nie został określony w umowie, czynsz powinien być płacony z góry.

○

Płatność czynszu za najem <1 rok to - za cały czas najmu

○

płatność czynszu za najem >1 rok lub umowa na czas nieokreślony to miesięcznie do 
10-tego dnia miesiąca

○

 wynajmujący może wypowiedzieć najem, gdy najemca zalega z czynszem za dwa pełne 
okresy płatności

●

Dla zabezpieczenia czynszu, oraz świadczeń dodatkowych, z którymi najemca zalega nie 
dłużej   niż   rok   przysługuje   wynajmującemu   ustawowe   prawo   zastawu   na   rzeczach 
ruchomych najemcy wniesionych do przedmiotu najmu.

●

Najemca powinien używać rzeczy w sposób w umowie określony a jeżeli umowa o tym nie 
stanowi – w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu rzeczy. Na najemcy 
ciąży obowiązek dokonywania drobnych nakładów, a o potrzebie innych napraw powinien 
zawiadomić wynajmującego.

●

Jeżeli umowa najmu tego nie zabrania najemca może bez pytania o zgodę wynajmującego 
do oddania przedmiotu najętego osobie trzeciej w podnajem albo do bezpłatnego używania

○

oprócz najemcy bezpośrednio przed wynajmującym odpowiada również osoba trzecia, 
za to, że rzecz będzie używana zgodnie z obowiązkami wynikającymi z umowy najmu.

○

stosunek najemcy z osobą trzecią rozwiązuje się najpóźniej w chwili zakończenia najmu.

242. Zbycie rzeczy najętej.

●

Art. 678. § 1. W razie zbycia rzeczy najętej w czasie trwania najmu nabywca wstępuje w 
stosunek  najmu  na  miejsce   zbywcy;  może  jednak  wypowiedzieć   najem  z  zachowaniem 
ustawowych terminów wypowiedzenia.

●

Nowy  może   wypowiedzieć   najem   korzystając   z   ustawowych   terminów   wypowiedzenia, 
choćby umowa z poprzednim właścicielem była inna. 

●

W pełnym zakresie umowa będzie wiązać:

○

gdy w chwili zbywania rzeczy została ona najemcy już wydana, a umowa najmu została 
zawarta na czas oznaczony w formie pisemnej z datą pewną

○

gdy  najem   był   wpisany  do   księgi   wieczystej.   Prawo   najmu   nieruchomości   zysskuje 
wtedy skuteczność względem praw później nabytych w drodze czynności prawnej.

●

Gdy   mimo   dochowania   powyższego   najem   został   przedwcześnie   rozwiązany, 
odpowiedzialność   odszkodowawczą   ponosi   wb   najemcy   zbywca   rzeczy   (pierwotnie 
wynajmujący, chyba że dokona zastrzeżenia w umowie najmu, że ten w całej rozciągłości 
dochowa umowy najmu.

243. Zakończenie najmu.

●

Zgodnie z ogólną zasadą, każdy najem może być rozwiązany na podstawie umowy stron. 
Ponadto zakończenie stosunku najmu następuje:

○

jeżeli najem został zawarty na czas oznaczony - z nadejściem terminu końcowego

○

jeżeli   najem  został   zawarty  na   czas   nieoznaczony  -  w   skutek   wypowiedzenia   przez 
każdą ze stron z zachowaniem terminów umownych, a w ich braku z zachowaniem 
terminów ustawowych.

○

w razie kwalifikowanego naruszenia przez najemcę lub wynajmującego obowiązków 
wynikających   z   najmu   -   w   skutek   wypowiedzenia   bez   zachowania   ustawowych 
terminów wypowiedzenia, ze skutkiem natychmiastowym występującym w chwili, gdy 
wypowiedzenie doszło do adresata.

●

Upływ czasu lub wypowiedzenie nie spowoduje zakończenia najmu, jeżeli strony przedłużą 
go w drodze umowy. W razie wątpliwości należy uznać ze najem został przedłużony na czas 
nieokreślony.

●

Po zakończaniu najmu najemca i inne osoby, które na podstawie umowy z nim zawartej 
władają   rzeczą   obowiązane   są   zwrócić   rzecz   wynajmującemu   (art.   675   KC).   (w   stanie 
niepogorszonym)

●

Jeżeli wynajmujący rzecz ulepszy to o wynikających z tego faktu skutkach decyduje umowa 
najmu,  w   przypadku  nieuregulowania  tej   kwestii   od  decyzji   wynajmującego   zależy  czy 
zatrzyma ulepszenia za zapłatą sumy odpowiadającej ich wartości czy zażąda przywrócenia 
rzeczy do stanu pierwotnego.

244. Ochrona najemcy.

●

Art.   690   k.c.   Do   ochrony   praw   najemcy   do   używania   lokalu   stosuje   się   odpowiednio 
przepisy o ochronie własności, czyli dział V (ochrona własności) tytułu I (własność) księgi 
II (własność i inne prawa rzeczowe).

●

Ponadto: gdy się sprzeda przedmiot najmu, w miejsce zbywcy ex lege wchodzi nabywca – 
służy to ochronie najemcy, który w przeciwnym razie musiałby przedmiot najmu wydać 
wraz ze sprzedażą.

245.Cechy dzierżawy jako czynności prawnej. 

●

Definicja ustawowa: Art. 693. § 1. Przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje 
się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub 
nie oznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz. 
§ 2. Czynsz może być zastrzeżony w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju. Może 
być również oznaczony w ułamkowej części pożytków.

●

Charakter prawny. 

○

umowa   zobowiązująca,   konsensualna,   odpłatna,   wzajemna,   stosuje   się   przepisy   dot. 
najmu (art. 694 k.c.)

○

uregulowanie szersze, stosuje się je gdy osoba biorąc nieruchomośc rolną do używania i 
pobierania pozytków nie jest zobowiązania do czynszu tylko do płacenia podatków.

●

Funkcja. Najczęściej stosuje się do uprawy gruntów rolnych (uprawianie ziemi i pobieranie 
pożytków), przedsiębiorstwo, hodowla zwierząt. 

246.Prawa i obowiązki stron w umowie dzierżawy.

●

Na dzierżawcy ciąży obowiązek wykonania swego uprawnienia zgodnie z wymaganiami 

prawidłowej   gospodarki.   Nie   może   jednak   zmianiać   przeznaczenia   przedmiotu 
dzierżawy bez zgody wydzierżawiającego.

●

Dzierżawca   może   używać   oraz   pobierać   pożytki,   przez   co   zobowiązany   jest   do 

dokonywania   wszelkich   napraw   niezbędnych   do   zachowania   przedmiotu   w   stanie 
niepogorszonym.

●

Dzierżawca   nie   może   oddać   przedmiotu   dzierżawy   w   poddzierżawę   lub   w   bezpłatne 

używanie bez zgody wydzierżawiającego. Wydzierżawiający powinien mieć zaufanie do 
osoby,   która   korzysta   z   przedmiotu   dzierżawy   w   znacznie   większym   stopniu   niż 
najemca.

●

Z racji pobierania pożytków czynsz dzierżawy może być ustalony także w ułamkowej części 

pożytków. Jeżeli nie zostanie ustalone inaczej czynsz jest płatny za pół roku z dołu.

●

Czynsz może zostać ustalony w stałym wymiarze, w takiej sytuacji jeżeli z jakiś przyczyn 

przychód z dzierżawy ulegnie wyraźnemu obniżeniu dzierżawca może żądać, aby sąd 
obniżył   czynsz.   Orzeczenie   sądu   zmniejszające   czynsz   ma   charakter   konstytutywny, 
albowiem zmienia treść zobowiązania.

247. Ustanie dzierżawy.
Dzierżawa   zawarta   na   czas   oznaczony   gaśnie   z   nadejściem   terminu   końcowego,   chyba   że 
nastąpiło tzw. Milczące jej przedłużenie. Dzierżawa na czas oznaczony może zakończyć się 
wypowiedzeniem gdy umowa przewiduje taką możliwość.
Dzierżawa zawarta na czas nieoznaczony kończy się na skutek wypowiedzenia przez każdą ze 
stron.   Terminy   wypowiedzenia   określa   umowa,   a   gdy   brak   takich   postanowień   można   ją 
wypowiedzieć na 6 m-cy naprzód przed upływem roku dzierżawnego. Rok dzierżawny liczy się 
od początku dzierżawy jeżeli z umowy ani ze zwyczaju nie wynika nic innego.
Jeżeli dzierżawca dopuszcza się zwłoki z zapłatą czynszu co najmniej za dwa pełne okresy 
płatności , a w wypadku gdy czynsz jest płatny rocznie, jeżeli dopuszcza się zwłoki z zapłatą 
ponad   trzy   miesiące,   wydzierżawiający   może   wypowiedzieć   dzierżawę   bez   zachowania 
terminów wypowiedzenia. Jednakże powinien uprzedzić o tym dzierżawcę i dać mu dodatkowe 
3 mce na spłatę zaleglego czynszu.

248.Różnice między najmem z dzierżawą.
●

Generalnie umowy są podobne, są przepisy odsyłające do najmu. 

●

Róznicą jest przede wszystkim to, że dzierżawca jest uprawniony nie tylko do używania 
przedmiotu dzierżawy, ale też i do pobierania z niego pożytków – zarówno naturalnych jak i 
cywilnych.

●

Przedmiotem dzierżawy są rzeczy, z których w ogóle są pożytki (najczęściej: grunty rolne)

●

przy dzierżawie stosunek trwalszy niż najmu ze względu na produkcyjną funkcję dzierżawy. 
Maksymalny termin: 30 lat (przy najmie 10). Dzierżawę zawartą na dłużej niż 30 lat: zawar-
ta na czas nieokreślony

●

wykonywanie prawa zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki i nie może zmieniać 
przedmiotu dzierżawy bez zgody wydzierżawiającego, ma obowiązek wykonywania napraw 
niezbędnych do zachowania przedmiotu dzierżawy w stanie niepogorszonym.

●

Bez   zgody   wydzierżawiającego   dzierżawca   nie   może   oddać   przedmiotu   dzierżawy 
poddzieżawić, ani dac osobie trzeciej  do uzytkowania, natomiast w przypadku najmu z 
zasady najemca może rzecz podnająć.

●

Czynsz:  gdy  termin  płatności  jest  nieoznaczonym   czynsz  płatny jest  z  dołu  w  terminie 
zwyczajowo przyjętym, w braku terminu: półrocznie z dołu. Najem – czynsz płatny z góry.

249. Cechy użyczenia jako czynności prawnej.

●

Definicja   ustawowa.  Art.   710   k.c.   Przez   umowę   użyczenia   użyczający   zobowiązuje   się 
zezwolić   biorącemu,   przez   czas   oznaczony   lub   nie   oznaczony,   na   bezpłatne   używanie 
oddanej mu w tym celu rzeczy.

●

Charakter   prawny.   Zobowiązanie   użyczającego   do   zezwolenia   biorącemu   na   bezpłatne 
używanie   oddanej   mu   w   tym   celu   rzeczy   przez   czas   oznaczony   lub   nieoznaczony. 
Użyczenie jest umową zobowiązująca, realną i nieodpłatną, użyczenie nie jest darowizną. 
Wzmocnienie sytuacji uzyczającego: ograniczenie odpowiedzialności za wady, uwolnienie 
od odpowiedzialnosci, gdy biorący mógł wadę z łatoscią zauważyć. 

●

Różnice:

○

najem a użyczenie: umowa odpłatna/bezpłatna

○

darowizna a użyczenie: oddanie majątku/rzecz pozostaje w majątku.

●

Funkcja. Często użytkowana umowa w życiu codzinnym: nieodpłatne pożyczenie komuś 
książki, pokoju przyjacielowi, itp.

250. Prawa i obowiązki stron w umowie użyczenia.

●

Użyczenie – jest umową, przez którą użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu przez 
czas oznaczony albo nieoznaczony na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. 
(art. 710 KC)

●

W  odróżnieniu  od najmu,  użyczenie  jest  umową  nieodpłatną,  ale  inną  niż  darowizna  – 

użyczający   nie   dokonuje   bowiem   bezpłatnego   świadczenia   kosztem   swojego   majątku, 
ponieważ rzecz użyczona nadal pozostaje – nieobciążona – w jego majątku.

○

Jedna   z   najczęściej   zawieranych   w   życiu   codziennym   umów   (potocznie   zwana 
„pożyczką”)

○

Jest to umowa realna – dochodzi do skutku dopiero po wydaniu rzeczy użyczonej.

●

Prawa i obowiązki stron:

○

Użyczającego – w przeciwieństwie do wynajmującego – do jego obowiązków nie należy 
wydanie rzeczy użyczonej. Użyczający zobowiązany jest jedynie do znoszenia tego, że 
biorący używa rzeczy już mu wydanej.

○

Biorącego w używanie – powinien on używać rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem i 
właściwościami   i   bez   zgody   użyczającego   nie   może   jej   oddać   osobie   trzeciej   do 
używania (art. 712 kc). 

○

Sam powinien dbać o rzecz mu użyczoną i bez zgody użyczającego może ją powierzyć 
osobie trzeciej tylko wtedy, gdy zmuszony jest do tego okolicznościami (art. 716 k.c.)

○

Ma   obowiązek   ponoszenia   zwykłych   kosztów   utrzymania   rzeczy,   a   jeżeli   poczynił 
nakłady   przekraczające   tę   granicę,   rozliczenie   następuje   według   zasad   prowadzenia 
cudzych spraw bez zlecenia. 

○

Nie   może   natomiast   żądać   od   użyczającego   dokonania   żadnych   nakładów   na   rzecz 
użyczoną.

●

Z uwagi na nieodpłatny charakter użyczenia użyczający odpowiada tylko za takie wady 
rzeczy,   które   wyrządziły   biorącemu   szkodę.   Odpowiedzialność   ta   powstaje   wtedy,   gdy 
użyczający, wiedząc o wadach ukrytych nie zawiadomił o nich biorącego rzecz w używanie 
(art. 711 kc), jest wiec ona oparta na zasadzie winy. 

●

Dla   skuteczniejszej   ochrony   interesów   użyczającego   ustanowiona   została   solidarna 
odpowiedzialność osób, które wspólnie wzięły rzecz do używania.

251. Ustanie użyczenia.

●

Użyczenie kończy się z upływem terminu określonego w umowie – art. 710 kc. Natomiast 
użyczenie   zawarte   na   czas   nieoznaczony   wygasa,   gdy  biorący   uczynił   z   rzeczy   użytek 
odpowiadający umowie, albo gdy upłynął czas, w ciągu którego mógł ten użytek uczynić 
(art. 715 kc).

●

Umowa   może   wskazywać   także   inne   zdarzenia   powodujące   zakończenie   użyczenia. 
Niezwłocznego wydania rzeczy użyczający może w każdym czasie żądać, jeżeli:

○

rzecz jest niewłaściwie używana,

○

została bezpodstawnie powierzona osobie trzeciej,

○

stała   się   użyczającemu   potrzebna   z   powodów   nieprzewidzianych   w   chwili   zawarcia 
umowy (716 kc)

●

Skutki.   Biorący   w   użyczenie   obowiązany   jest   zwrócić   rzecz   użyczającemu   w   stanie 
niepogorszonym,   przy   czym   nie   ponosi   odpowiedzialności   za   normalne   jej   zużycie. 
Obowiązek powyższy ciąży także na osobie, której biorący w użyczenie rzecz powierzył.

●

Przedawnienie = roczny termin przedawnienia liczony od dnia zwrotu rzeczy – 719 kc – 
dotyczy to roszczenia użyczającego o naprawienie szkody za uszkodzenie lub pogorszenie 
rzeczy i roszczenia biorącego do używania o zwrot nakładów na rzecz oraz o naprawienie 
szkody   wynikłej   wskutek   wady   rzeczy.   Natomiast   roszczenia   odszkodowawcze 
użyczającego z powodu utraty lub zniszczenia rzeczy przedawniają się z upływem terminów 
określonych w ogólnej normie 118 kc.

252. Cechy pożyczki jako czynności prawnej.

●

Definicja ustawowa. Art. 720.§ 1. Przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się 
przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko 
co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość 
rzeczy  tego  samego  gatunku  i  tej  samej   jakości.  § 2.  Umowa  pożyczki,  której  wartość 

przenosi pięćset złotych, powinna być stwierdzona pismem.

●

Charakter prawny. To umowa konsensualna, czynność prawna dwustronnie zobowiązująca, 
ale nie wzajemna (obowiązek zwrotu pożyczki nie stanowi ekwiwalentu jego dania). Może 
to być umowa darma lub odpłatna – odsetki (wola stron). 

●

Różnice: różni się od umowy najmu i użyczenia tym, że polega zawsze a przeniesieniu 
własności pieniędzy lub innych rzeczy ruchomych z równoczesnym obowiązkiem zwrotu 
nie tych samych lecz takich samych przedmiotów w tej samej ilości.

●

Funkcja.   Korzystanie   przez   pewien   czas   z   wartości   majątkowych   przekazanych   przez 
dającego pożyczkę. 

253. Prawa i obowiązki stron, w umowie pożyczki.

●

Pożyczkodawcy

○

dokonanie wszelkich czynności niezbędnych do przeniesienia na własność biorącego 
przedmiotu pożyczki, w szczególności do wydania znaków pieniężnych (gotówki) lub 
rzeczy zamiennych, jako wydanie przedmiotu pożyczki pieniężnej należy też traktować 
zapłatę bezgotówkową

○

jeśli nie było określonego terminu wydania, znajdzie zasadę ogólna zasada spełnienia 
świadczenia po wezwaniu dłużnika do wykonania.

○

Obowiązek wydania przedmiotu pożyczki ustaje w dwóch przypadkach:

■

jeżeli dający pożyczkę odstępuje od umowy - co jest możliwe gdy zwrot pożyczki 
jest wątpliwy z powodu złego stanu majątkowego drugiej strony, uprawnienie do 
odstąpienia nie przysługuje jednak, jeżeli w chwili zawarcia umowy o złym stanie 
majątkowym drugiej strony wiedział lub z łatwością mógł się dowiedzieć (721 kc),

■

jeżeli   roszczenie   biorącego   pożyczkę   o   wydanie   przedmiotu   pożyczki   uległo 
przedawnieniu   -   tj.   z   upływem   6   miesięcy  od   chwili   kiedy   przedmiot   miał   być 
wydany - a dający pożyczkę powołał się na upływ terminu przedawnienia

○

Dający pożyczkę ponosi odpowiedzialność za wady fizyczne i prawne wydanej rzeczy - 
724 KC. Odpowiada tylko za szkodę, którą wyrządził biorącemu przez to, że wiedząc o 
wadach nie zawiadomił go o nich, przy czym zwolniony jest i z tej odpowiedzialności, 
gdy biorący pożyczkę mógł z łatwością wadę zauważyć.

●

Pożyczkobiorcy

○

Biorący pożyczkę nie jest zobowiązany do odebrania przedmiotu pożyczki, przysługuje 
mu natomiast roszczenie o jego wydanie - 722 kc.

○

jeżeli przedmiot pożyczki został przez niego odebrany powinien go zwrócić w terminie 
umówionym. W razie nieoznaczeni terminu zwrotu, znajduje zastosowanie art. 723 kc., 
który przewiduje zwrot w ciągu 6 tygodni przez dającego pożyczkę. Nie stosuje się więc 
do obowiązku zwrotu pożyczki art. 455 kc o niezwłocznym spełnieniu świadczenia po 
wezwaniu dłużnika do wykonania. 

○

Obowiązek wcześniejszego zwrotu pożyczki powstaje wówczas gdy dający pożyczkę 
stosownie   do   zasad   ogólnych   może   żądać   spełnienia   świadczenia   bez   względu   na 
zastrzeżony   termin.   Przypadki   natychmiastowej   wymagalności   roszczenia   o   zwrot 
pożyczki   wiążą   się   z   niewypłacalnością   biorącego   pożyczkę   oraz   znacznym 
zmniejszeniem zabezpieczenia wierzytelności wskutek okoliczności, za które biorący 
pożyczkę ponosi odpowiedzialności. 

○

Obowiązek płacenia odsetek ciąży na biorącym pożyczkę, tylko wtedy gdy zastrzeżony 
został w umowie albo w przepisach pozakodeksowych.  Jeśli w umowie nie ma klauzuli 
o odpłatności pożyczki, treść czynności prawnej ustal się biorąc pod uwagę kontekst 
sytuacyjny oraz reguły wykładni wskazane w 65 kc.

254. Odpowiedzialność za wady rzeczy pożyczonych.

Dający pożyczkę ponosi odpowiedzialność za wady fizyczne i prawne wydanej rzeczy - 724 
KC. Odpowiada tylko za szkodę, którą wyrządził biorącemu przez to, że wiedząc o wadach 

nie zawiadomił go o nich, przy czym zwolniony jest i z tej odpowiedzialności, gdy biorący 
pożyczkę mógł z łatwością wadę zauważyć.

255.Pożyczka a użyczenie.

W odróżnieniu od użyczenia, pożyczka polega zawsze na przeniesieniu własności pieniędzy 
lub innych rzeczy ruchomych z równoczesnym obowiązkiem zwrotu nie tych samych, lecz 
takich  samych przedmiotów, w tej samej ilości.

256. Cechy umowy zlecenia jako czynności prawnej.

●

W umowie zlecenia występują dwie strony: dający zlecenie i przyjmujący zlecenie.

●

Essentialia   negoti:   zobowiązanie   przyjmującego   zlecenie   do   dokonania   określonej 
czynności prawnej dla dającego zlecenie.

●

Zlecenie jest umową konsensualną i dwustronnie zobowiązującą, także wtedy gdy nie ma 
charakteru odpłatnego. Zlecenie w ujęciu k.c. nie obejmuje umów, w których przedmiotem 
świadczenia   jest   spełnienie   usługi   polegającej   na   czynności   faktycznej   (stosuje   się 
odpowiednio przepisy o zleceniu). 

●

Zobowiązanie   biorącego   zlecenie   polega   na   świadczeniu   określonych,   a   więc   zindywi-
dualizowanych   czynności   prawnych   i   to   w   sposób   pozwalający   mu   na   samodzielne 
organizowanie odpowiednich działań. Cecha ta. m.in. odróżnia ten typ stosunku prawnego 
od   stosunku   pracy.   Przyjmujący   zlecenie   zobowiązuje   się   jedynie   do   dokonania 
umówionych   czynności,   nie   odpowiada     natomiast   za   to,   że   pożądany   przez   dającego 
zlecenie   rezultat   zostanie   osiągnięty.   Przyjmujący   zlecenie   powinien   dokonać   należytej 
staranności, aby cel ten osiągnąć.  

●

Spełnienie   określonej   czynności   prawnej   dla   dającego   zlecenie   oznacza   dokonanie 
czynności dotyczącej jego sfery prawnej. Może ono przybrać różną postać. 

○

Działanie   przyjmującego   zlecenie   może   polegać   na   dokonaniu   czynności   w   imieniu 
dającego zlecenie, a więc z tym skutkiem, że odpowiednie prawa lub obowiązki nabywa 
bezpośrednio dający zlecenie. W takim przypadku dokonujący czynności działa jako 
pełnomocnik dającego zlecenie.  

○

Zgodnie z treścią zlecenia, działanie dla dającego zlecenie może polegać na dokonaniu 
przez przyjmującego zlecenie czynności prawnej w imieniu własnym, lecz na rachunek 
dającego zlecenie. Nabywa on wtedy określone prawo na swoje nazwisko z tym, że ma 
obowiązek przenieść to prawo na dającego zlecenie. Przyjmujący zlecenie występuje 
wówczas w roli tzw. zastępcy pośredniego.

●

Umowa   zlecenia   Może   być   czynnością   odpłatną   jak   i   nieodpłatną.   Wśród   umów   o 
świadczenie usług zasadą jest odpłatność. Jeżeli nieodpłatność nie została zastrzeżona w 
umowie ani nie wynika z okoliczności, za wykonanie zlecenia należy się wynagrodzenie. 
Zlecenie jest umową konsensualną i dwustronnie zobowiązującą, także wtedy, gdy nie ma 
charakteru odpłatnego.

●

zawarcie umowy:

○

zawiera się ją wg zasad ogólnych z wyjątkiem dotyczącym obowiązku niezwłocznego 
zawiadomienia   dającego   zlecenie   oferenta   o   nieprzyjęcia   zlecenia.   Obowiązek   taki 
nałożony został na zawodowo trudniących się załatwianiem spraw dla innych, np. radca 
prawny, oraz na osobę, która wyraziła wcześniej gotowość załatwiania czynności danego 
rodzaju. 736 kc.

○

Forma   umowy  zlecenia   może   być   dowolna   chyba,   że   zlecenie   łączy   się   z 
pełnomocnictwem, dla którego wymagana jest forma szczególna. 

○

Natomiast jeśli przyjmujący zlecenie ma działać jako zastępca pośredni umowa zlecenia 
nie wymaga nigdy formy szczególnej. 

257. Zlecenie a pełnomocnictwo.

●

Działanie   przyjmującego   zlecenie   może   polegać   na   dokonaniu   czynności   w   imieniu 
dającego zlecenie, a więc z tym skutkiem, że odpowiednie prawa lub obowiązki nabywa 
bezpośrednio   dający   zlecenie.   W   takim   przypadku   dokonujący   czynności   działa   jako 
pełnomocnik dającego zlecenie. 

●

Odrębne tzn. obok zlecenia, udzielenie pełnomocnictwa (art. 95 i nast. k.c.) nie jest jednak 
potrzebne,  ponieważ  art.  734  §  2 k.c.  stanowi,  że  w  braku  odmiennej   umowy zlecenie 
obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlecenie. Przyjmujący 
zlecenie występuje wówczas w roli pełnomocnika, a dający zlecenie w roli mocodawcy. 
Dopiero innego rodzaju postanowienie zawarte w umowie zlecenie uchyla domniemanie 
pełnomocnictwa. 

●

Połączenie   zlecenia   z   pełnomocnictwem   stwarza   taką   sytuację   prawną,   że   przyjmujący 
zlecenie jest nie tylko upoważniony, ale i zobowiązany do działania w imieniu dającego 
zlecenie. Zlecenie w tym wypadku oznacza stosunek będący podstawą pełnomocnictwa w 
rozumieniu art. 101 i 106 k.c.

258. Prawa i obowiązki zleceniodawcy.

●

ma   obowiązek   pokrycia   wydatków   przyjmującego   zlecenie   związanych   z   należytym 
wykonaniem zlecenia oraz zwolnienia go z zaciągniętych w tym celu zobowiązań, np. przez 
zapłatę, przejęcie długu (art. 742,743 kc.)

●

Jeżeli   zlecenie   jest   odpłatne,   najważniejszym   obowiązkiem   jest   zapłata   wynagrodzenia, 
które należy się dopiero po jego wykonaniu a więc z dołu - 744 kc., ale terminy zapłaty 
mogą być w umowie inaczej ustalone. 

●

w   razie   wspólnego   udzielenia   zlecenia   przez   kilka   osób,   odpowiadają   one   solidarnie 
względem przyjmującego zlecenie - 745 kc. 

259. Prawa i obowiązki zleceniobiorcy.

●

Jego   podstawowym   obowiązkiem   jest   dokonanie   przewidzianej   w   umowie   czynności. 
Powinien przy tym działać z należytą starannością.

●

Bez względu czy umowa będzie płatna czy nieodpłatna to on odpowiada nawet za szkodę 
wyrządzoną nieumyślnie. 

●

Przyjmujący   zlecenie   powinien   wykonać   je   osobiście,   chyba,   że   umowa   lub   zwyczaj 
stanowią inaczej lub zmuszają go ku temu okoliczności, jednak wtedy zawiadamia o tym 
dającego zlecenie i odpowiada za niewłaściwe działania, substytuta tylko w razie winy w 
wyborze. W pozostałych przypadkach odpowiada na zasadzie ryzyka. 

●

Przyjmujący   zlecenie   powinien   udzielać   dającemu   zlecenie   potrzebnych   wiadomości   o 
przebiegu  sprawy,  a  po  wykonaniu   zlecenia   lub  po  wcześniejszym  rozwiązaniu  umowy 
złożyć mu sprawozdanie. Powinien mu wydać wszystko, co przy wykonaniu zlecenia dla 
niego uzyskał, chociażby w imieniu własnym. Przyjmującemu zlecenie nie wolno używać 
we własnym interesie rzeczy i pieniędzy dającego zlecenie. 

●

Jeżeli   kilka   osób   dało   lub   przyjęło   zlecenie   wspólnie,   ich   odpowiedzialność   względem 
drugiej strony jest solidarna.

260. Ochrona zaufania w stosunku zlecenia.

●

Umowa zlecenia oparta jest na zaufaniu do osoby przyjmującej zlecenie, w szczególności 
sposób wykonania zleconej czynności z reguły pozostawiony jest przyjmującemu zlecenie. 
Jednak   zleceniobiorca   powinien   zastosować   się   do   zaleceń   zleceniodawcy,   chyba,   że 
pojawiła   się   nieprzewidziana   okoliczność,   a   przyjmujący   zlecenie   nie   ma   możliwości 
uzyskania   zgody   zleceniodawcy   na   zmianę   sposobu   działania.   Powinien   wówczas 
postępować zgodnie z przypuszczalnymi intencjami zleceniodawcy - 737 kc. 

●

Także   z   uwagi   na   zaufanie   znamionujące   zlecenie,   przyjmujący   zlecenie   powinien 
wykonywać zleconą mi czynność w zasadzie osobiście.

261. Zlecenie a substytucja.

•

Zleceniobiorca powinien wykonywać zleconą mu czynność w zasadzie osobiście. Może 
powierzyć wykonywanie zlecenia osobie trzeciej tylko wtedy, gdy wynika to z umowy 
lub   ze   zwyczaju,   albo   gdy   jest   do   tego   zmuszony   szczególnymi   okolicznościami, 
zawiadamiając o tym dającego zlecenie. W przypadku takim odpowiada za niewłaściwe 
działania zastępcy tylko w razie winy w wyborze - art. 738  §  1 k.c. W pozostałych 
przypadkach odpowiada za jego zawinione działanie na zasadzie ryzyka – 738 § 2 zd. 2 i 
art. 474 k.c. 

•

Substytut   jest   zawsze   odpowiedzialny   za   wykonanie   zlecenia,   zarówno   wobec 
zleceniodawcy   jak   i   wobec   zleceniobiorcy.   Jeżeli   wraz   z   nim   odpowiada   wobec 
zleceniodawcy to ich odpowiedzialność jest solidarna. 

•

W   razie   gdy   przyjmujący   zlecenie   bezpodstawnie   powierzył   wykonanie   czynności 
substytutowi, a rzecz należąca do dającego zlecenie uległa w związku z tym utracie lub 
uszkodzeniu, odpowiada za wynikłą stąd szkodę.

262. Ustanie zlecenia.

●

Z reguły stosunek zlecenia ustaje przez jego wykonanie. Każda ze stron może stosunek ten 
w dowolnym czasie wypowiedzieć ze skutkiem natychmiastowym. Nie można zrzec się z 
góry uprawnienia do wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów. 

●

Śmierć dającego zlecenie albo utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie 
powoduje   w   braku   odmiennej   umowy   wygaśnięcia   zlecenia   (w   jego   prawa   wstępują 
spadkobiercy). Na odwrót jest w przypadku śmierci przyjmującego zlecenie. 

●

W razie wypowiedzenia przez dającego zlecenie jest on obowiązany do zwrotu wydatków, a 
jeśli   zlecenie   miało   charakter   odpłatny   do   zapłaty   części   wynagrodzenia.   Ponadto   z 
wypowiedzeniem bez ważnego powodu, przez którąkolwiek ze stron łączy się obowiązek 
naprawienia szkody. 

●

Roszczenia z umowy zlecenia przedawniają się w zasadzie według przepisów ogólnych, 117 
ale: Art.751 k.c.: Z upływem lat dwóch przedawniają się:

○

roszczenia o wynagrodzenie za spełnione czynności i o zwrot poniesionych wydatków 
przysługujące osobom, które stale lub w zakresie działalności przedsiębiorstwa trudnią 
się   czynnościami   danego   rodzaju;   to   samo   dotyczy   roszczeń   z   tytułu   zaliczek 
udzielonych tym osobom;

○

roszczenia   z   tytułu   utrzymania,   pielęgnowania,   wychowania   lub   nauki,   jeżeli 
przysługują   osobom   trudniącym   się   zawodowo   takimi   czynnościami   albo   osobom 
utrzymującym zakłady na ten cel przeznaczone.

263. Cechy umowy o dzieło jako czynności prawnej.

●

W umowie o dzieło występują 2 strony: przyjmujący zamówienie , zamawiający. 

●

Essentialia negoti:  zobowiązanie się przyjmującego zamówienie do wykonania oznaczo-
nego dzieła, a zamawiającego do zapłaty wynagrodzenia. Umowa przybiera postać umowy 
wzajemnej (627 k.c.), konsensualnej, odpłatnej, zawarcie nie wymaga formy szczególnej.

●

Wykonanie   dzieła   polega   nie   na   samym   tylko   prowadzeniu   działalności,   ale   i   na 
doprowadzeniu   do   oznaczonego   rezultatu.     Rezultat   ten   powinien   być   dokładnie   i   wg 
obiektywnych sprawdzalnych cech określony, zaś jego osiągnięcie musi być przez strony 
uważane za pewne, nie jedynie prawdopodobne.

●

Rezultat   w   postaci   dzieła   jest   zawsze   wytworem   przyszłej   indywidualnej   działalności 
człowieka, co odróżnia umowę o dzieło od sprzedaży. Działalność taką na podobieństwo 
zlecenia,   samodzielnie   organizuje   przyjmujący   zamówienie.   Ostateczny   rezultat   jego 
aktywności musi być jednak wytworem samoistnym, niezależnym od wykonawcy. Mogą to 
być   zatem   rezultaty   materialne   i   niematerialne,   jednakże   w   kontrowersyjnej   sprawie 
twierdzi   się,   że   dzieło   musi   być   utrwalone   w   przedmiocie   materialnym,   np.   rezultaty 
intelektualne utrwalone w postaci planu, modelu, obliczenia.

264. Ustalenie wynagrodzenia w umowie o dzieło.

●

Art.   628  §   1  k.c.  Wysokość   wynagrodzenia   za   wykonanie   dzieła   można   określić   przez 
wskazanie podstaw do jego ustalenia. Jeżeli strony nie określiły wysokości wynagrodzenia 
ani nie wskazały podstaw do jego ustalenia, poczytuje się w razie wątpliwości, że strony 
miały na myśli zwykłe wynagrodzenie za dzieło tego rodzaju. Jeżeli także w ten sposób nie 
da   się   ustalić   wysokości   wynagrodzenia,   należy   się   wynagrodzenie   odpowiadające 
uzasadnionemu nakładowi pracy oraz innym nakładom przyjmującego zamówienie.

●

Do wynagrodzeń z adzieło mają zastosowanie przepisy o cenach przy sprzedaży.

●

Art.   642   §   1   k.c.   W   braku   odmiennej   umowy   przyjmującemu   zamówienie   należy   się 
wynagrodzenie w chwili oddania dzieła. § 2. Jeżeli dzieło ma być oddawane częściami, a 
wynagrodzenie zostało obliczone  za każdą  część z  osobna,  wynagrodzenie  należy się z 
chwilą spełnienia każdego ze świadczeń częściowych.

●

2 sposoby ustalania wynagrodzenia:

○

wynagrodzenie ryczałtowe - polega na określeniu z góry wysokości wynagrodzenia w 
oznaczonej   w   kwocie,   należy   się   przyjmującemu   zamówienie   bez   względu   na 
rzeczywiste koszta wykonania dzieła i nie wymaga dlatego przeprowadzenia żadnych 
rozliczeń.

■

ryzyko   ustalenia   wysokości   na   zbyt   niskim   poziome   ponosi   przyjmujące 
zamówienie,   w   konsekwencji   nie   może   on   się   domagać   podwyższenia 
wynagrodzenia, chociażby w czasie zawarcia umowy nie można było przewidzieć 
rozmiaru lub kosztów prac, 632 § 1 k.c.

■

jeżeli   jednak   wskutek   zmiany   stosunków,   której   nie   można   było   przewidzieć, 
wykonanie   dzieła   groziłoby   przyjmującemu   zamówienie   rażącą   stratą,   sąd   może 
podwyższyć ryczałt lub rozwiązać umowę

○

wynagrodzenie kosztorysowe - obejmuje jedynie zestawienie potrzebnych do wykonania 
dzieła materiałów i planowanych prac z podaniem cen jednostkowych. Na tej podstawie 
oblicza   się   -   dopiero   po   wykonaniu   dzieła   -   należne   wynagrodzenie.   Ustalenie 
wynagrodzenia kosztorysowego ma charakter bardziej elastyczny:

■

zmiana cen lub stawek dokonana w toku wykonywania dzieła jest uwzględniania 
przy ustaleniu wynagrodzenia - 629 kc. 

■

gdy plan zamierzonych prac ulegnie modyfikacji w toku wykonywania dzieła, gdy te 
okoliczności uzasadniały by podwyższenie wynagrodzenia, zamawiający może od 
umowy odstąpić, musi jednak zapłacić odpowiednią część wynagrodzenia 631 kc.

○

Mimo niewykonania dzieła ciąży na zamawiającym obowiązek zapłacenia wynagrodz:

■

jeżeli przyjmujący zamówienie był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z 
przyczyn   dotyczących   zamawiającego.   Jednakże   w   wypadku   takim   zamawiający 
może odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania 
dzieła. 639 k.c.

■

gdy   dzieło   uległo   zniszczeniu   lub   uszkodzeniu   wskutek   wadliwości   materiału 
dostarczonego przez zamawiającego albo wskutek wykonania dzieła według jego 
wskazówek, przyjmujący zamówienie może żądać za wykonaną pracę umówionego 
wynagrodzenia   lub   jego   odpowiedniej   części,   jeżeli   uprzedził   zamawiającego   o 
niebezpieczeństwie zniszczenia lub uszkodzenia dzieła - 641 k.c. 

■

jeżeli zamawiający bez uzasadnionej przyczyny odstępuje od umowy – 644 k.c.

265. Prawa i obowiązki wykonawcy dzieła.

●

zasadniczym obowiązkiem jest wykonanie dzieła w sposób prawidłowy i w oznaczonym 
terminie. Jeśli nie określono terminu to zgodnie z art. 455 kc. Świadczenie powinno być 
spełnione po wezwaniu dłużnika do wykonania. 

●

przyjmujący zamówienie przy wykonaniu umowy   ponosi odpowiedzialność na zasadach 
ogólnych – art. 474 kc. 

●

Sposób wykonania - określa umowa.  Przyjmujący zamówienie nie jest obowiązany stoso-

wać się do wskazówek dawanych przez zamawiającego, może jednak zastosować się do 
nich   na   ryzyko   zamawiającego   uprzedzając   go   o   niebezpieczeństwie   zniszczenia   lub 
uszkodzenia dzieła. 641 § 2 k.c.

●

Materiały

○

z reguły przyjmujący zamówienie obowiązany jest dostarczyć odpowiednie materiały 
potrzebne   do   wykonania   dzieła.   Obowiązek   taki   może   jednak   przyjąć   zamawiający, 
wtedy gdy towar jest nieodpowiedni to zleceniobiorca powinien niezwłocznie o tym 
zawiadomić zamawiającego (art. 634 k.c.)

○

gdy zamawiający obstaje przy wykorzystaniu dostarczonego materiału ponosi ryzyko 
wynikających stąd skutków (641 § 2 k.c.) 

○

zleceniobiorca obowiązany jest użyć dostarczony materiał w odpowiedni sposób przed-
stawić rachunek i zwrócić nie zużytą część (art. 633 k.c.)

○

niebezpieczeństwo przypadkowej straty obciąża tego kto materiał dostarczył - 641 § 1 
k.c.   Jednak   przyjmujący   zamówienie   ma   obowiązek   pieczy   nad   dostarczonym 
materiałem. Od dostarczenia materiałów do wykonania dzieła należy odróżnić powie-
rzenie rzeczy przyjmującemu zamówienie w związku ze spełnianą usługą (np. naprawą)

266. Prawa i obowiązki zamawiającego.

●

Obowiązek podstawowy: zapłata wynagrodzenia. Często do wykonania dzieła potrzebne jest 
współdziałanie   zamawiającego   (przymiarki   u   krawca).   Jeśli   tego   odmawia,   przyjmujący 
zamówienie może od umowy odstąpić – art. 640 k.c. zachowując uprawnienie do roszczeń 
odszkodowawczych   na   zasadach   ogólnych   -   471   kc.     Wobec   braku   współdziałania 
zamawiającego, zleceniobiorcy przysługuje wynagrodzenie stosownie do 639 kc. 

●

W toku wykonywania dzieła mogą pojawić się nieprzewidziane okoliczności utrudniające 
prawidłowe wykonanie dzieła - zleceniobiorca powinien zawiadomić o tym zamawiającego 
dla uzyskania jego pozwolenia na uzyskanie zgody na wykonanie prac dodatkowych - 630 
k.c.

●

Sposób wykonania:

○

ma uprawnienie do kontrolowania wykonania dzieła, co do terminowości prowadzonych 
prac oraz prawidłowości wykonawstwa (art. 635 i 635 k.c.)

○

w   przypadku   stwierdzenia   opóźnienia   w   wykonaniu   umowy   może   od   umowy 
natychmiast odstąpić. 

○

również   wadliwe   albo   sprzeczne   z   umową   wykonywanie   dzieła   upoważnia 
zamawiającego   do   odstąpienia   od   umowy   albo   do   powierzenia   dalszych   prac   innej 
osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie, ale dopiero po jego 
wezwaniu   do   zmiany   sposobu   wykonywania   dzieła   we   wskazanym   odpowiednim 
terminie. 

●

Wydanie   i   odebranie   dzieła.  Gotowe   dzieło   zleceniobiorca   obowiązany   jest   wydać,   a 
zamawiający  odebrać,  ale  tylko  wtedy gdy  zleceniobiorca  wydaje  je zgodnie  ze  swoim 
zobowiązaniem – art. 643 k.c. - jeżeli jest odpowiedniej jakości.

267. Rękojmia za wady dzieła.

●

Za wady dzieła - fizyczne i prawne - zleceniobiorca odpowiada wedle przepisów o rękojmi 
przy sprzedaży z zastrzeżeniem regulacji szczególnych – art. 638 k.c.

●

W odróżnieniu od rękojmi przy sprzedaży należy mieć na względzie czy 

○

wady dadzą się usunąć - zamawiający może żądać dokonania naprawy w wyznaczonym 
terminie   i   zagrozić   zleceniobiorcy   że   po   upływie   terminu   nie   przyjmie   naprawy. 
Zleceniobiorca   może   jednak   odmówić   naprawy,   gdyby   wymagała   ona   nadmiernych 
kosztów - 637  §  1 k.c. Jeżeli zamawiający nie odebrał dzieła z powodu wady, może 
także powierzyć poprawienie go innej osobie na koszt zleceniobiorcy. 

○

czy  nie   dadzą   się   usunąć   -   zamawiający  może   od   umowy  odstąpić,   jeżeli   wady  są 
istotne.   Jeżeli   wady   są   nieistotne   -   może   domagać   się   obniżenia   wynagrodzenia